Tyroslu Maximos, MS 2. yüzyılda yaşamış ve Roma'da ders vermiş bir hatip ve Platoncu filozoftur. Kırk bir kısa söylevi, felsefi soruları geniş bir dinleyici kitlesine açan, şiirden ve mitostan beslenen bir dille yazılmıştır. Platon'u Yeni Platonculuğun eşiğinde yorumlayan Orta Platonculuğun önemli tanıklarındandır. Bu bölüm, İngiliz Platoncu Thomas Taylor'ın 1804 çevirisinden aktarılmıştır.
Gerçekten de O'nun adını söylemez, çünkü onu bilmezdi; rengini de söylemez, çünkü onu görmezdi; büyüklüğünü de söylemez, çünkü ona erişemezdi. Bu nitelikler ete ve gözlere yönelik algı nesneleridir; oysa tanrısallığın kendisi gözler için görünmez, ses için dile getirilemez, et için dokunulamaz, işitme için duyulamazdır ve yalnızca benzerlik yoluyla görülebilir, hısımlık yoluyla da işitilebilir; ruhun en güzel, saf, akli, yüce ve kadim parçasına görünür; toplanmış bir görü yoluyla toplanmış bir bütün olarak idrak edilir. Dolayısıyla, güneşi görmeyi arzulayan kimse bu görüyü işitme yoluyla elde etmeye çalışmadığı ve sesin ahenginden haz alan kimse onu gözleriyle takip etmediği, bilakis görme duyusu renkleri, işitme duyusu da sesleri sevdiği gibi; aynı şekilde akıl da akledilir olanları görür ve işitir.
Ve bu durum gerçekten de Sirakuzalı şairin şu bilmecesidir:
"Yalnızca akıldır gören ve işiten."
Öyleyse akıl nasıl görür ve nasıl işitir? Eğer dik ve metin bir ruhla o bozulmaz ışığı seyrederse ve karanlığa gömülmeyip yeryüzüne doğru alçalmazsa, fakat kulaklarını kapatıp gözlerden ve diğer duyulardan uzaklaşarak kendi içine dönerse. Eğer dünyevi feryatları ve ahları, hazzı ve şanı, onuru ve itibarsızlığı unutarak rehberliğini hakiki akla ve metin aşka emanet ederse; akıl yolu gösterirken, önderlik eden aşk da ikna ve tatlı cazibelerle yolculuğun meşakkatlerini hafifletir. Fakat oraya yaklaşan ve aşağıdaki şeylerden ayrılan akıl için, kendini gösteren her şey berrak ve kusursuz derecede parlaktır ve tanrısallığın doğasına bir başlangıçtır; ilerleyişinde tanrının doğasını işitir, fakat oraya vardığında O'nu görür. Bununla birlikte bu yolculuğun nihayeti gökyüzü yahut onun ihtiva ettiği cisimler değildir (bunlar her ne kadar tanrısallığın kusursuz ve hakiki soyu olarak ve en güzel olanla uyum içinde bulunarak güzel ve tanrısal olsalar da); aksine, göklerin ötesindeki o mekâna, hakikat ovasına ve orada bulunan sükûnete varıncaya dek bunların da ötesine geçmek gerekir;
Orada ne bulutlar, ne yağmur, ne de kış bulunur,
Fakat beyaz bir ihtişam yayar ışıltısını çepeçevre.
Orada hiçbir cismani tutku bu görüyü bozmaz; oysa burada zavallı ruhu rahatsız eder ve kargaşası ve gürültüsüyle onu tefekkürden alaşağı eder. Zira bu kadar çok arzunun ve dehşetli kaygıların yol açtığı kargaşanın ortasında tanrısallığı kim idrak edebilir? Bu, gürültülü ve uyumsuz bir demokraside kanunu ve yöneticinin sözlerini anlamaktan daha mümkün değildir.
Kargaşa içinde konuşan insanı kim duyabilir?
Zira ruh bu kargaşaya düşüp kendini onun muazzam dalgalarına kaptırarak, felsefe kendisine yardım edene ve Leukothea'nın başlığını Odysseus'un altına serdiği gibi muhakemelerini onun altına serene kadar neredeyse yüzülemeyecek bir denizde yüzer.
Öyleyse su yüzüne çıkmak ve tanrısallığı idrak etmek nasıl mümkündür? O'nun huzuruna çağrıldığınızda, O'nu gerçekten bütünüyle idrak edeceksiniz. Fakat çok da uzak olmayan bir zamanda çağrılacaksınız. Çağrıyı bekleyin. Yaşlılık sizi oraya sevk ederek gelecektir ve korkak olanın yakındığı ve yaklaştığında dehşete düştüğü, fakat tanrısallık âşığının sevinçle beklediği ve cesaretle karşıladığı Ölüm de gelecektir. Fakat daha şimdiden O'nun doğasını öğrenmeyi arzuluyorsanız, herhangi biri bunu nasıl anlatabilir? Zira tanrısallık gerçekten güzeldir ve tüm güzel şeylerin en görkemlisidir. Yine de O güzel bir beden değildir, güzelliğin bedene aktığı kaynaktır; güzel bir çayır değildir, çayırın kendisinden ötürü güzel olduğu kaynaktır. Bir nehrin ve denizin, gökyüzünün ve ihtiva ettiği tanrıların güzelliği, tüm bu güzellik oradan, daimi ve bozulmaz bir pınardan akar gibi akar. Her bir şey bundan pay aldığı ölçüde güzel, sabit ve emniyettedir; ve bundan uzaklaştığı ölçüde bayağı, dağınık ve yozlaşmıştır. Şayet bu söylenenler kâfiyse, Tanrı'yı görmüşsünüzdür. Eğer değilse, O ne şekilde örtük olarak tasvir edilebilir? O'na ne büyüklük, ne renk, ne şekil, ne de maddenin başka bir özelliğini atfedin; bilakis, açıkça görülebilsin diye pek çok ve çeşitli giysilerle gözlerden saklanan güzel bir bedeni soyan bir âşık gibi davranın. Şimdi bu sizin tarafınızdan da yapılsın; ve akıl yürütme gücüyle bu çevredeki sahneyi ve gözlerin bu meşgul edici işleyişini ortadan kaldırın ve ardından geriye kalana bakın; zira arzuladığınız şey tam da odur.
Fakat her şeyin babasını ve demiurgosunu görme hususunda acizseniz, şimdilik O'nun eserlerini seyretmek ve yalnızca Boiotiyalı şairin saydıklarını değil, pek çok ve envaiçeşit olan zürriyetine hürmet etmek size yetebilir. Zira yalnızca otuz bin tanrı, Tanrı'nın oğulları ve dostları yoktur; ilahi cevherlerin çokluğu sayısızdır; kısmen göklerdeki yıldızların tabiatlarından, kısmen de esirdeki daimoniak cevherlerden meydana gelir. Fakat söylediklerimi size daha açık bir imgeyle göstermek isterim. Her şeyin kralların en iyisine ve en muhteremine gönüllü olarak boyun eğdiği kudretli bir imparatorluk ve güçlü bir krallık tasavvur edin.
Özgün metin (İngilizce)
Özgün İngilizce metin için Internet Archive nüshasına bakınız (I. Söylev, Platon'a göre Tanrı'nın ne olduğu, ikinci yarı).
Bu metin neden önemli
Bu söylevde Maximos, Platon'un Tanrı'sının adla, renkle ya da büyüklükle anlatılamayacağını, gözle görülüp kulakla duyulamayacağını, yalnızca ruhun en yüce ve saf parçası olan akılla kavranabileceğini anlatır. Ardından evreni, tek bir yüce kralın yönettiği ve sayısız tanrının, yıldız ruhlarının ve daimonların ona hizmet ettiği bir krallık imgesiyle açıklar. Tek bir ilk ilke ile ona bağlı ilahi varlıklar hiyerarşisi düşüncesi, Plotinos'tan ve Proklos'tan Rönesans Platoncularına uzanan geleneğin temel şemasıdır. Thomas Taylor'ın Platoncu çevirileri de 19. yüzyıl İngiliz okurlarına bu geleneği yeniden tanıtmıştır.
Bu eser Neoplatonizm Koleksiyonu'nun parçasıdır →
- Kaynak eser
- The Dissertations of Maximus Tyrius, Thomas Taylor çevirisi, Londra, C. Whittingham, 1804
- Neşir
- MS 2. yüzyıl / 1804 (Thomas Taylor çevirisi)
- Konum
- I. Söylev, Platon'a göre Tanrı'nın ne olduğu, ikinci yarı
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Internet Archive
Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Tyroslu Maximos: Platon'a Göre Tanrı Nedir. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/tyroslu-maximos-platona-gore-tanri-nedir@misc{kk_tyroslu_maximos_platona_gore_tanri_nedir,
author = {Uysal, Şira Nur},
title = {{Tyroslu Maximos: Platon'a Göre Tanrı Nedir}},
year = {2026},
publisher = {Kadim Kütüphane},
url = {https://kadimkutuphane.com/tyroslu-maximos-platona-gore-tanri-nedir},
note = {Türkçe çeviri, özgün eser: Tyroslu Maximos},
}Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
