İngiliz diplomat ve şair Sir Henry Wotton (1568-1639), Venedik büyükelçiliği yıllarında edindiği bilgiyle, Vitruvius ve İtalyan Rönesansı mimarlık kuramını İngilizceye taşıyan ilk önemli eseri, "The Elements of Architecture"ı (1624) kaleme almıştır. Kısa ama yoğun bu risale, klasik mimarlık ilkelerini (sağlamlık, kullanışlılık, güzellik) İngiliz okuruna tanıtan ve sonraki bir buçuk yüzyıl boyunca İngiliz mimarlık düşüncesini şekillendiren bir el kitabı olmuştur.
The Elements of Architecture'dan
Mimaride, birbirine karşıt görünen iki eğilim vardır: Tekbiçimlilik ve Çeşitlilik. Bunlar yine de, sıkça başvurmam gereken şu büyük Doğa örnekliğinde görüldüğü gibi, gayet iyi uzlaştırılabilir: gerçekten de, bütün şekillenişiyle bizim bedenlerimizden daha tekbiçimli hiçbir yapı olamaz — her yan ötekiyle sayıca, nitelikçe ve parçaların ölçüsünce uyum içindedir; oysa bazı kısımlar yuvarlaktır, kollar gibi, bazıları düzdür, eller gibi, bazıları çıkıntılıdır, bazıları da içeri çekilmiştir.
Böylece, maddede görürüz ki çeşitlilik tekbiçimliliği bozmaz, ve soylu bir yapının uzuvları, ne denli çeşitli olurlarsa olsunlar, yeterince uyumlu olabilirler — yeter ki belirli aşırı buluşlara kapılmayalım; bunlardan, eserin tümünün bölümlenişine ve dökümüne geldiğimde daha geniş söz edeceğim.
Aynı şekilde, altı ya da yedi katlık ölçüsüz yüksekliklerden ve düzensiz biçimlerden kaçınmalıyız; alçak ve yayılmış cephelerin ters kusuru da bir o kadar çirkindir — ya da cephe dar, yan duvar derin olduğunda da öyle. Bu aşırılıkların her birine, adlarını nezaketen anmayacağım kimi ulus ya da kentler düşkündür. Ve eserin genel şekillenişi ya da görünüşü üzerine söyleyeceklerim bu kadar.
Çeşitlilik, tekbiçimliliği bozmaz.
Özgün metin (İngilizce)
From The Elements of Architecture.
In Architecture there may seem to be two opposite affectations, Uniformitie and Varietie, which yet will very well suffer a good reconcilement, as we may see in the great Paterne of Nature, to which I must often resort: For surely there can be no Structure, more uniforme, then our Bodies in the whole Figuration: Each side agreeing with the other, both in the number, in the qualitie, and in the measure of the Parts: And yet some are round, as the Armes, some flat, as the Hands, some prominent, and some more retired.
So as upon the Mater, wee see that Diversitie doth not destroy Uniformitie, and that the Limmes of a noble Fabrique, may bee correspondent enough, though they be various; Provided alwayes, that we doe not runne into certaine extravagant Inventions, whereof I shall speake more largely, when I come to the parting and casting of the whole Worke.
We ought likewise to avoyde Enormous heights of sixe or seven Stories, as well as irregular Formes; and the contrary fault of low-distended Fronts, is as unseemely: Or againe, when the Front of the Building is narrow and the Flanke deepe: to all which extreames, some particular Nations, or Townes, are subject, whose Names may be civilly spared. And so much for the generall Figuration, or Aspect of the Worke.
Bu metin neden önemli
Bu bölüm, Vitruvius'tan beri Batı mimarlık kuramının merkezinde duran bir fikri özetler: insan bedeninin kendisi, çeşitlilik içinde birlik (uniformitas in varietate) ilkesinin en yetkin örneğidir. Wotton, önce mimaride birbirine karşıt görünen iki eğilimi — Tekbiçimlilik ve Çeşitlilik — ortaya koyar, sonra bu karşıtlığın Doğa'nın kendisinde, insan bedeninde, çoktan uzlaştırılmış olduğunu gösterir: bedenin iki yanı sayıca, nitelikçe ve ölçüce birbirine karşılık gelir — ama kimi uzuvlar yuvarlak (kollar), kimi düz (eller), kimi çıkıntılı, kimi içe çekilmiştir. Bu gözlem, 'çeşitliliğin tekbiçimliliği bozmadığı' sonucuna varır — yani bir yapının farklı, hatta asimetrik görünen parçaları, bütünün orantılı uyumunu bozmadan bir arada var olabilir. Wotton bu ilkeyi somut mimari kusurlara da bağlar: aşırı yükseklik, düzensiz cepheler, alçak-yayılmış ya da dar-derin oranlar — hepsi, bedenin doğal ölçüsünden sapmanın işaretidir. Bu ilke, kutsal geometri geleneğinin mimariye en doğrudan uygulamalarından biridir; insan bedeni, tapınağın ve binanın ölçüsünü veren kozmik model olarak görülür.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
Bu eser Kutsal Geometri ve Mimari Koleksiyonu'nun parçasıdır →
- Kaynak eser
- The Elements of Architecture (İngilizce, 1624 ilk basım)
- Neşir
- 1624
- Konum
- s. 20-22
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Archive.org (Early English Books taraması)
Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Bedenimiz Kadar Tekbiçimli Hiçbir Yapı Yoktur. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/wotton-elements-architecture-bedenimiz-kadar-tekbicimli-yapi