Tertullianus, Valentinusçulara Karşı
The Writings of Tertullian, cilt II, Ante-Nicene Christian Library, cilt XV, Edinburgh, T. & T. Clark, 1870, Internet Archive taraması.

Tertullianus, Valentinusçulara Karşı

Valentinusçulara Karşı'nın başı (Ante-Nicene Christian Library çevirisi, 1870)
Kartacalı Tertullianus· MS 3. yüzyılın başı / 1870 (Ante-Nicene Christian Library çevirisi)· Özgün: Latince (İngilizce çeviriden)· Archive.org· ~3 dk okuma

Kartacalı Tertullianus (yaklaşık 155-220), Latince yazan ilk büyük Hristiyan yazarıdır. Valentinusçulara Karşı, 2. yüzyılın en etkili Gnostik okullarından birini kuran Valentinus'un izleyicilerine yönelik alaycı bir reddiyedir. Tertullianus, Valentinusçu kozmogoniyi, büyük ölçüde Lyonlu İrenaeus'tan yararlanarak, gülünç bir masal gibi yeniden anlatır. Bu bölüm Ante-Nicene Christian Library'nin 1870 çevirisinden aktarılmıştır.

Türkçe çeviri (önizleme) · Çeviren Şira Nur Uysal

QUINTUS SEPTIMIUS FLORENS TERTULLIANUS'UN VALENTİNOSÇULARA KARŞI İNCELEMESİ;

YAZARIN BU MEZHEBİN PEK FANTASTİK İLAHİYATINA DAİR ÇEŞİTLİ İĞNELEYİCİ ELEŞTİRİLERLE BİRLİKTE ÖZLÜ BİR AÇIKLAMA SUNDUĞU ESER. BU İNCELEMENİN JUSTİNUS, MİLTİADES, İRENAİOS VE PROCULUS'UN YAZILARINDAN ALINDIĞI AÇIKÇA BEYAN EDİLMİŞTİR.

BÖLÜM I. Giriş. Tertullianus bu sapkınlığı, mensupları hatayı ve günahı gizlemeyi hakikati ve erdemi ilan etmeye yeğleme hususunda farksız olan eski Eleusis gizemlerine benzetir.

Hakikatten sapan, masallara meyli olan ve kendilerini bundan caydıracak hiçbir disiplini bulunmayan pek çok kişiyi barındırdıkları için şüphesiz çok kalabalık bir sapkınlar topluluğu olan Valentinosçular, öğrettikleri şeyi belirsizleştirmekten başka hiçbir şeye bu denli önem vermezler; tabii öğretilerini gizleyenlerin vazettiği söylenebilirse. Öğretilerini korurken sergiledikleri bu aşırı gayretkeşlik, suçlarını ele veren bir gayretkeşliktir.

Rezillikleri, dinî sistemlerini savunurken gösterdikleri ciddiyetin ta kendisinde ilan edilmektedir. Atina batıl inancının sapkınlığı olan şu Eleusis gizemlerinde de rezilliklerini oluşturan şey gizlilikleridir. Nitekim topluluklarına her türlü erişimi önceden eziyetli koşullarla kuşatırlar; üyelerini kaydetmeden önce uzun bir kabul töreni, yetkin müritleri için ise tam beş yıllık bir eğitim talep ederler; ta ki tam bilginin bu şekilde askıya alınmasıyla onların fikirlerini şekillendirebilsinler ve daha önce kendilerinde uyandırdıkları arzu nispetinde gizemlerinin itibarını görünüşte artırabilsinler. Ardından sessizlik ödevi gelir. Bulunması bunca zaman alan şey özenle korunur. Ne var ki bütün tanrısallık, onların gizli dehlizlerinde yatar: Tam anlamıyla inisiye edilmiş olanların tüm emelleri, mühürlü dilin tüm gizi, erillik simgesi en sonunda orada ifşa edilir. Fakat doğanın saygıdeğer ismi bahanesiyle yapılan bu alegorik canlandırma, keyfi bir simgenin yardımıyla gerçek bir kutsala saygısızlığı gizler ve boş imgelerle sahtelik ayıbını savuşturur! Aynı şekilde, şu anki sözlerimizin hedefi olan sapkınlar, yani Valentinosçular da derin bir sessizlikle kutsanan, içlerinde gizemlerinden başka ilahi hiçbir şey bulunmayan kendilerine has Eleusis sefahatleri kurmuşlardır. Gerçek dinin kutsal adları, unvanları ve delilleri vasıtasıyla, Kutsal Yazıların zengin imalarından insanların uysal beğenisi için en nafile ve en iğrenç uydurmaları türetmişlerdir; zira onun sayısız kaynağından pek çok hata pekâlâ fışkırabilir. Onlara samimi ve dürüst sorular yöneltecek olursanız, çatık kaşlar ve sert bir bakışla yanıt verip "Bu mesele derindir" derler. Şayet onları incelikli sorularla sınarsanız, çift dillerinin belirsizlikleriyle sizinle bir inanç birliği içinde olduklarını iddia ederler. Fikirlerini anladığınızı ima ederseniz, kendilerinin hiçbir şey bilmediğinde diretirler. Onlarla göğüs göğüse bir mücadeleye girişirseniz, kendilerini kurban ederek onları alt etmeye dair beslediğiniz tatlı umudu yok ederler. Kendi müritlerinden dahi tam emin olmadıkça onlara bir sır emanet etmezler. İnsanları eğitmeden önce ikna etme hünerine sahiptirler; oysa hakikat öğreterek ikna eder, önce ikna edip sonra öğretmez.

BÖLÜM II. Bu sapkınlar Hristiyanları saf kimseler olarak damgalarlar. Tertullianus bu ithamı kabul eder ve Kutsal Yazılara dayanarak saflığı över.

Bu sebeple onlar tarafından saf, üstelik bilge olmaksızın yalnızca saf olarak damgalanırız; sanki bilgeliğin saflıktan yoksun olması zorunluymuş gibi, oysa Rab her ikisini birleştirir: "Bu nedenle yılanlar gibi bilge ve güvercinler gibi saf olun." Eğer biz, kendi açımızdan saf olduğumuz için akılsız sayılıyorsak, buradan onların bilge oldukları için saf olmadıkları sonucu mu çıkar? Oysa bilge olmayanlar nasıl son derece akılsızsa, saf olmayanlar da o derece yoldan çıkmıştır. Yine de bir seçim yapmam gerekseydi, daha az kusurlu olduğu için ikinci durumu tercih ederdim; zira niteliği bozuk bir bilgeliğe sahip olmaktansa niceliği yetersiz bir bilgeliğe sahip olmak, yani saptırmaktansa yanılgıya düşmek belki de daha iyidir. Üstelik Valentinos'un değil, Süleyman'ın bizzat kendi Hikmet'inin dediği gibi, Rabbin yüzü "O'nu yürek temizliğiyle arayanlar" tarafından sabırla beklenir. Dahası, süt çocukları kanlarıyla Mesih'e tanıklık etmişlerdir. "Onu çarmıha ger" diye bağıranların çocuklar olduğunu mu söyleyeceksiniz? Onlar ne çocuktu ne de sabiydi; başka bir deyişle, saf değillerdi. Elçi de bizim saflığımızla Tanrı'ya karşı "yeniden çocuklar gibi olmamızı", "kötülükte çocuklar gibi olmamızı", fakat aynı zamanda "zihinsel yetilerimizde bilge olmamızı" buyurur. Bununla birlikte Hikmet'in gelişme düzenine dair, onun saflıktan neşet ettiğini kabul etmiş bulunuyorum. Kısacası "güvercin" genellikle Mesih'i simgelerken, "yılan" O'nu ayartmaya yaramıştır. Biri ta başından beri ilahi barışın müjdecisi olmuş, diğeri ise başlangıçtan itibaren ilahi sureti yağmalamıştır. Buna göre, Tanrı'yı bilmek ve bildirmek yalnızca saflıkla daha kolay mümkün olacaktır; oysa tek başına bilgelik, O'na daha ziyade zorbalık edecek ve O'na ihanet edecektir.

BÖLÜM III. Tanrılığı parçalayıp sakatlayan bu sapkınlığın budalalığı, gerçek dinin sade bilgeliğiyle karşılaştırılır. Valentinosçu sistemin saçmalıklarını teşhir etmek, onu yok etmek için gereken tek şeydir.

Özgün metin (İngilizce)

THE TREATISE OF QUINTUS SEPTIMIUS FLORENS TERTULLIANUS AGAINST THE VALENTINIANS;

IN WHICH THE AUTHOR GIVES A CONCISE ACCOUNT OF, TOGETHER WITH SUNDRY CAUSTIC ANIMADVERSIONS ON, THE VERY FANTASTIC THEOLOGY OF THE SECT. THIS TREATISE IS PROFESSEDLY TAKEN FROM THE WRITINGS OF JUSTIN, MILTIADES, IRENÆUS, AND PROCULUS.

CHAP. I.—Introductory. Tertullian compares the heresy to the old Eleusinian mysteries, the votaries of which systems are alike in preferring concealment of error and sin to proclamation of truth and virtue.

THE Valentinians, who are no doubt a very large body of heretics—comprising as they do so many apostates from the truth, who have a propensity for fables, and no discipline to deter them [therefrom]—care for nothing so much as to obscure what they preach, if indeed they [can be said to] preach who obscure [their doctrine]. The officiousness with which they guard their doctrine is an officiousness which betrays their guilt.

Their disgrace is proclaimed in the very earnestness with which they maintain their religious system. Now, in the case of those Eleusinian mysteries, which are the very heresy of Athenian superstition, it is their secrecy that is their disgrace. Accordingly, they previously beset all access to their body with tormenting conditions; [and] they require a long initiation before they enrol [their members], even instruction during five years for their perfect disciples, in order that they may mould their opinions by this suspension of full knowledge, and apparently raise the dignity of their mysteries in proportion to the craving for them which they have previously created. Then follows the duty of silence. Carefully is that guarded, which is so long in finding. All the divinity, however, lies in their secret recesses: there are revealed [at last] all the aspirations of the fully initiated, the entire mystery of the sealed tongue, the symbol of virility. But this allegorical representation, under the pretext of nature's reverend name, obscures a real sacrilege by help of an arbitrary symbol, and by [empty] images obviates the reproach of falsehood! In like manner, the heretics who are now the object of our remarks, the Valentinians, have formed Eleusinian dissipations of their own, consecrated by a profound silence, having nothing of the heavenly in them but their mystery. By the help of the sacred names and titles and arguments of true religion, they have fabricated the vainest and foulest figments for men's pliant liking, out of the affluent suggestions of Holy Scripture, since from its many springs many [errors] may well emanate. If you propose to them inquiries sincere and honest, they answer you with stern look and contracted brow, and say, "The subject is profound." If you try them with subtle questions, with the ambiguities of their double tongue they affirm a community of faith [with yourself]. If you intimate to them that you understand [their opinions], they insist on knowing nothing themselves. If you come to a close engagement with them, they destroy your own fond hope of a victory over them by a self-immolation. Not even to their own disciples do they commit a secret before they have made sure of them. They have the knack of persuading men before instructing them; although truth persuades by teaching, but does not teach by first persuading.

CHAP. II.—These heretics brand the Christians as simple persons. Tertullian accepts the charge, and eulogizes simplicity out of the Scriptures.

For this reason we are branded by them as simple, and as being merely so, without being wise also; as if indeed wisdom were compelled to be wanting in simplicity, whereas the Lord unites them both: "Be ye therefore wise as serpents, and simple as doves." Now if we, on our parts, be accounted foolish because we are simple, does it then follow that they are not simple because they are wise? Most perverse, however, are they who are not simple, even as they are most foolish who are not wise. And yet, [if I must choose], I should prefer taking the [latter] condition for the lesser fault; since it is perhaps better to have a wisdom which falls short in quantity, than that which is bad in quality—better to be in error than to mislead. Besides, the face of the Lord is patiently waited for by those who "seek Him in simplicity of heart," as says the very Wisdom—not of Valentinus, but—of Solomon. Then, again, infants have borne by their blood a testimony to Christ. [Would you say] that it was children who shouted "Crucify Him"? They were neither children nor infants; in other words, they were not simple. The apostle, too, bids us to "become children again" towards God, "to be as children in malice" by our simplicity, yet as being also "wise in our practical faculties." At the same time, with respect to the order of development in Wisdom, I have admitted that it flows from simplicity. In brief, "the dove" has usually served to figure Christ; "the serpent," to tempt Him. The one even from the first has been the harbinger of divine peace; the other from the beginning has been the despoiler of the divine image. Accordingly, simplicity alone will be more easily able to know and to declare God, [whereas] wisdom alone will rather do Him violence, and betray Him.

CHAP. III.—The folly of this heresy, which dissects and mutilates the Deity, contrasted with the simple wisdom of true religion. To expose the absurdities of the Valentinian system is all that is wanted to destroy it.

Bu metin neden önemli

Tertullianus'un amacı alay etmek olsa da metin, Valentinusçuların öğretilerini nasıl gizli tuttuklarını ve yeni üyeleri aşamalı bir inisiyasyonla nasıl içeri aldıklarını anlatan değerli bir tanıklıktır. Tertullianus onları Eleusis gizemlerine benzetir: önce uzun bir hazırlık, sonra sessizlik yemini ve en sonunda saklanan öğreti. Bu tasvir, Gnostik toplulukların bir gizem okulu gibi örgütlendiğini gösteren erken kaynaklardandır.

Bu eser Gnostisizm Koleksiyonu'nun parçasıdır →

Künye
Kaynak eser
The Writings of Tertullian, cilt II, Ante-Nicene Christian Library, cilt XV, Edinburgh, T. & T. Clark, 1870
Neşir
MS 3. yüzyılın başı / 1870 (Ante-Nicene Christian Library çevirisi)
Konum
Eserin başı
Çeviren
Şira Nur Uysal
Dijital nüsha
Internet Archive
Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY-SA 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin, değiştirirseniz aynı lisansla paylaşın). Kullanım & lisans →
Bu Çeviriye AtıfUysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Tertullianus, Valentinusçulara Karşı. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/tertullianus-valentinusculara-karsi
Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

← Kütüphaneye dön