Rudianus'a atfedilen bu kısa risale, Mellon MS 33 mecmuasının beşinci bölümüdür. 'Dostların Taşı' olarak adlandırılan altın bedeni tanımlar: taşın kendinde barındırdığı bütün renkler (beyaz, kırmızı, sarı, göksel yeşil), gizli/açık bölümlerin sıcaklık-soğukluk ve kuruluk-rutubet karşıtlıkları, ve çürüten suyun ateşle nasıl yok edileceği üzerine yoğunlaşır.
Burada Üç Söz Kitabı Başlar.
Bu işin yapıldığı taş, kendinde bütün renkleri barındırır; çünkü o beyazdır, kırmızıdır, en kırmızıdır, sarımsıdır, en sarısıdır, göksel ya da gök renginde yeşildir — bu taşta dört unsur gibi çeşitli tonlarda bulunur: o suludur, havalıdır, ateşlidir ve topraklıdır. Bu taşın ilk bölümünde beyazlık ve kuruluk vardır; onun açık bölümünde ise soğukluk ve rutubet en baskındır. Bu yüzden açık olanı gizle, gizli ya da saklı olanı ortaya çıkar; çünkü gizli ya da saklı bölümde bulunan şey — sıcaklık ve ruh, ya da kuruluk — yağlıdır ve o kurudur; bu kuruluk simyanın rengini verir, başka hiçbir şey vermez; açık bölümde bulunan şey ise soğuk ve rutubetlidir, çürütücüdür. Bu yüzden gerekli olan, soğuk ve rutubeti gizlice şu şekilde ele almaktır: gizli ve açık bölümde bulunan, tek bir öz haline getirilmelidir. Böylece gerçekten bu soğukluk ve rutubet, çürüten ateştir; ve o sudur — ki denir ki su ve yakıcılığı, çürütücü ölümüyle işi yok eder ve karayla boyar. Bu yüzden bu hastalığı ateşte, ateşin derecesiyle yok etmek gereklidir.
Bu, Üç Söz'ün Kitabıdır — Dostların Taşı'nın kitabı, ki bu altın bedendir ve kaçkın soğuk, rutubet ve yakıcı sudur. Bu yüzden Phorb'un bilgeliği der ki: soğukluk ile su ve yakıcı rutubet, sıcaklığa ve kuruluğa indirgenmeye elverişli değildir — çünkü sıcaklık ve kuruluk, Tanrı'nın erdemiyle soğukluğu, suyu ve yakıcı rutubeti yok eder; ve o zaman bu ruh en soylu bedene dönüşür, ateşten kaçmaz, yağ gibi yumuşar — bu, canlı, çoğalan, renklerin nice katına yayılan, sağlamlaştıran ya da bütünleyen, en güzel, sonsuz artış ve korunma yaratan bir şeydir.
Özgün metin (İngilizce)
Here beginethe the boke of the 3 words.
This stone of whome this worke is made hath in it all colorus, ffor it is white, redde, moste redde, Citryne, moste ritzynist, celestyne or of the coloure of heven, grene diverse sadde in this stone as ye 4 elements: it is watri, ayeri, firey & erthy. In the fyrste parte of this stone is white & drie; in the opin parte of it colde & moyste is most; therfor hide that wch is opin, and shewe furthe that wch is hidde or secrete; that wch is in the secrete or hidde part, wch as caliditie & spirite or drie, is oylie & that is drye, wch dryenes dothe colorye ffor the drye of alkamye colorythe & non other; and that wch is in the opin parte is colde & moyste, is denuw wch dothe corrupt. Therfor it is necessary that the colde & moyste secretly, and so that wch was in ye hydde & opin parte, be made one substaunce. Thus truly this coldnes & moyste is the fyre that dothe corrupt, & it is water, of whom is sayde that the water & adustine hym dies dothe destroye or corrupt the worke and colorythe with black. Therfor it is necessary to destroye this infirmitie in the fire by degre of ye fire.
This is the boke of the 3 words, the boke of the friendes stone wch is the golden bodi, and fugytine colde & moyste water & adustine. Therfor the phorb of phy sayth that colde and water & adustine humidite or moystnes be not degradable to hete & drie, for hete & driethe destroyth colde & water & adustine moystnes by the vertu of god, & then is this spirite turned into the moste nobelst bodi & dothe not styr fro the fire & tempeth as oyle, wch is a quicke multiplied, ritenz ementer, or manifolde multiplying of colours, resolidatie or makyng sownde, most beutifull, makyng everlasting incressum & preservacion.
Bu metin neden önemli
Bu metin, simya literatüründe sıkça görülen 'renk evreleri' (nigredo/kara, albedo/beyaz, citrinitas/sarı, rubedo/kırmızı) doktrinine dair yoğun ve teknik bir örnektir; kütüphanedeki öteki simya metinleriyle (Rosarium Philosophorum, Splendor Solis) doğrudan aynı sembolik dili paylaşır. 'Üç Söz'ün ne olduğu metnin kendisinde açıklanmaz — okuru, gizli ile açığın birbirine dönüştürülmesi ilkesini kendi başına çözmeye çağıran, kasıtlı olarak kapalı bir üsluptur.
Eser hakkında
Rudianus isimli müellife atfedilen ve kökeni Liber trium verborum geleneğine dayanan bu metin, on altıncı yüzyılın ortalarında İngiltere'de dolaşıma giren erken modern simya korpusunun dikkat çekici bir parçasıdır. Mellon MS 33 mecmuasının beşinci risalesi olarak Yale Üniversitesi Kütüphanesi bünyesinde korunan bu el yazması nüsha, dönemin Batı simya literatüründe yaygın olan psödoepigrafik geleneğin tipik özelliklerini taşır. Eser, Orta Çağ sonlarından itibaren Latin dünyasında biçimlenen ve antik doğa felsefesiyle harmanlanan hermetik düşünce ikliminde, metallerin arındırılması ve dönüştürülmesi arayışını sistemli bir teorik dille kaydeden çevrelerin ürünüdür.
Risalenin bütünü, Dostların Taşı olarak adlandırılan kusursuz altın bedenin mahiyetini, doğasını ve hazırlanış mantığını ele alır. Metin, Aristotelesçi dört unsur (ateş, hava, su, toprak) ve bunlara bağlı nitelik çiftleri (sıcaklık, soğukluk, kuruluk, rutubet) arasındaki zıtlıkların dengelenmesi esasına dayanır. Eserde savunulan temel düşünce, maddede bozulmaya ve kararmaya yol açan soğuk ve yakıcı suyun ateş dereceleriyle giderilmesi, böylece gizli olan kuru ve sıcak ruhun açığa çıkarılarak açıkta duran nemli yapıyla tek bir cevher halinde kaynaştırılması gerekliliğidir. Taşın taşıdığı renk zenginliği ve nihai bedenin ateşe dayanıklı hale gelmesi, bu arınma sürecinin tamamlanışını imler.
Sayfadaki açılış pasajı, risalenin kuramsal omurgasını oluşturan meşhur simya formülünü doğrudan ortaya koymaktadır: açık olanı gizlemek ve gizli olanı dışarı çıkarmak. Eserin girişinde yer alan bu bölüm, taşın dört unsuru ve çeşitli renkleri kendi bünyesinde nasıl barındırdığını tasvir ederek okura dönüşümün kurallarını bildirir. Okur, bu metni yalnızca mekanik bir reçete olarak değil, zıt niteliklerin birbirine dönüştürülmesi ve aşırılıkların dengelenmesi yoluyla kusursuz bir birliğe ulaşılmasını anlatan felsefi bir dönüşüm şeması olarak inceleyebilir.
Bu eser Simya Koleksiyonu'nun parçasıdır →
- Kaynak eser
- Liber trium verborum
- Neşir
- El yazması, y. 1542 (bu nüsha: y. 1550)
- Konum
- fol. 98r-98v (açılış)
- Kalıcı arşiv
- DOI: 10.5281/zenodo.21984838 (Zenodo)
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Yale University Library, Beinecke Rare Book & Manuscript Library
Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Üç Söz Kitabı: Dostların Taşı. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/rudianus-uc-soz-kitabi-dostlarin-tasi@misc{kk_rudianus_soz,
author = {Uysal, Şira Nur},
title = {{Üç Söz Kitabı: Dostların Taşı}},
year = {2026},
publisher = {Kadim Kütüphane},
doi = {10.5281/zenodo.21984838},
url = {https://kadimkutuphane.com/rudianus-uc-soz-kitabi-dostlarin-tasi},
note = {Türkçe çeviri, özgün eser: Rudianus'a atfedilen},
}Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.