Geometri ve Ruh: Üç Dairenin Sırrı
Sir Henry Billingsley'nin Öklid'in Elementler'ini İngilizceye ilk çeviren baskısının kapak sayfası, 1570. John Dee'nin ünlü önsözüyle, matematik sanatlarının ruhu yücelten değerini müjdeler.
Kutsal Geometri ve Mimari

Geometri ve Ruh: Üç Dairenin Sırrı

Proklos (Diadokhos)· MS 5. yüzyıl (Barocci 161 el yazması, 15. yüzyıl istinsahı)· Özgün: İngilizce· Source Library
Kutsal Geometri ve MimariTürkçe çeviriAçık erişim

Geç Antik Çağın büyük Yeni Platoncusu Proklos, Öklid'in Elementler'ine yazdığı şerhte geometriyi yalnızca bir ölçme sanatı olarak değil, ruhun kendi içindeki ilkelere doğru yükseldiği bir yol olarak görür. Aşağıdaki pasajda dairenin üç ayrı varlık düzeyinde nasıl bulunduğunu anlatır: anlayışta, hayal gücünde ve duyusal nesnelerde. Geometri, tüm bu düzeyler arasında ince bir köprü kurarak birini görür, bir başkasını düşünür ve kanıtlarını daha da başkası üzerinde yürütür.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Anlayıştaki daire ise farklıdır: birdir, yalındır ve yayılımsızdır. Büyüklüğün kendisine bile kendi akıl ilkeleri içinde bölünmez bir tarzda sahiptir ve biçimi biçimsiz bir surette barındırır. Buna karşılık hayal gücündeki daire bölünebilirdir, biçimlenmiştir, yayılmıştır ve yalnızca bir değil, hem bir hem çoktur; salt biçim değil, halihazırda düzene konulmuş bir biçimdir. Duyusal şeyler arasındaki daire ise bileşiktir, kabarmıştır, kendi tam özünden geri kalır ve mesafeyle doludur; maddi şeylerin kalınlığını yansıtır.

Bu yüzden geometri daireden ve çaptan, dairenin özelliklerinden yani değme noktalarından, bölünmelerinden ve benzerlerinden söz ettiğinde, onun duyusal şeyleri öğrettiğini söylememeliyiz. Nitekim geometri kendini bunlardan ayırmaya çalışır. Yalnızca anlayış içindeki biçimden de söz etmez. Zira o daire birdir, oysa geometri kanıtlarını birçok daire üzerine kurar, her birine ayrı ayrı yaklaşır ve aynı özellikleri hepsinde temaşa eder.

Bilakis geometri, yayılıma izin vererek tümeli inceler. İşte bu, hayal gücünün nesneleri içinde düzenlenmiş olan o dairedir. Geometri bir şeyi görür, ama bir başkasını yani anlayıştaki daireyi temaşa eder ve kanıtlamalarını daha da başkası üzerinde gerçekleştirir.

Geometri bir şeyi görür, ama bir başkasını temaşa eder ve kanıtlamalarını daha da başkası üzerinde gerçekleştirir.
Özgün metin (İngilizce)
...the circle in the understanding differs: it is one, simple, and non-extended. It possesses even magnitude itself in an indivisible way within its reason-principles, and it contains shape in a shapeless manner. On the other hand, the circle in the imagination is divisible, formed, extended, and not only one, but one and many; it is not form alone, but a form already set in order. But the circle among sensible things is composite, magnified, falling short of its precise essence, and is filled with distance, reflecting the thickness of material things. Therefore, when geometry speaks of the circle and the diameter, and of the properties associated with the circle—such as its points of contact, its divisions, and the like—we should not say that it teaches about sensible things. Indeed, geometry attempts to separate itself from these. Nor does it speak only of the form within the understanding. For that circle is one, but geometry makes its arguments about many circles, approaching each one individually and contemplating the same properties in all of them. Rather, geometry examines the universal while allowing for extension. This is that very circle which is arranged within the objects of the imagination. Geometry sees one thing, yet contemplates another—namely, the circle in the understanding—while performing its demonstrations upon yet another.

Bu metin neden önemli

Proklos (yaklaşık 412 to 485), Atina Yeni Platoncu Akademisi'nin başkanıydı ve Öklid'in Elementler'inin Birinci Kitabına yazdığı bu şerh, antik matematik felsefesinin en önemli belgelerinden biridir. Bu pasajda dile getirilen üçlü daire öğretisi yani anlayıştaki, hayal gücündeki ve duyusal nesnelerdeki daire, Platoncu tümel tartışmasını doğrudan geometriye uygular. Proklos için hayal gücü (phantasia) sıradan bir kuruntu değil, ruhun kendi içindeki ilkeleri yayılım kazandırarak açtığı bir aynadır. Bu görüş, Rönesans'ta geometri ve mimarinin kutsal orantı anlayışını derinden etkilemiştir.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye
Kaynak eser
Procli In Euclidis Elementa Commentarius (Öklid'in Elementler'i Üzerine Şerh), Barocci 161 el yazması
Neşir
Barocci 161, Yunanca el yazması (15. yüzyıl istinsahı); Source Library dijital nüshası ve İngilizce çevirisi
Konum
Kitap kimliği 69a5e60c85fa13e734e422d8, sayfa 55 (Birinci Kitap, tümel ve daire üzerine)
Çeviren
Şira Nur Uysal
Dijital nüsha
Source Library
Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →
← Kütüphaneye dön