Göksel Hukuk Kuralları: Tanrı, Merkezi Her Yerde Olan Küre
Alanus de Insulis, Regulae caelestis iuris (Göksel Hukuk Kuralları; basımdaki başlığıyla De maximis theologiae), yakl. 1160-1170; kullanılan basım [yakl. 1492], Latince, s. 6, dijital nüshadan özgün bir sayfa (Source Library).

Göksel Hukuk Kuralları: Tanrı, Merkezi Her Yerde Olan Küre

Alanus de Insulis (Lilleli Alan)· yakl. 1128-1202 (basım yakl. 1492)· Özgün: Latince· Source Library· ~28 dk okuma
Sayfaları gör ↓

Chartres Okuluna bağlı skolastik ilahiyatçı ve şair Lilleli Alan (Alanus de Insulis), Göksel Hukuk Kuralları (Regulae caelestis iuris) adlı eserinde teolojiyi, kendi ilkelerine dayanan belitsel bir bilim olarak kurmayı amaçlar. Eser kısa kurallardan ve bunların şerhlerinden oluşur. Yedinci kural, Yirmi Dört Filozof Kitabı'nda (Liber XXIV philosophorum) ikinci tanım olarak da geçen ünlü formüldür: Tanrı, merkezi her yerde, çevresi hiçbir yerde olan bir küredir. Alan bu kuralı çözümler ve cismani küre ile akılla kavranan ilahi küre arasındaki farkı serimler. Aşağıdaki pasaj, sonsuzluğun geometriye değil akla ait bir imge olduğunu gösterir.

Türkçe çeviri (seçme pasaj) · Çeviren Şira Nur Uysal

Tanrı, merkezi her yerde, çevresi hiçbir yerde olan akılla kavranır bir küredir. Başlangıçtan ve sondan yoksun olduğu için, Tanrı bir küre diye anılır; zira başlangıçsız ve sonsuz olmak küresel biçimin kendine özgü niteliğidir. Ne var ki bu cismani bir küre değil, akılla kavranan bir küredir. Tanrı bir küredir dediğimizde imgelemin ardına düşmemeliyiz; sanki Onu cisimlerin benzeri bir küre olarak tasavvur edermişçesine değil, aklımızı kılavuz edinerek, sonsuz olduğu için Ona küre denildiğini anlamalıyız.

Cisimlerin küresi ile akılla kavranan küre arasında ne büyük bir fark vardır. Cismani kürede merkez, küçüklüğü yüzünden neredeyse hiçbir yerde algılanamaz, çevre ise pek çok yerde bulunur. Oysa akılla kavranan kürede merkez her yerde, çevre hiçbir yerdedir. Yaratılmış olana merkez denir; çünkü nasıl zaman sonsuzluk karşısında bir an sayılırsa, yaratılmış olan da Tanrının uçsuz bucaksızlığı karşısında bir nokta yahut bir merkezdir. Tanrının uçsuz bucaksızlığına ise çevre denir; çünkü her şeyi düzene koyarak bir bakıma her şeyin çevresinde döner ve her şeyi kendi enginliği içinde kuşatır.

İngilizce ara çeviri (Source Library)
God is an intelligible sphere: whose center is everywhere, its circumference nowhere. From this, because they lack beginning and end, God is called a sphere: for it is proper to the spherical form to lack a beginning and an end: but it is not a corporeal sphere: rather an intelligible one. For when we say God is a sphere: we must not be led to imaginations: as if we imagined Him to be a sphere in the likeness of bodies: but with intelligence as our guide: by that reason let us understand Him to be called a sphere because He is infinite. Oh, how great a difference there is between the sphere of bodies and the intelligible sphere. In the corporeal sphere, the center, on account of its smallness, is hardly perceived by anyone to be anywhere: but the circumference is understood to be in many places. In the intelligible sphere, however, the center is everywhere and the circumference nowhere. The creature is called the center: because just as time compared to eternity is considered a moment: so the creature compared to the immensity of God is a point or center. The immensity of God is called the circumference because, by disposing all things, He is in a certain way carried around all things: and encompasses all things within His immensity.

Bu metin neden önemli

Merkezi her yerde, çevresi hiçbir yerde olan küre imgesi, Hermes'e atfedilen Yirmi Dört Filozof Kitabı'nda ikinci tanım olarak yer alan ve Batı düşüncesinin en kalıcı ilahi tanımlarından biri haline gelen bir hermetik hükümdür. Bu sayfadaki metin ise Yirmi Dört Filozof Kitabı'nın kendisi değil, Alan'ın kurallar kitabıdır. Lilleli Alan bu formülü on ikinci yüzyılda bir teoloji kuralına dönüştürmüş, ondan sonra Bonaventura, Meister Eckhart, Cusalı Nicolaus, Rabelais ve Pascal gibi adlar aynı imgeyi tekrar tekrar dile getirmiştir. Pasajın değeri, sonsuzluğu bir mekan büyüklüğü değil, aklın kavradığı bir hakikat olarak sunmasında yatar: geometrinin en kusursuz biçimi olan küre, artık cisimlerin değil, başlangıçsız ve sonsuz olanın simgesidir. Bu bakış, Rönesans hermetizminin kozmos ile Tanrıyı tek bir sonsuzluk içinde düşünen anlayışının doğrudan atasıdır.

Göksel Hukuk Kuralları: Eserin Baş Kısmı

Lilleli Alan'ın Göksel Hukuk Kuralları'ndan baş kısım: giriş ve ilk kurallar (özgün baskının 4-20. sayfaları), 11 bölüm halinde. Source Library

1 / 11
← bölümler arasında kaydırın →

Kısım 1 / 11

[Başlık sayfası] Alanus, Teolojinin İlkeleri Üzerine.

[Başlık sayfasında sonradan eklenmiş el yazısı not:] Weissenburg Manastırı'na ait. Envanter numarası 2533.

Burada Üstat Alanus Porretanus'un Göksel Hukuk Kuralları, yahut Teolojinin İlkeleri başlar.

Her bilim, kendi temelleri üzerinde duruyormuş gibi, kendi kurallarına dayanır. Tamamen insan zevki ve iradesiyle var olan ve kuralları yalnızca insan koymasıyla oluşan dilbilgisi bir yana dursun, diğer bilimler de dayandıkları kendi kurallarına sahiptir. Bunlar, adeta belirli sabit sınırlar içinde kapanmıştır. Mantık, maxima (ilke) adını verdiği kurallara sahiptir. Retorik ortak yerlere (loci communes), ahlak genel yargılara (sententiae generales), fizik aforizmalara sahiptir. Aritmetik porismata'ya, yani ince kurallara sahiptir. Bunlar, ince bir kavrayış istedikleri için, onları inceleyene bir bakıma ödül olur. Bu yüzden porismata'ya adeta "ödüller" derler. Nitekim porisma Yunanca bir kelimedir ve Latincede "ödül" anlamına gelir. Müzisyenlerin de, müzik sanatının kuralları olan axiomata'ları vardır. Bunlara adeta "tartılar" denir, çünkü müzik onlara göre seslerin tartılarını, yani uyumlarını inceler. Nitekim Yunanca axi, Latincede "ağırlık" demektir. Geometricilerin kuralları ise theoremata, yani "incelemeler" diye anılır. Nitekim Yunanca theorim, Latincede "inceleme" (speculatio) demektir, çünkü geometri bunlar aracılığıyla kendisine ait olan şeylerin doğruluğunu inceler. Astronomi de, değerleri ve kavranmalarının inceliği nedeniyle "üstünlükler" diye adlandırdığı kendi ilkelerine sahiptir. Gök-üstü bilim, yani teoloji ise kendi ilkelerinden yoksun değildir. Onun kuralları daha değerlidir ve karanlıkları ile incelikleri bakımından ötekileri aşar. Öteki kuralların bütün zorunluluğu yalnızca alışkanlığa, doğanın olağan akışına dayanırken, teolojik ilkelerin zorunluluğu mutlak ve çürütülemezdir. Çünkü bunlar, ne eylemle ne de doğayla değiştirilebilecek şeyler hakkında inanç oluşturur. Bu yüzden değişmez zorunlulukları ve görkemli incelikleri nedeniyle filozoflar onlara paradoxa, yani adeta "haklı olarak görkemli olanlar" der. Karanlıkları nedeniyle enigmata (bilmeceler) denir. Kavranışlarının iç parlaklığı nedeniyle enthymemata denir, çünkü zihnin daha saf bir keskinliğiyle kavranırlar. Enthymemata, adeta "zihnin içinde gizli olanlar" demektir: en "içinde", theme ya da thymos ise "zihin" anlamına gelir. Yetkeleri nedeniyle hebdomades, yani "değerli önermeler" (dignitates) denir. Çünkü Yunanca hebdomada, Latincede dignitas (değer) demektir.

Boethius da bu yüzden kitabına, ilahiyatçıların en ince önermeleri üzerine yazılmış gibi, Hebdomadlar Üzerine adını vermiştir. Bu önermeler anlayış bakımından ne kadar yüksekse, o kadar dindar bir dinleyici ister. Bu yüzden kendini yalnızca duyuların aynalarına vermiş kaba kişilere ve acemilere sunulmamalıdır. Daha saf bir zihnin rehberliğiyle tarifsiz olana yükselen ve felsefenin sırlarını daha saf bir gözle görenler içindir. Bu önermeler teolojinin daha derin koynunda gizlidir. Teolojik ilkeleri ele alacağımız için, bütün ilkelerin kaynağından ve adeta koynundan, yani incelememizin en genel ilkesinden başlayalım.

1 / 11
Podcast · Kutsala Dönüş

Bölüm 02 · Kutsal Coğrafya: Evrenin Haritası

Bu metin, Kutsala Dönüş podcast'inin bu bölümünde ele alınıyor. Yönün anlamı, üç katman, axis mundi, merkez bulma.

Bölümü dinle →

Bu eser Hermetizm Koleksiyonu'nun parçasıdır →

Künye
Kaynak eser
Alanus de Insulis, Regulae caelestis iuris (Göksel Hukuk Kuralları; basımdaki başlığıyla De maximis theologiae), yakl. 1160-1170; kullanılan basım [Basel: Johann Amerbach, yakl. 1492], Latince, s. 12.
Neşir
Source Library dijital nüshası, book_id 69c89d966c6f3cc53c85d88d, çeviri (translation) katmanı, sayfa 12.
Konum
Sayfa 12, "God is an intelligible sphere" ile başlayan bölüm (Regula VII şerhi).
Çeviren
Şira Nur Uysal
Dijital nüsha
Source Library
Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY-SA 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin, değiştirirseniz aynı lisansla paylaşın). Kullanım & lisans →
Bu Çeviriye AtıfUysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Göksel Hukuk Kuralları: Tanrı, Merkezi Her Yerde Olan Küre. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/tanri-sonsuz-kure-yirmi-dort-filozof-kitabi
Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

← Kütüphaneye dön