On dördüncü yüzyılın başında Mahmûd Şebüsterî, Horasanlı bir âlimin sorduğu tasavvuf sorularına karşılık olarak Gülşen-i Râz'ı yazdı. Kısa bir mesnevî hâlinde, sonraki yüzyıllar boyunca Fars mistik düşüncesinin el kitabı sayılan bu eser, Varlık ile yokluk, ayna ile yansıma, gören ile görülen arasındaki ince perdeyi konu edinir. Aşağıdaki pasajda şair, dünyayı ilâhî hakikatin kendini seyrettiği bir ayna, insanı ise o aynada beliren göz olarak tasvir eder. Bir su damlasında yüz temiz derya, bir toz zerresinde bin Âdem görülür. Küçük olanla büyük olan burada birbirinin içine katlanır.
Yokluk aynadır, dünya o aynadaki yansıma, insan ise Görünmeyen Zât'ın aynaya vuran gözüdür. O yansıyan göz sensin, gözün nûru ise O'dur. O gözde, O'nun gözü kendi gözünü görür. Dünya bir insandır, insan da bir dünya. Bundan daha açık bir izah yoktur.
Bu meselenin köküne iyice baktığında görürsün ki gören de, gören göz de, görülen şey de O'dur. Kutsal gelenek bunu bildirmiş, 'gözsüz ve kulaksız' sözü de bunu göstermiştir. Bil ki dünya baştan ayağa bir aynadır. Her zerrede yüz tane alev alev güneş yanar.
Bir su damlasının kalbini yararsan, ondan yüz temiz derya taşar. Her bir toz tanesini dikkatle incelersen, içinde bin Âdem görebilirsin. En küçük olanın kalbinde en büyük olan gizlidir. Cüzün içinde bütün, damlanın içinde umman durur.
O gözde, O'nun gözü kendi gözünü görür.
Özgün metin (İngilizce)
Bu metin neden önemli
Şebüsterî'nin tasviri, İbn Arabî ekolünün vahdet-i vücûd öğretisiyle örtüşür: tek gerçek Varlık kendini bilmek için âlemi yaratmış, insanı da bu kendini seyredişin merceği kılmıştır. Pasajın dokusuna örülü olan 'gizli hazine' hadisi ile 'kulumu sevdiğimde onun gören gözü olurum' kutsî hadisi, tüm mesneviye teolojik zemini sağlar. Mikrokozmos ve makrokozmos arasındaki bu simetri, bir su damlasında umman, bir zerrede bin Âdem imgesiyle somutlaşır.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
- Kaynak eser
- Gulshan-i Raz (The Mystic Rose Garden), Mahmud Shabistari, translated by E. H. Whinfield, 1880
- Neşir
- E. H. Whinfield çevirisi, 1880 (Lâhicî şerhi esas alınarak, iki Hint yazması ile karşılaştırılmıştır)
- Konum
- Sayfa 39 (satır ~140-148), ana mesnevînin açılış bölümü
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Source Library