Fenikelilerin en eski kutsal anlatısı, karanlıkla rüzgârın kucaklaşmasından doğan bir dünyayı tasvir eder. Byblos'lu Philon'un Yunancaya aktardığı ve Kayserili Eusebios sayesinde günümüze ulaşan bu parçanın tamamını aşağıda, Isaac Preston Cory'nin 1832 tarihli derlemesindeki İngilizce çevirisinden yaptığımız aktarımla okuyabilirsiniz.
Her şeyin başlangıcı, karanlık ve yoğun, rüzgârlı bir hava idi ona göre; yahut kesif havanın bir esintisi ve Erebos kadar loş, kapkara bir Kaos. Bunlar sonsuzdu ve uzun çağlar boyunca hiçbir biçim tanımadı.
Fakat bu rüzgâr kendi ilk ilkelerine, yani Kaosa vurulduğunda ve mahrem bir birleşme gerçekleştiğinde, bu bağa Pothos adı verildi. İşte her şeyin yaratılışının başlangıcı buydu. Ne var ki o, kendi doğurduğunu tanımadı; ama rüzgârla kucaklaşmasından Môt meydana geldi. Kimileri buna Ilus, yani Çamur der, kimileriyse sulu bir karışımın çürümesi. Ve yaratılışın bütün tohumu ile evrenin doğuşu işte bundan fışkırdı.
Ve duyudan yoksun bazı canlılar vardı; bunlardan akıllı canlılar türedi ve bunlara Zophasemin, yani göklerin gözcüleri, denildi; bir yumurta biçiminde oluşmuşlardı. Ve Môt'tan güneş, ay, küçük ve büyük yıldızlar parladı.
Hava, denizi ve toprağı tutuşturan ateşli etkisiyle ışık saçmaya başlayınca, rüzgârlar doğdu, bulutlar doğdu, göksel suların çok büyük dökülüşleri ve selleri doğdu. Bunlar böylece ayrışıp güneşin sıcaklığıyla kendi yerlerinden sürüklendiğinde ve havada yeniden birbirleriyle karşılaşıp çarpıştığında, gök gürültüsü ve şimşekler ortaya çıktı; gürültünün sesiyle, adı geçen akıllı canlılar uyandı, sesten ürktü ve karada, denizde, erkek ve dişi olarak devinmeye başladı.
(Bundan sonra yazarımız şöyle devam eder:) Bütün bunlar Taautus'un Kozmogonisi'nde ve onun şerhlerinde yazılı bulunur; onun keskin sezgisiyle algılayıp keşfettiği ve bizi aydınlattığı doğa işaretlerinden ve gözlemlerinden derlenmiştir.
(Ardından, rüzgârların adlarını — Notos, Boreas ve ötekileri — sayıp şu sonuca varır:) Fakat bu ilk insanlar toprağın ürünlerini kutsal saydılar, onları tanrı bilip taptılar; kendilerinin, bütün soylarının ve kendilerinden öncekilerin üzerinde yaşadığı bu şeylere adaklar sundular, kurbanlar kestiler. (Sonra şöyle ekler:) Ruhlarının aczine ve darlığına uygun düşen ibadet biçimleri işte böyleydi.
Ve yaratılışın bütün tohumu ile evrenin doğuşu işte bundan fışkırdı.
Özgün metin (İngilizce)
And there were certain animals without sensation, from which intelligent animals were produced; these were called Zophasemin, that is, the overseers of the heavens, and they were formed in the shape of an egg. And from Môt shone forth the sun, the moon, and the lesser and greater stars.
When the air began to send forth light, its fiery action on the sea and the earth produced winds, and clouds, and vast defluxions and torrents of the heavenly waters. And when these were thus separated, and carried out of their proper places by the heat of the sun, and all met again in the air and were dashed against one another, thunder and lightning were the result; and at the sound of the thunder, the intelligent animals already mentioned were aroused, startled by the noise, and began to move upon the earth and in the sea, male and female.
(Our author then adds:) All this was found recorded in the Cosmogony of Taautus and in his commentaries, drawn from his own observations and the natural signs which, through his penetration, he perceived and discovered, and with which he has enlightened us.
(Afterward, having named the winds — Notus, Boreas, and the rest — he closes with this:) But these first men consecrated the productions of the earth, judged them gods, and worshipped the very things by which they themselves, their posterity, and all before them had lived; to these they offered libations and sacrifices. (He then adds:) Such were the rites of their worship, answering to the feebleness and narrowness of their minds. — Eusebius, Praeparatio Evangelica, I.10.
Bu metin neden önemli
Sanchoniatho, Truva Savaşı öncesine tarihlenen efsanevi bir Fenike bilgesidir. Yazdığı öne sürülen Fenike Tarihi, Roma çağında Byblos'lu Philon tarafından Yunancaya çevrilmiş, ardından Kayserili Eusebios'un Praeparatio Evangelica adlı eserinde alıntılanarak kısmen korunmuştur. Bu kozmogoni parçası, İbrani Yaratılış anlatısının yanı sıra Yunan teogonileriyle karşılaştırıldığında, Yakın Doğu'nun ilksel kaos, arzu ve çamurdan doğuş motiflerini paylaşan en eski katmanlarından birini yansıtır. Rüzgâr ile Kaosun birleşmesi, Pothos yani arzu ile başlar; bu, kozmik yaratılışı cinsel bir çekimle açıklayan kadim bir kalıptır. Cory'nin çevirisindeki dipnotlar, bu birleşmenin Fenikelilerce yumurta ve onu saran yılan simgesiyle temsil edildiğini aktarır.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
Bu eser Mit ve Kutsal Anlatı Koleksiyonu'nun parçasıdır →
- Kaynak eser
- Ancient Fragments (Cory) - Chaldean, Phoenician, Egyptian
- Neşir
- Isaac Preston Cory, Ancient Fragments, 1832 (Praeparatio Evangelica'daki Byblos'lu Philon aktarımına dayanır)
- Konum
- Eserin tamamı — s. 75, "Sanchoniatho: The Cosmogony" bölümü
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Source Library
Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Sanchoniatho: Fenike Kozmogonisi. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/sanchoniatho-fenike-kozmogonisi