Tanrının Buyurduğu Sunak: Geometriyi Küçümseyen Yunanlılara Bir Sitem

Smyrnalı Theon, Platon okumak isteyenlere matematiğin neden bir ön koşul olduğunu anlatırken, en çarpıcı kanıtını bir mimari felaketten devşirir. Delos halkı vebadan kurtulmak için tanrının sunağını iki katına çıkarmakla görevlendirilir. Ama bir küpü, oranını bozmadan tam iki katı hacme büyütmek geometrinin en zorlu bilmecelerinden biridir. Theon için bu hikâye yalnızca bir efsane değil, sayının ve ölçünün kutsalla nasıl iç içe geçtiğinin kanıtıdır: Tanrı gerçekte daha büyük bir sunak değil, ihmal edilen bir bilimin yeniden onurlandırılmasını istemektedir.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Platon'da adı geçen matematik bilimleri için, teoremlerin bizzat üzerinde çalışılmış olmasının gerekli olduğu, denilebilir ki herkese açıktır. Zira temel akledilir meselelerde eğitilmemiş olanların, geometride ve matematiksel astronominin bütününde deneyim sahibi olarak Platon'un yazılarıyla karşılaşması kolay değildir. Aksine bu çalışmalara böyle ulaşabilmek, çocukluktan itibaren çok emek ister. Sayıların ve çizgilerin bilgisini kavrayarak bu çalışmaların üzerinde çalışmış olanlar ise, arzuladıkları hemen her şeye bu yolla sahip olurlar. Biz de bunların zorunluluğunu kısaca ortaya koyacak ve Platon'la karşılaşan birinin, onun söylediklerinin isabetli teorisi için aktarılan matematiksel teoremlerden en çok neye ihtiyaç duyacağını belirteceğiz; ki bunlar olmadan mutlu yaşama erişmenin mümkün olmadığı söylenir.

Kyreneli Eratosthenes, 'Platonik' adlı eserinde şunu anlatır: Tanrı, Deloslulara bir kehanetle, sunaklarını iki katına çıkarırlarsa vebadan kurtulacaklarını bildirdiğinde, onlar bu büyüklükte bir sunağın nasıl inşa edileceğini, yahut sunağı hangi yolla iki katına çıkarabileceklerini araştırdılar; ve Platon'un bu konuda ne söylediğine ulaşmak istediler. Eratosthenes'in aktardığına göre Platon, tanrının aslında sunağın iki katına çıkarılmasını istemediğini, bilakis matematiği ihmal ettikleri ve geometriyi küçümsedikleri için Yunanlıları azarladığını söylemiştir.

Tanrı sunağın iki katına çıkarılmasını istemiyordu; geometriyi küçümseyen Yunanlıları azarlıyordu.

Özgün metin (İngilizce)

That those who think it is necessary for the so-called mathematical sciences in Plato to have practiced the theorems themselves is, as one might say, clear to everyone. For it is not easy for those who are not instructed in essential intelligible matters to encounter the writings of Plato while possessing experience in geometry and the whole of mathematical astronomy. Rather, it requires much labor from childhood to arrive at the studies in this way. Those who have practiced, and who grasp the knowledge of numbers and lines, possess almost everything they desire through these studies. But we shall make the necessity of these things brief, and specify what one who encounters Plato would most need regarding the mathematical theorems handed down for the accurate theory of the things said by him, without which they say it is not possible to attain the happy life. Eratosthenes, in his work inscribed "Platonic," says that when the god gave an oracle to the Delians that they would be freed from the plague if they doubled the altar, they sought how one might construct one of such size, or through what means they could double the altar, in order to arrive at what Plato said about this. He reports that Plato said the god was not asking for the doubling of the altar, but was rather reproaching the Greeks for neglecting mathematics and despising geometry.

Bu metin neden önemli

Smyrnalı Theon (MS 2. yüzyıl), Platoncu bir matematikçiydi. 'Platon Okumak İçin Yararlı Matematik' başlıklı eseri, aritmetik, müzik ve astronomiyi, ruhun duyusaldan soyut hakikate yükselmesini sağlayan bir merdiven olarak sunar. Buradaki pasaj, Delos sorunu diye bilinen ünlü hikâyeyi aktarır: küpün hacmini iki katına çıkarma problemi. Bu, cetvel ve pergelle çözülemeyen üç klasik antik geometri probleminden biridir ve Theon'un elinde matematiğin yalnızca pratik değil, tanrısal bir çağrı olduğunun kanıtına dönüşür. Metnin kaynağı, eserin Yunanca elyazması geleneğidir.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye

Kaynak eser: Theonis Smyrnaei de mathematicis utilibus ad Platonis lectionem (Smyrnalı Theon, Platon Okumak İçin Yararlı Matematik), Yunanca elyazması, s. 13
Neşir: Yunanca elyazması (14. yüzyıl istinsahı); Source Library dijital nüshası, 2026
Konum: s. 13 (content=translation)
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →

← Kütüphaneye dön