William Lilly'nin otobiyografisinin yanı sıra kaleme aldığı "Kral I. Charles'ın Yaşamı ve Ölümü Üzerine" adlı kısa tarih, İngiliz İç Savaşı'na giden yolu bizzat bir çağdaş gözlemcinin — üstelik kendisi de dönemin 'gemi parası' (ship-money) vergisinin yerel bir tahsildarı olan birinin — kaleminden anlatır. Bu pasaj, hem bu tartışmalı vergiyi hem de Kral'ın İskoçya'ya empoze etmeye çalıştığı yeni Ayin Kitabı'nın yol açtığı isyanı konu alır.
...bütün krallık üzerine, halk arasında 'Gemi Parası' diye anılan büyük bir genel vergi salındı — donanmanın bakımı için olduğu öne sürülüyordu; ve gerçekten de bunun çoğu o amaçla harcandı, denizciler ücretlerini iyi aldılar; bu da art arda iki yıl boyunca, ulusun onuru için, iyi bir kraliyet donanmasının denize açılmasını sağladı.
Bu gemi parası genel olarak sevilmezdi, çünkü sıradan bir yenilik ve halkı yıllık bir ödemeye kandırmak için düzenlenmiş temiz bir hile olarak görülüyordu. O sırada ben, yaşadığım yerde bunun bir tahsildarıydım. Payıma düşenin yirmi iki şilinden fazla olmadığını hatırlıyorum. O zamanı, şimdi yaşadığım bugünle karşılaştırırsak, vergilendirmede bile büyük bir fark görürüz — ordularımızı beslemenin zorunluluğu bunu gerektiriyor: çünkü şimdi askerlere yıllık ödemelerim, servetim eskisinden hiç de büyük olmadığı hâlde, yirmi paunda ya yakın ya da fazladır. Bu gemi parasına pek çok yiğit adam karşı çıktı, ve sonunda Parlamento'da reddedildi.
1637 Temmuz'unda, yani 23. günde, Edinburgh'da büyük bir kargaşa yaşandı — Kral ve Canterbury (Başpiskoposu) tarafından İskoçlara dayatılmaya çalışılan yeni bir Ayin Kitabı yüzünden. Duyduğuma göre, yaşlı bir kadın, rahip Ayin Kitabı'nı okurken ona taburesini fırlatarak kavgayı başlattı.
Pek çok gerçekten ölçülü din adamı, bu kitap yüzünden hem Kral'ı hem Canterbury'yi şiddetle kınar; hatırladığım kadarıyla, halka Komünyon'u yalnızca tek biçimde kabul ettiriyordu. Ama bazı ağırbaşlı adamların — o sırada İskoçya'daki Kraliyet Danışma Meclisi üyelerinin — basiretiyle, mesele o kış boyunca İskoçya'da örtbas edildi; ancak Mayıs ya da Nisan'da yeni kargaşalar patlak verdi, ve doğrusu neredeyse şunu söyleyebilirim ki, o bozuk Ortak Dua Kitabı, o zamandan beri iki ulusun başına gelen bütün sefaletlerin ve savaşların tek ve bütün nedeniydi...
Yaşlı bir kadın, rahip Ayin Kitabı'nı okurken ona taburesini fırlatarak kavgayı başlattı.
Bu sayfa şimdilik bir önizlemedir. Eserin tam çevirisi yayımlandığında haberdar olmak isterseniz, bültene katılabilirsiniz ↓
Özgün metin (İngilizce)
...levied a general great tax upon the whole kingdom, vulgarly called Ship-money, because it was pretended it was for maintenance of the navy: and truly much of it was that way expended, and the sailors well paid their wages; which occasioned for two years together a good fleet of royal ships to be set forth, much for the honour of the nation.
This ship-money was generally misliked, being a mere innovation, and a cleanly trick to poll the subjects, and cheat them into an annual payment. Myself was then a collector for it in the place I lived in. I remember my proportion was twenty two shillings, and no more. If we compare the times then, and the present in which I now live, you shall see great difference even in assessments, the necessity of maintaining our armies requiring it: for now my annual payments to the soldiery are very near or more than twenty pounds, my estate being no way greater than formerly. Against this ship-money many gallant men opposed, and at last in Parliament it was voted down.
In July 1637, viz. 23d day, there was great disturbance in Edinburgh, about a new Service-Book endeavoured to be obtruded on the Scots by the King and Canterbury. I have heard, an old woman begun the quarrel by casting her stool at the priest, when he read the Service-Book.
Many very modest divines exceedingly blame both the King and Canterbury for that book; it admitted unto the people, as I remember, the Communion but in one kind. However, by the prudence of some grave men, being then Privy-Counsellors in Scotland, matters were slubbered over all that winter in Scotland; but in May, or April, new tumults arose, and truly I may almost say, that that corrupt Common-Prayer-Book was the sole and whole occasion of all the miseries and wars that since that time have happened in both nations...
Bu metin neden önemli
Bu pasaj, tarihe 'Jenny Geddes Olayı' olarak geçecek — bir kadının Edinburgh'da bir kiliseye tabure fırlatarak yeni Ayin Kitabı'na karşı isyanı başlattığı rivayetine ilk elden bir tanıklık sunar. Lilly'nin bu olayı 'bütün felaketlerin ve savaşların tek ve bütün nedeni' olarak yorumlaması, ve İskoçların 'kibirli bir din adamları sınıfını kovmayı ve Kral'a direnmeyi bize öğrettiği' için Tanrı'nın elinin bu isyanda olduğunu söylemesi, iç savaş taraftarı bir Cumhuriyetçi'nin olayları nasıl teolojik bir çerçeveye oturttuğunu doğrudan gösterir.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
Bu eser Gizli Cemiyetler Koleksiyonu'nun parçasıdır →
- Kaynak eser
- The Lives of ... Elias Ashmole ... and Mr. William Lilly (Londra, 1774)
- Neşir
- 1774 basımı (olaylar: 1637)
- Konum
- s. 207-208 (Kral I. Charles’in Yaşamı ve Ölümü Üzerine)
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Wellcome Collection
Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). İskoçların Bize Öğrettiği Ders: Bir Kadının Fırlattığı Tabure. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/william-lilly-charles-i-ayin-kitabi-isyani