Filozofların Gül Bahçesi

Felsefi Gül Bahçesi (Rosarium Philosophorum)

Filozofların bir araya getirilmiş ve son derece özenle tek bir ciltte derlenmiş eseri. Felsefe sanatının en hakiki bilgisine sahip olmayı arzulayanlar, bu kitapçığı dikkatle incelesinler, onu defalarca baştan sona okusunlar, böylece arzuladıkları başarıya erişeceklerdir.

Dinleyin,

Ey kadim filozofların evlatları, bunları dinleyin, gücümün yettiği en gür sesle haykırmak istiyorum, sizlere insan dostluklarının en seçkinini, sırların en gizlisini, bütün dünyanın hazinesini açmak niyetindeyim, bunu ne aldatıcı ne de alaycı bir tavırla, bilakis en kesin ve en müşfik surette bizzat kendim gerçekleştireceğim.

Bu sebeple, size sunacağım bu öğreti ustalığı karşısında bana cankulağıyla kulak verin, nitekim kendi gözlerimle gördüğüm ve ellerimle dokunduğum şeylere dair artık sizlere doğru bir şehadette bulunabilirim, nihayetinde pek çok masraf ve meşakkatten sonra kendilerine acınası bir neticeden başka bir şey bulamayan o sayısız hilekâr böbürleniciden çok daha emin ve daha ikna edici şekilde. Bu yüzden sizlere açık ve berrak konuşuyorum ki, gerek ehil olanlar gerekse ehil olmayanlar bu ustalıktan sırrı anlayabilsinler. Hiç kimse beni haksız yere küfürle itham edemez,

Zira kadim filozoflar öylesine karanlık ve öylesine karmaşık yazdılar ki, anlaşılmaları bir yana, birbirleriyle uyuşuyor dahi görünmezler, öyle ki bu pek kıymetli sanatı araştıranları ya yanıltsınlar ya da maksatlarından caydırsınlar.

Ben ise her türlü aldatmacayı ve karanlığı bir kenara bırakarak, sizlere bütün bu hakiki tecrübeyi apaçık gözlerinizin önüne sereceğim, bununla birlikte filozofların bu maksada uygun düşen ve meseleyi en güzel şekilde izah eden sözlerini de aktaracağım ki, bahsi geçen konu o nispetle daha açık dursun ve daha berrak anlaşılsın.

Bundan ötürü ilk olarak bildiririz ki, doğanın dışında iş görenlerin tümü aldatıcıdır ve hak olmayan yolda çabalamaktadırlar.

Nitekim insandan ancak insan doğar, hayvandan ancak hayvan, her benzer yalnızca kendi benzerini meydana getirir.

Bu yüzden kendine ait bir şeyi olmayanın, başkasına ait olanı dilediğince elde etmesi mümkün değildir. Bunu ise hiç kimse parasını ziyan etmesin diye söylüyoruz.

Zira kendi anlayışlarının kıtlığı sebebiyle aldanıp yoksulluğa sürüklenen kimseler, başkalarını da ayartmaya ve sefalete sürüklemeye kalkışırlar.

Oysa öğüdüm şudur ki, hakiki doğanın ilkesini ve onun idaresini kavramayan hiç kimse bu sanatı keşfetmeye cüret etmesin, bu ilke bir kez bilindiğinde tek bir şeyden gayrı pek çok şeye ihtiyaç kalmaz, büyük masraflar da gerekmez, zira taş birdir, deva birdir, kap birdir, idare birdir ve hazırlık birdir. Ve bil ki bu sanat gayet hakikidir.

Nitekim filozoflar, görüp dokunmamış olsalardı, bunca renk çeşitliliğini ve bu düzeni ifade etmeye asla gayret etmezlerdi. Bu sebeple yineliyoruz, doğanın dışında çalışanların hepsi aldanmıştır ve aldatıcıdır.

Öyleyse uğraşımız doğa olsun ve ona bütünüyle itaat edilsin, zira taşımız hayvani, nebati ve madeni olandandır.

Bu yüzden doğanın eserinde tek bir irade sahibi ol, bir bunu bir şunu denemeye kalkışma, zira sanatımız şeylerin çokluğuyla kemale ermez. İsimleri ne denli çeşitlendirilirse çeşitlendirilsin, yine de daima tek bir şeydir ve aynı şeydendir, nitekim kendi doğasından olmayan bir şey doğaya sokulamaz.

Bu sebeple etken ile edilgenin cins bakımından bir ve aynı olması zorunludur,

Fakat tür bakımından başka ve farklıdırlar, kadının erkekten ayrıldığı gibi cıvaya (mercurius) göre, çünkü tek bir cinste birleşseler de, aralarında madde ile suretin ayrıldığı gibi belirgin bir fark vardır.

Nitekim madde edilgenliği yüklenir, suret ise maddeyi kendine benzeterek ona tesir eder. Bu yüzden madde, kadının erkeği, çirkinin güzeli arzuladığı gibi doğal olarak sureti arzular. Beden de kendi kemaline erişebilmek için ruhu böylece serbestçe kucaklar.

Demek ki doğanın köklerini bilerek, eserinizi bunlardan daha iyi var edeceksiniz, çünkü taşımızı başka bir yolla ifade edemem ve başka bir adla adlandıramam. Önceden belirtilenlerden anlaşılmaktadır ki, taşımız dört elementtendir,

Ve ona hem zenginler hem de yoksullar sahiptir, her yerde bulunur ve her şeye benzetilir, beden, ruh ve candan mürekkeptir, yetkinliğinin en son mertebesine dek doğadan doğaya dönüştürülür.

Ayrıca taşımızın sudan meydana geldiğini söylediler ve bu doğrudur, zira bütün bu ustalık ancak bizim suyumuzla gerçekleşir, nitekim bütün madenlerin spermi odur ve gösterildiği üzere bütün madenler onda çözünür.

Aynı şekilde,

Madenlerin tuzu Filozof Taşı'dır (lapis philosophorum), zira taşımız altın ve gümüşten dondurulmuş sudur, ateşe direnir ve kendi cinsinden meydana geldiği kendi suyunda çözünür. Demek ki bedenlerin ilk maddeye (prima materia) yahut cıvaya (argentum vivum) indirgenmesi, bir doğanın diğerine girişi sayesinde kilidin açıldığı donmuş maddenin çözünmesinden başka bir şey değildir. Bu yüzden filozoflar, Güneş'in olgunlaşmış cıvadan başka bir şey olmadığını söylemişlerdir.

Zira cıvada fiilen yalnızca iki element bulunur, yani edilgen olan toprak ve su. Etkin elementler olan hava ve ateş ise onda yalnızca kuvve halinde bulunur.

Fakat bunlar arı cıvanın içinde, gereken sindirim ve orantılı kaynatma vasıtasıyla salt kuvveden fiile çıkarıldığında, o vakit altın hasıl olur. Bu sebeple altında dört element eşit oranda uyarlanmıştır ve bundan ötürü orada olgun ve etkin kükürt bulunur.

Sanatımız ise, cıvaya daha önce söylendiği üzere olgun ve fevkalade sindirilmiş kükürdün bulunduğu olgun Altın'ı ilave ederek doğaya yardım eder, doğa vasıtasıyla, doğanın işiyle.

Arnoldus,

Her kim bu ilme erişmek ister de bir filozof değilse, o ahmaktır, çünkü bu ilim ancak filozofların gizemlerine dairdir.

Senior, Zira o sanat, avama düşman olan Tanrı'nın kudretinde saklanmıştır.

Bundan ötürü,

Bundan ötürü Geber şöyle der, Öyleyse bu ilim yoksula ve muhtaca uygun değildir, bilakis onlara düşmandır.

Politika'nın ikinci kitabında Filozof şöyle der, Muhtaç olanın felsefe yapması imkânsızdır. Filozoflara göre bu sanatta iki yol vardır, yani tümel ve tikel.

Tümel yol kolaydır ve nadirdir. Ve bu yol, hakiki ve doğal ilkelerden çıkarılan bir yoldur, öyle ki onun tohum ekici ve dönüştürücü kuvveti cıvayı derhal ve bir anda katılaştırır ve usulünce hazırlanmış her madeni, bu kuvvetin ilk baştan itibaren etkin olanların edilgen olanlarla birleşmesiyle kendi gayesine yönelmiş olmasına göre hakiki altına yahut gümüşe boyar.

İkinci yol ise tikel olarak adlandırılır, güç ve zahmetlidir.

Şunu bil ki, simya (alchimia) tümel olarak kısmen doğal, kısmen yapay olsa da, daha ziyade doğaldır, zira hakiki simya yolunda doğaya yabancı yahut dışsal hiçbir şey katılmaz, çünkü doğa işleyiş tarzına sahiptir, şu sebeple ki etkin olanlar uygun bir birleşme veya tatbik vasıtasıyla edilgen olanlara raptolunur, geri kalanını ise doğa kendiliğinden yapar.

Platon, Taşımız, ateşin dokunmadığı, içinden cıvamızın yükseldiği şeydir.

Simya sanatında çalışanlar üç sınıftır, yani simyacılar, sahte simyacılar ve gözyaşı dökenler.

Her "al, al" diyen bu sanata dahil olamaz, çünkü "al" sözü yalnızca tek bir şey içindir, bir beden diğerinin içine girmez.

Gratianus,

Şunu ve şunu al, şöyle ve şöyle yap, buna sahip olursun, bu bütün filozoflar nezdinde doğrudur. Bundan ötürü Filozof şöyle der, Tek bir "al, al" sözü nice hatalara yol açtı.

Bu sebeple ilk iş, taşın cevherini çözmektir, yani avamın cıvası olmayanı.

Arnoldus,

Ahmaklar ise filozofların sözlerini lafzî manada kavrayarak araştırırlar, yalandan başka bir şey bulamazlar, sonra da "bu ilim boştur, zira denedik ve hiçbir şey bulamadık" derler. İşte o vakit umutsuzluğa düşmüşler gibi kitapları ve ilmi hor görürler,

İlim de bu yüzden onları hor görür, zira tabiatın gizemlerine dair olan ilmimizin, cahilden başka düşmanı yoktur. Şiir, Bu taş değersiz görünür, fiyatı da pek düşüktür. Ahmaklarca hor görülür, bilgelerce pek sevilir. Nitekim Alphidius da şöyle der, Bil ki bu sırrın etrafında döndüğü bu taşı

Tanrı, satın alınması için yüksek bir bedele bağlamamıştır, zira o yola atılmış halde bulunur, ta ki hem yoksul hem de zengin ona sahip olabilsin, akıl ve ilim vasıtasıyla herkes ona kolaylıkla erişebilsin. Cıva taş değildir. Bundan ötürü Constantinus, eriyebilir olduğundan ötürü taş değildir, der. Cıva ateştir, nitekim Filozof şöyle buyurur,

Bilin ki cıva, cisimleri ateşten daha çok yakan bir ateştir.

FİLOZOFLARIN GÜL BAHÇESİ (ROSARIUM PHILOSOPHORUM) Ben madenlerin kökeniyim, en saf tabiatım, Sekiz yönde gizlenirim, ateşte sabit kalırım, Ne pınarım ne suyum, bir taş gibiyim, İyileştiririm, zengini yoksul, yoksulu zengin ederim, Lakin her cana ölümcül bir zehirim, Madenî.

Ay otu suyu (succus lunariae), hayat suyu (aqua vitae), beşinci öz, yanan şarap, nebati cıva, bunların hepsi aynı şeydir,

Ay otu suyu, çocuklarımızdan pek azının bildiği şarabımızdan hasıl olur, çözülmemiz onunla vücut bulur, içilebilir altınımız (aurum potabile) onun vasıtasıyla meydana gelir, onsuz asla vücut bulmaz. Zira kusurlu cisim ilk maddeye (prima materia) dönüştürüldüğünde, bu sular bizim suyumuzla birleşerek tek bir temiz, berrak, her şeyi arındıran, gerekli olan her şeyi kendinde barındıran bir su meydana getirirler, bizim sanatımız (magisterium) bundan ve bununla tamamlanan değerli Güneş'tir.

Zira cisimleri avamın çözme usulüyle, yani cismi bulut suyuna dönüştüren cahillerin aktardığı gibi değil, cismin başlangıçta kendisinden meydana geldiği ilk suya dönüştüğü hakiki felsefi çözülmeyle çözer, zira bizzat bu su cisimleri küle dönüştürür. Bilmelisin ki simya (alchimia) sanatı Kutsal Ruh'un bir ihsanıdır.

Ve bil ki günümüzde Roma mahkemesinde, hem ulu bir hekim ve ilahiyatçı hem de büyük bir simyacı olan Üstat Arnoldus de Villa Nova vardı, o, her türlü sınamaya tabi tutulmasını kabul ettiği altın çubuklar yapardı. Arnoldus, Simya ehli bilsin ki metallerin türleri, şayet ilk maddeye irca edilmezlerse asla dönüştürülemezler, ancak o zaman daha önce olduklarından başka bir türe dönüşürler, der.

Bunun sebebi şudur, zira bir şeyin bozulması diğerinin meydana gelmesidir, bu hem yapay hem de tabii şeylerde böyledir.

Zira sanat tabiatı taklit eder, bazı hususlarda ise hekimlerin gayretiyle hastanın tabiatına yardım edildiği gibi, onu düzeltir ve aşar. Speculum, O halde muhterem tabiatı kullanınız, zira

tabiat ancak kendi tabiatında ıslah edilir, ona ne yabancı bir şey ne toz ne de başka bir nesne katınız, zira zıt tabiatlar bizim taşımızı ıslah etmez, ondan doğmamış hiçbir şey onun içine girmez, zira şayet ona yabancı bir şey eklenirse derhal bozulur ve aranan şey ondan hasıl olmaz. Bundan ötürü bildiririm ki pişirme kabına benzer şeyleri koymadıkça, her şey su olana dek ellerin ovuşturulması olmaksızın inceltmedikçe, henüz eseri bulmuş sayılmazsınız.

Bu sebeple talebelerin boşuna yorulmaması için onlara bu en kıymetli sırrı bildirmek isterim, zira bu sanat, kap cıvanın uçup gidemeyeceği, kükürdün yanamayacağı ve yok olamayacağı şekilde iyice kapatılmışsa, kükürdü yanmaktan koruyan cıvayla kükürdü, tek bir cıva haline gelene dek pişirmekten başka bir şey değildir, zira bizim cıvamız en berrak suyumuzdur.

Bunu adi suda da müşahede ederiz, onunla birlikte pişen her ne olursa olsun, ateş ne kadar şiddetli olursa olsun, bizzat su tükenmedikçe asla yanmaz. Su tükendiğinde ise kabın içindeki şey yanar, bu sebeple filozoflar, mübarek suyumuz buharlaşmasın, aksine kabın içindekini yanmaktan muhafaza etsin diye kabın ağzını kapatmayı emretmişlerdir.

O nesnelerle birlikte konulan su, ateşin onları yakmasına engel oldu ve o nesneler vücut buldu.

Alev ne kadar çok sararsa, su ateşin sıcağı onları incitmesin diye derinliklere o kadar gizlenir, su onları kendi karnına kabul eder ve ateşin alevini onlardan uzaklaştırır. Bu sanatın tüm araştırmacılarına, başlangıçta su ile ateş arasında bir uyum hasıl olana dek hafif bir ateş yakmalarını emrederim.

Suyu herhangi bir yükselme olmaksızın sabitlenmiş gördükten sonra ateşin nasıl olduğuna aldırma, lakin ruh ve cisim bir olana, cismanî olanlar cismanî olmayan, cismanî olmayanlar da cismanî hale gelene dek sabırla idare etmek hayırlıdır. Demek ki beyazlatan ve kızartan o sudur. Öldüren ve dirilten sudur. Yakan ve ağartan sudur. Çözen ve pıhtılaştıran sudur. Çürüten ve ardından yeni ve muhtelif şeylerin yeşermesini sağlayan sudur.

Bu yüzden evladım, seni uyarırım, bütün dikkatin suyun kaynatılmasında olsun, şayet semere almak istiyorsan bıkkınlık gösterme, yalnız sudan başka beyhude şeylerle meşgul olma.

Onu yavaş yavaş çürüterek, renkten mükemmel renge dönüşene dek pişir.

Başlangıçta onun çiçeklerini ve yeşilliğini yakmamaya dikkat et, eserini aceleyle tamamlamaya kalkma.

Kapının sağlam ve sıkı kapandığına dikkat et ki içerideki uçup gidemesin, Tanrı'nın izniyle böylece neticeye ulaşırsın.

Tabiat ameliyesini yavaşça icra eder, ben de senin böyle yapmanı, hatta muhayyilenin tabiata uygun olmasını isterim. Ve yeryüzünün bağrında cisimlerin kendisinden yeniden doğduğu tabiata uygun olarak bak.

Bunu vehimle değil, hakiki bir muhayyile ile tasavvur et, aynı şekilde onların kaynatılmasının hangi ısıyla gerçekleştiğine, bunun şiddetli mi yoksa mutedil mi olduğuna bak. Geber, Hakikatin Araştırılması Üzerine,

Kitaplarımızda gizli ve tabii kuvvetleri, fıtri hususiyetleri tetkik ettik, kendi tecrübemiz ve araştırmamız neticesinde tamamen kesin bir madde bulduk.

Zira dönüştürülecek cisimlerde, kendisinden ilacımızın çıkarıldığı şeyin kendi içinde şu niteliksel vasıfları barındırmasından başka bir şey asla bulamadık,

Evvela, kendi kökensel nemiyle her bakımdan sabitlenmiş, sabitlemeye elverişli, gayet ince ve yanmaz bir toprağa sahip olmalıdır. İkinci olarak, biri uçucu olursa diğerinin de uçucu olacağı şekilde tek vücut halinde birleşmiş havai ve ateşi bir neme sahip olmalıdır. Ve bu nem bütün nemlerin fevkindedir, külün kafi derecede içirilmesi tamamlanana kadar, yani toprağın buharlaşma olmaksızın ayrılmaz bir şekilde ona bağlanmasının devamlılığıyla nüfuz etmesine dek ateşin hararetini bekler. Üçüncü olarak, nemin tabii mizacı öyle olmalıdır ki kendi türdeşliğinin lütfuyla, vasıflarının bütün farklılıklarında her ikisinin dönüşümüyle kendine bağlı bir toprağa sahip olsun, zira karşılıklı türdeşlik içinde faziletli bir şekilde dengelenir, tam bir birleşme ve ayrılmaz bir bağ ile nihai hazırlık derecesinden sonra eşit derecede iyi bir erime sağlar. Dördüncü olarak, bu türdeşlik öylesine saf bir özde olmalı ve her türlü yanıcı veya yakıcı şeyden yapay olarak öyle arındırılmış olmalıdır ki en küçük cüzlerine kadar birleştiği hiçbir şeyi yakmasın, aksine onları yanmaktan korusun.

Beşinci olarak, kendinde berrak ve parlak, beyaz, kırmızı, temiz, yanmaz, sebatkar ve sabit bir tentür (tinctura) bulundurmalıdır ki ateş onu hiçbir şekilde değiştiremesin, yakıcı veya keskin aşındırıcı kükürtler bozamasın ve eksiltemesin.

Altıncı olarak, nihai tamamlanışıyla deruhte edilen bütün bileşim öylesine bir incelikte ve madde yapışkanlığında olmalıdır ki, nihai pişirmenin son atımından (proiectio) sonra su misali en akıcı eriyişte kalsın, tamamlanışında hangi eriyişte bulunmuş olursa olsun dönüştürülebilir şeyin en derinine nüfuz etsin, kendi dumanına tabiiyetle, yakınlığı ve hısımlığıyla yapışsın, ateşin tesirine karşı o kendi saatinde ayrılmaz bir pekişmeyle dursun, cisimleri ruhani surette kendi tabiatına döndürsün.

Bunlar mülahaza edildiğinde, tahkikatımızla Taşımızda yedi vasfın zaruri ve münasip olduğunu bulduk, bunlar da şunlardır, yağsılık, madde inceliği, hısımlık, köksel nemlilik, saflık, berraklık, sabitleyici Toprak ve tentür.

Bu farklılıkların ilk vasfı Yağsılıktır ki atım esnasında ilaca umumi bir erime ve açılma verir.

Zira ilacın atımından sonra ilk zaruri olan şey, ilacın kendi tabii yağsılığıyla tamamlanan ve içine işleyen, o ani ve münasip erimesidir.

İkincisi, maddenin inceliği yahut onun ruhani letafeti, su misali akıcı ve ince nüfuz edişidir ki başkalaşabilir olanın derinliklerine kadar işler.

Zira ilacın erimesinden sonra ikinci olarak onun derhal nüfuz etmesi zaruridir.

Üçüncüsü, İksir (elixir) ile dönüştürülecek şey arasındaki Hısımlık yahut yakınlıktır ki kendi benzeriyle karşılaşmada yapışma ve tutunma sağlar.

Zira ilacın nüfuz etmesinden sonra üçüncü olarak derhal münasip ve zaruri bir yapışma gelir.

Dördüncüsü, köksel ve ateşi Nemliliktir, tutulan cüzleri kendi benzerinin yapışmasıyla donduran ve pekiştiren, birbirine benzeyen bütün cüzleri ebediyen ayrılmaz kılacak şekilde birleştirendir, zira yapışmadan sonra dördüncü olarak cüzlerin kendi lüzumlu ve yapışkan köksel nemliliğiyle pekişmesi münasiptir.

Beşincisi, temiz kılınmış Saflık ve Berraklıktır, geriye kalan çürütülmüş cüzlerin pekişmesinden sonra katılanlara değil, ateşte bulunana üstün bir parlaklık bahşeder, öyle ki fiili fail ateş pekişmemiş bütün yabancı fazlalıkları yakıp yok etsin, bundan ötürü derhal çürüme (putrefactio) takip eder ve bu zaruridir.

Altıncısı, ılımlı, ince, latif, sabit, yanmaz sabitleyici Topraktır, çözülmede yapışarak sabitlik ve devamlılık verir, ateşe karşı durur ve sebat eder, zira saflaşmadan sonra altıncı olarak sabitleme (fixatio) zaruri ve münasiptir.

Yedincisi, parlak ve mükemmel, beyaz ve koyu sarı renk veren, dönüştürülebilir şeylere Ay'laşma ve Güneş'leşme bahşeden Tentürdür, zira sabitlemeden sonra yedinci ve son olarak renklendirici renk yahut tentür zaruridir ki dönüştürülebilir maddeyi bütün muayyen ve malum vasıflarıyla hakiki altına yahut gümüşe boyar.

Filozof Calid suyumuz hakkında şöyle der,

O bir ateştir, zira her şeyi yakar ve öğütür, cıva (argentum vivum) ise sirkedir. Nitekim Socrates Turba'da şöyle der, İlk kudret sirkedir, yani cıvadır. Nitekim Turba der ki,

Şayet cismi sirke olmaksızın ateşin üzerine koyarsanız yanacaktır, yani cıva olmaksızın.

Turba şöyle der, Cismi saf kılan en keskin sirke odur ki onsuz hiçbir renk hasıl olmaz.

İyi dikkat et, sanatımızın ustalığında sanatın sırrı müstesna Filozoflar tarafından hiçbir şey gizlenmemiştir, zira bu sırrı herhangi birine ifşa etmek caiz değildir, şayet ederse o kimse lanetlenir, Rabbin gazabına uğrar ve inme inerek ölür.

Zira sanattaki her yanılgı, layık olan maddeyi almamaktan neşet eder.

Öyleyse muhterem tabiatı kullanınız, zira sanatımız ondan, onun vasıtasıyla ve onda hasıl olur, başka bir şeyde değil, bu sebeple ustalığımız tabiatın eseridir, başka bir şeyin değil. Ve böylece başlangıcı bilmeyen sonuca ulaşamaz, ne aradığını bilmeyen ne bulacağını da bilemez.

O halde bil ki Filozofların altını olan tunç (aes), onların altınıdır.

Nitekim Senior şöyle demiştir, Bizim altınımız avamın altını değildir. Sen ise tuncun sahip olduğu yeşillikten ötürü cüzzamlı bir cisim olduğunu zannederek o yeşilliği sordun.

Bundan ötürü sana derim ki tunçta mükemmel olan her şey yalnızca onda bulunan yeşillikten ibarettir, zira o yeşillik ustalığımız sayesinde çarçabuk bizim en hakiki altınımıza döner ve biz bunu tecrübe ettik.

Bununla birlikte madenlerimizde doğduğu görülen yeşil ve akıcı duenech olmadan Taşı hiçbir surette hazırlayamazsın.

Ey cümle eşyayı meydana getiren mübarek yeşillik, bilesin ki hiçbir nebatat ve hiçbir meyve filizlenirken yeşil renk olmaksızın zuhur etmez.

Aynı şekilde bil ki bu şeyin hasıl oluşu yeşildir, bu sebeple Filozoflar ona tohum demişlerdir.

Aynı şekilde ona arınma yahut çürüme suyu adını verdiler ve doğruyu söylediler, zira o kendi suyuyla çürütülür yahut karalığından arındırılır, yıkanır, onu beyaz ve ardından kırmızı kılar, bundan ötürü bil ki bizim tuncumuz haricinde hiçbir hakiki tentür yoktur.

Öyleyse onu kendi ruhuyla pişir, öğüt, pişir, ruh cismiyle birleşip tek bir vücut olana dek tekrarla, muradına nail olursun. Bilgeler ona pek çok isim verdiler, lakin sen yalnızca cıvaya ve cisimlere yapışan o tek şeyi mülahaza et, hakiki ilme vakıf olursun.

Fakat yanılmayasın diye cisimlere yapışmanın ne demek olduğunu bil. Bazıları avam cıvasının cisimlere yapıştığını söylediler ki bu batıldır.

Zira Geber'in cıvaya dair faslını anladıklarını sanırlar, orada şöyle der, Diğer şeyleri tahkik ettiğimizde buluşumuzla cıvadan daha ziyade cisimlerin tabiatıyla kaynaşan başka bir şey bulamadık. Lakin bütün bunların felsefi cıva (argentum vivum philosophicum) hakkında anlaşılması icap eder.

Zira cisimlere yapışan yalnızca odur, kadim Filozoflar cisimlere yapışan başka bir şey bulamadıkları gibi modernler de felsefi cıvadan gayrı cisimlere yapışan bir şey bulamayacaklardır.

Zira avam cıvası cisimlere yapışmaz, bilakis cisimler bizzat cıvaya yapışır.

Ve bu tecrübe ile sabittir, zira avam cıvası herhangi bir cisimle birleşirse, cıva kendi tabiatında kalır yahut uçar gider, cismi kendi tabiatına döndürmez, bu yüzden cisimlere yapışmaz, bilakis cisimler ona yapışır.

Ve bu sebeple avamın o cıvasıyla amel eden pek çok kimse aldanmıştır, zira Taşımız, yani altına üstün gelen ve onu mağlup eden batı cıvası, öldüren ve dirilten şeydir. O halde bil ki kendi tabiatıyla pıhtılaşmış ve öldürülmüş cıva, ustalığımızın bütün harikalarının babasıdır, hem ruhtur hem cisimdir, yani ruhani cisimdir, zira süblimasyon (sublimatio) ile yükselir.

Geber'in kastettiği de budur, Her şeyi kemale erdiren hakiki şeyin mütalaası, cıvanın saf cevherinden seçilenlerin mütalaasıdır.

Lakin bu cıva cevherinin en çok nereden çıkarılabileceği sual olunur. Biz de cevap vererek deriz ki, hangi şeylerin içindeyse onlardan çıkarılır. Öyleyse ey oğul, mülahaza et ve o cevherin nerede olduğuna bak, hakiki anlayışa erişmek arzusundaysan onu al, başkasını değil.

Sana Mesih’in sevgisiyle derim ki, ateşte sebat eden hiçbir şeyi asla bulamadık, filozoflar da aynı şekilde, o mükemmel, yanmaz yağlı nemden başkasını bulamadılar.

Ve o gerektiği gibi hazırlandığında, temas ettiği bütün cisimleri en hakiki Güneş yetkinliğine ulaştırır, bunu bütün cisimlerin ve bilhassa Ay’ın üzerinde gerçekleştirir. Sanatın kökü, bilgelerin sabunudur ve bütün tuzların madenidir, deniz madeninden doğduğu için buna acı tuz denir, kendi cinsindeki bütün tuzlardan daha keskindir, zira o bir madendir ve cisimler ile ruhlar onunla kalsinasyona tabi tutulur, iksirin (elixir) çözülmeleri ve pıhtılaşmaları (coagulatio) onunla meydana gelir.

Geber, Bil ki, önce her şey çözülmedikçe hiçbir gümüş meydana getirilemez. İkincisi, hiçbir çözülmenin, kendi kanı yahut uygun kılınmış kanı haricinde gerçekleşmemesi gerekir, yani ejderha suyu denilen cıva suyunda olmalıdır. Üçüncüsü, o ejderha suyunun başka hiçbir şey eklenmeksizin imbik (alembicus) vasıtasıyla yapılması gerektiği ve onun yapılışında pek büyük bir kokuşmuşluğun bulunduğudur. Dördüncüsü, o su ile cisim ve ruhun malgamasının, zincifrenin ve kısacası onun tabiatından olan tek tek bütün şeylerin çözülebilmesidir. Beşincisi, o suyun arı olması gerektiği, dolayısıyla arındırılmış ejderhadan başkasıyla yapılmaması icap ettiğidir, ejderha ise bizzat kendisi üç kez yükseltilerek ve ardından birdenbire canlandırılarak arındırılır. Altıncısı, toprağın sıcak ve nemli olanda, yani at gübresinde çürümesi (putrefactio) şarttır, bundan tek bir siyahlık doğar. Yedincisi, Güneş’in kurusunda, nem içinde, yani Meryem banyosunda (balneum Mariae) pıhtılaşmasıdır. Sekizincisi, iksirin yetkinleşme vaktinin en az bir yıl olduğudur.

Yine de bunun, ana rahmindeki insan dölünün müddeti kadar olması gerektiği görülür. Dokuzuncusu, cıvanın, kızıla dönük mükemmel kızıl cismin ya da beyaza dönük beyaz cismin kokusu haricinde hiçbir şekilde öldürülemeyeceğidir, cisim ise kendi ağırlığı baki kalarak ağırlık verebilir.

Eserimizi tamamlayan şeyler dörttür, yani ağırlık, ateş, cisim ve ruh.

Onuncusu, bu sanattaki bütün reçetelerin bir kenara atılması gerektiğidir. On birincisi, maddeler hazırlanıp kaba konulduğunda işin çocuk oyununa döneceği ve ustalığın (magisterium) tek bir kapta tamamlanabileceğidir.

Aynı şekilde, her kim hakiki cıvaya sahipse, iksire de sahiptir ve iksir, öldürülmüş, yani cismin kokusuyla sabitlenmiş (fixatio) cıvadır, zira ejderha erkek ve kız kardeşi olmaksızın ölmez.

Yine bil ki, cisimden cıva yapılması mutlak surette şarttır, yani uçucu olan ile, arı cıva ile sabitin uçucu hale gelmesidir, uçucu olanın sabitten iki katından beş ya da altı katına, hatta on katına kadar fazla olması gerekir, daha fazlası değil. Uçucu kısımlar ne kadar çok olursa, o kadar geç sabitlenirler ve sabit olan bir ay zarfında uçucu hale gelir. Ve bil ki, cisim ve ruh bütün elementlerden, yani bütün elementlerin tabiatlarından geçmedikçe iksir olamaz, öyle ki önce toprak, sonra hava, yani buhar, üçüncü olarak su, dördüncü olarak ateş olsunlar, ateşe sabit kılınsınlar ki ateşten kaçmasınlar, zira ateşten kaçmayan ve ateşte solmayan, tükenmeyen her şeye ateş denir.

Bu sanatın sırrını araştırmak isteyen kimsenin, cisimlerimizin ilk maddesini (prima materia) bilmesi gerekir, aksi takdirde emeği boşa gidecektir. Cisimlerin ilk maddesi avamın cıvası değildir, yağlı ve nemli bir buhardır.

Zira nemden maden taşı, yağdan ise madeni cisim meydana gelir. Doğrusu cisimlerin böylesi yağlı bir buhara dönüştürülmesi şarttır ve bu dönüşümde cisimler yok edilir, cismin tanesi ölüm içinde öne sürülür ve tamamen öldürülür. Bu da beyaz ve kızıl suyumuz vasıtasıyla gerçekleşir.

Şu sözü de böyle anla, buğday tanesi, yani cismin tanesi toprağa, yani kendi ilk maddesine, yani yağlı buhara yahut filozofların ve bilgelerin felsefi cıvasına atılmadıkça vesaire.

Böylesi bir buhara, kitapların fasıllarında bilinen taş ve ameliyemizin maddesinin başlangıcı ve tamamlanışında içinden beşinci özün, yani her cismi, taşın nasıl hazırlanmış olduğuna bağlı olarak Güneş’e yahut Ay’a boyayan cıvanın çekilip çıkarıldığı yağlı kükürt denir.

Yine bil ki, kadim simya bilgelerinin neredeyse tamamı, pek çok şey söyledikten sonra sözü tuza bağlarlar, ona bilgelerin sabunu ve kapayıp açan, tekrar kapadığında ise kimsenin açamadığı anahtarcık derler, bu anahtarcık olmaksızın bu dünyada hiç kimsenin bu ilmin yetkinliğine erişemeyeceğini söylerler, yani kişi tuzunu hazırladıktan sonra onu nasıl kalsine edeceğini bilmezse. Ve onun ateşin sıcaklığı ve dumanların buharlaşması için üç gün boyunca ılıman bir yerde bulunması gerektiğini söylerler. Bundan ötürü şu sonuca varıyorum ki, simyanın her iyi ve mükemmel ilacı ve iksiri yahut tozu, tuz tarzında olmalı, tuz olmalı, tuzun erdemini taşımalı ve eritilmiş ya da akkor hale getirilmiş madenlerin cisimleri üzerine atıldığında (proiectio) son derece süratli bir erime ve nüfuz kabiliyetine sahip olmalıdır. Geber de şöyle dediğinde bunu salık verir,

İlacın, cıvanın kaçışından önce daha çabuk akması için cıvadan daha hızlı bir erimeye sahip olması şarttır. Ve ateş onu ne tüketebilmeli ne de yok edebilmelidir. İşte o zaman eriyebilir, yanmaz yağ ve bilgelerin sabunu olarak adlandırılır. Yine, Bil ki, madenlerin tuzu cıvayı hakiki Güneş’e ve Ay’a dönüştürür. Hayvanların tuzu ise her hayvanı hakiki bir itidale ve en iyi mizaca dönüştürür.

Gübre ateşi, taşımızın sindirilmesi ameliyesinde fail sebeptir, onun yerini ne kadar ılıman olursa olsun Meryem banyosu ateşi dahi tutamaz.

Nitekim Alphidius şöyle der, Sana göstereceğim ateşte pişir, bu da atların nemli gübresinde gizlenmektir ki bu bilgelerin nemli ve karanlık ateşidir, ikinci derecede sıcak ve birinci derecede nemlidir. Bu ateşin hassası yağı, yani maddeyi yok etmemesidir, bilakis kendi ılıman nemi sayesinde onu çoğaltır. Zira yalnızca o hararet eşit ve ılımandır ve böylesi bir şeyin türeyişinde son derece gereklidir. Nitekim Geber şöyle der, Zira son derece latif dumanlardır ve kendi içlerinde eşitlik uyarınca koyulaşmaları için ılıman bir pişirmeye muhtaçtırlar. Yalnızca ılıman olan hararet nemi koyulaştırır ve karışımı yetkinleştirir, haddi aşan hararet değil. Zira tabii şeylerin türeyişleri ve üremeleri, tıpkı nemli ve sıcak at gübresinde olduğu gibi, yalnızca son derece ılıman ve eşit bir hararet vasıtasıyla gerçekleşmelidir.

Hermes, Risaleler’in dördüncü kitabında, Bu sanata ve gizli bilgeliğe dahil edilmek isteyen kimsenin, kibir kusurunu kendisinden uzaklaştırması, dindar, dürüst, akılca derin, insanlara karşı insaniyetli, güler yüzlü ve neşeli olması, onları özenle selamlaması ve kendisine açılan baki sırların muhafızı olması gerekir.

Oğul, her şeyden önce sana, durumunun basiretinin ve her ayrılmış olanın yardımının kendisinde bulunduğu Tanrı’dan korkmanı öğütlerim.

Geber, Yetkin Ustalık kitabında, Bu ilmin sanatçısının, bu sanata erişmeden evvel, son derece ince bir zekaya sahip olması, madenlerin tabiatlarını, onların maden ocaklarındaki türeyişlerini, illetlerini ve kusurlarını bilip tanıması gerekir.

Lakin kaba ve katı bir anlayışla dolu olan sanatçı bu ilmi araştırmaya kalkışmasın, harcamalarında ve masraflarında ne haris ne de cimri olsun. Ne ikiyüzlü, safra kesesinden ve boynundan yoksun yahut değişken fikirli, ne de pek aceleci ve dik kafalı olsun.

İlim evladı olmalıdır, son derece ince bir zekâ ile bezenmiş, yeterince varlıklı, cömert, sıhhatli, gayesinde sebatkâr ve sarsılmaz, sabırlı, yumuşak huylu, tahammüllü ve mutedil olmalıdır. Alphidius der ki,

Bil ki ey oğul, zihnini Tanrı için arındırmadıkça ve Tanrı senin kavi ve samimi bir kalbe sahip olduğunu bilmedikçe bu ilme malik olamazsın, işte o vakit seni dünyaya hükümran kılar. Aristoteles der ki,

Ah, Tanrı bir insanda sadık bir zihin olduğunu bilseydi, muhakkak sırrı ona ifşa ederdi.

Ahmakların Tashih Edicisi der ki, Her sanatın, kendi doğasını taklit etmesi, hangi şeyin doğası ise o doğayı tanıması icap eder ve sanat kendi doğasını bu şekilde taklit eder.

Bilesin ey ahmak, erimiş madde bizzat sanat vasıtasıyla ayırt edilir ve düzeltilemez, zira doğayı taklit etmeyen bir kimsenin Filozofların sırlarına ve mükemmel neticeye ulaşması imkânsızdır.

Filozoflar, Hermes ve Geber der ki, Bu sanatı bir defa kemale erdiren kimse, bin kere bin yıl yaşayacak ve her gün dört bin insanı doyuracak olsa dahi muhtaç duruma düşmezdi, Senior da bunu teyit ederek şöyle der, İksir’in (elixir) kendisinden hâsıl olduğu taşa sahip olan kimse öylesine zengindir ki, tıpkı ateşe malik olan bir kimsenin dilediği kimseye, dilediği vakit ve dilediği miktarda, kendi için hiçbir tehlike ve noksanlık olmaksızın ateş verebilmesi gibidir.

Aristoteles, Ruh Üzerine adlı eserinin yirminci kısmında şöyle der, En tabii ve en mükemmel amel, bizzat kendisi gibi olanı meydana getirmektir.

Büyük İlim Levhası, Evvelemirde, Yeşil Aslan’ımızda (leo viridis) hakiki maddenin bulunduğu ve hangi renkte olduğu bahsolunur, buna Alrop, Azot ya da yeşil Duenech tesmiye edilir. İkincisinde benzer şekilde, cisimlerin felsefi cıva (argentum vivum philosophorum) içinde, yani cıvamızın suyunda nasıl çözündüğü ve bundan nasıl tek bir yeni cisim husule geldiği bahsolunur.

Dördüncüsünde, Filozofların günümüze dek asla müşahede edilmemiş olan çürümesi (putrefactio) bahsolunur ve kükürt (sulphur) olarak adlandırılır.

Beşincisinde, bu suyun büyük kısmının, bütün Filozofların bahsettiği kara ve tortulu toprağa nasıl dönüştüğü bahsolunur.

Altıncısında, bu kara toprağın başlangıçta suyun üzerinde nasıl durduğu ve tedricen kabın dibine nasıl çöktüğü bahsolunur.

Yedincisinde, bu toprağın yağ renginde bir su halinde yeniden nasıl çözündüğü bahsolunur ve o vakit buna Filozofların yağı tesmiye edilir.

Rosarium, Sekizincisinde, ejderin karalık içinde nasıl doğduğu, kendi cıvası ile beslendiği, kendini nasıl katlettiği ve onun içinde boğulduğu, suyun ise bir miktar beyazlaştığı bahsolunur ki İksir işte budur. Dokuzuncusunda, suyun karalıktan bütünüyle nasıl temizlendiği ve süt renginde kaldığı, karalık içinde ise pek çok rengin zahir olduğu bahsolunur.

Onuncusunda, kabın içinde suyun fevkinde duran o kara bulutların, çıktıkları kendi cisimlerine nasıl rücu ettiği bahsolunur.

On birincisinde, o külün parıldayan mermer gibi nasıl bembeyaz kılındığı bahsolunur, beyaza dönüştüren İksir işte budur ve kül bir döl olmuştur.

On ikincisinde, o beyazlığın yakut misali şeffaf bir kırmızılığa nasıl tebeddül ettiği bahsolunur, kırmızıya dönüştüren İksir işte budur. Şayet bunu hakkıyla fehmetmek dilersen, bütün ameli kısımdan kısıma oku, mucizeleri göreceksin. Bütün bunları aslana varıncaya dek zamanımızda bizzat gördüm.

Bu amelde zahir olan ve zaruri bulunan her şeyi söylemedim, zira insanın dile getirmesine cevaz verilmeyen kimi hususlar vardır. Yine de görmemiş olsam dahi kemale erene dek tasvir ettim. Zira amelin zaruri olarak böyle bir tabiata vasıl olacağını bilmekteyim. Bunu ise Tanrı’nın bildirmesi yahut öğreten bir üstat müstesna bilmek imkânsızdır. Ve bilesin ki bu pek uzun bir yoldur, binaenaleyh muallimliğimizde sabır ve teenni zaruridir. Felsefi cıva, adi tuzdur, nitekim Rosarius şöyle der,

Adi tuz altını ve gümüşü çözer, altında kırmızılığı, gümüşte ise beyazlığı artırır, bakırı cismanilikten ruhaniliğe tebdil eder ve cisimler bu şeyle kalsine edilir. Nitekim Nurların Nuru adlı eserde denir ki, Şayet Kadir-i Mutlak olan Tanrı bu tuzu yaratmamış olsaydı, İksir kemale ermez ve simya tahsili beyhude olurdu. Bil ki dört cıva vardır, yani ham cıva, süblime edilmiş cıva, magnezya cıvası ve yağlı cıva. Fakat magnezya dolunaydır. Filozofların cıvası, yani Filozofların cıvasını muhtevi olan maddedir.

Ve o, doğanın üzerinde pek az amel ettiği, madeni bir surete bürüdüğü, lakin noksan bıraktığı şeydir, nitekim o şöyle der,

Dikkat edilmelidir ki, ne tam kemale ermiş ne de büsbütün noksan olan ve duhûl vasıtası tesmiye edilen böyle bir şey mevcuttur.

Zira yoktan hiçbir şey var olamaz ve doğanın bizzat kendisinde kemale erdirmediği şeyi, bizzat sanatatkâr doğaya yardım ederek noksanlıktan kemale sevk edebilir. Buna ise görünmezlik taşı, mukaddes taş, mübarek nesne tesmiye edilir.

Geber der ki, Felsefi cıvanın yanıcılığı yoktur, binaenaleyh onun maharetle topraksılıktan arındırılması ve sululuğunun izale edilmesi icap eder, şayet arı olursa, yakıcı olmayan beyaz kükürdün kuvveti onu gümüşe pıhtılaştıracaktır, sanat vasıtasıyla ondan gümüşe yönelik İksir husule getirilmesi için en muteber nesne işte budur, şayet tabiatı yakıcı olmayan pek âlâ kırmızı kükürt olursa, ondan altına yönelik İksir husule getirilmesi için en muteber nesne olacaktır. İşte bu kükürt, bizim ve bilgelerin kükürdüdür ve yeryüzünde, ancak mezkûr cisimlerden çıkarılan müstesna bulunmaz.

Arnoldus der ki, Felsefi cıvada saklı bulunan kükürt, harici madeni kükürdünün renginin kudreti vasıtasıyla bizzat felsefi cıvaya altuni suretini bahşedendir. İbn-i Sina der ki, Böyle bir kükürt yeryüzünde, ancak cisimlerin içinde olan müstesna bulunmaz.

Bu sebeple mezkûr cisimler, kükürdü yeryüzünde elde edebilmemiz için incelikle hazırlanmalıdır. Zira kâmil cisim muallimliğimiz vasıtasıyla, hariçten hiçbir şey karıştırılmaksızın, noksan olana yardım eder ve onu kemale erdirir.

Aksi takdirde kükürt, hangi nevi olursa olsun, erimeyi mutlak surette meneder, nitekim demirde bu aşikârdır, zira erimez, çünkü içinde sabit kükürt barındırdığı bilinmektedir. Şayet sabit değilse, erimeye meylederek ateş tarafından engellenir, yanar ve uçar, kurşunda ve diğer zayıf cisimlerde görüldüğü üzere.

Bu sebeple adi kükürt, sanatımızın hakikatinden ve onun kemalinden değildir, zira kemale ermiş olanı bütün amellerinde sekteye uğratır. Nitekim Geber şöyle der,

Kükürt kalsine edilmedikçe asla sabitlenemez ve kalsine edildiğinde katiyen hiçbir erime vermez. Senior der ki, Kükürt ve arsenik bu muallimliğin hakiki devası değildir, zira tamamlamaz ve kemale erdirmezler, nitekim bütün tali madenler hususunda bu kâfi derecede malumdur. Albertus der ki, Kükürdün hassası cıvayı dondurmak ve cıva ile kemale erdirmektir. Lakin tentür (tinctura) yalnızca, içlerinden kükürtlerin sağılabileceği iki kâmil cisimden husule gelir.

Filozof der ki, Sanatın temeli Güneş ve onun gölgesidir, Morienes der ki,

Bütün muallimlik için üç neviden nesne kâfidir, yani beyaz duman, yani beşinci öz (quinta essentia), yani semavi su, ve Yeşil Aslan, yani Hermes’in bakırı, ve pis kokulu lağım pisliği ki bütün metallerin anasıdır, Filozoflar başlangıçta ve nihayette bizzat onu, yani İksir’i ondan, onun vasıtasıyla ve onunla hazırlarlar. Binaenaleyh onun kemale ermesi için bu üç nevi nesneyi hiç kimseye ifşa etmeyesin. Fakat ahmak kimse bu muallimliği herhangi başka bir şey üzerinden icra eder. Filozofların en gizli sırrı, Filozofların babası Hermes der ki,

Felsefe üç cüze maliktir, yani Güneş, Ay ve cıva, peder Hermes bu birleşenlerden tentür yapmayı bilmiştir.

Aquinalı Johannes der ki, Altının yıkımını bilmeyen kimse, doğanın akışı icabı onun inşasını da zaruri olarak bilemez, nitekim altını inşa etmek yıkmaktan daha kolaydır.

Bunlar olmaksızın tentür husule getireceğini zanneden kimse ise, meclise giden bir merkep misali amele körü körüne girişir.

Çünkü bir cisim başka bir cisim üzerinde ve bir ruh da başka bir ruh üzerinde etkide bulunamaz, zira ne bir form başka bir formdan ne de bir madde başka bir maddeden tesir kabul eder, zira benzer olan benzeri üzerinde bir fiil ve tesir gücüne malik değildir, nitekim bunların hiçbiri diğerinden daha üstün sayılamaz ve denk olanın denk olan üzerinde bir hâkimiyeti bulunmaz. Bu sebeptendir ki Aristoteles şöyle der, Doğada birbiriyle uyuşanlar müstesna, hiçbir hakiki oluş vuku bulmaz. Zira nesneler ancak kendi doğalarına uygun olarak meydana gelirler. Nitekim mürver ağacı asla armut vermez, böğürtlen çalısı nar yetiştirmez, fena bir ağaç da iyi meyveler veremez. Aynı şekilde Filozof şöyle der,

Bizim cıvamız, kendisiyle birleştiği yahut ayrıldığı her bir doğaya yahut doğalara dönüşür.

Filozof şöyle der,

Altını bir daha altın olmayacak derecede yok etmeyi bilen kimse, en yüce sırra erişmiştir. Bir başka Filozof ise şöyle der,

Altının yok edilmesi güç, yeniden inşa edilmesi ise pek güçtür, arızi olanı yok etmek cevheri olanı yok etmekten daha kolaydır.

Altın bütünüyle cıvadır, bu durum onun ağırlığından ve bizatihi cıvanın kolayca birleşmesinden açıkça anlaşılır, binaenaleyh Filozofların bütüncül ve köklü gayesi ile iradesi onda mevcuttur.

Zira altın, göğün harareti ve gezegenlerin hareketi vasıtasıyla bu erdemleri ve üstünlükleri iktisap etmiştir ki bunları kendi başına yaratmak, arızi haller müstesna, imkânsızdır.

Sanatkâr şayet işe cıva ile başlarsa, derin bir tefekkür, ateşin yardımı ve maharet ile bütün bunlara pekâlâ erişebilir ki bu da büyük bir emek gerektirir. Albertus şöyle der,

Bedenlerdeki yetkinliğin sebebinin bol miktardaki cıva olduğu buradan anlaşılmaktadır. Oysa murdar olan çok miktardaki kükürt ise noksanlığın ve bozulmanın sebebidir. Gayet bilge bir zat olan Öklid bize, Güneş ile cıvanın birlikte birleştiği hal dışında hiçbir şey üzerinde amel etmememizi salık vermiştir ki Filozofların sırrı da bunda yatar.

Yetkin olandan hiçbir şey hâsıl olmaz, zira o zaten yetkindir, gerek doğa gerekse sanat bakımından böyledir, bunun misalini ekmekte görürüz, mayalanmış ve pişmiş ekmek kendi hali yahut varlığı bakımından yetkindir ve nihai gayesine ermiştir, artık ondan daha fazla mayalanma beklenemez, altının hali de böyledir, saf altın ateşin imtihanından geçerek sağlam ve sabit bir bedene kavuşmuştur, binaenaleyh Filozoflar nezdinde, metallerin ilk maddesi (prima materia) elde edilmedikçe ve altın bu ilk maddeye ve kurucu unsurlarına geri döndürülmedikçe, onda daha fazla bir mayalanma meydana getirmek kat'iyen mümkün değildir. Öyleyse altının kendisinden neşet ettiği o maddeyi alalım ve sanat vasıtasıyla Filozofların hakiki mayasına ulaştıralım.

Bunu da maharetle yetkin maddenin yahut yetkin bedenlerin ruhunun içine katalım. Zamanımızın uygulayıcıları ve hatta bazı filozofları tam da bu hususta yanılmışlardır, zira işe başlanması gereken yerde işi terk etmektedirler.

Yazıklar olsun size ey sahte âlimler, meyveler olgunlaşmadan onları toplamayı umuyor, ekin vaktinden evvel hasat etmeyi bekliyorsunuz. Bir başka Filozof şöyle der,

Yetkin olandan hiçbir şey meydana gelemez, zira yetkin nesnelerin nevileri kendi doğaları içinde başkalaşmaz, bilakis bozulur, noksan olandan ise sanat dairesinde pekâlâ bir şeyler meydana getirilebilir. Bunun hikmeti şudur ki sanat, ilk yatkınlıkları kendi başına var edemez, oysa bizim taşımız yetkin ve noksan bedenler arasında vasat bir nesnedir ve bizzat doğanın başlattığı bu şeyi sanat yetkinliğe ulaştırır.

Şayet doğanın noksan bıraktığı yerde, yani cıvada amele başlarsan, onda yetkinliği bulacak ve mesrur olacaksın.

Yetkin olan başkalaşmaz, ancak bozulur.

Noksan olan ise kolaylıkla başkalaşır, binaenaleyh birinin bozulması diğerinin oluşumudur. Speculum der ki,

Bizim taşımızdan kâmil bir iksir meydana gelmeden evvel, onun iki bedenin tabiatından çekilip çıkarılması zaruridir, zira iksirin, noksan olanı Filozofların altınına yahut gümüşüne bütünüyle tahvil edebilmesi için, altın ve gümüşten daha ziyade arındırılmış ve olgunlaştırılmış olması icap eder ki bu iki maden tek başlarına bunu asla kemale erdiremezler.

Zira kendi yetkinliklerinden bir başkasına aktaracak olsalardı, kendileri noksan kalırlardı, çünkü bunlar ancak kendi güçlerinin yettiği nispette boyayabilirler, nitekim hiçbir nesne kendi beyazlığı haricinde beyazlatamaz ve hiçbir nesne kendi kızıllığı haricinde kızartamaz.

İşte bu sebeple, taşımızın içindeki tentürün kendi tabiatındakinden daha üstün kılınması için taşımız üzerinde amel edilir.

Ayrıca bu iksir, bilgelerin kinayesine muvafık surette duru nevilerden mürekkep bir çeşni, panzehir, arındırılacak ve hakiki gümüş ile altına dönüştürülecek bütün bedenlerin ilacı ve tasfiyesi haline gelir.

Hermes şöyle der, İki bedenin kavuşumu (coniunctio) senin katında vuku bulsun, zira bu bizim sanatımızda zaruridir.

Şayet bu iki bedenden biri dahi taşımızda bulunmasaydı, o hiçbir surette tentür vermezdi.

Bu sebeple Filozof, rüzgâr onu karnında taşıdı, demiştir. Gayet açıktır ki rüzgâr havadır, hava hayattır, hayat ise ruhtur, yani yağ ve sudur. Arnoldus şöyle der, Tecrübe, ateşin miktarları arasında vasat olan dereceleri göstermektedir.

Zira çözülme esnasında ateş daima hafif, süblimasyonda vasat, pıhtılaşmada ılımlı, beyazlatmada mütemadi ve kızartmada ise alevli olacaktır. Şayet bu hususlarda bilerek hataya düşersen, sıklıkla zarar görür ve mahcubiyetle feryat edersin.

Binaenaleyh ameline sadakatle devam etmen icap eder, çünkü sanat maharetten beslenir, maharet de aynı şekilde sanattan. Lakin diğer şeyleri bir kenara bırakıp kemale erme yoluna girmelisin. Thomas Aquinas şöyle der, Taşın maddesi yoğun bir sudur. Fail ise hararet ve mezkûr suyu donduran soğukluktur. Aynı müellif şöyle der,

Hayvanlardan neşet eden taşların diğerlerinden daha kıymetli olduğuna kani olasın.

Lümen Luminum şöyle der, Lakin hiçbir kimse, nemli ve akıcı olan, toprağın madenlerinde neşet eden o yeşil duenech olmaksızın taş cinsinden olanı hazırlayamaz.

Razi şöyle der, Oğul, sağda ve solda bulunan şu en yüce dünyevi şeyleri tefekkür et ve taşımızın bulunduğu o yüce yere, her nevi boyanın ve baharatın maden filizleri misali kaynaştığı o dağa yüksel.

Malchamech şöyle der, Bu amelde bulunan taş, daha ziyade canlandırılmış nesnedendir.

Bunu her yerde, düzlükte, dağlarda ve sularda bulursun, zenginler de fukara da ona maliktir.

O hem pek hakir hem de gayet kıymetlidir, et ve kandan neşet eder, onu bilen insan için ne kadar da değerlidir.

Felsefenin Hazinesi adlı eserden, Filozoflar, taşımızın ruh, beden ve candan terekküp ettiğini söylemişlerdir ve doğru söylerler. Nitekim noksan bedene beden, mayaya can, suya ise ruh demişlerdir ve pek de yerinde söylemişlerdir.

Çünkü noksan beden kendi başına süfli, zayıf ve ölü bir bedendir. Su, bedeni tasfiye eden, incelten ve beyazlatan ruhtur.

Maya ise noksan bedene evvelce sahip olmadığı bir hayatı bahşeden ve onu daha üstün bir surete kavuşturan candır. Beden Venüs ve dişidir, ruh cıva ve erkektir, can ise Güneş ve Ay'dır.

Morienes'in dediği veçhile, bedenin kendi ilk maddesi olan cıvaya erimesi mukadderdir,

Bizim cıvamız, erimiş bedenlerden gayrı bir şeyden elde edilmez, bu erime avamın bildiği türden bir erime olmayıp eşler hakiki bir nikâhla birleşip tek vücut oluncaya ve bu durum beyazlığa erişinceye dek süren bir erimedir. Morienes şöyle der, Balgami ve sevdavi olanı al, kan renginde olan göğü boyayan bir hale gelinceye dek demevi olanı bunlarla beraber ez. Hermes şöyle der, Ey bilgelerin evlatları, fehmediniz ki bu gayet kıymetli taş şöyle haykırır, Beni muhafaza et ki ben de seni muhafaza edeyim, bana hakkım olanı bahşet ki sana muavenet edeyim. Zira Güneşim ve en deruni ışınlarım benim içimdedir.

Ay ise bana hastır ve benim nurum bütün nurlardan üstündür, benim nimetlerim bütün nimetlerden daha yücedir. Gönüllere neşe, sevinç, servet ve nice lezzetler bağışlarım, bir şey sual ettiğimde onu tanırlar, onların idrakini açar ve ilahi kudrete nail kılarım.

Ben nuru var ederim, madenim kuru olmasaydı karanlıklar tabiatıma ait olurdu. Bütün bedenler bana muhtaçtır, zira onları eritirim, paslarını siler ve özlerini çekip çıkarırım.

Benimle ve oğlumla birleşildiğinde, dünyada bundan daha iyi ve daha yüce bir şey olamaz. Bizim eserimize uygun kabın düzeni, Ferrari lakaplı birinin aktardığı geleneğe göre beyan olunur. Camdan yuvarlak bir çanak yapılsın, bunun tabanı bir sahan misali küçük miktarda olsun, ortasına onu çevreleyen camdan bir kuşakla bir omur biçimi verilsin.

Ve bu kuşağın üzerine yuvarlak bir çeper dökülsün, bu çeper çanağın kendi kapağının kalınlığı kadar çanağın duvarından uzakta bulunsun, öyle ki bu aralığa kapağın kenarı baskı olmaksızın serbestçe otursun.

Bu çeperin yüksekliği ise çanağın çeperinin yüksekliği ölçüsünde, yahut biraz fazla ya da biraz eksik olsun.

Bu iki çeperin çukurluğu ölçüsünde iki eşit kapak biçimlendirilsin, bunların uzunluğu eşit ve her biri iki büyük karış kadar olsun, biçimleri ise tek bir piramit tarzında bulunsun. Bunların tepelerinde iki eşit delik açılsın, biri birinde ve diğeri ötekinde olmak üzere, her ikisinden de bir tavuk tüyü geçebilsin. Kabın bütün maksadı ise, ustanın isteğine göre kapağın kaldırılabilmesi ve ek yerinin öyle ustalıklı olmasıdır ki, herhangi bir balçık sıvamaya (lutum) gerek kalmaksızın ruhların,

yani cıva (mercurius) ile kükürdün dışarı kaçışına geçit vermesin. Bu husustaki asıl maksat, omurlarıyla birlikte alt çanağın kendi kapağının içine yarıya kadar girmesidir. Hermes,

Ejderha ancak erkek ve kız kardeşiyle birlikte katledildiğinde ölür, tek biriyle değil, ikisiyle birden, yani Güneş ve Ay ile. Filozof,

Cıva ancak kendi kız kardeşiyle katledildiğinde ölür, yani onu Ay veya Güneş ile dondurmak gerekir.

Not et ki ejderha, cisimlerden çekilip çıkarılmış, içinde cismi, canı ve ruhu barındıran cıvadır, bunun üzerine der ki,

Ejderha ancak erkek kardeşi ve kız kardeşiyle ölür, yani Güneş ve Ay ile, yani Ay sebebiyle bünyesinde nemlilik ve soğukluk tabiatını barındıran, çekilip çıkarılmış kükürtle. İşte ejderha bunlarla ölür, yani aynı cisimlerden en baştan itibaren çekilip çıkarılmış cıva ile, ki bu filozofların daimi suyudur, çürümeden (putrefactio) ve unsurların ayrışmasından sonra meydana gelir, bu suya diğer bir isimle kokulu su denir. Nitekim Filozof şöyle der, her şeyi kendisiyle taşır ve bu kokulu su dölü doğurur.

Aristoteles, Fizik'in ikinci kitabında, yetkin olandan yetkinsizi daha iyi kılmaya çalışmak gülünçtür, der. Filozof Bonellus, bahsettiğim bakır sıradan bakır yahut halkın kalayı değildir, bilakis bizim hakiki eserimizdir. Zira onun dirim suyu ile kaynatılıp öğütülmesi ve böylece çözülmesi için

magnesia cismine karışması gerekir. Ey sanatın evladı, senin elinde bu sudan bolca bulunmalıdır ve suyun kısımlarını azar azar ekleyip toprağın en büyük kısmı çözülene değin bu işlem aralıksız sürdürülmelidir.

İbn-i Sina, kapta ruhani olan şey yukarı yükselir, yoğun ve kaba olan ise kapta aşağıda kalır, der.

Cismi öylesine karartıp yok etmedikçe, ta ki su toprağa karışmak yahut toprak tarafından kabul edilmek istemeyene dek, hiçbir şeye nail olamazsın.

Çünkü kapta ruhani bir toz haline geldiğinde, dipte kalır.

Bu yüzden her şeyi ruhani bir toza dönüştürmedikçe onu henüz gereğince ufalamış sayılmazsın. Beyaz cisimde ne yapıyorsan kızıl cisimde de aynını yap, çünkü bu ilaç özünde birdir ve tesir etme biçiminde de benzer şekilde birdir.

Dizeler, İşi saf suya döndür, gayrısını yetkinleştirmeye çalışma, Ateşte sabit kalmış şeylerden tentür cevheri doğar. Ateşte erir kolayca, taş donmuş sabit bir sudur, İlk suretine döndüğünde böylece kavra kaideyi, İşte o vakit bizim bakırımız Filozof Taşı misali olacaktır. Filozofların Tuzu Hakkında. Bütün üstatlığın kendisinden meydana geldiği üç taş ve üç tuz vardır, yani madeni, nebati ve hayvani. Ve üç su vardır, yani Güneş'e, Ay'a ve cıvaya ait sular.

Cıva madendir, Ay nebattır, çünkü bünyesine iki rengi, beyazlığı ve kızıllığı kabul eder. Güneş ise hayvanidir, çünkü üç şeyi kabul eder, yani büzülmeyi, beyazlığı ve kızıllığı, buna büyük hayvan denir. Nişadır (sal ammoniacum) ondan hasıl olur. Ay'a nebat denir ve alkali tuzu ondan hasıl olur. Cıvaya ise madeni taş denir ve adi tuz ondan meydana gelir. Keza,

Filozoflar bu sanatın nesnesini çözülmüş gördüklerinde ona nişadır adını verdiler.

Çürüdüğünde ise, taşımız değersizdir ve çöplükte bulunur dediler.

Niceleri kazdı ve pislik içinde çalıştı da hiçbir şey bulamadı.

Suya dönüştüğünde ise, ona zenginler de maliktir yoksullar da, her yerde, her zamanda ve her nesnenin yanında bulunur, oysa onu aramak arayana ağır bir külfet verir. Ağartıldığında ona arsenik dediler, her beyaz nesnenin adını verdiler ve bakire sütü dediler.

Kızıl olduğunda ise kükürt, sümbül taşı ve kan dediler, her kızıl nesnenin adını verdiler. Gratianus,

Her nesneden kül yapılabilir, o külden tuz yapılabilir, o tuzdan su hasıl olur, o sudan cıva hasıl olur ve o cıvadan muhtelif işlemlerle Güneş meydana gelir. Arnoldus, bu kül erime kabiliyetinden yoksundur, lakin boyamak üzere nüfuz edebilmesi için filozofların aktardığı usulle kendisine şüphesiz bir akışkanlık yahut ter bahşedilir.

O halde bu usul nedir, yoksa onu suya çözerek midir, kesinlikle hayır, zira filozoflar temas edip yapışan sulara ve bu kabil nemliliklere itibar etmezler.

Filozof, cisimleri ve ruhları başkalaştırmak ve tabiatlarından değiştirmek isteyen kimse, onları önce tuzların ve şapların tabiatına irca etmelidir, aksi halde hiçbir şey yapamaz, ardından onları çözmelidir, der. Filozof, tuzlar ve şaplar bizim işlemlerimizle meydana gelen şeylerdir, der. Nitekim Arnoldus, kimin eriyebilen tuzu ve yanmayan yağı olsaydı Tanrı'ya şükrederdi, der. İbn-i Sina der ki,

Zengin olmak istersen tuzları saf su olana dek hazırla, zira tuzlar ateşle ruha dönüşür. Tuzlar eserinin kökleridir. Hermes,

Her ne cins olursa olsun bütün tuzlar bizim sanatımıza aykırıdır, bizim ay taşımızın (lunaria) tuzu müstesna, der. Arnoldus,

Tuzlarda yahut şaplarda bulunmamasının sebebi şudur, çünkü tabiatta bulunmayan bir şeyi tabiattan talep eden kimse aptaldır. Filozof,

Madenlerin tuzu gübrenin altında cıvanın saf su içinde çözülmesini sağlar.

Ve pıhtılaşmış olan bu karışım mükemmel bir ilaç olacaktır. Not et, gereğince hazırlanmış her tuz nişadırın tabiatına döner ve bütün sır hazırlanmış adi tuzdadır. Not et,

Roma zaçı (vitriolum) maden taşının tabiatına sahiptir, sıcak ve kurudur. Keza,

Şap donmuş cıva gibi görünür, lakin kemale ermekten yoksundur, sıcak ve nemlidir, birinin dengi diye anılır, yani cıvanın.

Şu halde tuzu ve onun çözülüşünü bilen kimse, kadim bilgelerin gizli sırrını bilir. O halde zihnini tuzun üzerine ver, başka şeyleri düşünme.

Zira kadim filozofların ilmi, en mühim ve en gizli sırrı yalnızca onda saklıdır.

KAVUŞUM YAHUT ÇİFTLEŞME Ey Ay, sarılışım ve tatlı sevgim sayesinde, Sen de benim gibi güzel, güçlü ve parlak olacaksın. Ey Güneş, sen her şeyden daha fazla tanınmaya muhtaçsın, Yine de bana horozun tavuğa muhtaç olduğu gibi muhtaçsın.

Aruleus bir rüyette, O halde oğlun Gabricus'u, ki bütün oğullarının içinde sana en sevimli olanıdır, kız kardeşi Beya ile birleştir; o Beya ki parlak, tatlı ve narin bir kızdır.

Gabricus erkektir, Beya ise dişi, o ki kendisinden olan her şeyi erkeğe verir. Ey kutlu tabiat ve kutludur senin amelin, çünkü sen yetkinsizden yetkini var edersin.

Bundan ötürü, saf, temiz, ham, latif, topraksı ve kusursuz olmadıkça tabiatın kendisini alma, zira böyle yapmazsan hiçbir fayda sağlamaz.

Taşımızla birlikte ona zıt hiçbir şeyin girmemesine dikkat et, yalnızca onun kendisini koy.

Bu sebeple kulumuzu güzel kokulu kız kardeşiyle birleştir, kendi aralarında ebeveynlerine benzemeyen bir oğul doğuracaklardır.

Gabricus Beya için ne kadar kıymetli olursa olsun, Gabricus olmaksızın döl meydana gelmez, nitekim Gabricus ile Beya’nın bir yatakta buluşması derhal ölüm getirmiştir.

Çünkü Beya, Gabricus’un üzerine çıkmış ve onu kendi rahmine öyle bir kapatmıştır ki, ondan hiçbir şey görünmez olmuştur.

Gabricus’u öyle büyük bir aşkla kucaklamıştır ki, onu bütünüyle kendi tabiatına çekip almış ve bölünemez parçalara ayırmıştır. Nitekim Masculinus der ki,

Dizeler, Süt gibi olan döllenme kana dönüşür, Solgun olanlar kararır, yayılan kızıllıklar killeşir, Beyaz kadın, kızıl bir kocayla evlenirse şayet. Az sonra kucaklaşırlar, kucaklaşınca çiftleşirler, Kendiliklerinden çözülürler, kendiliklerinden bir araya gelirler, Ve daha önce iki olanlar, sanki tek bir beden olurlar.

Bu sebeple Musa’nın kız kardeşi Maria der ki,

Zamkı zamkla gerçek bir evlilikle evlendir ve onları çağlayan bir su gibi eyle. Astanus der ki, Ruhlar, kusursuzca arındırılmadıkça bedenlerle birleşmezler ve kavuşum (coniunctio) anında en büyük mucizeler zuhur eder.

O vakit kusurlu beden, mayanın vasıtasıyla sabit bir renkle boyanır, zira bu maya kusurlu bedenin canıdır.

Ve ruh, can vasıtasıyla bedenle birleşir, ona bağlanır ve onunla birlikte mayanın rengine bürünerek onlarla bir olur. Basius der ki,

Kusursuz üstatlıkta taşlar, her ikisi de önceden temizlenmedikçe birbirlerini kabul etmezler.

Ruhani olan bedensel veya bedensel olan ruhani hâle gelsin diye, beden ruhu ve ruh bedeni, ancak her türlü kirden en kusursuz biçimde arındırıldıktan sonra kabul eder. Senior der ki, Ey Güneş, tavuğun horoza muhtaç olduğu gibi sen de bana muhtaçsın ve ben de senin ameline muhtacım.

Alexander, Tabiatın Sırları’nda der ki, Bil ki erkek ve kadından başka hiçbir doğan doğmaz. Hermes ikinci risalesinde der ki,

Bunu bil ey oğul, eğer bir kimse türleri sevk etmeyi, gebe bırakmayı ve meydana getirmeyi bilmezse hiçbir şey hâsıl olmaz, hiçbir amel tamamlanmaz, şayet bunu yaparsa en yüce makama erişecektir. Filozof Rosinus, Altın sanatının gizemi,

erkek ve dişiden meydana gelir, zira dişi erkeği kabul ettiğinde sevinir, çünkü dişi erkekle kuvvet bulur. Alphidius der ki,

Oğul, şanlı Tanrı’nın hakkı için, bu mizaç iki ışık kaynağı arasındaki, yani eril ve dişil arasındaki mizaçtır.

Daha sonra birbirlerini kucaklarlar ve birleşirler, onlardan öyle yeni bir ışık doğar ki, bütün cihanda ona benzer bir ışık yoktur. Senior der ki, İki sudan tek bir su yapınız, şayet bu küçük sözümü anladıysanız, bütün idare ayaklarınızın altında olacaktır. Rosarius der ki,

İki suyun olması gerekir, biri beyaz, diğeri ise kızıldır. Senior, Bu öyle bir sudur ki onda beyazlığın ve kızıllığın kudretleri toplanmıştır. Filozof ve Arabistan Kralı Hali, Sırrı’nda der ki,

Kızıl bir köpek ile Ermenistan dişi köpeğini al, birbirine bağla, bu ikisi sana gök renginde bir enik doğuracaktır, bu oğul seni evinde, başlangıçtan itibaren bu dünyada ve ötekinde muhafaza edecektir. Senior der ki,

Kızıl köle beyaz bir kadınla evlendi, bunların kavuşumundan kadın gebe kalarak bir oğul doğurdu, o oğul her hususta ana babasını muhafaza etti ve daha parlak, daha aydınlık oldu. Filozof Rosinus der ki,

Zira bu taş anahtardır, onsuz hiçbir şey yapılamaz, nitekim taşımız en kuvvetli ruha sahip, acı ve tunçsaldır, çözünene dek bedenler onunla karışmaz.

Eğer gerçek adını söyleseydim, akılsızlar onun o olduğuna inanmazdı.

Arnoldus, Bu sanatın gizemini araştırmayı arzu eden sen, öncelikle madenlerin maddesini bilmelisin, aksi takdirde emeğin boşa gidecektir.

Rosinus, Gerçek tabiatı kullanırız, zira tabiat tabiatı düzeltmez, ancak kendi tabiatını düzeltir, Filozofların üç temel taşı vardır, bunlar madeni, hayvani ve nebati taşlardır.

Madeni, nebati ve hayvani taş, üçlü bir isimde tek bir varlıktır. Ruh iki yönlüdür, yani boyayıcı ve hazırlayıcı ruhtur.

Albertus, Hazırlayıcı ruh tuncu eritir, magnezya bedeninden dışarı çeker ve tekrar bu bedene geri getirir.

Senior der ki, Hazırlayıcı olan ve canı bedeninden çekip çıkaran odur, onu tekrar kendi bedenine geri döndürür. Boyayıcı ruha beşinci öz (quinta essentia) denir, o duran, derinleşen ve nüfuz eden bir güç ve candır. Bu sebeple Üç Söz Kitabı’nda denir ki,

Beşinci özü çıkarıp almalısın, aksi takdirde boşuna çabalarsın ve şüphesiz bu amel su olmadan gerçekleşemez.

İkinci ruh ise bedenin dışındadır, su tabiatındadır ve Turba’nın dediği gibi bedeni iksire boyar, buradaki erkek beden, dişi ise ruhtur.

Arnoldus, Ruh, bedenden ötürü ruhanilik kudretini yitirecek şekilde başkalaşmaz, aksine her beden ruhlar vasıtasıyla başkalaşır ve boyanır. Aristoteles der ki,

Öyleyse sözleri kaydedin, sırları işaretleyin, çünkü yapraksı beyaz toprağı çözen ruh, başlangıçta kendisinden hazırlandığı bedenle birleştirilmedikçe o kısımlardan hiçbiri sabit kalmaz.

Daimi su veya ebedi su ya da yanan şarap, bedenin suyu olarak adlandırılır, yani beden cıvaya indirgendiğinde böyledir.

Ayrıca daimi su olmadan hiçbir şey hâsıl olmaz, ona hayat suyu da denir. Nitekim Filozof der ki, Göğün Tanrısı’na ant olsun ki, taşı daima çözmekten ve pıhtılaştırmaktan başka bir şey değildir. Ve yine, Yalnızca yanan şarapla kusursuz İksir’i tamamlayabilirsin. Filozofların suyu Hermes’in kabı olarak adlandırılır, filozoflar onun hakkında şöyle yazmışlardır, Suyumuzda bütün usuller, yani süblimasyon, damıtma, çözme, kalsinasyon ve sabitleme meydana gelir.

Adı geçen suda, sanki yapay bir kapta gibi gerçekleşirler ki bu en büyük sırdır. Bu su, bilgelerin ağırlıklarıdır, bu nedenle su ve ısıtma tüm amele kafi gelir, suyumuz ateşten daha güçlüdür, çünkü altın bedeninden saf bir ruh meydana getirir ki ateş bunu yapamaz. Ateş, onun yanında alelade ateşin yanındaki su gibidir. Bu sebeple Filozoflar der ki, Tuncumuzu en kuvvetli ateşle yakınız. Aristoteles, Hükümdarların Yönetimi Üzerine adlı eserinde Alexander’a dört unsur hakkında şöyle der,

Havadan suyu, yani cıvayı, yani Güneş’i aldığında, ateşten havayı, yani cıvanın ruhunu ve topraktan ateşi, yani Ay’ın cıvasını elde ettiğinde, sanata bütünüyle vakıf olacaksın. Bu sebeple Filozof der ki, Taşımız toprağa geçer, toprak suya,

su havaya, hava ateşe geçer, orada nihayet bulur, fakat aksi istikamette aşağıya inecektir.

Ateşin bulunmadığı beyaz amel üç unsurla tamamlanır, yani üç ağırlık toprak, iki ağırlık su, bir ağırlık hava.

Güneş’in İksir’ine gelince, iki ağırlık toprak, üç su, bir buçuk hava ve ateşten, yani kırmızı mayadan koy.

Rasis, Büyük Buyruklar Kitabı’nda şöyle der, Ağırlıkları bilmeyen kimse kitaplarımızla uğraşmasın, zira Filozoflar eşyanın fıtratına dair hiçbir şeyi gizlememişler, ancak bunları saklamışlardır.

Turba der ki, Bizim ufalama işlemimiz el ile değil, son derece kuvvetli bir pişirmeyle yapılır. Calidius, Ateşin ateşi her şeyi öğütür. Not, unsur ile unsurlardan meydana gelmiş olan ve beşinci öz arasında fark vardır.

Element, ilk bileşiktir, bu yüzden ne toprak, ne su, ne hava, ne de ateş kendi başına arı ve yalın bir elementtir, zira bunlar birbirleriyle, bilhassa birleştikleri kısımda karışırlar. Lakin beşinci öz (quinta essentia), maddede olduğu gibi formda da, tabiatta olduğu gibi kuvvette de bütün elementlerden ve elementleşmiş varlıklardan ayrı, kendi başına var olan bir cisimdir, içinde bozulma sebebi barındırmaz ve beşinci öz olarak adlandırılır, çünkü bütün elementleşmiş şeylerin tabiatı dışındadır ve onda, diğer elementer cisimlerde olduğu gibi elementel bir hareket yoktur.

Taş, bu sebeple her şey olarak adlandırılır, zira kendi mükemmelliği için gerekli olan her şeyi kendi içinde ve kendisinden haizdir.

Elementlerin iştiraki sebebiyle her yerde bulunur, hayranlık uyandırıcı ve mucizevi renk çeşitliliği sebebiyle bütün isimlerle adlandırılır, çürüme (putrefactio) vasıtasıyla en değersizi, kudreti vasıtasıyla en asilidir, filozoflar katında bu üstatlık örtülü ve gizlidir. Taşımız, cisim, töz ve su ayrılmaz şekilde hazırlandığında tek bir şey olarak anılır, öyle ki bunlardan biri diğerinden ayrılamaz. Taşımızın yanıcı maddeden olduğu söylenir, oysa yalnızca cıva ruhu yanmaz ve havidir, bundan ötürü üstatlıkta bulunması şarttır. Keza,

Filozofların aradığı, madenlerin ilk elementlerinin, tentürün (tinctura) ve kirecin, bedenle birlikte can ve ruhun, sabit olan ile uçucu olanın içinde bulunduğu Taş, şüphesiz cıvadır, lakin alelade olanı değil, tabiatın ilk işlemlerini madeni bir tabiata doğru belirleyip kusurlu bıraktığı cıvadır.

Şayet sen bu Taşı içinde bulunduğu madenden çıkarır ve tabiatın onu bıraktığı yerden başlayarak mükemmelliğe doğru üzerinde işlemeye koyulursan, onda mükemmelliği bulacak ve sevineceksin. Canlı gümüş (argentum vivum) kendi başına hiçbir şeye yaramaz, lakin gizli cismiyle birlikte öldürüldüğünde, o vakit değer kazanır ve bozulmaz bir hayatla yaşar, bu cisim Güneş tabiatındandır, bu yüzden bütün canlı gümüşü Güneş tabiatına dönüştürmesi zaruridir,

Tıpkı mayanın bütün hamuru mayanın tabiatına dönüştürmesi gibi, lakin aksi vaki olmaz, zira hükümranlık daima hükmedene aktarılır.

Taşımız, bütün filozoflar katında cıva olarak tesmiye edilir, bu çoğunun zannettiği gibi tabii cıva değildir, bilakis cisimden çıkarılmıştır, filozofların cıvası üç şeydendir, yani Güneş, Ay ve cıvadan, yani avamın cıvası olmaksızın, felsefi yolla, kendi varlığı içindeki Güneş ve Ay'dan cıva yap. Not et,

Bütün dünyada bu Taş tektir, işin başlangıcında bu tek olandan sapan kişi nafile yere zahmet çeker, bütün dünyada Güneşin oğulları olan bizlere bahşedilen bu Taş haricinde işimiz için gerekli başka bir nesne yoktur. Arnoldus,

Taşımızda Güneş ve Ay, kuvvet ve kudret bakımından, hatta tabiat bakımından mevcuttur, şayet böyle olmasaydı ondan ne Güneş ne de Ay hasıl olurdu, zira Taşımızdaki Güneş ve Ay, kendi tabiatlarındaki alelade olandan daha üstündür, çünkü Taşımızdaki Güneş ve Ay diridir, alelade olanlar ise Taşımızdaki Güneş ve Ay'a nispetle ölüdür.

Bu sebeple filozoflar bu Taşa görünmeyen Güneş ve Ay adını verdiler, zira onda bilfiil değil, kuvve halinde, lakin kudret ve öz bakımından mevcutturlar. Nitekim Hermes şöyle der, Taşımız feryat edip der ki, "Oğul, bana yardım et, ben de sana yardım edeyim."

Döl Yatağına Düşüş (Conceptio) yahut Çürüme

Kral ile Kraliçe ölü yatar, Can ayrılır büyük bir ızdırapla.

Canlı hiçbir şeyin çürüme olmaksızın büyüdüğünü görmedim, şayet çürüme meydana gelmezse simya ameli nafile olacaktır. Morienes, Bu toprak kendi suyuyla çürütülür ve arındırılır, arındığı vakit de Tanrı'nın inayetiyle bütün amel kemale erer. Filozof Parmenides,

Şayet cisim çözülmez, kırılıp parçalanmaz, çürümez ve tözsel bir töze dönüşmezse, o gizli kudret ne dışarı çıkarılabilir ne de cisme karıştırılabilir. Filozof Baccho, Tabiatlar bozulup çürüdüğü vakit, işte o zaman tevellüt ederler. Filozof Plato,

Yumurtada bir misalimiz vardır, önce çürür, ardından canlı bir hayvan olan civciv tevellüt eder ki o, bütünüyle bozulmuş olan şeyden sonradır. Plato, Not et ki, bozulma olmaksızın oluş meydana gelemez, bundan ötürü çürüme üzerine gayret sarf et. Filozof, Bir şeyin bozulması, diğerinin oluşudur. Hermes, İkinci mertebe çürütmek ve ufalamaktır. Dolayısıyla onun tertibi, onu ilkin karartmak ve çürütmektir. Plato, Satürn'ün ilk rejimi çürütmek ve Güneş'e bırakmaktır. Bileşim ise dört addan meydana gelir. Democritus,

Taşları çürütmede ne tembel ol ne de haddinden fazla aceleci, birbirine yerleştirilmiş ve birleştirilmiş cisimlere dikkat et, amelinde muvaffak olursun. Rosinus, Euthycia'ya der ki, Deniz hayvanını al, kurut ve çürüt. Morienes, Büyüyen ve doğan hiçbir şey, çürümeden sonra olmaksızın varlığa gelmez. Şayet çürüme vaki olmazsa, erimek de çözülmek de mümkün olmaz, şayet çözülmezse de bir hiçliğe indirgenir. Morienes,

Taşımız bizzat üstatlığın terkibidir ve insanın yaratılış nizamına benzetilir.

Zira ilki birleşme (coitus), ikincisi döl yatağına düşüş (conceptio), üçüncüsü gebelik, dördüncüsü doğumdur, beşinci olarak ise beslenme gelir. Ey en sevgili, Morienes'in bu sözlerini iyi anla, hakikat hususunda yanılmazsın.

O halde gözlerini aç ve gör ki, filozofların tohumu diri sudur, toprak ise kusurlu cisimdir, toprak haklı olarak ana diye tesmiye edilir, zira bütün elementlerin anasıdır.

Bu sebeple tohum, kusurlu cismin toprağıyla birleştiğinde, buna birleşme adı verilir, zira o vakit cismin toprağı tohumun suyunda çözülür ve aralarında ayrım olmaksızın tek bir su haline gelirler. Bundan ötürü Hali der ki, Cismin çözünmesi ile ruhun pıhtılaşması (coagulatio) iki şeydir, lakin tek bir amele sahiptir. Zira ruh, cismin çözünmesi haricinde pıhtılaşmaz.

Cisim de ruhun pıhtılaşması haricinde çözünmez, cisim ile can birleştiklerinde, her ikisi de kendi benzeri üzerinde tesir gösterir. Misal,

Su toprakla birleştiğinde, su kendi nemi ve kudretiyle onu çözmeye gayret eder, zira onu evvelce olduğundan daha latif kılar ve kendine benzetir, çünkü su topraktan daha latiftir, benzer şekilde can da cisimde böyle yapar. Aynı surette su da toprakla koyulaşır ve ardından toprağa benzer hale gelir, çünkü toprak sudan daha kesiftir.

Bu sebeple cismin çözünmesi ile ruhun pıhtılaşması arasında bir fark, herhangi birinde diğerinin haricinde vaki olacak farklı bir amel yoktur, öyle ki biri diğeri olmaksızın meydana gelsin, tıpkı su ile toprağın birleşmesinde, işlemlerinde birbirinden ayırt edilecek yahut ayrılacak farklı bir zaman dilimi olmadığı gibi, tıpkı erkeğin tohumunun birleşme anında kadının tohumundan ayrılmadığı gibi, nitekim onların nihayeti birdir, fiili birdir ve bir ve aynı amel her ikisi üzerinde birlikte tezahür eder. Bu sebeple Merculinus şöyle der,

Yine karışıma cinsi temas der ve doğum der buna, Tohumlar karışır böylece, karışanlar latif olur.

İkincisi, döl yatağına düşüştür, toprak incecik bir toza dönüştüğünde ve bir miktar cıvayı kendinde tutmaya başladığında meydana gelir, zira o vakit erkek dişi üzerinde fail olur, yani azoth toprak üzerinde. Bu sebeple Arisleus der ki,

Erkekler kendi aralarında döl veremez, kadınlar da gebe kalamaz. Zira oluş, erkekler ile dişilerden ve bilhassa mürekkepten hasıl olur.

Erkekler dişileri aldığında tabiat neşelenir ve hakiki oluş meydana gelir, lakin tabiat, uyuşmayan yabancı bir tabiatla birleştiğinde, tohumun hiçbir hakiki meyvesini vermez. Merculinus'un dediği de budur,

Süt gibi olan döl yatağına düşüş kan rengine döner, Solgunlar kararır, dağılan kızıllar sıvılaşır.

Arnoldus, Filozoflar Meclisi'nde (Turba Philosophorum) karalıktan sonra zuhur edecek her renk övgüye layıktır.

Maddenizin karardığını gördüğünüzde sevinin, çünkü işin başlangıcı budur. Keza,

O halde bakırımızı, yumurtaları kuluçkaya yatıran kuş misali hafif bir ateşle yak, ta ki cisim birleşip tentür dışarı çekilinceye dek.

Lakin onu birden bütünüyle çıkarma, bilakis her gün azar azar çıksın, ta ki uzun bir zamanda tamamlansın. Ben beyazın siyahıyım ve beyazın kızılıyım ve kızılın üçgeniyim, şüphesiz dosdoğruyum ve yalan söylemem.

Ve biliniz ki sanatın başı, gecenin siyahlığında ve günün aydınlığında kanatsız uçan kargadır.

Zira boğazında bulunan acılıktan renk alış elde edilir, bedeninden kızıllık, sırtından ise saf su alınır. O halde Tanrı’nın bağışını anlayın ve kabul edin, bütün anlayışsızlardan da gizleyin.

Zira metallerin mağaralarından gizlenmiştir, onun taşı harikulade ve canlıdır, rengi parlak, dağı yüce ve denizi açıktır.

Nitekim ikrar ederiz ki, Filozof Taşında gerçek arınmadan sonra büyük kısım canlı gümüştür (argentum vivum). Ve bu sebeple arızi olan dışında yanmaz. İşte bu pek kıymetli sözdür.

Fakat bütün bunlar tabiat tarafından yapılmıştır ve bunun birtakım ahmakların düşündüğü ve düşünmekte olduğu gibi herhangi bir ustalık vasıtasıyla yapılmasının mümkün olduğuna inanılmamalıdır. Zira Filozof Taşı tabiat tarafından yaratılmış olarak bulunur,

Yüce Tanrı hakkı için, onda fazlalık olan şeyin uzaklaştırılmasından başka hiçbir şeye muhtaç değildir.

O halde maddenin kendisi hazırlansın, öyle ki ondan saf olan çekilip çıkarılsın, topraksı ve tortulu olan ise uzaklaştırılsın. Nitekim Filozof Tudianus şöyle der,

Bil ki bizim taşımız havadar ve uçucudur, zahirinde soğuk ve nemli, batınında ise sıcak ve kurudur.

Ve zahirinde bulunan o soğukluk ile nemlilik, sulu bir dumandır, kendini ve her şeyi bozan, karartan ve yok eden bir dumandır, ateşten kaçar.

Ve batınında bulunan sıcaklık ile kuruluk, sıcak ve kuru altındır, cisimlerin içine nüfuz eden ve kaçıcı olmayan pek saf bir yağdır, çünkü simyanın sıcaklığı ve kuruluğu boyar, başka bir şey değil.

O halde zahirde bulunan sulu soğukluk ile nemliliği, batında bulunan sıcaklık ile kuruluğa denk kıl, öyle ki bir araya gelsinler ve birleşsinler, birlikte nüfuz edici, boyayıcı ve derin tek bir şey haline gelsinler.

Fakat bu nemliliklerin ateş ve ateşin dereceleri vasıtasıyla, yumuşak bir mizaç ve uygun, ılımlı bir sindirimle yok edilmesi gerekir.

Felsefi çürüme (putrefactio), cisimlerin bozulmasından yahut yok olmasından başka bir şey değildir.

Zira bir suret yok edildiğinde, tabiat derhal onun yerine daha iyi ve daha latif başka bir suret koyar.

Çürüme, çürümüş olanın kırılmasıyla aynı şeydir, nitekim çürüme vasıtasıyla her şey sindirilir ve çürümüş, yani kokuşmuş olan ile temiz olan arasında bir ayrılma meydana gelir.

Temiz cisim çürüdüğünde derhal büyür ve kendi benzeri içinde çoğalır, nitekim toprağın ısısı altında birçok gün kaldıktan sonra kabaran tohumda bu açıkça görülür, öyle ki ondan temiz olan büyüsün ve çoğalsın, kokuşmuş olan ise kaybolsun, şu halde zikredilen sebeplerden ötürü bizim eserimizde de çürüme gereklidir.

Döl alma ve nikâh kabın dibinde, çürüme içinde gerçekleşir, doğanların doğumu ise havada, yani kabın başında, yani imbik başlığında gerçekleşir. Cisim çürümedikçe hiçbir şey yapmaz ve cıva olmadan çürüyemez, cismin bir parçası için çürüme maksadıyla suyun otuz altı parçasının alınması uygun görülür.

Çürüme sıcak ve nemli gübrenin en hafif ateşiyle yapılsın ve asla başka bir ateşle yapılmasın, öyle ki hiçbir şey yukarı yükselmesin, çünkü bir şey yükselecek olursa, erkek ile dişi kusursuz biçimde birleşene ve biri diğerini kabul edene kadar gerçekleşmemesi gereken parçaların ayrılması meydana gelir, bunun işareti de yüzeyde beliren kusursuz çözülme hüneridir.

Ve her ne kadar azoth ilk karışımda yahut birleşmede dişi kendi rengiyle galip geldiği için beyaz görünse de, yine de çürüme esnasında ateşin faydasıyla ikisi de kararır.

Nemli olanın içindeki ısıyı artıran ateş vasıtasıyla kara olan çürür, ki bu tentürdür ve bu yüzden muhafaza edilmelidir.

Büyük sır.

Kezzap içinde çürümüş altının tabiatı bütün tabiatlardan üstündür.

Bu yüzden taşın terkibinde dikkat edilmelidir ki hiçbir taş kudret bakımından madeni taştan üstün değildir. Filozof şöyle der,

Erkek ve dişiden yuvarlak bir daire yap, ondan bir dörtgen çıkar, dörtgenden de bir üçgen, yuvarlak bir daire yap ve Filozof Taşına sahip olursun.

Geber Sınamalar Kitabında ispat eder ki, Güneş ve Ay sanat ile birlikte cisimleşirse kolayca ayrılmazlar. Ve biri diğerini arzu eder, zira biri kuru, diğeri nemlidir.

Ve biri diğerine katıldıktan sonra birbirlerine öyle kuvvetli bir bağla sarılır ve birbirlerini öyle tutarlar ki, birinin diğerinden kolayca koparılması mümkün olmaz.

Şayet bunlardan biri ruhani, yani devasal olursa ve ruhaniliği sebebiyle boyanabilir hale gelirse bu durum çok daha kuvvetli olacaktır.

Altın bilfiil altındır ve maddenin ta kendisidir, şayet ruhanileştirilirse, fiilden kuvve haline, maddeden suret haline, fiilden fail haline, dişiden erkek haline ve doğmuş olandan doğuran tabiat haline getirilmiş olur. O halde altının hiçbir maddesi ve daha önce gümüş olmamış hiçbir altın bulunmadığına göre, filozofun dediği gibi, şayet böyle bir suret kendi maddesine, yani Ay’a kavuşursa, muhakkak ki birbirlerine pek büyük bir arzuyla sarılırlar, daha mükemmel olan daha az mükemmel olanı tamamlar ve bu da doğal ve dostane bir biçimde gerçekleşir, çünkü her tabiat doğal olarak tamamlanmayı arzu eder ve yok olmaktan nefretle kaçınır.

Bilinmelidir ki, İbn Sina’nın Hasan’a mektubunda taşa dair belirttiğine göre, bu sanatta amel edenlerin gayesi, hatta daha ziyade sanatın kendi gayesi, eşyanın tabiatının imkânı nispetinde, birinin maddesine diğerinin suretini ve tabiatını giydirmektir. Sözgelimi,

Bakıra gümüşün suretini ve tabiatını yahut kurşuna altınınkini giydirmek ve diğerlerinde de benzer şekilde amel etmektir.

Zira her bir şeyin tabiatı onun sureti olduğundan (Fizik’in ikinci kitabında belirtildiği üzere), bir şey suretinden soyulup üzerine bir başkası giydirildiğinde, şüphesiz onun tabiatı da kendi türünden başkalaşmış olur.

Nitekim Simya isminin [Yunanca] başkalaşım (transmutatio) anlamına geldiğini söyleriz.

Ve bundan ötürü Simyanın, eşyanın suretlerinin ayrılmış olmasına göre, şeyleri kendi suretlerinden ve türlerinden başkalaştırma ilmi olduğunu söyleriz.

RUHUN ÇEKİLİP ÇIKARILMASI YAHUT GEBE KALMA

Dört unsur ayrılır, bedenden can ayrılır.

Karalık üzerine daha fazlası. Kral Hermes ikinci risalede şöyle der,

Bil ki ey oğul, birçok ismi ve muhtelif renkleri olan bu taşımız dört unsurdan tertip edilmiş ve bir araya getirilmiştir, onu bölmemiz, azalarına ayırmamız, iyice ayırmamız, parçalarını öldürmemiz ve onda bulunan tabiata döndürmemiz gerekir.

Onda barınan suyu ve ateşi korumak gerekir, ki bu dört unsurdandır ve onların sularını o suda tutmak icap eder, eğer su değilse, gerçek suyun ateşli suretidir, kendi kaplarında yükselmelerine izin vermelisin, bunlar cisimlerinde ruhları tutarlar, boyayıcı ve kalıcı olurlar.

Sorin’in Sanatında birinci fasılda,

Ondan azar azar al, hepsini böl, toza dönüşene kadar karalığın şiddetinden ölüm galebe çalıncaya dek sırayla öğüt.

Bu pek büyük bir işarettir, bunu araştırırken niceleri helak olmuştur, bundan sonra her birini ayrı ayrı teşhis edeceksin, sırayla öğüt.

Morienus, Her cisim candan yoksun kaldığında karanlık ve belirsiz bulunur.

Hermes, İki canlı gümüşü birlikte öldürmemiz gerekir. Aynı müellif,

Onun beynini al, kararıncaya kadar en keskin sirkeyle yahut oğlan çocuklarının idrarıyla öğüt.

Bu tamamlandığında çürüme (putrefactio) içinde yaşar ve onun üzerinde olan karanlık bulutlar, ölmeden önce kendi bedeninde bulundukları gibi geri dönerler. Tekrarlandığında ise, yazdığım gibi, anlattığım üzere yeniden ölsün.

Aynı müellif, Fakat onu iki kükürtten ayırmak gerekir, su siyah oluncaya değin durmaksızın pişirilsin. Aynı müellif, Toprağı karartan kimse amacına ulaşacak ve hali iyi olacaktır.

Filozof Arnoldus,

Fakat ilk karardığında, eserin başlangıcı olduğunu söyleriz, zira karalık olmadan bu gerçekleşmez, nitekim aradığımız, herhangi bir bedeni boyayacağımız tentür (tinctura) budur, tıpkı insan bedenindeki ruh gibi kendi havasında gizli kalmıştır.

Speculum, Bu yüzden pek sevgili oğlum, esere başladığında, başlangıçta siyah renge sahip olmaya bak, böylece çürüttüğünden ve doğru yolda ilerlediğinden emin olursun.

Ey kutlu tabiat ve kutlu olsun senin buyruğun, zira kara ve karanlık olan gerçek çürüme ile kusurludan kusursuzu var edersin.

Sonra yeni ve türlü şeyleri filizlendirirsin, yeşilliğinle türlü renklerin belirmesini sağlarsın.

Bu karalık, siyahlık üstün gelinceye değin hafif kaynatmanın defalarca tekrarlanmasıyla meydana gelen Toprak diye adlandırılır. Böylece sende iki element bulunur, ilkin kendiliğinden su, ardından sudan doğan toprak. Nitekim İbn Sina, Hıltlar Bahsi başlığı altında şöyle der,

Nemli bedene etki eden ısı, halk arasında yapılan kireçte görüldüğü gibi, ilkin karalık meydana getirir.

Bu yüzden Menabdes der ki, Ardıllarıma, çözünme yoluyla bedenleri beden-olmayan, tatlı bir kaynatma yoluyla da cisimsiz olanları cisimli kılmalarını buyuruyorum, bu işlemde ruhun dumana dönüşüp aşırı ateş yüzünden yok olup gitmemesine son derece dikkat edilmelidir. Nitekim Maria şöyle der, Onu gözet ve hiçbir şeyin dumana karışıp kaçmamasına dikkat et. Ateşin ölçüsü ise Temmuz Güneşinin sıcaklığı kadar olsun, öyle ki onun ve yerin kaynamasından ötürü su koyulaşsın ve kara toprak haline gelsin.

İşte böylece toprak olan diğer elemente sahip olursun, karalık hakkında şimdilik bu kadarı yeterlidir.

Filozof Stephanus, Gözlerini ve kalbini aç, dinle ve anla, sana anlaşılır sözler gösterecek ve söyleyeceğim, eğer anlayış sahiplerindensen bunları bilebileceksin.

Bilesin ki insandan yalnızca insan çıkar, aynı şekilde her canlıdan kendisine benzeyen doğar.

Yine de köklerinden farklı doğmuş kimi şeyler görürüz, kanatları olmayanlardan kanatlı şeylerin ürediğini görürüz.

İnsanların bilmediği, içinden bize yeteceğini bildiğimiz tabiatın çıktığı kimi şeyleri de görür ve biliriz, bunlar derin şeyler olduğu için bilinmezler, onları ararsan belki de yerin altındadırlar.

Ve bilesin ki altın, başka bir şeyden değil, bu madensel tabiattan meydana gelir.

İbn Sina, Öyleyse madensel kökleri tanı ve eserini onlardan meydana getir.

Aristoteles, Ruh Üzerine adlı eserinin ikinci kitabında, En doğal ve en yetkin iş, tıpkı bitkinin bitkiyi, keçinin keçiyi doğurması gibi, kendisi ne ise benzerini meydana getirmektir.

Aynı müellif,

Görünen tabiatları yanılgısızca tanımadıkça, Simya sanatının işlemleri bu sanatta hiçbir fayda sağlamazdı. Hermes, Ey kalıcı surete sahip su, krallara layık elementlerin yaratıcısı! Ey tabiatların en büyük yaratıcısı tabiat, ki tabiatları dizginler ve orta derecede tabiata üstün gelirsin, zira ışıktan geldin ve ışıkla doğuruldun.

Arnoldus’un Lucidarium’undan,

Bazıları, Filozof Taşı eserinde bütün dünyada parıldayabilecek tüm renklerin belirdiğini söylemişlerdir. Bu, filozofların bir yanıltmacasıdır, zira dört ana renkten başkası görünmez.

Diğer bütün renkler doğuşlarını onlardan aldıkları için "tüm renkler" demişlerdir. Sana bütün renkler görünse dahi, elementleri birbirinden ayırabildiğin sürece aldırış etme.

Zira sarılık yanmış safraya ve ateşe, kızıllık kana ve havaya, beyazlık balgama ve suya, karalık ise sevdaya ve toprağa işaret eder. Nitekim Hortulanus der ki, Dört rengi barındıran şey, dört elementtir.

Yine de bilesin ki bizim çözünmemizde türlü renkler görünür. Bu kutlu taşın ne kadar sürede yapılabileceği sorusuna ise, yazar Filozof Lilius’un kendi üstatlık eserini sekiz günde, kimisinin yedi günde, kimisinin üç ayda, başkalarının dört ayda, kimisinin yarım yılda, kimilerinin ise bir yılda tamamladığına şehadet ettiği cevabı verilir. Maria ise bunu üç günde yaptığını söylemiştir.

Buna cevaben derim ki, bu farklılığın, yani kısalığın ve uzamanın sebebi, felsefi cıvanın gücündeki eksiklikten ileri gelmiş olabilir. Ya da Güneş ve Ay ile çalıştığından kaynaklanabilir. Kimileri bunlardan daha çok, kimileri ise daha az katardı. Oysa Güneş sabittir ve uçucu değildir, onlarla yalnızca birlikte iş görürdü.

Bu yüzden sabitlenmedeki yetersizliği ve ateşe dayanıksızlığı sebebiyle, erime yoluyla Güneş ile birleştiğinde, büyük oranda onun yukarı yükselmesine sebep olurdu. Yukarı yükseldiğinde ise ona su, can ve ruh derlerdi, kendi sularının avamın suyu ya da adi cıva olmadığını söylerlerdi, o vakit dipte toprak kalır, sonra o suyu bedenin üzerine geri akıtırlar ve ateşin gücüyle onu yeniden yükseltirlerdi, ardından onu toprakla tekrar karıştırırlardı, ta ki rüzgar bütün toprağı karnında taşıyana dek. Nitekim biri şöyle der, Rüzgar onu karnında taşıdı. Bu yüzden sözü edilen sudan bol miktarda bulundurmaları gerekirdi. O vakit ruhtan beden meydana gelirdi.

Bütün kısım sabit kalıp yukarı yükselmez hale gelinceye kadar bu süblimasyonu (sublimatio) tekrarlarlardı. Ve nihayet ruh bedende sabitlendiğinde ve Ay bütünüyle Güneş’e dahil olup en küçük zerrelerine kadar karıştığında, ameliyye tamamlanmış olurdu.

Bu sebeple icradaki söz konusu farklılık, eserde sabit bedenden sabit olmayana kıyasla daha fazla konulmasından yahut tam aksinden kaynaklanabilirdi, zira sabit olmayan daha çok olduğunda daha çabuk yükselir, sabit olan daha çok olduğunda ise daha geç yükselirdi.

Peki filozofların, "Bizim altınımız avamın altını değildir, bizim gümüşümüz avamın gümüşü değildir" sözü hakkında ne dersiniz?

Derim ki, onlar ateşin gücüyle yukarılara yükselen suya altın derler.

Ve bu altın avamın altını değildir, zira avam, sabitliğinden ötürü onun yukarılara yükselebileceğine inanmazdı.

Ayrıca bilesin ki, Tanrı hakkı için, filozofların adeti hep böyle olagelmiştir, yani en kesin oldukları noktada topallamak, sanki söylenmiş bir şeyi işaretler ve mecaz yoluyla, bazen istiareli sözlerle, bazen de başka ve yabancı bir pratikle gizlemek ve ne zaman doğruyu söylediklerini hissetseler, o vakit bir benzetmeyle konuşmuş olduklarını söylerlerdi.

Nitekim Câbir şöyle der, Nerede açıkça konuştuysak, orada hiçbir şey söylemedik, fakat nerede bir muamma ve simgeler altında bir şey koyduysak, orada hakikati gizledik, vesaire. Bu minvalde biri şöyle der,

Tuzlar ve şaplar Taş değildir, Taşın yardımcılarıdır. Tuzların lezzetini tatmayan kimse, arzulanan mayaya asla ulaşamayacaktır, zira o kemale ermiş olanı yetkinlikle mayalar. Yukarıdaki ne ise aşağıdaki de öyledir. Suda yak, ateşte yıka. Pişir ve yeniden pişir, tekrar tekrar pişir. Pek sık göm ve daima pıhtılaştır. Diriyi öldür ve ölüyü dirilt, bunu yedi kez yap. Böylece aradığın hakikate ereceksin. Ateşin idaresini bilirsen, sana cıva ve ateş yeter. Beyit,

Rejimi iyi bilirsen yeter sana, bilmesen de gayrısını.

Eski bir risaleden. Hortulanus, Hermes’in Tablası üzerine der ki,

Yalnızca Filozof Taşını yapmayı bilen kimse onların Taş hakkındaki sözlerini anlar. Zira filozoflar bu sanatı layık olanlara açıkça bildirmeye, layık olmayanlardan ise gizlemeye gayret etmişlerdir. Böylece niyetin gücü bakımından daima doğruyu söylemişler, fakat kelamın lafzı bakımından söylememişlerdir, nitekim Filozof Taşının yumurtadan meydana geldiğini söylemişlerdir, zira yumurtada bulunan üç şey, Taşı tamamlayan üç şeye benzer. Hermes der ki, Babası Güneş, anası ise Ay’dır.

Böylelikle iki şeyin bu bileşime dahil olduğunu ima eder ve Hortulanus bunu kanıtlar. Zira Güneşin suyu uçucudur, bedeni ise sabittir.

Ve aynı şekilde Ay hakkında da, böylelikle Geber ve diğer filozoflar vasıtasıyla söylenen şu sözler açıklığa kavuşmuştur, Sabit olanı uçucu, uçucu olanı da sabit kıl ve sabiti uçucu yap. Çok yönlü bir çözünmeyi (solutio) salık verirler, zira bütün yapıt çözünmededir. Keza üstte olan ne ise, altta olan da odur dediğinde,

Burada üstte olandan daha soylu olan, altta olandan ise daha bayağı olan anlaşılır, öyle ki bu üçünden ya da Güneş ile Ay'dan tek bir şey meydana gelsin, onun cüzleri birbirine denk olsun ve bu kavuşuma (coniunctio) filozofların süblimasyonu (sublimatio) adı verilsin. Ve buna süblimasyon, yücelme (exaltatio) ve soylulaşma denir, zira Ay ve cıva soylulaştırılır.

Nitekim böylesi bir yücelikte birlik meydana geldiğinde Ay, tıpkı Güneş ve cıva gibi olur. Filozoflar şöyle der,

Ve sabitleme (fixatio) gerçekleştiğinde, ki buna ölü beden denir, Güneş de tıpkı cıva gibi bayağılaşır ve yazılı metin de bunu murat eder, işte filozofların yükselmesi ve inmesi budur. Keza, Taşın dört unsura sahip olduğu söylenir, bunları Arnoldus açıklar. Zira çözünme meydana geldiğinde buna bir unsur, yani su denir. Ve beden kirli olduğunda ikinci unsur, yani toprak denir.

Ve söz konusu toprak kalsine edildiğinde ateş denir, Taş gevşeyip çözüldüğünde ise hava denir. Keza, Taşın bir bedene, bir ruha (spiritus) ve bir cana (anima) sahip olduğu söylenir. Beden ile, yukarıda geçtiği üzere kirli beden anlaşılır.

Can ile maya anlaşılır, atımda (proiectio) vazife gören ruh ile ise, diğer adıyla beşinci öz (quinta essentia) denilen şey anlaşılır, bu terkip onu iktisap ettiğinde hakiki bir dönüştürme kudretine kavuşur. Keza, anılan taşa Rebis denir, yani iki şeyden meydana gelen tek bir şey, yani beden ile ruhtan ya da Güneş ile Ay'dan, temizlenmiş ve mayalanmış bedenden oluşan şey.

Keza, hakiki terkibi sebebiyle her yerde bulunan taş denir, zira Güneş, Ay ve cıva bir araya getirildiğinde, taşın kudreti her yerdedir, dağlarda ve ovalardadır, yani bedenlerdedir ve denizdeki cıvadadır, yani çözünmüş sudadır. Ve uçucular ondan yardım görür. Uçucular canlı cıva ve Güneş ile Ay'a dönüştürülen eksik bedenlerdir, buna Akrep de denir, yani zehir, zira kendini öldürür ve kendini diriltir, çünkü canlı cıvanın üzerine atılan o üçlü şey, onu diriltir, zira onu tek bir beden kılar, filozofların bütün sözleri bundan böyle bu şekilde açıklanabilir, nitekim filozoflarca madensel canlı gümüş denilmiştir, oysa Filozof Taşının maddesi sudur ve Ortulanus'un ispatladığı üzere o üçünün suyundan ibarettir.

Ne daha çok ne de daha az olmalıdırlar, Güneş'in erkek, Ay'ın dişi ve cıvanın meni olduğunu söyler.

Fakat üreme ve döllenmenin vuku bulması için erkeğin dişiyle birleşmesi ve bundan öte tohumun bulunması iktiza eder, mayalanmadan evvel döllenme ve gebe kalma gerçekleşmemelidir, madde çoğaldığında ise, anasının karnındaki çocuğun büyüdüğü söylenir ve mayalandığında,

Ortulanus ve Arnoldus, canın bedene döküldüğünü ve taçlı Kralın doğduğunu söylerler. Keza Turba Philosophorum kitabında şu öğreti yer alır, Bedenleri çözün ve ruhu emdirin.

Ve bedenler çoğul olarak söylenir, zira en azından iki adet olmaları gerekir. Ve ruhu tekil olarak söylerler, böylece onun tek olması iktiza eder. Ve cıva haricinde bedenlerin maddesi olmaksızın hiçbir tohum yoktur.

Ruhu emdirin dendiğinde ise, cıvayı sabitleyen ve taşı çoğaltan işlem anlaşılır, çoğaltılır, yani tekrarlanır. Keza, cıva Güneş ile Ay'ın maddesini öldürdüğünde, geriye kül gibi bir madde kalır, filozoflar buna onların Kalburdan Geçirilmesi ve ezilmesi adını verirler. Bu kül hakkında Turba kitabında ve Arnoldus'ta şöyle denir, Bu külü hor görme. Keza, bu üçünden ibaret olan söz konusu küle filozoflarca Kirli Beden adı verilir, zira beyazlığa erene dek kaynatılması ve kalsine edilmesi gerekir.

Bu sebeple Morienes, Turba kitabında şöyle der, Kirli bedeni temizlemedikçe, onu aklaşmış kılmadıkça ve içine canı sokmadıkça, bu üstatlıkta hiçbir şeyi doğrultamamışsındır. Böylece iki husus elde edilir, yani taşın kalsinasyonu ve mayalanması.

Kalsinasyon, yani beyaz kül, toprak yahut beyaz kireç tarzında, işlem ruhu vasıtasıyla bir geri dönüşümdür ve bu bizim ateşimizle, yani bizim cıva suyumuzla gerçekleşir.

Keza, karışımı boyar dendiğinde, bu kalsine edilmiş, çözünmüş ve pıhtılaşmış ilacın beyaza mayalanması halinde Ay, Güneş ile mayalanması halinde Güneş olacağı anlaşılır.

Keza, üçüncü dereceden ilaca dair kitap bunu ispatlar ve harfi harfine şöyle der, Zira hem beyaza hem kırmızıya giden yol Güneş ve Ay ile bir ve aynıdır, ancak mayalanma hususunda farklılaşırlar. Bu üçüncü dereceden ilaç iki yönlüdür, yani,

Güneşe ve Ay'a ait, oysa özünde tektir ve etki etme tarzı da tektir.

Bununla birlikte sarılık ya da sarı renk ilavesi vardır ki bu ilaç sabit kükürt cevheri ile kemale erer, yani her iki ilaca da Güneş ve Ay ile başlanır. Fakat kırmızı için maya Güneş ile yapılır,

Beyaz için ise Ay ile.

Güneş iki şekilde anlaşılır, birincisi Güneş suyu, ikincisi yukarıda geçtiği üzere Güneş'in bedeni anlamında. Keza, bütün renklerin göründüğü söylendiğinde bu doğrudur, zira mayalanmadan önce kalsinasyonlarda, çözünmelerde ve sabitlemelerde bütün renkler zuhur eder. Keza, Işıkların Işığı şöyle der,

Ve biliniz ki içten ve dıştan beyazlatan ve kızartanlar aynı şeylerdir, yani Güneş, Ay ve cıva. Çözünmüş ve mayalanmış olan bu üçüne canlı gümüş adını vererek şöyle der, Canlı gümüşün içinde beden, ruh ve can vardır.

Aynı yerde, böyle bir sebeple, pıhtılaşana ve taş olana dek erkeği ve dişiyi birlikte kaynatınız. Keza, unutulmamalıdır ki bizim İksirimiz madenlerden gayrısından meydana gelmez.

Ve ayrıca bildiririm ki, ejderha ancak erkek kardeşi ve kız kardeşi ile birlikte katledildiğinde ölür, yalnızca biriyle değil, ikisiyle birden. Erkek kardeş Güneş'tir, kız kardeş Ay'dır. Nitekim Arnoldus şöyle der, Zira filozoflar taş hakkında her ne söyledilerse doğruyu söylediler. Zira onlar sözün zahiri gücüyle layık olmayanlara gizlemek kastıyla konuştular. Maksadın hakikatiyle ise layık olanlara ve daima doğruyu söylediler, filozoflar bilirler ki böylesi bir konu, masalsı ve mecazi şiirler gibi gizemli biçimde aktarılmalıdır.

Ve filozoflar büyük meselelerden bahsettiklerinde, Macrobius'un söylediği gibi araya ne mecazları ne de masalları katarlar.

Taşın İlk Yıkanması yahut Beyazlatılması

Senior, Güneş ve Ay mektubunda şöyle der, Andığım su gökten inen bir şeydir ve toprak onu kendi nemiyle kabul eder ve göğün suyu toprağın suyu ile tutulur,

YIKAMA YAHUT TEMİZLEME

Gökten böyle bir su dökülür aşağı, Ve yıkar bu kara bedeni mezardan paklığa.

Toprağın suyu kendi hizmeti ve kumu hatırına onu ağırlar, su suya toplanır, su suyu tutar ve Albira, Astuna ile beyazlatır. Hermes, Ruh temiz olmayan bedenlere girmez. Alphidius, Beyazlığı al ve siyahlığı bırak.

Demokritos, Kalayı üstün bir yıkama ile temizle, ondan siyahlığını ve karanlığını çekip çıkar, böylece onun parlaklığı belirecektir. Sorin Yapıtı'nda, Kınından sıyrılmış bir kılıç gibi görünene dek beyaz ateşle çöz ve beyazlatarak tunç bedeni bembeyaz kıl. Razi, Su bakır ile karıştığında, onu içeriden beyazlatır. Kimi kimseler bu beyazlatmaya gebe kalma adını verir, zira toprak beyazlaşır. Nitekim su hâkim olduğunda toprak büyür ve çoğalır, bundan da yeni bir dölün artışı türetilir. Alphidius, O vakit kara toprağı yıkaman ve sıcak ateşle beyazlatman iktiza eder.

Bunun üzerine Hali der ki, Kabın dibine çökeni al, onun karalığı giderilene, koyuluğu çekilene dek sıcak ateşle yıka ve bembeyaz, içinde hiçbir leke bulunmayan bir kireç haline gelinceye kadar nem fazlalıklarını ondan uçur.

Zira o vakit toprak, arınmış olarak canı kabul etmeye hazır hale gelir.

Bunun üzerine Merculinus der ki, Değişeni pekiştiren gebelik vaat eder açıklığı, Hayırlı gebe kalanlar bağlanır ahenkli bir barışla.

Bunun üzerine Morienes der ki, Bu toprak kendi suyuyla çürür ve temizlenir, temizlendiğinde ise Tanrı'nın yardımıyla tüm üstatlık (magisterium) tamamlanır. Hermes dahi şöyle der,

Azot ve ateş pirinci (laton) yıkar ve karalığı ondan söker alır.

Bu yüzden Filozof şöyle der, Pirinci beyazlatın ve kitapları yırtın ki yürekleriniz parçalanmasın, zira bu tüm Bilgelerin terkibidir ve dahi bütün yapıtın üçüncü kısmıdır. O halde Turba'da dendiği gibi, kuruyu nemliyle, yani kara toprağı kendi suyuyla birleştirin ve beyazlaşıncaya dek pişirin.

Böylece kendi başına suya ve toprağa, suyla beyazlatılmış toprağa sahip olursun, bu beyazlığa hava denir.

Süleyman, Hikmet kitabının yedinci babında, Bu ilmi ışık yerine koymayı, her türlü güzelliğin ve esenliğin üstünde tutmayı diledi.

Kıymetli taşların hiçbiriyle kıyaslamadı onu, zira onun karşısında bütün altınlar bir avuç kum gibi kalır, gümüş ise onun huzurunda çamur sayılır. Zira onu elde etmek, gümüş ve en saf altının ticaretinden daha hayırlıdır.

Onun meyvesi bu Dünyanın bütün zenginliklerinden daha değerlidir ve Dünyada arzulanan hiçbir şey onunla kıyaslanamaz.

Günlerin uzunluğu ve sıhhat onun sağ elindedir, sol elinde ise sonsuz izzet ve zenginlik bulunur.

Onun amelleri güzel ve övgüye değerdir, hor görülmez, yolları itidallidir, aceleci değildir, bilakis uzun bir emeğin sebatıyla doludur, ona sarılanlar için hayat ağacıdır ve tükenmeyen ışıktır, onu tutanlar ne kutludur, zira Tanrı'nın ilmi asla yok olmaz, nitekim Alphidius da şöyle tanıklık eder, Bu ilmi bulan kimsenin gıdası meşru ve ebedi olur.

Aristoteles,

O şey ne kadar da hayret vericidir, zira aradığımız her şeyi kendinde barındırır, ona ne bir şey katarız ne de eksiltiriz, yalnızca hazırlık safhasında fazlalıkları gideririz.

Arnoldus,

Madenlerin ilk maddesi (prima materia), içinde yağlı bir nem barındıran dumanlı bir maddedir, usta bu maddeden yapıt için uygun olan felsefi nemi ayırır, bu nem bir gözyaşı gibi berraklaşır, içinde madeni beşinci öz barınır, bu yumuşak bir madendir ve içinde tentürleri birleştirici vasıta bulunur, zira kükürt ve canlı cıva doğasına sahiptir.

Geber,

Bu şey ne kadar da değersizdir, zira onu ham bir ilaç olarak kullanmayız, oysa pişirilip sindirildikten sonra bütün zehirlerin üstünde en büyük zehir olur.

Filozof Gratianus, Simyada efendiden Efendiye intikal eden öyle soylu bir cisim vardır ki, başlangıcında sirkeyle karışık bir sefalet, sonunda ise sevinçle dolu bir ferahlık bulunur. Turba'da Astanus,

Yakıcı olmayan o kara ruhu alın, onunla cisimleri çözün ve ayrıştırın. Aynı şekilde o ateşli bir ruhtur, ateşliğiyle çözer ve bütün cisimleri kendi denkleriyle ayrıştırır. Rosarius, Her kim bizim Gül Bahçemize (Rosarium) girmek,

orada o değersiz şey olmaksızın hem beyaz hem kızıl gülleri görmek ve elde etmek isterse, kilitli olanların açılmayacağı bir halde, ayaksız yürümek isteyen bir adama benzer, zira yedi madeni kapının açıldığı anahtar o değersiz şeydedir ve o değersiz şey olmadan kıymetli olan asla tamamlanamaz.

Yıkama (ablutio), karalığın giderilmesi veya beyaz kusursuzca beyaz, kızıl ise tastamam kızıl oluncaya dek arıtılmasıdır.

Azot ve ateş, ateşin karanlığını söküp atar.

Öldürme (mortificatio), sertliğin cisimden ayrılmasıdır, zira o vakit can ölüdür, cisim ise sıcaklık ve kuruluk sebebiyle diridir. Çünkü sıcaklığı olan her şeyin hayatı vardır. Ve bu yüzden simya kirecinin hayat sahibi olduğu söylenir, çünkü Filozoflar kusurlu olanların hayatını yok etmeye ve ebedi hayat bahşetmeye gayret etmişlerdir.

Yeniden diriltme ise besleme yoluyla, yani kusursuz nemi vasıtasıyla olur ve kusurlu nemin giderilmesiyle doğru nemliliğin yeniden tesis edilmesidir.

Parçalanmış Bir Kâğıttan

Şimdi sana, bütün Filozofların gizli taşına dair bu gayemde doğal bir bilgiyle açıklıyorum ki o, üç katlı örtüyle bezenmiş bir taştır, zenginliklerin taşıdır, merhametin taşıdır, her türlü yokluktan kurtuluşun taşıdır ve her türlü dermansızlıktan şifanın taşıdır.

Ve bütün sır onda saklıdır, Tanrı tarafından bahşedilmiş ilahi bir gizem olarak anılır ve Dünyada akıl sahibi candan sonra ondan daha yüce bir şey yoktur.

Dikkatle kaydetmelisin, Sana taşımızın üç katlı örtüyle donatıldığını söyledim, yani üç kısma ayrılmalıdır, cisme, cana ve ruha.

Bu yüzden candan yoksun olan ölü cisim karanlıktır.

Eğer oğlum, o cismin yeniden dirilmesini istersen, canını ona geri ver, derhal dirilecektir.

Ey Üstat, anlamıyorum.

Oğlum, sana daha açık söyleyeyim,

Yalnızca tek bir taş veya tek bir şey vardır, zira cisim kendi doğasına, yani kendi suyuna, yani kendi ilk maddesine (prima materia) irca edilmiştir, çünkü cisimlerin ilk maddesi yağlı sudur ve ancak o vakit tek bir şey olarak adlandırılır, cismin cevheri

ve suyun birleşimi en küçük parçalarına kadar bölünmez bir biçimde birleştiğinde, sonsuz dalların çoğaldığı Filozof Taşı meydana gelir. Filozofların kitaplarında bilinen Taş da işte buna denir.

Bu yüzden oğlum, o taştan kendi öz suyu ve ruh ayrıştırma yoluyla çıkarılır.

Bizim süblimasyonumuz, sabit olmayan kısımların sabit kısımlardan yükseltilmesidir. Sabit olmayan kısımlar ise duman ve rüzgâr ile yükselir.

Fakat biz bu ikisinin birlikte sabitlenmesini ve kolay bir ergime sağlamasını isteriz.

Bizim hakiki ve kesin süblimasyonumuzu ve dilin tarif edemeyeceği taşı böylece anlayasın.

Filozof Hermes der ki, İnceyi kabasından ayır, vesair.

Toprak kalsine edilir, su süblimleşir, toprak aşağıda kalır, su yukarı yükselir, toprak kalsinasyon yoluyla, su süblimasyon yoluyla arınır, her ikisi de çürüme yoluyla arınır.

Su toprağın yanmasını engeller, toprak suyu bağlar ki kaçmasın, her ikisi yeterince arındığında birbirlerinden ayrılamaz tek bir şey olurlar, zira biri diğeri olmadan var olamaz, bunun canlı cıvanın yüzüne atılan (projeksiyon) ilk kısmı onu hakiki gümüşe dönüştürür.

Ve eğer böylesi bir tentür olursa, kızıla döndürülmüş bir kısmı, o kadar parçayı hakiki altına dönüştürür ki ondan daha iyi bir altın bulunamaz ve bu gizli doğadan olup ateşin sıcaklığıyla elde edilir, vesair.

Not et, Tanrı'nın Ruhu, göğün ve yerin yaratılışından önce suların üzerinde dalgalanıyordu, Tekvin birinci bab.

O halde görülmelidir ki her şey sudan yaratılmıştır, Tanrı bu suyu ayırdı ve söylediğinde, suyun bir kısmına kuruluk emretti ve ona toprak dedi, dönüştürülmemiş suyu ise toprağın sulanması ve nemlendirilmesi için muhafaza etti, zira kuru toprak, yukarıdan kendi yağmur suyuyla sık sık nemlendirilmedikçe fazla meyve vermez ve su olmadan güçbela verir yahut hiç vermez.

Canın Sevinci veya Doğuş yahut Süblimasyon

Şimdi dördüncü söz ve toprakla koyulaşıp pıhtılaşmış suyun süblimasyonla yükselmesi bahsi gelir. Böylece toprağı, suyu ve havayı. Filozofun dediği de işte budur,

Onu beyazlatın ve içinde bulacağınız, Hermes'in Kuşu veya külü denilen ruh ondan çıkıncaya dek tez vakitte ateşle süblimleştirin.

İşte can aşağıya doğru süzülür,

Bundan ötürü Morienes şöyle der, Külü hor görmeyesin, zira o senin kalbinin tacıdır ve baki kalanların külüdür. Ve Turba kitabında denir ki, Ateşin rejimini artırınız, çünkü pişirmeden sonra kalsinasyona uğramış toprak denen külleşmeye varılır.

Bundan ötürü Morienes der, [okunamadı] geriye kalsinasyona uğramış toprak kalır, ki bu [okunamadı] tabiatındandır, ve böylece zikredilenlerde dört unsuru oranlarıyla elde edersin, yani çözünmüş suyu, beyazlatılmış toprağı, süblimleşmiş havayı ve kalsinasyona uğramış ateşi.

Bu dört unsur hakkında Aristoteles Sırların Sırrı (de Regimine principiorum) kitabında şöyle der, Havadan suyu, ateşten havayı ve topraktan ateşi elde ettiğin zaman, felsefe sanatına tam anlamıyla sahip olacaksın, ve ilk terkibin sonu budur. Morienes der, Sabır ve gecikmeler üstatlığımızda (magisterium) gereklidir.

Doğrusu bu üstatlıkta acelecilik şeytandandır.

Hermes, Ölü olan dirilmeyi, hasta olan ise şifa bulmayı ister, der.

Aynı müellif, Güneş içinde gövdeyi [okunamadı] ezerek birleştirmen gerekir, der.

Aynı müellif, Altınınızı beyaz, yapraklanmış toprağa ekiniz, der.

Senior, Üstteki duman alttakine iner ve duman dumandan gebe kalır, aynı şekilde bu ilahi su gökten inen Kraldır, der. Aynı müellif,

Ölümünden sonra dirilttiği bedenine ruhu geri getiren odur, onun aracılığıyla hayat vardır, öyle ki sonrasında ölüm olmayacaktır, der.

Rosinus, Zira can içine girdiğinde beden sevinir, der.

Aynı müellif, Lakin beden canı zapt eder ve can bulan her beden onu kolayca zapt eder. Ve bil ki can bedenle birlikte cezalandırılır, onunla hapsedilir ve onun tarafından bedene dönüştürülür, der.

Hermes, Ruhun kendisi canı çekip çıkarandır, tüm yapıtın düzelticisi ve yeniden biçimlendiricisidir ve aradığımız her şey onun içindedir, der. Senior,

Görünüşte ondan daha değersizi yoktur ve doğada ondan daha kıymetlisi yoktur, fakat Tanrı onun parayla satın alınmasını buyurmamıştır, der. [okunamadı], Hazırlığımız kendi kendine yükselen bir doğadır, kilitleri açandır, der.

Hermes,

Hem tabii hem de sınai başlangıçların bilgisini bilmemiz gerekir, nitekim başlangıçları bilmeyen sona varamaz, der. Aynı müellif,

Bu sır her şeyin hayatıdır, o sudur, ve su insanların ve diğerlerinin besinini kabul eder, ve suda en büyük sır mevcuttur. Lakin daha az yanılasın diye bilmen gerekir ki, bizim süblimasyonumuz (sublimatio) gövdeleri yüceltmekten, yani onları ruha dönüştürmekten başka bir şey değildir, bu da ancak hafif bir ateşle olur.

Nitekim şöyle deriz, falanca piskoposluğa süblimleştirildi, yani yüceltildi. İşte bu yüzden yalnızca bir netice olan avamın süblimasyonu, yani süblimleştirilecek olan gövdenin süblimleşebilecek denli ruhanileşmiş olması durumu,

Yapıtımıza hiçbir fayda sağlamaz ve ilk taşın hazırlanmasından sonra daha fazlası aranmaz, çünkü böylesi bir süblimasyon ruhanileştirmez, yalnızca bir netice olarak ruhaniliğin işaretini gösterir. Bundan ötürü o kutlu, hükümdar filozof Câbir (Geber) şöyle demiştir, Zira bütün üstatlığımızda tek bir şeyden, tek bir fırından ve tek bir tertipten başkasına muhtaç değiliz, ilk taşın hazırlanmasından sonra bunu iyi anla. [okunamadı] der,

Her şey sudan yaratılmıştır ve Tanrı’nın Ruhu suların üzerinde dalgalanıyordu ve insanın yaratılışının başlangıcı da ondandır. Hermes,

Ey diğer doğaları yenen, onlardan üstün gelen ve erimiş doğaları sevindiren muzaffer doğa, der. Câbir,

Bu sanatın başlangıçlarını ve yapıtın varlığına dahil olan temel köklerini bilmek gerekir, der. Basius, Süblimleştirilmiş [okunamadı] her ateşten daha güçlüdür, der.

Filozof Alanus, Her şeyin arasından seçilmesi gereken tek bir şey vardır, kurşuni renklidir, madeni, berrak ve akışkan bir görünüşe sahiptir, sıcak ve nemli, sulu ve yakıcı bir nesnedir, diri yağdır ve canlı tentürdür (tinctura), madeni taştır ve şaşılacak derecede tesirli bir sudur, der.

Aristoteles, Güneş ve onun gölgesi, yani zevcesi olmadan hiçbir tentür zehri meydana gelmez, der.

Süblimasyon iki türlüdür,

Birincisi fazlalığın giderilmesidir, öyle ki unsurların tortularından ayrılmış en saf kısımlar geride kalsın ve böylece beşinci özün (quinta essentia) kudretine sahip olsunlar. Ve bu süblimasyon, gövdelerin ruha dönüştürülmesidir, yani cismani yoğunluk ruhun inceliğine geçtiğinde gerçekleşir.

İkinci süblimasyon, kendi içinde beşinci özün tabiatında olan şeyin, unsurların tortularından ayrıştırılarak çekip çıkarılmasıdır.

Ben ise beşinci özün boyayıcı can olduğunu söylüyorum, buna yıkama gereklidir, ta ki onun vasıtasıyla zırnık (arsenik) yağlılığı yahut yağlı doğa, tortulara bağlanmış olan en saf yağlılık çekip çıkarılsın, nitekim bu tortular onun süblimleşmesine izin vermez. Vincentius, İksir Taşı Üzerine.

Vincentius, Doğa Aynası (Speculum naturale) adlı eserinin [okunamadı] kitabında şöyle der,

Madeni gövdelerde, doğanın işleyişine benzer biçimde simyacılar, doğanın bin yılda yaptığını kısa bir sürede yapmaya gayret etmişlerdir. Bundan ötürü, üzerine atıldığı (projeksiyon yapıldığı) gövdeleri dönüştüren bir şey yapmayı öğretmişlerdir.

Bu onlar tarafından iksir (elixir) olarak adlandırılır ve taş olmayan taş denir, taştır çünkü ufalanır, taş değildir çünkü erir ve altın gibi buharlaşmaksızın akar, bu özelliğin uyduğu başka hiçbir nesne de yoktur. İbn Sina (Avicenna),

O halde iksir, daha büyük bir gövde üzerine atılan ve o şeyi kendi tabiatından bir başkasına dönüştüren nesnedir, der.

Küçük gövde, ruh ve unsurların mayası karıştırıldığında meydana gelir ve hepsinden tek bir terkip oluşur. Ve iksir büyük hazine yahut hazinelerin en iyisi anlamına gelen bir [Yunanca] kelimedir. Gövdeyle karışan iksir, bakır ile tutya gibidir.

Fakat bakır o tutya ile çoğalır veya büyür, bunun sebebi tutyanın topraksı bir nesne, iksirin ise ruhani bir nesne olmasıdır ve kendi cinsinin tabiatı başka bir cinse döner.

Simyacı, İksir iki yoldan yapılır, der. Birinci yol madeni ruhlardan ve hazırlanmış temiz gövdelerden yapılır.

Diğer yol ise canlılardan hasıl olan kimi şeylerden, yani saçtan, yumurtadan yahut kandan ve benzerlerinden yapılır.

Birinci yol şöyle olur, Kimi ruhlar öldürülür ve saf hale gelene dek süblimleştirilir. Bundan sonra doğanın meydana getirdiği gövdelerden biri, ufalanabilecek hale gelene dek yakılır, ardından kireç gibi saf hale getirilene kadar kalsinasyona tabi tutulur.

Nihayetinde bu şekilde hazırlanmış olan ruhlar ve gövdeler ezilir ve damıtılmış asitli sularla içirilir. Sonrasında berrak suya dönüşene kadar ıslatılır, ardından dondurulur, en sonunda ise sabit (fixa) hale gelene dek ateşte tutulur.

İksirin Tamamlanması Üzerine

İbn Sina, Hasen’e Mektup’unda şöyle der,

Demek ki iksir kendi tentürüyle boyar, kendi yağıyla dalar ve kendi kireciyle sabitlenir, ve beyaz olanı içinde ateş bulunmayan üç şeyle tamamlanır. Sarı olanı ise tam dört şeyle tamamlanır.

Şerh, Doğrudur ki beyaz iksir üç şeyden başkasına muhtaç değildir, yani yağ, tentür ve kireç. Fakat kızıl olanı dört şeye muhtaçtır, yani yağ, kireç, tentür ve yeniden ateş denen tentür. İşte bundan ötürü İbn Sina, içinde ateş bulunmayan, diye eklemiştir.

Çok Çeşitli Ateş Üzerine

Ateş çok çeşitlidir ve nitelikleri birtakım derecelerle ayrılmış halde farklıdır.

Zira birinci derecede sıcak, ikinci derecede nemli olan bir ateş vardır, yani at gübresinin ısısıdır, bunun özelliği nemliliğinden ötürü yağı yok etmeyip artırmasıdır, nitekim diğerleri kuruluktan ötürü yok ederler. Dünyada buna sağlıklı insanın bedeninin maddi ateşinden başka hiçbir şey benzemez. Güneşin ateşi de aynı derecede sıcaktır fakat kurudur. Nesneyi dize getiren işte budur.

Lakin canlı nesneden hasıl olur ve beslenir, tıpkı başlangıçta kendisine süt verilen bir çocuk gibi. Zira çocuk sıcaktan ve nemden beslenir ve büyür, at gübresinin ateşi de kendi nemliliğiyle yağı artırır, ısısını itidale sokarak taşı sabitler. Bu ikisi arasında bir başkası daha vardır ki, ekmek çıkarıldıktan sonraki fırının ateşi gibi ikinci derecede sıcak ve kurudur, bu hafifçe eritir.

Ve yakmaz, zira onda alev ve ısının şiddeti yoktur.

Zira ısı azar azar alçalarak çekilir, fakat sabit kalsaydı, ruhu bedenin içinde yahut bedenin dışında sabitlerdi. At fışkısının ateşi ise ne eritir ne de yakar, lakin rutubeti kendi içinde artırır.

Dördüncü bir sabitleme ateşi daha vardır, bu eritir ve sabitler, lâkin yakmaz, zira alevli değildir ve kendisinden öncekine benzer, tek farkı bunda ısının sürekli olması, diğerinde ise olmamasıdır. Beşincisine alevli ateş denir ve üçüncü dereceden sıcak ve kurudur, bu yalnızca kalsinasyon yapar ve altının, gümüşün ve aynı derecedeki diğer bedenlerin kıyasına göre eritmez, ötesine geçer ve kalsinasyon fırınındaki ateştir.

Altıncısı dördüncü dereceden sıcak ve kurudur, bu şiddetle eritir ve sabitler, bedenleri tatlılıkla yumuşatır, onları dağıtmaz ve saçmaz. Bu da aynı derecedeki ergitme fırınının ateşidir. Körüklerin ateşi de vardır ki bedenleri dağıtır, saçar ve eritir, bu da yedincisidir. Sekizincisi eritip kalsinasyon yapan ateştir ve alevlidir, zira onda yalnızca alev iş görür.

Ateşin cevheri kömürler ve alevdir, bunda ise yalnızca odunların alevi bulunur, bu da öncekiler gibi zeval bulucudur.

Aynı derecede dokuzuncusu da vardır ki o hepsinin üstadıdır, yani tasfiye, bir başka deyişle imtihan ateşidir, bu eritir, yakar, dağıtır ve kötüyü saçar, iyiyi kurtarır ve ıslah eder, haklıyı haksızdan ayıran bir yargıç gibidir. Ardıç ateşi. İstediğin derecede bir, iki yahut üç ay boyunca kömürleri açığa çıkarmadığın müddetçe sürüp giden yapay ve sürekli bir ateştir, bu sebeple kömürleri daima örtülü tutmalısın, ısısını keyfince artırabilir yahut eksiltebilirsin, bu da tutuşturulmuş kömürlerin az ya da çok eklenmesine bağlıdır. Evvelemirde, kâfi miktarda ve yalnızca ardıç odunundan yapılmış küle sahip olmalısın. Sonra büyük bir toprak çömlek alırsın, bunun ortasında daha küçük bir başka çömlek yahut pota bulunsun, büyük olanın küllerini koyarak ateşin ısısı üzerine koysun ki etrafı ısınsın, böylece küçük çömleğin dört bir yanına küllerin üzerine yine yalnızca mezkûr ardıç odunundan yapılmış kömürleri koyarsın. Nihayetinde aynı odundan ısıtılmış daha fazla küle sahip olmalısın, bunları mezkûr kömürlerin üzerine serpersin ve onları kendi sıcak külüyle mükemmel bir biçimde örtersin.

Ve bu küçük çömleğin yahut cam kabın içine sindirilecek maddeni koyarsın, büyük çömleğin üzerine bir örtü yerleştirirsin ve odaya bir sıranın altına yahut üstüne, fakat bir taşın üzerine koyarsın ki bir ziyan gelmesin.

Böyle bir usulle bu nevi birçok ateş hazırlayabilirsin, küçük çömleğin içine sıcak su yahut nemli at fışkısı da koyabilirsin ve maddenin şişesini onun içine yerleştirirsin. Mezkûr kömürleri şu tarzda yaparsın, ardıç odununu iki parmak kalınlığında yahut daha büyük küçük parçalara bölersin, bunları her tarafı iyice kapatılmış, balçıkla sıvanmış ve doldurulmuş büyük bir çömleğe koyarsın, bu çömleği tam bir gün boyunca rüzgâr fırınının kuvvetli ateşine yahut odun alevine bırakırsın. Daha sonra kendi kendine soğumaya bırakırsın, çömleği açarsın ve arzuladığın şeye kavuşursun. Külleri ise mutad yolla yakarsın.

Bu ateş, ruhların sabitlenmesinin birinci yahut ikinci dereceden ateşi olabilir. Filozof.

Burada doğdu asil İmparatoriçe zengin, Üstatlar ona kız kardeşinin kızı der, O çoğalır pek çok, sayısız çocuk doğurur, Ölümsüzdürler, arıdırlar ve lekesizdirler. O nefret eder ölümden ve yoksulluktan, Üstündür altından, gümüşten ve değerli taşlardan, Her türlü şifadan, büyükten ve küçükten. Yeryüzünde hiçbir şey onunla denk değildir, Bunun için Tanrı’ya şükrederiz göklerin melekûtundan. Ey kudret, beni zorlar kederli bir kadın, Geri dönmekti benim ilk bedenim. Ve henüz daha yaşlı olmamıştım, İkinci kez doğduğum zaman. O vakit kavuştum tüm köklerin ve otların gücüne, Bütün hastalıklardan arındırılmış kılındım. Tanrım benim oradan tanıktır, Ve onunla birlikte iki kişi olarak geldik oraya. Ben onun gücünden gebe kaldım, Ve doğurdum verimsiz bir tarlada. Oldum bir hanım ve kaldım yine de bakire, Ve doğamda onaylandım, Oğlum aynı zamanda babam oldu, Tanrı’nın bunu zatıyla gerçekleştirdiği gibi. Beni doğuran anne, Benim vasıtamla doğacaktır bu dünyada. Bir olan gözetilmelidir, doğayla bağlanmış, Dört unsur ustalıkla yutulmuştur onda. Böylece dördü bir araya gelir birde, Bizim üstatça Taşımızda. Ve altı, iki kez üç katlı düşünülmüş, Bir özde meydana getirilmiştir. Kim bunu derinden kavrarsa, Ona Tanrı tarafından güç verilmiştir, Tüm hastalıkları defetsin diye, Madenlerde ve insanların bedenlerinde. Tanrı’nın lütfu olmaksızın kimse bunu başaramaz, Meğerki kendini lütuf yoluyla temaşa edebilsin. Toprağımdan fışkırdı bir pınar, Ondan akar iki ırmak, Biri doğuya doğru akar, Diğeri ise batıya doğru. Oradan iki kartalın uçup yandığını gördüm, Ve çıplak olarak toprağa düştüler. Yeniden tüylendiler güzelce, [okunamadı] Ey Rabbimiz İsa Mesih, sen ki bağışlayıcısın, Çok iyi olan Kutsal Ruhun vasıtasıyla, Kim buna sahipse temiz [okunamadı] Zira o hakikaten verir, O anlasın ki, Gelecek hayatı düşünsün, Beden ve ruh aranacağı vakit, Görsünler diye Babalarının melekûtunu, Böylece bu sanat yeryüzündedir.

Hermes, Biliniz ey haber araştırıcıları ve hikmet oğulları, dağın tepesinde duran akbaba yüksek bir sesle haykırarak şöyle der, Ben beyazım, siyahım, kızılım ve sarıyım, doğru sözlüyüm ve yalan söylemem.

Alphidius, O siyah bedenden çıkarılan cıva ise nemlidir, beyazdır ve zayi olmasın diye kabuklardan arındırılmıştır.

Morienes, Bilmen gerekir ki beyaz duman, o çözülmüş bedenlerin ruhu ve canıdır. Ve doğrusu beyaz duman olmasaydı, simyanın beyaz altını var olamazdı. Rosarius,

Bu bizim en asil felsefi cıvamızdır (Mercurius noster) ve Tanrı göğün altında akıl sahibi ruhtan daha asil bir şey yaratmamıştır. Platon, Bu bizim maddemiz ve sırrımızdır.

Ortulanus, Böylece mezkûr iki bedenden çıkarılmış hakiki cıvaya sahip olursun, o iyice yıkanmış ve sindirilmiştir, Tanrı’ya yemin ederim ki bütün felsefenin bağlı olduğu, daha önce beyan edilenden başka umumi yolda hiçbir cıva yoktur, kim aksini söylerse yalan söyler. Parmenides, Turba’da der ki,

Filozofların sudan bahsettiğini işitip de bunun bulut suyu olduğunu sananlar elbette yanılırlar, akılları olsaydı her bakımdan bunun kalıcı bir su olduğunu bilirlerdi ki bu kalıcı su, kendisiyle çözündüğü bedeni olmaksızın var olamaz.

Alphidius, Filozoflar bu ilaca bütün isimleri verirler, zira bu cıvaya öyle çok isim verilmiştir ki akıl yoluyla yeni isimler koymak neredeyse imkânsızdır ve Filozof Platon der ki,

Sanatın hiç kimseye ifşa edilmesine cevaz verilmeyen sırrı müstesna, biz her şeyi ifşa ettik, lâkin onu dilediğine ilham eden, dilediğinden çekip alan yüce Tanrı’ya havale ettik. Kral Süleyman,

Bu o kızdır ki onun uğruna güneyin kraliçesinin doğudan geldiği söylenir, tıpkı şafak söker gibi Süleyman’ın hikmetini dinlemek, anlamak ve görmek için gelmiştir, onun eline kudret, şeref, erdem ve hâkimiyet verilmiştir, başında yedi parıldayan yıldızın ışınlarından bir krallık tacı taşır, tıpkı kocası için süslenmiş bir gelin gibi, giysisinde altın, Grekçe [Yunanca], barbarca ve Latince harflerle şöyle yazılıdır,

Ben hikmet sahiplerinin biricik kızıyım, ahmaklara ise büsbütün meçhulüm. Hermes, Yıldızlar arasında Güneş ne ise, metaller arasında altın da öyledir.

Güneş yıldızlara ışık verir ve her türlü semereyi içinde barındırır, benzer şekilde altın da her türlü semereyi içinde barındırır.

Yine, Gündüz ışığın doğuşudur, Güneş de bizim işimiz için, yani âlemi idare etmek için Tanrı’nın yarattığı gündüzün kandilidir.

Aynı şekilde tentür (tinctura), madenlerin vasıtası ve faydası aracılığıyla yetkin madeni cisimlerden çekilip çıkarılmış cisimsel bir yapıda olmalıdır. Genel kurallar,

Her nesne, çözündüğü şeyden ibarettir, nitekim buz, ısının aracılığıyla suya dönüşür, bu halde onun buz olmadan evvel su olması zorunludur, tıpkı bütün madenlerin evvelce cıva (argentum vivum) olması gibi, bu durum açıkça bellidir, zira ateşte eridikleri vakit ona dönüşürler.

Burada dikkat et ki, Filozof erimiş madeni dahi cıva yahut akıcı gümüş diye adlandırır, dolayısıyla madenlerin bu suretle cıvaya geri döndürülmesine, her ne kadar ateşin şiddetiyle vuku bulsa da, bu erime denir, ancak o kuvvetli eriyikte cıvanın suretini muhafaza ettiği için, onu bizzat cıva olarak tesmiye eder.

Fakat bu felsefi bir çözünme değil, avamın çözünmesidir, şu halde sana malum olan bu tikel durum, felsefenin kelamına bir veçhile tekabül etmektedir.

İkinci Kural

Her tabiat, fıtratı gereği yetkinleşmeyi arzular, yıkıma uğramaktan ise nefret eder ve kaçınır, bundan ötürü kendi ıslahına yarayacak olanı iştiyakla kucaklar, zıddını ise gücü yettiğince defeder, sanat da tabiatı buna göre taklit etmelidir, aksi takdirde daima yanılır.

Üçüncü Kural

Herhangi bir sanatta kötüye meyleden her şey, tabiatındaki kötülük sebebiyle daha iyi olanı yok etmeye çabalar. Herhangi bir sanatta iyiye meyleden her şey ise daha kötü olanı yetkinleştirmeye gayret eder, öyleyse evvelemirde nesnelerin tabiatını öğrenmelisin ki, tabiatça neyin daha iyi yahut daha kötü olduğunu, ne ile kemale ereceğini ve ne ile engelleneceğini ayırt edebilesin, kötü olanın miktarı iyi olanın miktarını aşmamalıdır, yoksa fevkalade yanılırsın.

Dördüncü Kural

Her kuru şey, parçalarında süreklilik hasıl olsun diye fıtraten kendi nemini içmeyi arzular.

Burada eriyebilen her şeyin kökensel neminin (humidum radicale) ne olduğunu iyi belle ve böylesi bir nem ile aşırı kuru olanı besle, o vakit mutedil hale gelecektir, vesaire. Ve böylelikle muradına erişirsin.

Muteber bir risalecikten, Avamın kükürdü ile Filozofların yakıcı olmayan yalın kükürdü arasındaki fark.

Filozof kükürdün (sulphur) pıhtılaştırdığını mutlak surette dile getirdiğinde, bunun böyle olmadığı söylenmelidir, zira Filozof’a göre avamın kükürdünün tamamı madenlere yabancıdır ve zıttır, İbn Sina, Ondan doğmamış olan şey bu büyük sanata dahil olamaz, çünkü sanat vasıtasıyla ne şekilde hazırlanırsa hazırlansın, daima kirletir, karartır ve bozar. Nitekim o, kirlenmiş bir ateştir ve erimeyi engeller.

Şayet kalsinasyona tabi tutulursa, ölü bir toz gibi topraksı bir cevhere döner, bu halde başkalarına nasıl hayat üfleyebilir, çünkü iki fazlalığı barındırır, yani alev alıcı bir cevher ile topraksı bir tortu.

Şu halde bunlardan ötürü nazar eyle ki, avamın kükürtleri Filozofların kükürdü değildir, zira Filozofların kükürdü, ölü cisimleri dirilten ve onları olgunlaştıran yalın bir diri ateştir, öyle ki tabiatındaki kemalat uyarınca kendisi ziyadesiyle olgun olduğundan ve sanat vasıtasıyla gittikçe daha fazla arıtıldığından tabiatın noksanını tamamlar. Nitekim İbn Sina şöyle der, böylesi bir kükürt yeryüzünde bulunmaz, meğerki

bu cisimlerde, Güneş ve Ay’da mevcut bulunsun, bu ise Tanrı tarafından kendisine vahyolunmadıkça hiç kimseye söylenmeyen sırdır.

Güneş’te yetkindir, çünkü daha ziyade sindirilmiş ve pişmiştir. Nitekim filozoflar, bu daha yetkin cisimlerde gizli olan kükürdü açığa çıkarabileceklerini ve onların niteliklerini kemaliyle arıtabileceklerini ince bir kavrayışla tasavvur etmişlerdir, ta ki daha evvel içlerinde tastamam ve gizli olarak bulunmasına rağmen zahir olmayan şeyi, tabiatın vasıtasıyla sanatta elde edebilsinler. Cisim çözündürülmeksizin ve başlangıçta kendisinden meydana geldikleri ilk maddeye (prima materia), yani cıvaya irca edilmeksizin bunun asla vuku bulmayacağını kabul ederler, bu işlem yabancı nesnelerin hiçbir karışımı olmaksızın yapılmalıdır, zira yabancı tabiatlar taşı asla ıslah etmez, çünkü bir nesneye ancak ona yakın olan şey uygun düşer, mademki bu ilaç, içinde altın ve gümüşün önceden çözündüğü cıva suyundan hasıl olan yalın ve kuvve halindeki bir tabiattır.

Sözgelimi, şayet buz saf suyun içine konulursa, ısının tesiriyle onun içinde çözünür ve ilk sulu cevherine geri döner, böylece su, evvelce buzun içinde saklı duran kuvvetle de boyanır.

Lakin buz ısıyla suya dönüşmezse, suyla birleşmez, aksine suyun içinde öylece durur ve daha önce nevilerin ayrışmasıyla kendisinde pıhtılaşmış olan o kuvvetle suyu boyamaz, işte aynı şekilde cismi cıva ile birlikte cıvaya çözündürmezsen, ondan o gizli kuvveti elde edemezsin, yani

maden ocağında tabiatın işiyle sindirilmiş ve pişmiş olan cevheri, nitekim taş tektir, tek bir ilaçtır, Filozoflara göre iki şeyden, yani cisimden ve beyaz yahut kırmızı ruhtan meydana geldiği için Rebis tesmiye olunur, pek çok ahmak bu noktada yanılmıştır.

Kırmızı kükürdün Güneş’te, beyaz kükürdün Ay’da bulunuş tarzı.

Filozofların kırmızı kükürdünün daha fazla sindirilme sebebiyle Güneş’te, beyaz kükürdünün ise daha az sindirilme sebebiyle Ay’da bulunduğu zikredildiğine göre, Nitekim Filozof şöyle der,

Kalsinasyon, tam bir sindirilmeden başka bir şey değildir, zira neme etki eden ısı evvela karalık meydana getirir, kuruya etki ettiğinde ise beyazlığa yol açar, çünkü ateş haddini aşıp onun üzerinde etki ederse en saf sarılığı meydana getirir, bütün bunlar kurşunun kalsinasyonunda müşahede edilebilir.

Ve Filozof der ki, yetkin cisimlerin her biri cıva ile birlikte kendi iyi kükürdünü fiilen ihtiva eder, yani altın kendi altınını, gümüş kendi gümüşünü, dolayısıyla sarı vasıtasıyla kükürt altındır.

Bundan ötürü onun içindeki kükürt kırmızı kükürttür, bu beyazı daha ziyade sindiren ateş cevheridir, böylelikle beyaz ve kırmızı kükürt her iki cihetten de Güneş’te mevcuttur, bu sebeple ateş onun kemalatıdır ve ateşte hasıl olmuştur, bundan ötürü kendi ateşli tabiatının fıtratıyla dostane bir neşeyle sevinir.

Şu halde yabancı nesneler cisimlerde bunu meydana getiremez, zira sanat, tabiatın aracılığıyla, o tabiatın yalın bir amel ile pişirilmesinden ve sindirilmesinden başka bir şey değildir.

Sözgelimi, sabahleyin kalktığımda idrarımı beyaz görürsem az uyuduğuma hükmederim, o vakit tekrar uyumaya çekilirim ve uykumu aldığımda idrar sararır, bu da içimde mevcut bulunan tabii hararetin daha ziyade sindirmesi sebebiyledir. Sen de tabiatı bu şekilde takip et, sanat aracılığıyla benzer biçimde pişir, sindir, olgunlaştır, süblimasyona tabi tut, çünkü bilfiil tabiat kendi içinde olgunlaştığı tabii ateşi barındırır, yabancı nesneler buna malik değildir ve bunu veremezler.

Ay’da ise sindirilmiş beyaz, yalın bir kükürt vardır, lakin kırmızı gibi sindirilmemiştir, fıtraten içinde barındırdığı hararetin tesiriyle karalıktan onun gibi arınmamıştır.

Fakat ateşin sureti örtülüdür ve gizlidir, onu tabiattan ziyade sanatta ve aksi yönde harekete geçirir, bu sebeple tabiatın aracılığıyla olması imkansız değildir.

Burada, fıtraten yetkinleşmeyi murad ettiği, fakat sanat ve ameliyat ile harekete geçirilmedikçe kendiliğinden yetkinleşemediği için, daha fazla sindiren ve kemale erdiren vasıtacı tabiata, yani aracı tabiata dikkat et.

Lakin bu meşakkatli ameller, inanıyorum ki dik kafalı insanların harcı değildir ve dolayısıyla daha iyi olan daha kötüyü ıslah edecek şekilde sindirilip pişirilmedikçe hakiki altın meydana gelmez.

Zira bütün Filozofların gayesi, daha iyi olan vasıtasıyla yetkinleştirmektir, ahmaklar ise bunun aksini anlarlar, zira daha kötü olanla daha iyiyi kemale erdirmeye yeltenirler ve bunu

asla içinde bulunmadığı nesnede, yani daha evvel izah edildiği üzere yanıcı nesnelerde altın ve gümüş ararlar.

Bu kükürdü diğer kaba madenlerde aramanın faydasız olduğu, zira oralarda bulunmadığı hakkında.

Haklı olarak sorulabilir,

Rosarium Philosophorum

Cıvayı boyamak için bu beyaz ve kırmızı kükürdün yetkin bedenlerden çıkarılıp çıkarılamayacağı sorusuna hayır cevabı verilir, zira boyayan ışınların kendisinde bulunduğu bu iki bedenden daha mutedil başka bir şeyin bulunmadığı daha önce söylenmişti, nitekim kusurlu bedenlerin kendi içlerinde yanıcı ve yakıcı bir kükürt barındırdığı, bu iki bedendeki gibi tesirli bir tabiata sahip olmadığı daha önce belirtilmişti.

Her sanat, izleyeceği tabiat önceden var olmadıkça hükümsüz olduğuna göre, metalleri küçük minerallerle arındırabilsen de, bunlar temizlendiklerinde dahi kendi içlerinde altın ve gümüş tabiatına sahip olamazlar.

Zira altın sindirimi ve pişimi, diğerlerinde olduğu gibi bunlarda gerçekleşmemiştir, kükürtleri de böylesine olgunlaşmamıştır, bu nedenle olgunlaşmaları için bu ham cevherlerin imdadına tabiatlar ile yetişilmelidir. Dolayısıyla bunlar boyamazlar, bilakis boyanırlar, çünkü altın ve gümüşün tentürü (tinctura), ham yahut kusurlu olan bu cevherlerle orantılı bir tabiata sahiptir, nitekim kökenlerini cıvadan almışlardır. Buradan açıkça anlaşılmaktadır ki küçük mineraller boyama gücüne muktedir değildir, çünkü olgun cıva yönünden altın ve gümüşle uyuşmayan kusurlu madeni cisimler boyayamazlar, altın yahut gümüş tabiatını aşılayamazlar.

Bu sebeple, kendisinde boyama gücü bulunmayan hiçbir şeyle boyama yapılmamalıdır.

Öyleyse altın ve gümüşle boya, zira altın, altın rengini ve tabiatını, gümüş ise gümüş rengini ve tabiatını bağışlar. Bu yüzden, kendisinde fiilen yahut tabiatı gereği boyama gücü bulunmayan diğer her şeyi hor gör, zira onlarda hiçbir semere yoktur, yalnızca malların ziyanı ve diş gıcırtısı vardır.

Maya

Filozofların cıvası ile birleşen [okunamadı] Hermes Güneş üzerine yedinci risalesinde şöyle der, Ey oğullar, filozofların bedenleri yedidir, bunların ilki ise en hayırlıları olan altındır.

O kraldır ve baştır, onu ne toprak bozar, ne yakıcı nesneler yakar, ne de su başkalaştırır, zira onun mizacı mutedildir, tabiatı ise sıcaklıkta, soğuklukta, nemlilikte ve kurulukta dosdoğrudur, onda ne fazlalık ne de eksiklik vardır, bu sebeple filozoflar onu üstün tutmuş, yüceltmiş ve şöyle demişlerdir, Güneş kendi nuru ve parlaklığıyla göklerde nasılsa, altın da bedenler arasında öyledir, nitekim yeryüzünde bitkiler onunla yeşerir ve her meyve Tanrı'nın takdiriyle onunla kemale erer.

Aynı şekilde bedenlerdeki altın da her bedeni kendisiyle birlikte tutar ve canlandırır, çünkü o iksirin (elixir) mayasıdır, o olmaksızın hiçbir şey tamamlanamaz, nitekim hamur mayasız mayalanmaz ve kabarmaz, bedenleri beyazlattığında, süblimleştirdiğinde, arındırdığında ve onlardan tortu ile çirkinliği çekip çıkardığında, ardından onları birleştirmek, kavuşturmak ve birbirine katmak istediğinde üzerlerine mayayı koy, bak gör ki hamurun mayası, mayadan başka bir şey değildir.

Öyleyse bir şeyin mayasının, yine kendi tabiatından başka bir şeyden olup olamayacağını derinlemesine düşün ve tefekkür et. Bütün filozofların anahtarı işte budur. Şunu bilmek gerekir ki maya terkibi beyazlatır, yanmayı engeller, tentür uçup gitmesin diye onu tutar, bedenleri yumuşatıp birbirinin içine girmelerini sağlar ve onları birleştirir, bu durum amel edenin gayesidir, bedenler onun ilmiyle temizlenir ve amelleri Tanrı'nın izniyle tamamına erer. Raymundus Apertorium adlı eserinde şöyle der,

Şimdi taş ikinci kısım vasıtasıyla renklenecek, sabitlenecek ve mayalanacaktır, filozofların gösterdiği üzere taşın beyaz için mayası gümüş, kırmızı için mayası ise altındır, zira maya olmaksızın Güneş,

Ay yahut kendi tabiatında olan başka hiçbir şey meydana gelmez, bu yüzden mayayı kendi kükürdüyle birleştir ki kendi rengini doğurabilsin, onu kendi tabiatına, ağırlığına, tadına ve sesine eriştirebilsin, zira her benzer kendi benzerini doğurur, çünkü maya Güneş gibi boyar ve kendi kükürdünü kalıcı ve nüfuz edici bir ilaca dönüştürür.

Bu yüzden filozof der ki, Adi kükürt ile cıvayı boyamayı bilen kişi, en büyük sırra vasıl olmuştur, bu sebeple Güneş ve Ay'ın, ruhun tentüründe, mayasında ve diri gümüşün kalıcı suyunda bulunması gerekir, bu tabiatlar bu su vasıtasıyla sabitlenmeli ve yetkin bir sabitleme (fixatio) ile erimeye kavuşuncaya dek doğal ısıyla beslenmelidir, bundan sonra taşın kendi mayasıyla birleştirilme rejimine geçilir, ta ki amel tamamlanıncaya kadar, bu işlem bir defada birdenbire yapılmamalıdır, zira tabiatın maksadı bu değildir, bilakis azar azar bitiştirerek yapılmalıdır, nitekim gerçek tek biçimli ilaç pıhtılaşma (coagulatio) ile meydana gelir, bu birleşme ruhani suret ve cevhere başkalaşmış ve dönüşmüş ince parçalardan hasıl olur, zira şöyle yazılmıştır, kaba bir cisim basit olanla, basit olan da zıtlıkları sebebiyle kaba olanla birleşemez, meğerki kaba olan kendi basit ruhu vasıtasıyla inceliğine geri dönsün, ancak o vakit birbiriyle karışabilirler, filozoflar hakikatin oğluna bunu bildirir ve derler ki yetkin karışım, başkalaşmış cisimlerin bölünemez parçaları üzerinden birbirine bağlanarak tek bir vücut olmasıdır, zira apaçık bir akıl yürütmeyle burada talep edilen husus, cismin incelmesi ve ruhani surete irca edilmesi anlamına gelen başkalaşım olmaksızın hiçbir karışımın veya birleşmenin gerçekleşemeyeceğidir.

Filozoflar bu kısım hakkında derler ki, bu ilaç bir durumdan billur gibi diğer bir duruma tamamen ermiştir,

O vakit bu yaprağın, doğal parçaların inceliğinden teşekkül ettiği, doğal bir hünerle, bu parçaların bölünmesine mahal vermeden, azar azar ve tekdüze bir şekilde birleştiği görülecektir, zira böylesi bir durum tabiatın incelmesi ve türdeşliği olmaksızın meydana gelemez. Bu yüzden maddenin, tüm parçaları suyla karışmışçasına tabiatta eşit olacak derecede incelmesi icap eder.

Bunu aklınla da görebilirsin, saydam tek bir cisim meydana geldiğinde, birçok parçanın bölünme, kesinti ve son bulma olmaksızın birleşmesi veya kaynaşmasıyla, her cüzüyle saydam tek bir yoğunluk ve suret halinde bir bütün teşkil eder. İşte ey oğul, şu anda elinde küçümsenemeyecek bir sır tutmaktasın, öyleyse ruhu aşılamadan evvel ilkin bedeni aydınlat, zira aksi halde bedenin ruhu kabul etmesi yahut kendi içinde tutması asla mümkün olmazdı. Raymundus böyle der. Filozof Calid şöyle der, Yapraklanmış toprağı altın haricinde hiçbir şeyle hiç kimse boyayamadı ve bundan sonra da boyayamayacaktır. Bu sebeple Hermes şöyle buyurmaktadır,

Altınınızı, kalsinasyon yoluyla ateşli, ince ve havadar kılınmış beyaz, yapraklanmış toprağa ekiniz.

Bu toprağa altını, altının tentürünü ona aşıladığımız vakit ekeriz. Fakat altın, sanat ile yetkinleştirilmedikçe kendisinden başka bir bedeni asla tam manasıyla boyayamaz.

Altın amelin mayasıdır, o olmaksızın amel asla nihayete ermez, zira o, hamurun mayası, peynirdeki sütün peynir mayası ve güzel kokulardaki misk gibidir, büyük iksirin terkibi onunla vücut bulur, zira o parlatır ve yanmaktan korur, bu da yetkinliğin işaretidir.

Ve bil ki altın olmaksızın amel ne kemale erer ne de ıslah olur, zira altın diri gümüşün yularıdır ve biri kalan, diğeri ise uçucu olan magnezya bedeni haricinde hiç kimse diri gümüşü donduramaz, altının kendisi ise onların tentürlerini kabul eden üçüncü unsurdur, kızıllığın tentürü işte budur ve diri gümüş onunla birlikte her bedeni dönüştürür. Nitekim birisi şöyle demiştir, Altını altına koymazsan hiçbir şey yapamazsın. Aristeus der ki,

Şüpheye yer bırakmayacak şekilde bil ki terkibe az miktarda altın konulursa, ortaya apaçık beyaz bir tentür çıkacaktır. Güneş'in mayası ile erkeğin menisi kastedilmektedir,

Ve Ay’ın mayası aracılığıyla kadının menisi, bunlardan ilkin birleşme hasıl olur, ardından hakiki ve pak bir üreme meydana gelir, ekmeğin mayası ekmek olduğu gibi, altının mayası da altındır.

Rosarium, Ekmeğin işlenişinde azıcık bir mayanın hamurun büyük bir miktarını kabartıp mayalaması gibi, şu taşın ihtiva ettiği o azıcık toprak da bütün taşın beslenmesine kâfi gelir.

Aynı risaleden madenlerin çifte farkı üzerine.

Daha önce madensel cisimler özel olarak iki kısma ayrılır, yani metalik kısım ve madensel kısım. Metalik kısım, yani menşeini cıvadan (mercurius) alan metaller ve menşeini cıvadan almayan madensel kısım.

Metallerin misali, Güneş (Sol), Ay (Luna), Jüpiter, Mars ve elektrumdur. Madenlerin misali, tuzlar, kara boyalar (atramenta), şaplar, zaç (vitriol), arsenik, zırnık (auripigmentum).

Menşeini cıvadan almış olan bütün metaller dövülebilir ve eriyebilir niteliktedir, zira onların maddesi, biri diğerinden ayrılamayacak denli kuvvetli bir karışımla topraksı töz ile karışmış sucul tözdür, bu sebeple o sucul töz, ısının tesirinden sonra soğuk ile daha fazla donar ve bundan ötürü dövülebilir yahut işlenebilir olurlar, yalnız su, diğer sucul tözü değiştiren topraksı kuruluk olmaksızın donmaz, zira içlerinde yağlı bir nem yoktur, onların donması topraksı kuruluktan ileri geldiği için, daha kuvvetle karışmış oldukları nisbette, içlerindeki şiddetli bir ısının hareketi haricinde kolaylıkla çözülmezler.

İkincil yahut ara madenler ise daha önce denildiği üzere menşeini cıvadan almayanlardır, bunlardan bazıları tuzlardır ki nem ile kolayca sıvılaşırlar, tıpkı şap, yalın tuz, nişadır (sal ammoniacum), taş tuzu ve her nevi tuz gibi, bazıları ise kuvvetlidir ve hiçbir nem ile kolayca erimezler, tıpkı zırnık, arsenik, kükürt (sulphur) gibi, zira kükürtlü cisimlerin sucul niteliği, yapışkan toprak ile ısının harareti altında, kuvvetli hale gelinceye değin sert bir karışımla karışmış ve ardından soğuktan ötürü pıhtılaşmıştır, kara boyalar ise tuzdan, kükürtten ve taşlardan mürekkeptir ve onlardan meydana gelen kalkantit ve kolkotar gibi bazı eriyebilir cisimlerin madensel kuvvetinin bunların içinde olduğuna inanılır, ancak yapay yolla bunlardan metalik cisimler hasıl edilemez, zira bunlar başka bir tabiata sahiptir ve metallerle birlikte yakın ilk maddeden (prima materia), yani cıvadan, canlı gümüşten (argentum vivum) neşet etmemişlerdir.

Metallerin bunlarla temizlenebileceğini yahut çözülebileceğini ya da insanları aldatmak için bunlar vasıtasıyla yanıltıcı bir suretin sokulabileceğini inkâr etmem.

Kükürt ikilidir, yani canlı ve yakıcı. Canlı olan metallere sebep olur, gerçi bunlar yine de toprağın yapışkanlığının altta daha fazla bulunmasına göre birbirinden pekala farklılaşır, oysa altını ve gümüşü hasıl eden yalın canlı kükürt, içinde bütün vasıflara ateşin hükmettiği en saf topraksı kuruluktan doğmuş sıcak ve kuru bir buhardan başkası değildir ve buna metallerin cıva ile birlikte unsuru denir, kükürt yukarıda beyan edilmiştir.

İkincil madenlerin yapay yolla metallere dönüştürülmesinin imkânsızlığı üzerine

Fakat önceki fasılda ikincil madenlerin yapay yolla metallere dönüştürülmesinin imkânsız olduğu karara bağlandığından, burada ilkin şu şekilde cerhedilmesi gerekir, zira ikincil metaller, metallerin ilk maddesi olan cıvadan meydana gelmemiştir, çünkü bunların meydana gelişi cıvanın meydana gelişinden evvelemirde suret, tabiat ve bileşim bakımından farklıdır, bu yüzden metal de olamazlar, çünkü aynı türden olan şeylerin ilk maddesi ve kendilerinden doğdukları tohum birdir. Mukaddemenin ilk kısmı açıktır ki ikincil madenler cıvadan üremez, bunun sebebi metallerin ilk maddesinde yabancı kükürtlerin değil, daima cıvanın kalmasıdır. Nitekim Aristoteles ve İbn-i Sina şöyle der,

Bundan ötürü şayet metal haline geleceklerse, evvela metallerin ilk maddesine geçmeleri icap eder, lakin bu durum yapay yolla mümkün olmadığından, metallere dönüşmeleri de katiyen kabil değildir, böylece mukaddemenin ilk kısmı yeterince aydınlanmış olur.

İkinci olarak aynı hususta, ikincil madenler yapay olarak metallerin başlangıcı olan cıvaya dönüştürülemez, bu sebeple metal ve içerdiği tentür (tinctura) olan ortayı ve sonu da ilgilendirmezler, zira insandaki besin, önce meniye dönüşmedikçe ve böylece kendi benzerine eklenmedikçe üreme yoluyla insan haline gelemez, yeni bir insan doğamaz.

Fakat ikincil metaller her ne kadar bir madensel kuvvetten pay alsalar da metallere yabancı bir tabiattadır, daha zayıf bir kuvvete sahiptirler ve yanıcıdırlar, bu sebeple metalik tabiat ondan hoşnut olmaz, aksine onları çözer ve kendi tabiatına ait olanları muhafaza eder. Sözgelimi,

Şayet su toprağa karışacak olsa, birbirinden ayrılır, zira toprak ağır ve kuru olduğundan dibe çöker, su ise yüzeyde kalır ve bu zıt tabiatların birleşik tek bir tabiat halinde durması yapay yolla hiçbir surette sağlanamaz. Su toprağı pekala yıkayabilir ve temizleyebilir, lakin toprağın kuruluğunun yapay yolla sucul bir neme dönüştüğüne inanılmamalıdır, gerçi toprak su ile ıslanır, nitekim ikincil madenler de metallerle birleşebilir, onları temizleyebilir ve bir şekilde yeni bir suret kazandırabilir, ancak tabiat onların metallerle birlikte kalmasına ve o olgunlaşmamış olanı olgunlaştırmasına izin vermez.

Bu sebeple ahmaklar, insanları aldatmak için muhtelif ve yanıltıcı işlere yönelirler, yani ne madde veren ne de onu kabul eden uygunsuz şeylere, plasentalara, hayvan gözlerine, yumurta kabuklarına, saçlara, kızıl adamın kanına, kurtlara, otlara, köklere, insan dışkısına sarılırlar.

Zira pek çok ahmak bu bitkisel ve duyumsayan nesneler üzerinde çalıştı ve hâlâ çalışmaktadır, oysa buralarda hakikate dair hiçbir şey bulamadılar, ancak bilgisiz kimselere aldanışlardan sakınabilsinler diye bildirdiğimiz birtakım zilletler buldular, zira daha sonra zikredilecek olan bu nesnelerden uzun zaman boyunca yapay canlı gümüş dedikleri şeyi, yağları ve dört unsur, yani su, hava, toprak ve ateş adını verdikleri suları, nişadırı, arseniği, kükürdü ve çarşıda daha iyi fiyata satıp daha çabuk tüketecekleri zırnığı çıkardılar.

Kuru, nemden yoksun, yanıcı ve bozulabilir bitkisel ve duyumsayan nesnelerde de arayışa girdiler, sahip olmadıkları tentürü bunlarda aradılar.

Bunlar ise aşikâr bir zarara uğradılar, bu nesneler insan saçları, beyin, insan tükürüğü, kadın sütü, insan kanı, idrar, insan dışkısı, cenin, aybaşı kanı ve meni, ölü kemikleri, tavuk yumurtalarıdır, hulasen bütün ehli olmayan hayvanlarda, balıklarda ve kuşlarda, kurtlarda, akreplerde, kurbağalarda, içinde muazzam bir aldatmaca bulunan tabii ve yapay basiliskte, kaplumbağalarda, kimi otların sularında ve ağaç çiçeklerinde aradılar,

bilhassa şunlarda, yani ayotunda ve zehir (Toxicum) denilen otta aradılar, bütün otlara metallere göre keyiflerince isimler uydurdular, kendilerini ve başkalarını aldattılar, en fena nesnelerle en iyi şeyleri yapmayı ve tabiatın eksiğini bunlarla tamamlamayı dilediler.

Fakat bunlarda hiçbir kuvvet tahayyül etmeyerek, hakikati araştırmayarak dışkı ekip buğday biçmek istediler ki bu tatbikatta imkânsız görünür. Nitekim şöyle denir,

Bir insan ne ekerse, onu biçer, öyleyse dışkı ekersen, tezek biçersin.

Bundan ötürü, bu gibilerden binde birinin yahut hiçbirinin hedefe ulaşamamasına şaşmamak gerekir.

Altın ve gümüş ek, tabiatın aracılığıyla emeğin sana bin katını getirsin, zira aradığın şeye yalnızca o sahiptir ve dünyada başka hiçbir nesne sahip değildir, çünkü diğer her şey kirlidir ve ateşin devamlılığı ve imtihanı karşısında tabiata boyun eğer.

Daha tali madenler üzerinde, yani dört ruh üzerinde, alelade kükürtte, arsenikte, zırnıkta ve nişadırda (sal ammoniacum) çalışan ve bunlardan bir tentür (tinctura) meydana getirmek isteyen başka simyacılar da vardır, lakin bunu yapamazlar, nitekim bu durum tentürün tanımından da bellidir, çünkü boyamak, boyananı boyama vasıtasıyla kendi tabiatına dönüştürmekten ve hiçbir dönüşüm olmaksızın onunla kalmaktan ve tabiatın ateşe karşı savaşmasını tabiata öğretmekten başka bir şey değildir, zira boyayan ile boyananın tabiatı birbiriyle uyuşur. Sözgelimi, eğer altın veya gümüş ile kurşunu, kalayı yahut benzeri bir şeyi boyarsan, bu durum tabiatlar açısından uyuşur, çünkü her iki taraf da kökenini cıvadan (mercurius) almıştır, ham olanın onunla birlikte kemale ermesi için olgun olan ile ham olan birleşir.

Fakat daha önce yeterince belirtildiği üzere, bu dört ruh metallerle başka bir tabiatta olduğundan, şayet boyamaları gerekirse sorarım, dönüştürmeleri mi gerekir yoksa dönüşmeleri mi, eğer dönüşeceklerse, o vakit tanımından anlaşılacağı üzere ortada bir tentür yoktur.

Eğer dönüştüreceklerse, o halde boyayan şey, metalik tabiata yabancı olan kendi topraksı tabiatına dönüştürür. Bu sebeple boyama yoluyla metal meydana getiremezler.

Boyarken kendi tabiatına dönüştürdüğü ise şuradan sabittir, her üreten, kendine benzer olanı üretir.

Fakat üreten bu dört ruhun tentürü topraksı olduğuna göre, tıpkı kendisi gibi topraksı olan, kendine benzer bir şey üretecektir.

Aydınlanma (Illuminatio)

[okunamadı]

Böylece sen de bu tentürü ve doğanın öz niteliğinde bulunmayan diğer her şeyi, öteki yabancı yollarla birlikte hor gör, çünkü bunlarda nesnelerin heba edilmesinden, vakit ve emek ziyanından başka bir şey yoktur, zira tali yollarla veya benzerleriyle işlenmiş olan metallerin tümü hakiki değil, yalnızca zahiridir.

Raymundus der ki,

Her ne kadar bu taşımız tentürü tabiatı gereği kendi içinde barındırsa da, zira kusursuz bir magnezya gövdesi olarak yaratılmıştır, yine de bir ameliyeyle kemale erdirilmedikçe harekete sahip olamaz. Geber bu ameliyeden bahisle şöyle der,

Bu ameliye, altındaki altın tentürünün kendi tabiatında olandan daha üstün kılınması ve aynı zamanda bilgelerin kinayeli anlatımına uygun bileşik bir iksir (elixir) meydana getirilmesi için yapılır.

Fakat yalnız altına mı muhtacız, başka bir bedene değil mi, Hermes'in şöyle dediğini işit, Onun babası, yani ilk bileşimin babası Güneş'tir, anası ise Ay'dır.

Babası sıcak ve kurudur, tentürü meydana getirir, anası ise soğuk ve nemlidir, doğanı besler, dolayısıyla taşımızda bunlardan yalnızca biri bulunsaydı, ilaç asla kolayca akmazdı ve tentür vermezdi, verse bile yalnızca kendi miktarınca boyardı, geriye kalanı ve cıva ise duman olup uçardı, çünkü içinde tentürü tutacak bir kap bulunmazdı, halbuki bizim nihai sırrımız, cıvanın kaçışından önce akan bir ilaca sahip olmaktır, bu yüzden işimizde bu ikisinin kavuşumu şarttır. Nitekim Geber kusursuz üstatlık üzerine şöyle der, Metallerin en kıymetlisi altındır.

Zira o, ruhu bedenle, yani kusurlu bedenle birleştiren candır, nitekim insan bedeni cansız nasıl ölü ve hareketsiz ise, mayasız, yani canı olmaksızın murdar beden de öyle topraksı ve nebatidir, çünkü o kızıllığın tentürüdür, her bedeni dönüştürür, bütün kütleyi kendi tabiatına çeviren mayadır, çünkü Güneş ve Ay diğer gezegenlere nasıl hükmediyorsa, bu iki beden de madenlerin diğer bedenlerine öyle hükmeder, madenler zikredilen bu iki bedenin tabiatına uygun şekilde dönüşür, bu sebeple ona maya denir, zira onsuz tohumlar ıslah olmaz ve nasıl ki azıcık maya bütün hamuru mayalarsa, yani onu dönüştürür ve kabartırsa, bizim taşımızda da aynısı vuku bulur.

Bundan ötürü Hermes şöyle der, Oğul, ışınından onun gölgesini çekip çıkar, o halde onun dörtte birini, yani bir parça mayayı ve üç parça kusurlu bedeni al, mayayı kendine denk miktardaki cıva suyunda çöz, pek hafif bir ateşte birlikte pişir ve kabın ağzı kapalıyken, bu mayayı kusurlu bir beden gibi olacak şekilde pıhtılaştır, her şey daha önce söylenen tarzda ve tertipte baştan sona hazırlanmış olsun. Aristoteles der ki,

Kralların taçlarında tazim gösterdikleri ve hekimlerin hastalarını iyileştirmek için kullandıkları taşı kendine seç, çünkü o ateşe yakındır.

Oğul, en yalın ve yuvarlak bedenden al, üçgen yahut dörtgen olandan alma, bilakis yuvarlak olandan al, zira yuvarlak olan yalınlığa üçgenden daha yakındır. Şu halde hiçbir açısı bulunmayan yalın beden bilinmelidir, zira yıldızlar arasında Güneş ne ise, gezegenler arasında ilk ve son olan odur, çünkü gök kubbe (firmamentum) ilminde onun bütün gezegenlerin efendisi olduğunu ve bütün gezegenlerin onun ışığına muhtaç olduğunu görürüz, zira yukarıda Satürn'e, aşağıda ise Ay'a kadar ışık verir, ardından hem yukarıdakileri hem de aşağıdakileri gözetir.

Aristoteles der ki, Oğul, daha yağlı etten almalısın, oğul, bilmelisin ki her tohum kendi sürgününe karşılık gelir, çünkü ne ekersen onu biçersin.

Bu sanatta kemale erdirilen tikel şeylerdir. Bu sözlerin ulaştığı bütün nazar sahiplerine açıkça bildiririm ki, sanatın bütün silsilesinde, filozoflara ve tabiata göre tikel olarak yetkinleştirilen yalnızca iki tikel vardır, hem beyazda hem de kızılda bulunan ilk tikel, kusursuz ilacın tatbiki olmaksızın cıvada mevcuttur, gerçi kendisiyle kemale erdiği beden onun tentürünü tabiatın icap ettirdiği üzere örtülü olarak içinde barındırır, her iki cevher türünden onda tikel olarak ilk var olan şudur, cıva bütün metallerin ilk maddesinden (prima materia), ziyadesiyle kükürtlü beyaz topraktan ve berrak sudan mürekkep olduğundan, toprağın beyazlığı suyun berraklığını dışa yansıtır ve tecrübenin de gösterdiği gibi ondaki renk son derece beyazdır, içinde iyi, olgun ve temiz bir kükürt barındırır, o vakit ondan tikel olarak Güneş ve Ay meydana gelmesi mümkündür.

Filozof der ki,

Sanat vasıtasıyla metalik bedenlerle karıştırılsın, çünkü onların tabiatındandır ve onlar ondan meydana gelmiştir, bu yüzden sanat ile yapılabilir ve onlarla birlikte kemale ermesi için tabiatın hazmı onda taklit edilsin, mademki tabiat yalnızca kendi tabiatından hoşnut olur ve yabancı bir şeyden lezzet almaz, yabancı bir karışım olmaksızın metallere dahil olur, onlara benzer hale gelir, Güneş ile Güneş, Ay ile Ay, Venüs ile Venüs olur ve her biri kendi kuvvetini ona aktarır, nitekim kendi içinde iyi fakat ham kükürdünü barındırır, bu kükürt sanat vasıtasıyla olgunlaştırılır.

Bu sebeple, kükürt vasıtasıyla pıhtılaşmış ve yanıcı kükürt ile bozulmuş olan diğer metaller, onun gibi tikel olarak Güneş ve Ay haline getirilemezler.

İlk gerekçe şudur, zira şayet cıvaya dönüştürülüp Güneş ve Ay ile karıştırılsalardı, o takdirde onların cıvası daha önce sahip olduğu o kötü kükürdü içinde barındırırdı.

Ve arındırılacak olsa bile, cıvaya, yani önceki yalınlığına geri dönecek derecede arındırılamazdı.

Ne de bir beden onda cıva aracılığıyla çözülebilirdi, çözülemediği takdirde ise saklı kuvvetini ona aktaramazdı.

Aksine, her iki taraftaki tabiatlar kilitli kaldığından, arındırma esnasında her biri diğerinden ayrılırdı, zira çözülmeleri vasıtasıyla içinde saklı kusursuz tabiatı barındırmazdı.

yetkinleştirebilsinler, lakin sanatın aracılığıyla onların daima cıvaya ihtiyaçları olduğundan, diğer kusursuz bedenler, fıtraten kusursuz olan kendi tabiatlarıyla onlara imdat ederdi.

İkinci olarak, şayet çözünmemiş olsalardı, kusursuz bedenlerle birleşemezlerdi, daha az altın ve gümüş meydana gelebilirdi, zira dondurma (congelatio) yoluyla her iki tarafın doğuştan gelen fıtratları kilitlenmiştir ve bu tabiatları birini diğerinin içine zerk etmek üzere açacak bir vasıta bulunmadığından, o vakit her iki taraftan neşet ettikleri cıvaya geri dönecek surette tabii bir kavuşum ile birleşemezler, bu sebeple ateşin şiddetiyle, kusurlu tabiatın yanması suretiyle birbirinden ayrılırlardı, nitekim bu açıkça müşahede edilir.

Lakin birleştirmek istediğinde, cıvayı cıva vasıtasıyla yapasın ki bu, kilitli tabiatları çözer ve açar, ta ki yalın bir biçimde biri diğerine geçebilsin ve kusursuz olan, kusurlu olana kuvvetini zerk etsin ve onunla birlikte yetkinleşsin.

Ve bunlar cüzi kuvvetin amelleridir, cüzi olarak altın ve gümüş meydana getirilebilir. Bil ki ham cıva bedenleri çözer ve onları kendi ilk maddelerine (prima materia) yahut tabiatlarına irca eder, lakin bedenlerin cıvası bunu yapamaz, bu da ilk beyaz toprakta sahip olduğu kendi kükürdünün hamlığındandır ki onunla başlangıçta duru sudan var edilmiştir, çünkü o ham olan, tabiatına daha yakın olanı kemirmeyi daima arzular, evvela altını, saniyen gümüşü vesaire. Lakin bedenlerden dondurulmuş diğer cıva bunu yapamaz, zira dondurma sebebiyle vaktiyle içinde bulunan o ham kükürt tabiatında başkalaşmıştır, bu yüzden ilki gibi kemirmez ve kilitli olanı açmaz ve bu sebeple bir kuvvet diğerine zerk edilmez, bilakis her biri kendinde kalır, bu yüzden akıcı olarak birleşmişlerdir lakin tabii olarak her iki taraftan kilitlidirler.

Bundan ötürü ateşin imtihanı ve hakikati karşısında kusurlu olan yanar, kusursuz olan ise baki kalır, zira bir tabiat diğerine imdat edemez, lakin ham cıva ile bunu yapabilir, yani tabiatları çözüp açabilir, ta ki her bir şey kendi tabiatının imdadına yakın olsun, bu sebeple gümüş çözülürse gümüşi tabiatı bulur, altın ise altını, kurşun ise kurşuniyi vesaire. Kendi kükürtleri vasıtasıyla dondurulur, nitekim Filozof şöyle der,

Şayet kendi tabiatlarına iştirak eden bedenlere yönelirsen, nitekim sen bunu pek çok kokmuş ve murdar nesnede ararsın, bu sebeple her iki taraftan da ondan cüzi olarak altın ve gümüş yapılması mümkündür, diğer bedenlerde ise işittiğin üzere mümkün değildir.

Bil ki bedenlerin çözünmesi iki türlüdür, cıva içinde cıva vasıtasıyla ve cıva suyunda. İlk çözünme cüziler için gereklidir, ikincisi ise külliler için.

Bedenlerin cıva içindeki ilk çözünmesi bir ayrışmadan (resolutio) başka bir şey değildir, yani sadece ayrışma vasıtasıyla bir tabiatın diğerine dâhil olması için kilit açılır ve bu ayrışma cüzilerdedir. İkinci çözünme ise,

cıva suyundadır ve külli olarak vuku bulur, ve bu, olgunlaşmamış kükürdün cıva içinde yalnızca erimesiyle değil, bedenin ve ruhun rutubet içinde çürümesi (putrefactio) ile meydana gelir, zira birbirine bağlanmış bütün tabiatların çürümesi, bir çözünme ve ayrışmadır, ve böylece bağlanmış kısımlar birbirinden ayrılır ve her bir cüz diğerinden tefrik edilir, ve bu, cıvanın teşekkülünde birbirine bağlanmış olan unsurların, yani suyun ve toprağın ayrışması ve çözünmesiyle vuku bulur, ve aynı kısımlar tabiatta arındırıldıklarında dönüşüm yoluyla birleşirler ve arınmaları sebebiyle tabiatta daha evvel olduğundan çok daha fazla birbirlerini severler, ve bedenlerdeki bu ayrışma ruhtan gayrısı ile kabil değildir. Böylece sanat bir yolda tabiatı aşar, her ne kadar daha önce tabii olarak uzun uzadıya sürmüş olan şeyler yapay olarak ansızın meydana gelseler de.

Bunların alelade unsurlar, yani bulutun suyu yahut benzerleri olduğunu zannetmeyesin, bilakis soğuk ve kuru topraktır, soğuk ve nemli sudur, nemli ve sıcak havadır, sıcak ve kuru ateştir.

Ve unsurlar tabiatta böyledir, gelgelelim sanat, teşekkülde birbirine bağlanmış kısımları, ilk tabiat bir niteliği diğerine dönüştürdüğü için, evvelce oldukları unsurlara yalın bir biçimde başkalaşacak surette asla ayıramaz, sanat nemliyi kurudan, soğuğu sıcaktan pekala ayırabilir, lakin yine de bir nitelik tabii karışımdan ötürü diğerinin tabiatına bir cüzde maliktir,

bunlar vasıtasıyla sanat ile tersine birleşebilirler nitekim ayrılmışlardır, şayet bir nitelik diğerinin tabiatına iştirak etmemiş olsaydı, yani su soğuklukta toprağın tabiatına, hava ise nemlilikte suyun tabiatına vesaire, o vakit tabii amelin tamamen helak olması gerekirdi, zira cıvanın teşekkülünden evvelki gibi yalın unsurlar kalsaydı, sanat baştan başlayarak tabiatı helak ederdi, yani,

altından ve gümüşten başlayıp ilkeye, yani cıvaya kadar ve bu yalın unsurların ilkelerinin ötesine, cıvanın teşekkülünden önce nasıl idiyseler öylece, sanatta bu denli uzağa gitmek imkansızdır.

Şayet mümkün olsaydı, o vakit sanatın madenlerin ilk maddesinin dışından yeniden unsurları tertip etmesi ve tersine, sanatı helak ettiği gibi cıvayı doğurması icap ederdi ki bunun yapay olarak yapılması imkansızdır, nitekim sanat baştan ayağa kadar helak edilir, yani cıvayı ayaktan başa doğru daha latif bir surette inşa ederken, evvelce var olan tabiatın cevherini sanat teslim eder.

Böylece nesnelerin türleri, daha evvel olduklarından başka bir surete dönüştürüldüklerinde ayrılırlar. Zira Aristoteles şöyle der,

Simya sanatçıları bilsinler ki, nesnelerin türleri dönüştürülemez, bu ancak ilk maddeye irca edilmeleri yahut çevrilmeleri müstesna olmak üzere doğrudur, yani cıvaya, ve bunun ötesini salık vermez, aksinin vuku bulması imkansızdır vesaire.

BESİN. Güneş olmasa her şey kururdu, Filozofların cıvası ile her şey yeşerir.

İKİNCİ CÜZİ, GÜNEŞ'TE, CIVADA VE FİLOZOFLARIN KÜKÜRDÜNDEDİR. Yukarıda Ay'ın, kızıl altın gibi kendi içinde beyaz kükürt ihtiva ettiği söylendiğinde, yine de ateşin sureti beyazlığın altında onda gizlidir, bu sebeple her gümüşün altın olması mümkündür. Nitekim Filozof şöyle der,

Önce gümüş olmamışsa altın olamaz, böylece gümüş, sanat vasıtasıyla kendisinden arındırılabilecek bazı ham nitelikleri kendi içinde barındırır, öyle ki cüzi olarak sabit cıvaya ve altının en yakın tabiatına geçer, zira o vakit, daha fazla sindirildiği filozofların kızıl kükürdünün ilavesiyle altında bulunan her şeyi kendisinde barındırır ve kusursuz bedenin katılmasıyla onda sararma (citrinatio) hasıl olur, mademki yalın olarak tek bir tabiattandırlar, oysa bunun diğer bedenlerde olması imkansızdır, zira onun gibi kusursuz tabiata bu denli bir yakınlığı yoktur, nitekim onların teşekkülü, yakıcı ve kokmuş kükürt sebebiyle engellenmiştir ve kendileri cıva değildir, Filozofun bahsettiği üzere,

Bir uçtan diğer uca geçiş, ancak bir vasıta ile mümkündür, yani cıvadan, evvela gümüş olmadıkça altın hasıl olmaz, ne de kendi içinde yakmayan yalın ateşin kükürdüne sahiptir, bilakis yakıcı kükürde maliktir ve bu sebeple cüzi olarak sabit cıvaya dönüştürülemezler, nitekim yukarıda Aristoteles vasıtasıyla denildiği gibi,

Sanatçılar bilsinler ki, onların benzerlerini yapabilirler ve kızıl ile sarıya boyayabilirler ta ki altın gibi görünsün ve beyazı beyaza boyayabilirler ta ki gümüşe ziyadesiyle benzesin, kurşunun yahut diğer hasta bedenlerin murdarlığını da temizleyebilirler ta ki altın ve gümüş gibi görünsünler, gelgelelim kurşun

Rosarium Philosophorum

Kurşun olarak kalır daima, çünkü yukarıda belirtildiği gibi, kendisinde altının ve gümüşün sindirilmiş niteliklerini barındırmaz. Nitekim insanları aldatmak maksadıyla nişadırı veya diğer küçük mineralleri alanlar, bakırı yahut kalayı cıva ile birleştirirler; ta ki insanlara gümüş gibi görünsün, bir şekilde işlenebilir olsun ve ateşte tecrübe sahibi olan kimselere göre ateşte sınanabilir gözüksün. Ne var ki bu kimseler bunda aldanırlar, zira renkte ve sınamada açıkça görüldüğü üzere, kendisinde hakiki gümüş tabiatı yoktur.

Birinci gerekçe şudur, bakır, dışarıdan gelen kükürt hariç tutulursa, kendinde bir dereceye kadar temiz bir cıva barındırır. Fakat onu yakan pis kokulu ve yanıcı kükürttür; kükürt onda gereğince sindirilmemiş bir kırmızılığa sahiptir, lakin bu durum kırmızı ve murdar kükürtten ileri gelir; cıva ise kükürte kıyasla cevhere önceden maliktir. Bu sebeple kurşun veya kalaydan daha geç tükenir ateşte, zira cıva direnç gösterir; meğerki kendisine karışmış olan kükürtten bir şiddet görsün. Kurşunun daha çabuk yanması ise, kusurlu cıvadan kaynaklanır; zira kusurlu kurşunda olduğu gibi kusurlu cıva, kendi kusuruna yakın bir şey arar; gümüş ile bakır, gümüş içinde birbirine karıştığında, kusurlu hiçbir şey bulamaz; oysa bakırda evvelemirde yakıcı kükürdü bulur ve onunla daha süratle kaynaşır; umumi karışımda ise cıva bakıra daha ziyade meyleder; nitekim kurşun, her iki bakımdan da, yani cıva ve kükürt cihetinden kusurludur. Kötü olan, kötü olana daha çabuk yapıştığından, o nispette zayıf ve daha fena olacaktır; bu sebeple bakıra veya gümüşe daha çabuk yapışır, onları lekeleyip yakar. Bakır ve gümüşün tabiatı işittiğin üzere her iki taraftan da kilitlenmiş olduğundan daha fena olana imdat edemez. Böylece kurşun, bakırı gümüşten yakarak ayırır; oysa kurşun olmaksızın bu ayrışma daha geç vuku bulurdu, zira bir şey ne kadar kusurlu ise o kadar zayıf ve yanıcı olacaktır.

Fakat bakır ve cıva ile birleştiğinde derhal tabiatları başka bir surette açar ve bu ikisini, yani kalay ile bakırı birleştirir.

Her iki taraftan da bir nebze temiz olan cıva; kalay temiz bir cıvaya ve zayıfça karışmış kötü bir kükürte sahip olduğundan, cıva cıva ile birleşir.

Cıva, kükürtte bulunan bakırın rengini değiştirerek daima kükürdün kuvvetine sahip olur; öyle ki yeni bir suret zuhur eder ve kükürt dahi evvelce bizzat cıvayı yakamadığı gibi onu da çabucak yakamaz. Ham cıva onun vasıtasıyla pıhtılaştığında, tabiatça onlarla birlikte başkalaşır; öyle ki bir bakıma gümüş gibi görünür, her ne kadar hakikatte gümüş olmasa da; zira onda gereken sindirme ve kaynatma gerçekleşmemiştir ve kükürt de ateşin basit ve bilkuvve tabiatından değildir; nitekim altın ile gümüş, her iki yönden, yani cıva ve kükürt yönünden, kendisinden yeterince sindirilmiş olan cıvanın ta kendisidir ve iyi bir olgunluğa ve her türlü sindirmeye tamamen ermiştir. İşte böylece bakırdan, kalaydan ve cıvadan safsataya dayalı gümüş elde edersin.

Şayet o vakit küçük minerallerin tozundan bir miktar karıştırırsan, cıvanın kudretinin fevkinde tesir etmesi imkânsız değildir; fakat nihayetinde henüz kusurlu olduğundan ateşte daima eksilir ve yanar; zira kükürt, bizzat cıva gibi bilkuvve bir tabiatta değildir; aksine daima gizli olanın hükmü altındadır ve her ne kadar cıva gereğince ikmal edilmiş olsa da cıvayı bozar; nitekim daha sonra evvelce olduğu gibi yine gübreye dönecektir.

Şu halde hakiki altın ve gümüşün, safsata olandan nasıl ayrıldığını fehmet; gerçi küçük mineraller veya bunlardan herhangi biri ilave edilerek, diğer madenler vasıtasıyla kırmızı ve beyaz hususunda aynı şekilde pek çok yanıltma yapılabilir. Ne var ki bu yolda emek verenler, iyi bir görünüş elde ettiklerini zannettiklerinde aldanmışlardır; buna cehaletleri sebebiyet verir, zira madenlerin tabiatını bilmezler vesaire.

Sabitleme (Fixatio)

İşte can bulur bir son, Ruh uçar yücelere doğru.

Raymundus, Şimdi tentürün yahut içinde tentürü taşıyan havanın sabitlemesini zikrediyoruz vesaire. Bu işlem kalsinasyon yoluyla vuku bulur; bunun keyfiyetini ise geçiyorum.

Filozof Lilius, Nihayette karşına taç giymiş bir Kral çıkacaktır, Güneş gibi parıldayan, yakut gibi berrak, balmumu gibi dışarı eriyip akan, ateşte sebat eden, cıvaya nüfuz edip onu tutan.

Arnoldus, Kırmızılık rengi, sindirmenin kemalinden hasıl olur; zira insan bedeninde kan, evvelemirde karaciğerde özenle pişirilmedikçe meydana gelmez. Nitekim bizler sabahleyin idrarımızı beyaz gördüğümüzde az uyuduğumuzu anlar ve yatağa döneriz.

Uyku alındığında ise sindirme tamamlanır ve idrarımız sararır; böylece yalnızca kaynatma yoluyla beyazlık kırmızılığa dönebilir, ateş bu minval üzere sürdürüldüğünde. Beyaz cevherimiz eğer özenle pişirilirse gayet güzel kızarır; binaenaleyh kuru bir ateşle ve kuru kalsinasyonla, zencefre gibi kızarana dek pişirilsin; bundan böyle üzerine asla ne su ne de başka bir nesne koymayasın, ta ki kemale erip kırmızı olarak pişene kadar.

Erimeyi, nüfuzu ve sabitlemeyi birlikte sağlayan şey nedir?

Geber ikinci kitabın beşinci faslında der ki, Deriz ki, her kusursuz çözülme latif sularla, bilhassa keskin, yakıcı, buruk ve hiçbir tortusu bulunmayan sularla meydana gelir; tıpkı damıtılmış sirke, ham üzüm, gayet ekşi armutlar ve benzer şekilde damıtılmış narlar ve bunlara benzer şeyler gibi.

Bunun keşfedilmesinin sebebi ise, ne erimesi ne de nüfuzu olan şeylerin latif kılınmasıydı; bunlardan ötürü sabit ruhların ve o tabiatta olanların büyük faydası zayi olmaktaydı; nitekim çözünen her şeyin tuzun yahut şapın veya benzerlerinin tabiatına sahip olması zaruridir. Bunların tabiatı ise, camsılaşmalarından evvel erime bahşetmeleridir. Şu halde çözünmüş ruhlar da benzer şekilde erime bahşedecektir.

Mademki kendi tabiatları icabı bedenlerle pek çok ortak yönleri vardır ve birbirlerine uygundurlar, erime hasıl olduğunda, bedenlere onun vasıtasıyla nüfuz etmeleri, dönüştürerek nüfuz etmeleri ve nüfuz ederek dönüştürmeleri zaruridir.

Buna ise maharet olmaksızın erişilmez; bu da şudur, onun çözülmesinden ve pıhtılaşmasından sonra, kendisine ruhlardan arındırılmış fakat sabitlenmemiş biri verilsin ve kendisiyle birlikte kalana, ona daha süratli bir erime bahşedene ve erimede onu camsılaşmaktan muhafaza edene dek kendisinden tekrar tekrar süblimleştirilsin.

Zira ruhların ve cisimlerin tabiatı gereği camsılaşmamak ve içinde ruhlar bulundukça karışımı camsılaşmaktan korumak esastır; binaenaleyh ruhun tabiatını daha ziyade muhafaza eden, camsılaşmaya karşı daha çok müdafaa eder. Yalnızca arındırılmış olan ruh ise, arındırılmış, sabitlenmiş, kalsine edilmiş ve çözülmüş olandan daha ziyade ruhu muhafaza etmiştir; bu sebeple bunların birbirine karıştırılması zaruridir; nitekim bunlardan iyi bir erime, nüfuz ve sebatkâr bir sabitleme doğar.

Tabiatın amellerinden ispat edebiliriz ki, yalnızca tuzların, şapların ve benzerlerinin tabiatını koruyanlar çözülebilirdir; nitekim onun bütün amellerini mütalaa ettiğimizde, bunlardan gayrısının çözündüğünü görmeyiz. Şu halde her ne çözünürse, kalsinasyonun ve çözülmenin tekrarlanması yoluyla onların tabiatınca çözünmesi zaruridir; bu sebeple kalsine edilmiş olan her şeyin tuzların yahut şapların tabiatına yaklaştığını ve binaenaleyh havassında birbirine refakat etmesinin zaruri olduğunu ispat ederiz.

Çözmenin usulü ise ikilidir, sıcak gübre vasıtasıyla yahut kaynar su vasıtasıyla; bunların gayesi bir ve semeresi birdir.

Gübre vasıtasıyla olan usul şöyledir, Kalsine edilmiş olan cam bir şişeye konulsun ve üzerine kendi miktarının iki katı damıtılmış sirke yahut benzeri dökülsün, hava almasın diye ağzı kapatılsın ve sıcak gübre altında üç gün bırakılsın; sonra süzgeç vasıtasıyla damıtılarak çözünen kısım ayrılsın; çözünmeyen kısım ise yeniden kalsine edilsin ve kalsinasyondan sonra benzer şekilde yeniden çözülsün, ta ki bu ameliyenin tekrarı ile onun tamamı çözülene kadar.

Suyun kaynatılmasıyla yapılan diğer usul ise hızlıdır, kalsine edilmiş olanın bir ampul içine benzer şekilde sirkeyle yerleştirilmesi, nefes alabilmesi için deliğin tıkanması ve daha önce sırasıyla talimatını verdiğimiz damıtma tarzında olduğu gibi, samanla dolu su kazanı içine gömülmesidir, ardından altında ateş yakılsın, ta ki su kaynayana kadar, bundan sonra ise çözülen madde damıtılsın ve ayrı bir yerde saklansın, vesaire, yukarıdaki gibi.

Nüfuz etmenin (ingressio) meydana geldiği ateşle erime, Geber’in beşinci kitap ikinci bölümde dediği gibi mükemmelliklerin sonuncusudur, çözünmüş olanların tümü yalnızca ateşin yardımıyla pıhtılaşır, bu da sıkıca kapatılmış kaplarda ve gizli bir yöntemle yapılır.

Bir şey mükemmel şekilde pıhtılaştığında, uygun bir tutuşma ve ateş sınavının tecrübesiyle denenir, şayet değilse, işlemi tekrar et, böylece Tanrı’nın yardımıyla tekrarlama yoluyla amacına ulaşırsın. Raymundus der ki,

Bizim taşımızın iki babası ve iki anası vardır, ve o, asil bir şekilde tüm maddeden beslenmiştir, bu sebeple asla ölmez.

Ceraksiyon (ceratio), ateşin yardımıyla nemin toprak üzerine geri döndürülmesidir, ta ki toprağın kendisi kalsinasyon yoluyla kuruluktan yoksun kalarak ve kurutularak yumuşasın, akışkanlığa indirgensin ve sonuç olarak nüfuz kabiliyeti kazansın, ancak avamın ateşle erittiği alelade erimeyle değil, su vasıtasıyla olan felsefi erimeyle.

Sabitleme (fixatio), bedenin boyayıcı ruhu kabul etmesi ve onun uçuculuğunu gidermesidir, bu da devamlı bir tekrarlama yoluyla, kalıcı bir kül haline gelene ve tamamı ateşte kalıcı olana dek gerçekleşir.

Cıvadan Madenlerin Özel Olarak Nasıl Meydana Geldiği

Bütün eriyebilir şeylerin mayası, kendi özünden dolayı canlı cıvadandır, çünkü bizzat kendisi cıvadır ve yakıcı olmayan beyaz yahut kırmızı kükürdün buharından veya ısısından pıhtılaşır.

Nitekim Aristoteles Meteoroloji'nin dördüncü kitabında şöyle der, Şayet kükürt yakıcı olmayan beyazlıkta ise, cıvayı iyi bir gümüşe dondurur, şayet kükürt berrak bir kızıllıkla saf ise ve onda yakıcı olmayan sade bir ateş gücü bulunuyorsa, maden ocaklarının ürettiğinden daha saf bir altına dondurur, zira her katılaşmış şey kendi nemini doğal olarak emer, böylece parçaları birbiri ardınca süreklilik kazanır.

Şu halde cıvanın pıhtılaştırıcı buharı, ısının etkisiyle ilk karışımda kendisiyle birleşmiş, ardından yükseltilmiş, kaynatılmış ve sindirilmiş, ince, havai, kaynatılmış ve sindirilmiş topraksı bir maddeden meydana gelir, ta ki cıvayı metalik bedenlere pıhtılaştırma yönünde kükürtlü bir güce sahip olana dek.

Altın, kükürdün kuvvetinden çok, maddesinden ise az pay almıştır, cıvanın maddesinden çok, kuvvetinden ise az pay almıştır, bu sebeple cıva sebebiyle son derece ağırdır ve kükürt kuvveti sebebiyle gayet kırmızıdır, gümüş ise her bakımdan bunun tam zıddı bir durumdadır, zira kükürdün maddesinden çok, kuvvetinden az, cıvanın maddesinden az, kuvvetinden çok pay almıştır, bu yüzden beyazdır, çünkü renk, kuvvetin çokluğuna tabidir, kuvvet ise buharda yerleşiktir, maddesi altının maddesine diğer metallerden daha yakındır, bu yüzden kolaylıkla altına dönüşür, rengi değiştirmek ve ağırlık kazandırmaktan başka bir emeğe ihtiyaç duymaz.

Tentür Bahsinde Yağ ile Suyun Farkı

Arnoldus der ki, Suyun tentürü ile yağın tentürü arasında fark vardır, zira su yalnızca yıkar ve temizler, yağ ise boyar ve renklendirir.

Bunun örneği şudur, şayet bir kumaş suya batırılırsa onunla temizlenir ve kuruduğunda su çekilir, kumaş ise daha temiz olması haricinde kendi durumunda ve daha önce bulunduğu kendi renginde kalır.

Yağda ise durum bunun aksinedir, zira kumaş ona batırılırsa, o şey bütünüyle yok edilmedikçe ateşin veya havanın sıcaklığıyla ondan ayrılmaz, yağ o kumaştan ancak yıkama ve ateşle kurutma yoluyla ayrılabilir, su ise bu ruhu (anima) bedenlerden çıkaran ruhtur (spiritus).

Ruh (anima) bedenlerden çıkarıldığında, boyacının tentürünün su vasıtasıyla kumaş üzerine taşınması gibi, taşınmış halde o ruhun (spiritus) içinde kalır, ardından su kuruma yoluyla çekilir ve yağlılığı sebebiyle tentür kumaşta sabit kalır, bu yüzden su, havanın tentürünü taşıyan ruhtur (spiritus), bu tentür beyaz yapraklı toprak üzerine geri döndürüldüğünde, ruhani su derhal kurur ve havanın tentürü olan ruh (anima) bedende kalır.

Şu halde ruh (spiritus) ruhu (anima) tutar, tıpkı ruhun (anima) bedeni tuttuğu gibi, zira ruh (anima) ancak ruhun (spiritus) aracılığıyla bedende ikamet eder, birleştiklerinde ise asla ayrılmazlar, zira ruh (spiritus) ruhu (anima) tutar, tıpkı ruhun (anima) toprağı tuttuğu gibi.

Bu sebeple Hermes, taşlardaki ruhlara (anima) hürmet edilmesini emreder, zira onların meskeni taşların içindedir, uçucu olanların tutulması ise onlarladır, şu halde pıhtılaşmamız budur, çünkü kaçanı tutar.

Öyleyse ruhu (anima) beyaz yapraklı toprağa ekin, çünkü o onu tutar, zira topraktan göğe yükseldiğinde, yeniden toprağa indiğinde, aşağıdakilerin ve yukarıdakilerin kuvvetini alacaktır, vesaire.

Islatma (Maceratio) ve Suyu Toprak Üzerine Geri Döndürme Tarzı Hakkında

Arnoldus der ki,

Şu halde suyu ovarak dök ve ardından yavaşça kalsine et, ta ki bu toprak kendi suyunun ellide birini emene dek, bilesin ki toprağın ilkin az suyla, sonra ise daha çok suyla beslenmesi gerekir, tıpkı bir çocuğun terbiyesinde görüldüğü gibi.

Bu sebeple sekiz günde bir suyla azar azar emzirerek toprağı iyice ov, nihayetinde onu göm, zira gömülme yoluyla yanıklık giderilir ve madde ilk maddesine (prima materia) döndürülür, ardından ateşte ılımlı bir şekilde kalsine et, bunu defalarca tekrarlamaktan usanma, çünkü toprak sık sık sulanmadan meyve vermez.

Ve eğer öğütme işlemi, su toprakla bir olana dek iyi yapılmazsa, bedene hiçbir fayda sağlamaz.

Şu halde elini öğütme zahmetinden yahut öğütme ve yıkamadan geri çekme, çünkü bu işlem toprağı beyazlatır, yine de toprağı azar azar emzirmekten ve toprağın kurumasının ardından uzun süreli bir öğütmeyle azar azar tamamlamaktan başka bir şey yapmaktan sakın, bundan sonra bunda ağırlık her yerde gözetilmelidir,

öyle ki aşırı kuruluk yahut fazla nem uygulama sırasında bozmasın, yani çözülmenin eklediği kadarını fırınlayarak kaynatasın ve fırınlamanın eksilttiği kadarını emzirerek çözensin. Bu sebeple toprağın kalsinasyonundan sonra her defasında ölçülü miktarda su dök, ne çok ne de az, zira çok olursa kalsinasyon deryaya döner, az olursa küle döner, yanar. Bu yüzden sekiz günde bir toprağı tatlılıkla ve acele etmeden sulayacaksın, ateş üzerinde kaynatacaksın ve kalsine edeceksin, ta ki sudan kendi ağırlığının ellide birini emene dek.

Ve unutma ki emzirmeden sonra yedi gün boyunca gömülmelidir, şu halde uzun da olsa bu işi defalarca tekrarla, çünkü tamamlanana dek ne tentürü ne de faydalı bir ilerlemeyi görebilirsin. Öyleyse bütün ameliyatta iken, her kaynatmada beliren tüm işaretleri aklında tutmaya ve sebeplerini araştırmaya gayret et.

Nitekim üç renk vardır, siyah, beyaz ve sarı, toprak çıktığında siyahlık kusurludur ve siyahlık tamamlanmıştır.

Şu halde her defasında ateşi kalsinasyonda azar azar yükselt, ta ki toprak ateşin şiddetiyle beyaz olarak çıkana dek.

Zira ısı nemde etki gösterdiğinde siyahlık verdiği gibi, kurulukta etki gösterdiğinde beyazlık verir. Bu sebeple toprak beyaz olmazsa, onu suyla öğüt ve [okunamadı]

sonra tekrar kalsine et, zira Azot ve ateş latonu temizler ve ondan karanlığı giderir, zira hazırlığı her daim su ile yapılır. Bu sebeple berrak su nasılsa berrak toprak da öyledir, toprak ne kadar çok yıkanırsa o kadar beyaz olur, bu yüzden güçlü bir ezme ile sulandırmanın defalarca tekrarlanmasından ve cıvanın sululuğunun sıkça giderilmesinden sonra, sululuğun büyük kısmı silinir, bunun kalıntısı da süblimasyonun tekrarlanmasıyla benzer şekilde uzaklaştırılır.

Arnoldus, Rosarium'unda kelimesi kelimesine bunları söyler.

Süblimasyon ve Beyazlatma Tarzı ile Bütün Üstatlığın Özeti

Toprak, suyun ellide birini çektiğinde, onu elinden gelen en güçlü ateşle, en beyaz toz gibi yukarı yükselene dek hızla süblimleştir.

Toprağın kar gibi bembeyaz olduğunu ve aludelin ek yerlerine ve yanlarına ölü bir toz gibi yapıştığını gördüğünde, altta kalan tortular olmaksızın onun üzerinde süblimasyonu tekrarla, zira onun sabit bir kısmı yapışır, böylece tortularla birlikte sabitlenir ve hiçbir hüner yoluyla onlardan ayrılamazdı.

Tortulardan yukarı yükselen toz, külden ve topraktan ayrılmış, süblimleşmiş ve onurlandırılmış bir küldür, aşağıda kalan ise küllerin külüdür, yerilmiş, lanetlenmiş tortu ve cüruftur.

Öyleyse onun durusu ile berrağı arasında bir ayrım yap, zira kar gibi bembeyaz yükseldiğinde tamamlanmış olacaktır, onu duman olup uçmasın diye dikkatle toplayacaksın, çünkü aranan iyi şey, yapraklı beyaz toprak, donması gerekeni donduran, arseniği ve beyaz kükürdü arındıran bizzat odur, Aristoteles onun hakkında, simyacıların ondan gümüş yapmak üzere elde edebilecekleri en iyi şey olduğunu söyler.

Hiç kimse toprağı sofistlerin sebzeleri için süblimleştirmemelidir, bilakis onu mükemmel iksirimiz için süblimleştirmelidir, süblimleşen şeyler iki yolla süblimleşir, ya kendiliklerinden, çünkü ruhturlar, ya da diğerleriyle birlikte, çünkü ruhlarla bütünleşirler.

Nitekim cıva bir ruh olduğundan kendiliğinden süblimleşir, bizim toprağımız ise kireç (calx) olduğundan, yalnızca cıva ile bütünleştiği için süblimleşir.

Öyleyse kireci dönüştür, cıvayı emdir ve tek bir beden olana kadar kaynat, bunu defalarca tekrarlamaktan usanma, zira beden cıva ile bütünleşmedikçe yukarı yükselmez, bu yüzden doğasını elinden geldiğince inceltmen ve tek bir vücut olana dek cıva ile kuvvetle ezmen gerekir, çünkü süblimasyonu yalnızca bedenleri ince bir maddeye indirgemek, yani ruh olmalarını sağlamak ve bedenin her şeyde, ister Güneş ister Ay olsun, hükmetmek için hafif olması maksadıyla yaparız, bu süblimasyonu bedenleri kendi ilk maddelerine (prima materia), yani cıva ve kükürde döndürmek için yaparız.

Bu süblimasyonu üç nedenden ötürü yaparız, biri bedenin ince madde ve doğadan bir ruh olmasıdır, ikincisi cıvanın kireç ile iyice bütünleşmesidir, üçüncüsü ise bütünün beyaz veya kırmızı rengi almasıdır.

Bu sebeple kireç Ay için süblimleştiğinde beyaz olmalıdır ve cıva da benzer şekilde beyaz olmalıdır, kireç Güneş için süblimleştiğinde ise kırmızı olmalıdır ve cıva da benzer şekilde ateşle kızarmış olmalıdır ve mumsu bir toz olmalıdır.

Kırmızı cıvayı beyaza, beyazı da kırmızıya katma, her bir cinsi kendi cinsiyle koy, yakılmış ateşe koy ve hepsini süblimleştir, aşağıda kalanı yukarı yükselenle karıştırma, zira dipte kalanı, tamamı yükselene dek cıvanın bütünleşmesi yoluyla süblimleştirmeyi tekrarlayacaksın, aksi halde onu üstatlığa koyma.

İçinde cıvayı süblimleştirdiğin imbik camdan, künk ise sırlı topraktan olsun, dibinin ağzı geniş olsun ki cıva daha serbest yükselebilsin.

İmbik ile künk, cıvanın çıkamayacağı veya buharlaşamayacağı şekilde birleştirilmelidir ki üstatlık heba olmasın.

Çoğaltma (Multiplicatio)

[okunamadı]

Geber'in Üçüncü Kitabının Yetmiş Dokuzuncu Bölümü.

Güneş ilacının hazırlanışına, hilekar bir gayretle, yakıcı olmayan kükürt ilavesi bu şekilde mükemmelce tatbik edilmiş sabitleştirici ve kalsine edici tarzda ve temiz olana dek çokça tekrar ile çok çeşitli çözme tarzıyla yapılır, nitekim süblimasyon yoluyla kemale eren bu mükemmel tatbikat önceden gelir ve bu katkının tarzı, onunla birlikte yükselene ve durması için onunla birlikte tekrar sabitlenene kadar, hünerle birleştirilen sabit olmayan taş süblimasyonunun babasının tekrarı iledir, bu kemalatın bolluk tertibi ne kadar çok tekrarlanırsa, bu ilacın bolluğu da o kadar çoğalır.

Onun iyiliği daha çok artar ve en yüce mükemmelliğinin artışı çoğalır.

Biz ise kötüler tarafından hırpalanmayalım diye bu üstatlığın bütün kemalatını, kısa, eksiksiz ve açık bir söz altında anlatıyoruz.

Bunun gayesi, taşın ve onun eklentisinin süblimasyon yoluyla en mükemmel biçimde arındırılmasıdır.

Bundan sonra hünerlerin tarzıyla onlardan uçucu olan sabit kılınsın.

Ardından ise sabit olan uçucu hale gelsin, tekrar uçucu olan sabit kılınsın, bu tertip içinde, bu dünyanın ilimlerinin her sırrının üzerinde olan pek kıymetli sır ve emsalsiz hazine tamamlanır.

Sen de ona en büyük çalışma gayretiyle ve derin tefekkürün uzunluğuyla yönelmelisin, zira onunla bulacaksın, onsuz değil.

Bu ilaca, böylesi bir ihtiyat gayretiyle yapılan iyi tatbikatın tekrarı, cıvayı sonsuz güneş yapıcıya ve gerçek ay yapıcıya dönüştürene dek taşın hazırlanışında vuku bulabilir, bu ancak onun çoğaltılmasına bağlıdır, doğaların yüce, mübarek ve şanlı Tanrısına hamdolsun ki, bize bütün ilaçların silsilesini onun tecrübesiyle birlikte vahyetti, biz de onun araştırılmasının iyiliğiyle ve emeğimizin ısrarıyla bunu aradık, gözümüzle gördük ve elimizle dokunduk, onun tamamlanışı üstatlığımızla tetkik edildi.

Fakat bunu gizlediysek de öğretinin oğlu şaşmasın, zira bunu ondan gizlemedik, aksine anlayışsız kimseden zorunlu olarak gizli kalacak ve basiretli olanların onu bulma arayışına çekilebileceği böyle bir sözle kötülere ve ahlaksızlara aktardık. Öyleyse ey öğretinin oğulları, araştırın.

Yalnızca sizlere saklanmış olan Tanrı'nın bu en yüce lütfunu arayın, kötülüğün anlayışsız oğulları ve hadsiz fesadın kötü niyetlileri, bu ilimden kaçın, zira o size düşmandır ve karşıttır, sizi yoksulluğun sefaletine sürükleyecektir, çünkü Tanrı'nın bu lütfu ilahi takdirin hükmüyle sizden büsbütün saklanmış ve tamamen reddedilmiştir. Geber böyle der. Aynı yazar birinci kitabın yirmi altıncı bölümünde şöyle der,

Sanatı taklit eden fırkamızdan olan eskilerin kanaatine göre sana işaret ederiz ki, doğanın eserindeki başlıca doğal şeyler, kokuşmuş ruh, yani kükürt ve canlı sudur, biz buna kuru su denilmesini de kabul ederiz.

Kokuşmuş ruhu ise kısımlara ayırdık, zira o bâtında beyazdır, bu eserin üstatlığında ise hem kırmızı hem siyahtır, zahirde ise her ikisi de kırmızıya meyleder.

Aynı yazar 2. kitap, 39. bölümde, Yetkinliğe yardımcı olan şeylerin tetkiki, cisimlere sanat olmaksızın yapıştığını ve başkalaşım meydana getirdiğini gördüğümüz şu şeylerin tabiatlarının tetkikidir, bunlar markaşit, magnezya, tutya, antimon ve lâcivert taşıdır (lapis lazuli), ve yapışmaksızın cisimleri arındıran şeylerin tetkikidir, bunlar da şüphesiz tuz ve şaplar, güherçile ve borakslar ile bunların tabiatında olanlardır, ve benzer bir tabiat vasıtasıyla arındıran camlaşmanın tetkikidir.

Geber'in Ustalığın Araştırılması (Investigatio magisterii) kitabına göre en keskin sirkenin arındırılması.

Sirke hangi türden olursa olsun, ekşi yahut buruk olsun, inceltilir ve arıtılır, ve bunların kuvveti yahut tesiri damıtma yoluyla iyileştirilir, bunların arındırılması ve arıtılması üzerine yeterince söz ettik, ki bunlarla kusurlu cisimler hazırlanabilir, arıtılabilir, iyileştirilebilir ve inceltilebilir, ve daima gereken ateş vasıtasıyla, zira bunlar aracılığıyla ateşin gayesine uygun olarak şu usulle hazırlanır ve arıtılırlar. Zira bu kusurlu cisimler, kendilerine karışarak içlerinde karalık hasıl eden, söz konusu cisimleri ifsat eden fuzuli nemlere ve yanıcı kükürtlüğe sahiptirler.

Zira bunlar murdar, kokuşmuş ve yanıcı, ziyadesiyle kesif, atımı (projeksiyonu) ve erimeyi engelleyen bir topraksılığa sahiptirler, söz konusu bu cisimlerdeki bu fazlalıklar, tecrübemiz ve araştırmamızla kesin ve mahirane surette bulunmuş olanlardır, ve bu fazlalıklar söz konusu cisimlere kökensel olarak değil, arızi olarak geldiklerinden, binaenaleyh arızi olanların soyulup atılması da mümkündür.

Şu halde yapay ateş ve söz konusu bu arındırıcılarla, yalnızca gümüş suyu (argentum vivum) ve kökensel kükürt cevheri baki kalacak şekilde, tüm arızi fazlalıkları gidermek gerekir.

Ve kusurluların eksiksiz hazırlanışı, kusursuz arıtılışı budur, bunların yahut geriye kalan bu saf cevherin iyileştirilmesi, arıtılması ve inceltilmesi, İksir'in hazırlanışının gerektirdiği üzere pek çok yolla vuku bulur, binaenaleyh genel olarak arıtmanın usulü şudur,

Zira evvelemirde, denk bir ateşle, onların özündeki bozulmuş olan tüm fuzuli nem, keza latif ve yakıcı fazlalık yükseltilmelidir, ve bu kalsinasyon (calcinatio) ile yapılır, ardından, onların kirecinde kalan yakıcı fuzuli nemin ve karalığın bozulmuş tüm cevheri, kireç beyaz yahut kırmızı oluncaya dek, yahut cisme, tabiata ve hususiyete göre boyanmış, temiz ve evvelce zikredilen her türlü fazlalıktan yahut bozulmadan arı kılınıncaya dek söz konusu arındırılmış aşındırıcı, keskin yahut buruk maddelerle kemirilmelidir, ve bunlar söz konusu aşındırıcılarla ovarak, emdirerek ve yıkayarak temizlenir, bundan sonra ise murdar topraksılık, yani yanıcı ve kesif tortu, madeni erimesi olmayan arındırılmış yahut saf söz konusu maddelerle, söz konusu usulle arıtılmış zikredilen kireçle karıştırılıp iyice dövülerek tamamen yok edilmeli yahut defedilmelidir, ki bunlar erimede yahut kirecin indirgenmesinde kesif ve murdar topraksılığı kendileriyle birlikte tutacak, geriye ise ifsat edici her türlü fazlalıktan arınmış saf cisim kalacaktır.

Ve bunların saf cevherinin genel manada iyileştirilmesinin ve inceltilmesinin tüm usulü şudur,

İlk olarak bu cisim tasfiye edilir ve indirgenen şey ateşle ve söz konusu arındırıcı yardımlarla tekrar kalsine edilmelidir.

Müteakiben çözücü olan şeylerle çözülmelidir, zira bu su bizim taşımızdır, gümüş suyundan hasıl olan gümüş suyu, ve ruhani cisimden çekilip çıkarılmış, inceltilmiş yahut seyreltilmiş kükürtten hasıl olan kükürttür, bu da kendi cinsinin cinsinden yapılan diğer hazırlanmış maddelerle içindeki unsuri kuvvetler pekiştirilerek, ve renk, sabitleme, ağırlık, saflık, erime ve yetkin İksir'e ait olan diğer ve bütün hususlar artırılarak iyileştirilebilir, ve yalnızca bizim tarafımızdan araştırılmış olan, madeni cisimlerin genel olarak hazırlanması, arıtılması, inceltilmesi ve iyileştirilmesi usulü budur.

İksir'in çoğaltılması iki yolla olur, birincisi taşın mükerrer çözülmesi ve pıhtılaşması (coagulatio) ile, ikincisi ise ilk İksir taşının miktar itibarıyla beyaz yahut kırmızı bir cisim üzerine atımı (projeksiyonu) iledir, ki aynı cisim ilaç içinde de ufalanır,

Ve o vakit bunlar kendi sularında ve menstrumlarında çözülmek üzere birlikte konulacaktır, ve böylece ilk İksir böylesi bir tentürün mayası olur, ve kadın fırıncılar da böyle yaparlar.

Beyaz İksir'in mumlanması (inceratio) üzerine

Bundan ötürü dipte parlak halde bulacağın billur levhadan çekip çıkar, ve evvela hafif bir ateş üzerinde, bir pota içinde daha önce anılan kendi beyaz havasından damla damla üzerine damlatarak, duman çıkarmaksızın balmumu gibi eriyene dek son mumlama ile ez ve mumla, o vakit akkor haldeki levha üzerine dök, şayet balmumu gibi pek süratle erirse, mumlanmıştır, yok şayet erimezse, duman çıkarmaksızın balmumu gibi eriyene dek beyaz yağından damla damla katarak onu mumlamaya geri döndür.

Ve bu cidden bütün Filozofların buyruğudur, süblime edilmiş cüzleri, toprağın en saf cüzünü sabitlediğin vakit, sabitlenmemiş bakiye cüzün süblimasyonunu sabitlenmiş olanın üzerine, o da benzer şekilde sabitlenene dek tekrar edesin, bundan sonra ateş üzerinde sına, şayet iyi bir erime verirlerse, o vakit süblimasyonu yeterince tekrarlamışsındır,

yok şayet vermezse, duman çıkarmaksızın balmumu gibi çabucak eriyene dek sabitlenmemiş cüzün süblimasyonunu onun üzerine defalarca tekrarla, o vakit çıkar ve bırak.

Yukarıda zikredilen kısımdan müellifin gayretkeş maksadına dikkat kesil, zira mumlama usulünü o kadar çok tekrar etmiştir ki, belki de bunu bir kez anmak kâfi gelirdi.

Lakin zaruri ve bıkıp usanmaz mumlama çoğaltımını okuyucunun zihnine daha kuvvetle ve silinmezce nakşetmek için bunu defalarca yineler, zira İksir'in tüm kudreti buna bağlıdır, vesaire.

Ayrıca mumlama, sabitleme ve süblimasyonun aynı şey olduğunu ve aynı ameliyeden ibaret bulunduğunu mülahaza et, zira mumlama ile ruh sabitlenir ve cisim süblime edilir. Aynı Arnoldus bir önceki bölümde der ki, Yedi kez damıtılmış suyu bir kenarda sakla, zira o, evliliği tesis eden çözücü felsefi cıvadır, ve latonu yıkayan hayat suyudur. Ve beyaz su ile yaptığını kırmızı su ile de yapacaksın, zira yıkamanın tek ve aynı usulüne ve benzer bir tesire sahiptirler, şu farkla ki beyaz su beyazlatmak içindir, kırmızı su ise kızartmak içindir. Şu halde birini diğeriyle karıştırma, zira yaparsan yanılırsın.

Aynı Arnoldus diğer bir bölümde der, Şayet daha güç erirse, ki bu mumlamanın noksanlığındandır, ona yağ ile, yani hava ile imdat eyle, hafif ateş üzerinde balmumu gibi eriyene dek damla damla damlat, zira mumladığın vakit, soğuk ve kuru olandan ziyade sıcak ve nemli olandan katarsın,

ve sabitlediğin vakit, sıcak ve nemli olandan ziyade soğuk ve kuru olandan katarsın.

Şu halde dediklerimi iyi anla, zira bu eserin yetkinliği tabiatın başkalaşımıdır.

Yukarıda zikredilenlerden aşikârdır ki su, hava ve yağ aynı şeydir, yani madeni Merkür'ün ruhudur, vesaire. Aynı yazar diğer bir bölümde,

Birbiriyle uyuşan başlıca dört idare usulü vardır, yani çözmek, yıkamak, indirgemek ve sabitlemek.

Kesif olanı basitte çözmek ve inceltmek, karanlık olanı aydınlık olana dek yıkamak, nemli olanı kuruya indirgemek, uçucu olanı sabit cisim üzerinde sabitlemek. Çözmek, cisimleri ayırmak ve ilk maddeyi yahut mayamızı yapmaktır. Yıkamak, toprağa gömmek, damıtmak ve kalsine etmektir. İndirgemek, yağlandırmak, mumlamak yahut döllemek, inceltmektir. Sabitlemek, nikâhlamak, ayrıştırmak ve pıhtılaştırmaktır.

Birincisiyle tabiat içeriden değişir, ikincisiyle dışarıdan, üçüncüsüyle yukarıdan, dördüncüsüyle aşağıdan.

Yeniden Canlanma (Revivificatio)

Burada ruh gökten güzelce iner, Ve Filozofların oğlunu ölümden diriltir.

Geber, üçüncü kitap, doksanıncı bölüm, Bütünün hülasası.

Aynı şekilde bu filozof, cıva tözünün sabitlenmiş olmasını ister, zira sabitleme usullerini pek çok tedbir ve hünerle öğretir, fakat bu değerli taşın tözünün son derece sabit olduğundan kim şüphe duyabilir, onu tanıyan hiç kimse şüphe etmez, binaenaleyh vesaire.

Aynı şekilde filozof, taşının nemi korunsun diye ateş tedbiriyle sabitlenmesini ister, oysa yeryüzünün bağrındakinden daha mutedil bir hararet nerede bulunur, binaenaleyh vesaire.

Aynı şekilde filozof, taşının eritilmesini ister, binaenaleyh vesaire, buradan anlaşılmaktadır ki filozofların üstadı bizzat taştır, sanki yapması gerekeni zaten doğal olarak ve kendi kendine yapıyormuş gibi, nitekim filozof taşın efendisi değil, bilakis onun hizmetkârıdır.

Filozof der ki, O halde sanat yoluyla ve doğanın dışına çıkarak, bir şeyin içine onda doğal olarak bulunmayan bir nesneyi hileyle katmaya çalışan kişi yanılır ve hatasına ağlayacaktır. Kırmızı iş için başlangıç Güneş'tir.

Beyaz iş için ise yakıcı ve yanıcı kükürdünden arındırılmış Ay'dır. Böyle bir tözün onda bulunduğunu kırk yedinci bölümde bulursun. Ay'ın beyaz iş için gereken taş olduğu ise on sekizinci bölümde geçer.

Şu halde ruhu, bedeni ve canı haiz olan bu değerli taşı al, onda temas kalmayacak şekilde kendi nemiyle yahut cıva ile kalsinasyona tabi tut. Fakat taşa üçüncü mertebede de muamele edilir ki bu, hazırlığın nihai tamamlanışında yer alır, o da şudur, sabitlenmiş taşı süblimasyon tarzlarıyla uçucu kılmalı ve sabit olmayan ruhlarla süblime etmelisin.

Sabit olanı süblime etmek, bedeni ruha dönüştürmekten başka bir şey değildir, bu sır filozofun sözlerinden şu şekilde çıkarılır.

Nitekim otuz yedinci bölümde belirtilir ki, bedene, yani sabit töze, her ne olursa olsun, evvelemirde üstatlıkla işlenmedikçe, yani taş önceden çözülüp pıhtılaşmadıkça ruh karışmaz. Lakin taşın nasıl çözüleceğini sorarsan, burukluk ve keskinliğe sahip, tortusuz berrak keskin sularla, tıpkı şarap sirkesi gibi çözüldüğü söylenmelidir, vesaire. Taşın neden çözüldüğünü soracak olursan, otuz yedinci bölümde geçtiği üzere denmelidir ki, çözülen her şey tuzların ve şapların doğasını kazanır, çünkü yalnızca tuzlar camlaşmadan önce erir ve benzer şekilde kendi doğaları gereği sadece tuzlar çözünür. Dolayısıyla taşımız çözülürse tuzların doğasını kazanacaktır, eriyen şey ise nüfuz eder ve nüfuz eden her şey dönüştürür, vesaire.

Elli yedinci bölümde geçer ki, bedenler en yüksek ateş derecesiyle süblime edilir, ta ki sabit olan sabit olmayanla tamamen yükselene dek, on ikinci bölümde olduğu gibi, şayet tamamı süblime olmamışsa, bütünüyle yükselmeye yetene kadar sabit olmayan kısımdan tekrar eklenmelidir.

En kuvvetli ateş ile, yalnızca bedenin yükselmesini, yani ruha dönüşmesini sağlayan çürüme ve cıvamızın ateşini anla. Yükseldiğinde ise, bu tekrarlanan işlem marifetiyle bütünü sabitlenene kadar süblimasyonu yinelenmelidir.

Ve sabit olanı çöz, yani yukarıda olduğu gibi sirkeye koy, her şeyi dört kez tekrarla, nitekim bu husus yukarıda sana yeterince açıklanmıştır.

Ve çözüleni uçucu kıl, sanki çözünme yoluyla taş uçucu hale gelir demek ister gibi.

Ve yine, uçucu olanı sabit kıl, zira filozof elli yedinci bölümde bu minval üzere devam eder, erime sağlayana veya akıcı hale gelene kadar bu sürer.

Onuncu bölüm, bu iş beyaz için midir, yoksa kırmızı için midir, Adamarus yanıtlar, her ikisi içindir. Nitekim altmış altıncı bölümde ay taşının ve güneş taşının özde aynı olduğu yazılıdır, çünkü her ikisi de yalnızca felsefi cıvadan yetkinliğe erer.

İşleyiş tarzında da tek bir yol vardır, zira aynı işlemlerle ve aynı sırayla icra edilir.

O halde bütün filozoflara göre tek bir deva vardır, lakin mayalanma ile farklılaşırlar. Yetkinliğin beyanı.

Kralın Bilmecesi Burada doğdu tüm sanatların imparatoru, Ondan üstünü doğamaz artık, Ne sanatla ne de doğa yoluyla, Yaşayan hiçbir mahluktan. Filozoflar ona oğulları der, Kadir gelir onların tüm işlerine. İnsanın ondan dilediği her ne ise, Sağlık verir tastamam bir güçle. Altın, gümüş ve değerli taş, Kuvvet, gençlik, güzellik ve paklık. Öfkeyi, kederi, yoksulluğu ve dermansızlığı defeder, Her kim ki Tanrı ona bunu bahşeder.

Kraliçe Ay'ın Yanıtı Burada doğdu soylu, zengin imparatoriçe, Filozoflar ona kendi kızları der. O çoğalır ve sayısız evlat doğurur, Ölümsüzdür onlar, lekesiz ve tertemiz. Ölümü kovar ve yoksulluktan sakındırır, Zenginlik, sağlık, onur ve mülk verir, Ve üstündür altından, gümüşten ve değerli taştan, Bütün kuvvetlerden, büyükten ve küçükten. Dünyada yoktur onun bir dengi, Bunun için şükrederiz göklerin hâkimi Tanrı'ya.

Geber der ki, emin olduğumuz ve apaçık tecrübeyle bütün kelimelerinin doğru olduğunu müşahede ettiğimiz araştırmamızda, bu ciltlerde bizzat gördüğümüz deney ve akıl yürütmeye uygun olarak sadece bizim tarafımızdan yazılanlar yer almaktadır, zira kendi tecrübemizle parmaklarımızla çıkardığımız, gözlerimizle gördüğümüz ve ellerimizle dokunduğumuz şeyleri mükemmel üstatlığımızın Külliyatı'na (Summa) yazdık.

Bilge zanaatkâr, kötü niyetli veya cahil kimselere ifşa olmasın diye muhtelif yerlere serpiştirdiğimiz niyetimizi toplayarak kitaplarımızı incelesin ve çalışıp deneyerek, hünerli emeğin sebatıyla tam bir bilgiye ulaşana dek tecrübe etsin, zanaatkâr kendini bu yola versin ve bulacaktır.

Haset edenler bizi yolumuzdan alıkoymasın diye bildiririz ki, ilmimizi sözün akışı içinde ardışık olarak vermedik, bilakis onu çeşitli bölümlere dağıttık, bunun sebebi şudur, şayet kesintisiz aktarılsaydı layık olmayanlar, erdemliler kadar kötüler de onu sahiplenirdi, nitekim en açık konuştuğumuz yerlerde onu aynı şekilde gizledik.

Yine de zanaatkâra bilmeceyle değil, açık bir söz dizisiyle hitap ettik ve onu ancak en yüce, kutlu, ulu ve şerefli olan tek Tanrı'nın, onu yazan bizlerin zihnine lütfettiği yahut dilediğine bağışlayıp dilediğinden esirgeyen ilahi iyilik lütfunun akıttığı söz tarzıyla kaleme aldık. Öğreti oğlu ümitsizliğe kapılmasın, zira onu ararsa bulacaktır, sırf bir öğretiyle değil, kendi doğasını araştırma tarzıyla bulacaktır, çünkü gayretinin erdemiyle arayan kişi ilme erişir, kitapların zahirini körü körüne takip eden ise bu pek kıymetli sanata son derece güç ulaşır, zira biz yalnızca tarafımızdan araştırılan bu sanatı yine sadece kendimize emanet ettik, başkalarına değil, oysa bu sanat son derece hakiki ve kesinlikle şüphesizdir.

Yalnızca basiret sahiplerine bu sanatı ve bize bağışlanan usuller vasıtasıyla araştırma yolunu izah ettik, fakat onu bulunuş haliyle yalnız kendimize sakladık, bununla birlikte bulma tarzını ve tarzların hünerlerini de açıkladık.

Şu halde aktardığımız şeyler vasıtasıyla iyi niyetli zanaatkâr kendini eğitsin ve en yüce Tanrı'nın bağışını bulduğuna sevinecektir. Yüce sanatın araştırılması için bu sözler kâfidir, Geber böyle der.

Geber, Doğal İlkeler Üzerine adlı eserinin on altıncı bölümünde der ki, bilinmelidir ki taş arındırıldıktan, ifsat edici her nesneden kusursuzca temizlendikten ve akabinde mayalandıktan sonra, artık kabı değiştirmeye ve onu açmaya ihtiyacın yoktur, ancak kabın kırılmaması için Tanrı onu muhafaza etsin, filozoflar bu sebeple tüm üstatlığın tek bir kapta kemale erdiğini söylemişlerdir. Ve bilinmelidir ki, taşın hakiki tasfiyesinden sonra beyaz iş kırk gün ve gecede tamamlanır, zira arınmada zanaatkârın maharetle çalışması haricinde tayin edilmiş muayyen bir vakit olamaz, kırmızı iş ise doksan gün ve gecede tamamlanır, tam bir yetkinlik için hakiki hudutlar bunlardır, bunu tasfiyeden sonraki pıhtılaşma hakkında anla, o tasfiye ki çürüme ve bedenin saf ruha dönüşmesi haricinde başka bir surette gerçekleşemez, buna nail olduğunda Tanrı'ya hamdet.

Senior der ki, Ben nemli ve soğuk, büyüyen Ay’ım ve sen ey Güneş, sıcak ve nemlisin (yahut kurusun), menzilde halimizin denkliği içinde birleştiğimizde, bu ancak hafif bir ateşle olur, beraberinde anahtarı taşır, onda dinleniriz ve oluruz, nitekim o asil doğumun kadını ve erkeği gibi, yani sözün beyanıyla, ben ve Güneş birleştiğimizde, kapalı evin karnında dinleneceğimiz vakit, senden canı okşayarak alırım, eğer güzelliğimi ve zarif suretimi senin yakınlığından almışsam, seviniriz ve ruhun coşkusuyla yüceliriz, kadimlerin mertebesine yükseldiğimizde, o vakit senin ışığının kandili benim kandilime dökülür, senden ve benden şarabın ve tatlı suyun karışımı hasıl olur ve senin akışını menederim, sen o renkle, benim pişmemden ve pıhtılaşmamdan (coagulatio) sonra mürekkep gibi olan o renkle, karalığa büründükten sonra, aşk evine girdiğimizde, bedenim pıhtılaşacak ve boşluğumda olacağım. Güneş Ay’a şöyle cevap verir, Eğer bunu yaparsan ve bana bir zarar vermezsen ey Ay, bedenim geri dönecektir,

Ve bundan sonra sana yeni bir nüfuz etme kudreti veririm, onunla erimenin ve arınmanın ateşinin cenginde muktedir olursun, oradan eksilme ve karanlık olmaksızın çıkarsın, tıpkı kurşun gibi ve başkaldırmadığın vakit sana hücum edilmez. Bunlar Ademar’dan alınmıştır. Raymundus Lullius, Fransa Kralı Rupertus’a Mektubunda şöyle yazar, Bilmelisin ki Filozofların kurşunundan altın renginde yahut ona benzer bir yağ çıkarılır, onunla eğer madeni, nebati yahut hayvani yahut karışık taşı ilk sabitlemeden (fixatio) sonra üç ya da dört kez süblimleştirirsen (sublimatio), seni çözülmelerin (solutio) ve pıhtılaşmaların tüm zahmetinden kurtaracaktır. Bunun sebebi şudur, zira bu, ilacı nüfuz edici, dostane ve her şeyle birleşebilir kılan gizli şeydir ve onun mükemmelliğini haddinden fazla artıracaktır, öyle ki dünyada bundan daha gizli bir şey yoktur. Bu yüzden mucizevi şeyler söylüyorum ki bunlar tüm eski filozoflara inanılmaz gelirdi, yani eğer bu yağı sululuktan layıkıyla ayırmayı bilirsen ve az önce anılan karıştırma tarzında emek verirsen, otuz günde taşı terkip edebilirsin. Lakin bu kendi başına zaruri değildir, zira onun çözülmeleri ve pıhtılaşmaları (söylendiği gibi) tez vakitte vuku bulur. Yine de eğer onun süblimasyonu yapılacak olursa, taşın tentürünün (tinctura) pek çok genişleyeceğine inanırım, öyleyse niyetine uygun olanı seç. Galen’in iksirin neden meydana geldiğine dair izahı, Filozofların iksiri (elixir), ve der ki, muhtelif üstatlar muhtelif ilaçlar koyarlar.

Bazıları iksir dağların madenlerindendir der, başkaları otlardandır, diğerleri hayvanlardan ve idrardan vb. der. Lakin imbikte (alembicus) konulan bu şeylerin birinden meydana gelir ve evvela duman halinde can çıkar, yani ruh, ikincisi sıvıda yağ çıkar, yani nefis, üçüncüsü ise kapta kalan şeydir, topraksıdır ve beden diye adlandırılır, zira bu üçünden, ruhtan, nefisten ve bedenden, karışabilecek ve eriyebilecek şekilde birleştirilmiş olarak iksir meydana gelir, bazıları ise kükürt (sulphur) ve cıva (argentum vivum), eğer biri onları eriyebilir kılarsa, iksir olur derler. Bil ki, hiçbir su, yağ yahut ateş boyama tesirine sahip değildir, meğerki tortulara geri döndürülerek ve damıtmalar tekrarlanarak yeniden düzeltilsin, bunu sekiz veya on defaya kadar ekleriz,

O halde hem çözülecek, hem sabitlenecek, hem boyanacak ve tamamlanacak şeylerin hepsinde bir ölçü tutulmalıdır, zira niyet layıkıyla şeyi bezemeli ve tamamlamalıdır, yani kusurlu bedenler gerektiği gibi kalsine edilsin (calcinatio), incelikle yıkansın ve yumuşatılsın, beyazlatılsın yahut mumlansın, döllensin ve yukarıda anılan tarzda çözülmeye bırakılsın, ruhlar ise incelikle yıkansın ve arındırılsın ve yumuşamaya ve alçalmaya hazırlansın, sıcak ve kuru olanlar çözülsün, kalsine edilsin yahut görüleceği üzere süblimleştirilsin, yahut işi yapanın selim aklına göre daha iyi hükmedilsin.

Rosarium Korkusuzca bir yeşil aslan gibi yaşarım, Bende gizlidir filozofların tüm sırrı. Güneş’i yutan Yeşil Aslan (leo viridis) olan cıvamıza (mercurius) dair. Cıva işte odur,

Ve bil ki o soğuk ve nemlidir ve Tanrı bütün madenleri ondan yarattı. Zira o havadünyevi, sulu bir unsurdur, ateşten kaçar.

Ondan bir cüz sabitlendiğinde, yüce bir iş hasıl eder ve faydalı bir ruhtur ve dünyada onun gibisi yoktur, ne de onun yerine geçecek bir şey vardır ve o her bedende derin bir temeldir, onu ayağa kaldırır. Bedene karıştığında onu diriltir, aydınlatır ve bir halden diğer hale, bir renkten diğer renge dönüştürür.

O halde beyazlığın ve kırmızılığın tam iksiridir ve kalıcı sudur ve hayat ve ölüm suyudur, bekaret sütüdür, arınma otudur ve can pınarıdır ki ondan içen ölmez, renklerin dayanağı ve onların ilacıdır ve renkleri parıldatandır ve öldüren, dirilten ve nemlendiren, ısıtan ve soğutan odur ve rejiminin ölçüsüne göre zıtlıklar doğurur.

Ve o diri olduğunda başka tesirleri vardır, ölü olduğunda diğerlerinden başka tesirleri vardır, süblimleştiğinde ise bambaşka tesirleri vardır.

Ve o kendi kendisiyle çiftleşen, kendi kendini dölleyen ve gününde doğuran Ejderhadır, zehriyle bütün hayvanları öldürür ve [okunamadı] onu helak eder ve cıva sebebiyle kısa zamanda dağıtır, zira ona güç yetiremez ve yemez, bilakis ondan kaçar. İlk filozof olan bilgeler ise ateşi bekler hale gelene dek ona azar azar maharet yolları tertip ettiler, öylece ateşin savaşı üzerine dayanmaktan geri durmaz ve onunla beslenir, öyle ki ona bir sabitleme bağlandığında,

Rosarium Mucizeler ve başkalaşımlar husule gelir, nitekim o değiştiğinde değiştirir ve onun karalığı, sedası ve parıltısı zahir olur, binaenaleyh boyandığında boyanmıştır ve boyar, çözüldüğünde çözülmüştür ve çözer ve göz açıp kapayıncaya dek beyazlatır,

Ve birbirini takip ederek kızartır ve bir araya toplayan sudur ve süttür ve keskin idrardır ve yumuşatan yağdır ve bütün mucizelerin babasıdır ve karanlıktır ve buluttur ve kaçak köledir ve Batı Cıvasıdır ki kendini altına üstün tuttu ve ona galebe çaldı, bundan ötürü altın ona der ki, Beni kendine üstün mü tutarsın, oysa ben taşların efendisiyim, ateşe mukavemet edenim.

Bizim cıvamız ona der ki, Elbette, zira ben seni doğurdum ve sen benden doğdun ve benden bir cüz senin nice cüzlerini diriltir, lakin sen cimrisin ve bana nispetle hiçbir şey vermezsin, beni erkek kardeşim ve kız kardeşimle bağlayan kimse ise yaşar ve sevinir ve binlerce bin yıl yaşasa da, her gün yedi bin insanı doyursa da ömründe ona kafi gelir, muhtaç olmaz ve ben bütün sırrım ve bende ilim gizlenmiştir, çünkü bütün bedenleri Güneş’e ve Ay’a dönüştürürüm, zira tabiatım öyledir ki serti yumuşatırım ve yumuşağı katılaştırırım, bu yüzden bil ki hakiki simyayı doğurmak için Filozof Taşı (lapis philosophorum) bütün dünyada birdir ve bu birden sapan kimsenin uçuruma yuvarlandığına inanılır, yine de sanatın onu ulaştırdığı kendi tabiatında mükemmel değildir. Zira üstatlık (magisterium) olmaksızın bize hiçbir fayda sağlamaz, ne de başka bir

Felsefi Faydası vardır, ne de tam anlamıyla bir şey bahşeder, bilakis bozar, bunu da onu üstatlıkla kullanasın diye söylüyorum, zira o saf balgamdır.

Filozoflar harikulade kudretinin tesirinden ötürü ona kimi zaman kükürt ve sarı sevdavi derler, nitekim bazılarının kabul ettiği üzere, Tanrı bütün kavimleri ondan yarattı ve onların kökenini tayin etti. Bu bizim taşımıza başkaları beyaz kurşun adını da verdiler. Nitekim Lucas ve Enimeus şöyle der,

Biliniz ki ey ilim peşinde koşanlar, beyaz bakırımızdan gayrı hiçbir tentür (tinctura) yoktur, zira bizim bakırımız avamın bakırı değildir, avamın bakırı bozulur ve üzerine konduğu her şeyi le 경제ler, fakat Filozofların bakırı, birleştiği şeyi yetkinleştirir ve beyazlatır. Bundan ötürü Platon der ki, Her altın bakırdır, lakin her bakır altın değildir.

Böylece bizim bakırımızın bedeni, canı ve ruhu vardır ve bu üçü birdir, çünkü bunların hepsi birdendir, birin vasıtasıyladır ve onun kökü olan bir iledir. O halde Filozofların bakırı onların iksiridir (elixir), ruhtan, bedenden ve candan tamamlanmış ve kemale ermiştir. Nitekim Filozoflar Taşı türlü adlarla anmışlardır ki, hikmet sahiplerine aşikâr, cahillere ise gizli olsun.

Fakat hangi adla anılırsa anılsın, yine de daima birdir, aynıdır ve aynı şeydendir. Nitekim Mercurinus der ki, Gizli bir taştır o, derindeki bir kaynakta gömülüdür, Değersizdir atılmış gibi, pislikte yahut gübrede gizlidir, Yine de tek bir taştır, ilahi olan bütün adları taşır, Bundan ötürü Tanrı ile dolu olan bilge Morienus demiştir ki, Bu taş, taş değildir, doğurması helal olan bir canlıdır. Ve bu taş bir kuştur ve taş değildir, yahut bu bir kuştur. Bu taş bir yığındır, köktür ve Satürn soyudur, Bu taş Jüpiter'dir, Mars'tır, Güneş'tir, Venüs'tür ve bu taş, Kanatlı olandır ve hepsinden daha parlak olan en alttaki Ay'dır, Kâh gümüştür, kâh altındır, kâh unsurdur, Kâh sudur, kâh şaraptır, kâh kandır, kâh krizolittir, Kâh bakire sütüdür, kâh deniz köpüğüdür yahut sirkedir, Kâh tohumların içinde damlayan maddedir, Kâh tuz cevheridir, Almisidir umumi tuzudur. Kâh zırnığı ilk unsur kabul ederler, Kâh kükürtle arındırılmış temiz denizdir, Ahmaklara açmak istemedikleri şeyi işte böyle tersyüz ederler. Bilge kişi aldanmasın diye böyle remzedilir. Ahmaklara dağıtılmasın diye işlenen bakırdır, Bütün adlarıyla bu tek olan, Ay diye çağrılır.

Bu Taşın ameliyesinin tarzları bunlardır ki, bunların vasıtasıyla aradığımız bu nesne vücuda gelir ve bilfiil varlığa kavuşturulur. Tarzlardan biri süblimasyon (sublimatio), ikincisi iniş, üçüncüsü damıtma, dördüncüsü kalsinasyon (calcinatio), beşincisi çözme, altıncısı pıhtılaşma (congelatio), yedincisi sabitleme (fixio), sekizincisi yineleme, dokuzuncusu mumlaştırmadır (ceratio) ve bunlara benzer nihayetsiz şeyler söylerler, bu tarzlar akıl yoluyla birbirinden farklı görünse de, hakikatte aynıdır.

Zira bazen Filozoflar, kapta bulunan ve Güneş'i yani sıcağı hissettiğinde derhal tüten, yahut gayet latif bir duman suretinde buharlaşıp kabın başına doğru yükselen maddeyi müşahede ettiklerinde, böylesi bir yükselişe süblimasyon adını verdiler.

Sonradan, yükselmiş olan bu maddenin kabın dibine indiğini gördüklerinde, buna damıtma yahut iniş dediler. Keza bu maddenin koyulaştığını, karardığını ve fena bir koku yaydığını gördüklerinde, buna çürüme (putrefactio) dediler.

Siyah yahut esmer rengin ve fena kokunun uzun bir zaman sonra kaybolduğunu ve kül rengini andıran bir beyazlığın hâsıl olduğunu gördüklerinde, buna beyazlatma dediler.

Bundan ötürü Morienus der ki, Bütün üstatlık, suyun topraktan çıkarılması ve suyun toprak üzerinde bırakılmasından başka bir şey değildir, ta ki o çürüyünceye dek, bu toprak su ile çürür ve her şeyi idare edenin yardımıyla temizlendiğinde, bütün üstatlık kemale erer.

Keza toprağın su ile karıştığını, mutedil pişme sebebiyle suyun azar azar azaldığını ve toprağın çoğaldığını gördüklerinde, hepsi bunun kâmil bir mumlaştırma olduğunu söylediler.

Nitekim Filozof der ki, Toprak su ile mumlaşır, emilir ve Güneş'in yani hararetin mutedil pişirmesiyle kurutulur ve bütün madde toprağa döner.

Yine aynı müellif der ki, Bu nesne toprağa döndüğünde tamama erer. Nihayet, bütün maddenin bir nevi dağılmaya uğradığını ve sonra nasıl katı bir cevhere rücu ettiğini müşahede ettiklerinde, akmadığı, bilakis sıkıca durduğu için, bunun yetkin bir pıhtılaşma olduğunu söylediler. Bundan ötürü Platon der ki,

Taşımızı çözünüz ve sonrasında size gösterildiği veçhile büyük bir ihtiyatla pıhtılaştırınız, neredeyse bütün üstatlığa sahip olursunuz. Aynı müellif başka bir yerde şöyle der,

Taşımızı alınız, kaba koyunuz ve hafif ateşte kavurunuz ta ki ufalanıncaya dek, sonra Güneş'in hararetinde pişiriniz ta ki pıhtılaşıncaya dek, biliniz ki bütün üstatlık, hakiki bir çözme ile kâmil ve tabii bir pıhtılaşma yapmaktan başka bir şey değildir. Platon böyle der. Yine o der ki, Çözünüz ve pıhtılaştırınız, bütün üstatlığı bilirsiniz. Keza zikredilen maddenin yetkin surette pıhtılaştığını ve koyulaştığını, artık hiçbir şekilde suya ve dumana dönüşmediğini gördüklerinde, onun hakikaten sabitlendiğini söylediler, zira hararetin daha ziyade pişirmesi sebebiyle aynı pıhtılaşmanın, koyulaşmanın yahut sabitlemenin kâmil bir kuruma ve beyazlaşmaya vardığını gördüler, bu beyazlığın bütün beyazlıkların fevkinde olduğunu müşahede ettiklerinde, bunun kâmil bir kalsinasyon olduğunu söylediler, bu maddenin kendi renginde durduğunu gördüler.

Ve nihayetsiz renklere büründüğünü gördüler, zira bu ancak maddenin dağılmasıyla mümkün olabilirdi, bu sebeple bu dağılmaya çözme dediler, zira bizzat bu çözülmeyle unsurlar birbirinden ayrılır, sırayla etki eder ve etkilenirler, bundan ötürü Filozoflar zikredilen unsurlara eşler adını verirler. Bu yüzden, felsefi ilacın başka bir nesneden yaratıldığına inanan cahiller fena halde yanılırlar, oysa Filozoflar şöyle der,

Oğul, simyacılar bütün o eritmelerine, süblimasyonlarına, birleştirmelerine, ayırmalarına, pıhtılaştırmalarına, hazırlamalarına, ezmelerine ve diğer aldatmacalarına inanıp bel bağlarlar, bizimkinden başka bir altını, bizimkinden başka olan ve en keskin sirke denen suyu, hafif ateşle yapılan bizimkinden gayrı bir çözme ve pıhtılaşmayı, bizimkinden farklı bir çürümeyi vaaz edenler sussunlar. Platon hulasasında der ki,

Senin aradığın şey Âlemin iki nurunun cinsinden olsun, zira altın üst kısmı kuşatır, gümüş ise alt kısımdaki Ay'a aittir. Aristoteles, Boyayıcı hiçbir zehir Güneş ve onun gölgesi, yani zevcesi olmaksızın vücuda gelmez, der. Hermes sırlarında, Onun babası Güneş, anası Ay'dır, der.

Rosarius der ki, Güneş ve Ay olmaksızın başka bir tentür arayışına giren kimse, merdivensiz basamak çıkmak isteyen insana benzer. O halde tentürümüz için babaya bir benzerliğiyle uyuşan münasip bir kap edinmemiz icap eder ve bu kap Ay'ın ta kendisi olmalıdır, zira Güneş kendi başına gayet güç erir ve sıvılaşır, aynı şekilde Ay da kendi başına öyledir, lakin bir araya geldiklerinde gayet kolayca birlikte akar ve sıvılaşırlar, kuyumcular da lehimlerini işte böyle yaparlar. Filozof der ki,

Kadın, erkeğin menisi için bir nevi kaptır, zira meniyi kendi odacıklarında ve rahminde muhafaza eder, meni orada beslenir ve kemal vaktine kadar filizlenir, bu yüzden menisini kabul edici bir şeyi olsun diye ona şimdi bir eş seçelim, öyle ki sadelik ve saflıkta ona en yakın olanı zevce olarak seçebiliriz, zira erkeğe, kendisiyle aynı cinsten olan zevcesinden daha yakın hiçbir şey yoktur. Hermes temsillerinde der ki,

Ay gecenin kandilidir, gece, Âlemi idare etmek için Tanrı'nın yarattığı karanlıkların doğumudur.

Ay ise nurunu Güneş'ten alır ve sevilir, zira Güneş'in nuru onun içindedir, bundan ötürü Güneş'in tabiatı Ay'ın tabiatına galebe çalar. Bizim cıvamız madenî ve nebatî olanın birlikte birleşmesinden hâsıl olur, zira birlikte birleşenler, tek başlarına ayrı kaldıklarından daha ziyade fayda verirler. Bunlardan yola çıkarak her iki cıvanın lüzumunu mütalaa et.

Filozof Demokritos

İlk amelde bedenleri beyaz kül üzerinde çözmen icap eder ve ezme işi yalnızca su ile yapılmalıdır. İbn Sînâ, Ameldeki ilk iş de Taşı kendi ilk maddesine (prima materia) çözmektir, der. Senior ve Hermes, Bedenleri sulara çözünüz, derler.

Platon hulasasında der ki, Bedenlerin çözülmesi hususunda emek sarf etmeye muhtaçsın, bu sebeple bütün bunlar çözülünceye dek üzerine mutedil ateşi devam ettirmek icap eder ve amel onun vasıtasıyla kemale erer.

Not ediniz, döngüsel olan her şeyin döngüsel geri dönüşü, onlar ilk maddeye (prima materia) indirgenmedikçe asla tamamlanmaz. Razi, Bedenleri çözmedikçe, boşuna emek verirsiniz.

Büyük Albertus, Kesin olarak bilesin ki, bedenlerin hiçbir ruhu, evvelce çözülmedikçe boyanamaz. Morienus, Şayet bütün tabii şeyler kendi tabiatları gereğince buhara dönüşmezse, bu sanattaki amel başka türlü beyhudedir.

Ve eğer çözülmüş olursa, simya ameli hazırlanmış demektir, çoğalsın, birlikte sevinecektir. Burada tabii ilimler birbirine tabi kılınmıştır, zira aynı şekilde amel ederek çözülmede karar kılar. Sorin On Birinci Ayrımda şöyle der,

Rejimin başlangıcı mükemmel çözülmedir, bedenin seyrekleşmesi ve en latif bir ruh gibi olması için onları eritmek gerekir, bedenlerin rejimi ise, önceden söylediğim gibi, çözülmüştür. Alphidius,

O siyah bedenden çekilip çıkarılan cıva ise, amelin heba olmaması için beyaz bir nemdir ve kabuklarından arınmıştır.

Morienus, Bilmen gerekir ki beyaz duman, o çözülmüş bedenlerin canı ve ruhudur, ve şüphesiz beyaz duman altın olmasaydı, orada simya da olmazdı.

Rosarius, Bu bizim en necip felsefi cıvamızdır (mercurius philosophorum), ve Tanrı göğün altında, düşünen ruhtan gayrı daha necip bir şey yaratmamıştır. Greklerin Kralı Hermes, Çözülmüş beden daimi sudur, cıvayı daimi bir pıhtılaşma ile dondurur. Hipokrat, Bedenler arındırılmak istendiğinde, akıcı kılınmalıdır. Çürümenin (putrefactio) siyahlığı, bazılarına göre dört veya beş gün sürer.

Senior, İlk amel nemlerin ve yağın çekilip çıkarılmasıdır, bunun işaretleri ise dalgaların üzerindeki siyahlıktır, bu tüketildiğinde artık can suyun içindedir. Albertus,

Can bedeninden çıkmadıkça ve yukarı göğe yükselmedikçe, bu sanatta hiçbir ilerleme kaydedemezsin.

Senior'un beyaz tentür (tinctura) hakkındaki meseli, Eğer sevgilimin ebeveynleri hayattan tadar, saf sütle beslenir, benim beyazımla sarhoş olur ve yatağımda gerdeğe girerlerse, bütün soyunu aşacak olan Ay'ın oğlunu doğururlar, ve eğer sevgilim kızıl mezardan dışarı taşınır, annesinin pınarından tadar ve oradan birleşir, kızıl şarabımla ve benimle sarhoş olur, yatağında benimle dostça yatar ve aşkımla tohumu odama girerse, gebe kalırım ve hamile olurum, ve vaktim geldiğinde yeryüzünün bütün krallarına ve hükümdarlarına hükmeden ve saltanat süren, ezelden ebede yaşayan ve hüküm süren Yüceler Yücesi Tanrı'dan her şeye karşı zaferin altın tacıyla taçlandırılmış pek kudretli bir oğul doğururum.

Filozoflar Meclisi (Turba Philosophorum), Bu sanatın araştırıcıları, kapta her şeyin üzerinde beliren o beyazlığı gördüklerinde emin olsunlar ki, kızıllık o beyazlıkta gizlidir, ve o vakit onu dışarı çıkarmak gerekmez, lakin her şey kızıl olana dek kaynatılmalıdır. Filozof Senior,

Siyahı beyaz, her beyazı da kızıl yapınız, zira su beyazlatır ve ateş aydınlatır.

Zira ateşin kudretiyle elde ettiği boyayıcı can vasıtasıyla bir yakut gibi parlar ve renk verir. Hermes,

Yedinci rejim Ay'ındır, yani yirmi beş gün boyunca kızartmak, kızıllatmak, ısıtmak ve kavurmaktır, ve böylece amelin tamamlanmasına erersin. Keza, Canın rengi kızıldır. Keza, Beyaz kızıllanmak ister. Keza, Beyazlığımız kızıllığımızdır.

Keza, Bu Taşımız ateşten yaratılmış bir ateştir ve ateşe döner, ve onun canı ateşte ikamet eder. Hermes'in kızıl tentür hakkındaki muamması, Taç giyerim, taç ile süslenirim ve krallık kaftanlarına bürünürüm, çünkü bedenlere neşe sokarım. Hermes Üçüncü Risalede,

Gelin ey hikmet evlatları, bundan böyle sevinelim ve birlikte neşelenelim, çünkü ölüm tüketildi ve oğlumuz artık hüküm sürmektedir, kızıl ziynet ve et ile kuşanmıştır.

Artık Kral olarak doğan oğlumuz tentürü ateşten aldı, ölüm, deniz ve karanlıklar ondan kaçar, delikleri gözleyen Ejderha Güneş'in ışınlarından kaçar, ölmüş olan oğlumuz yaşar, ve Kral ateşten gelir, evlilikten sevinç duyar, ve gizliler aşikar olur, artık diriltilmiş olan oğlumuz ateşle cenk eden ve tentürlerden üstün olan biri haline gelir. Filozof Belinus'un Güneş hakkındaki mecazı, Biliniz ki,

Babam Güneş bana bütün kudretlerin fevkinde bir iktidar verdi, beni izzet libasıyla giydirdi, ve bütün alem beni arar ve ardımdan koşar.

Zira ben en büyüğüm, kudretimi ve yüceliğimi bildiler, çünkü ben biriciğim ve babama benzerim, ki o tektir, bana bu kudreti lütfuyla bağışlamıştır, ve insanlar benim kölelerimden benden istenen şeyi isterler, ve buna ancak benim vasıtamla ulaşırlar, ve yeryüzü bütün kuvvetleriyle beni zelil edemez. Bilakis ben onun ve kullarımın üzerindeyim, ta ki onları zelil edene dek, ve onların kudret ve tabiatından çekip çıkarırım, ve babamın bana bütün işlerinde bahşettiği kendi güzelliğimin parıltısı ve nuruyla onları giydiririm. Zira ben yüceltenim, her şeyi başlangıçtan itibaren yükseltenim, ve kullarımdan hiçbiri bana üstün gelemez, yalnızca bana zıt kılınan biri müstesna. Ve o beni helak eder, lakin tabiatımı helak edemez. Ve o, bütün uzuvlarımı ayıran Satürn'dür. Sonra, bölünmüş ve ayrılmış bütün uzuvlarımı toplayan anneme giderim.

Ben kendime ait her şeyi aydınlatanım, ve babam Satürn'ün ve bana düşman olan annemin yolunda nurun apaçık görünmesini sağlarım. Ne var ki böyle olmasaydı, hayvanların ve bitkilerin canlarından içemezdim. Fakat ben onların kudretini ve kötülüğünü benden uzaklaştırmak için ateşin hararetiyle gelirim.

Ben maden filizinin yüzeyinde ikamet edenim, ve kölelerime kendi uçlarımdan bağışlarım, ve adım yüce isimlerle anılır, benim üzerime çalışan kişi başkasına ehemmiyet vermez, lakin bana da doyamaz. Ben denizler aşarak taşınırım ve muhkem şehirler bina ederim. Onlarda benim büyüklüğümü aramayınız.

Şimdi ey siz bütün hakimler, beni öldürmedikçe anlayışınız mükemmel olmayacaktır, ve hikmetinizin derecesi kullarımdan başka biriyle değil, kız kardeşim Ay ile artacaktır, ve eğer sırrımı bilseydiniz, ben saf toprağa ekilen, doğan, büyüyen, çoğalan ve eken kimseye semere veren buğdayım, zira her ne doğarsa kendi cinsinden doğar, ve her bir fert kendi nevinin suretini çoğaltır, başkasınınkini değil, tıpkı buğdaydan doğduğu gibi, ve diğerlerinde de böyledir, ve bunda bütün suretleri izah ettim.

Binaenaleyh beyaz, saf, nemli ve temiz zevceme temas ettiğimde, yüzünün cemaline, iyiliğine ve kudretine kemalat katarım, zira o bana itaatkardır, bundan dolayı onunla birleştiğimde, alemde bundan daha hayırlısı ve buna denk olanı yoktur, zira o gebe kalacak, filizlenecek ve cevherde ve renkte benim gibi olacaktır, çünkü tohum bu maharetle çoğaltılır.

Zira benden bir benzer doğar, tıpkı tek bir buğday tanesi ekildiğinde doğup çoğaldığı, öğütüldüğü, elendiği ve bütün alemin kendisiyle yaşadığı ekmek haline geldiği gibi, ve yeryüzünün maden cevheri benden mamul olur ve tükenmez, zira o Tanrı'nın ihsanıdır.

Ben nurumla havayı aydınlatırım, hararetimle yeri ısıtırım, tabii olanları, nebatatı ve taşları meydana getirip beslerim, kudretimle gecenin karanlıklarını defederim, asrın günlerini baki kılarım, ve nurumla bütün ışık saçanları, hatta kendisinde parlaklık ve büyüklük bulunmayanları dahi aydınlatırım, zira kaftanlarımı kuşandığımda bunların hepsi benim cinsimdendir, ve beni arayanlar, benimle zevcemin arasını bulsunlar. Dolayısıyla o benden ayrılmadıkça ve ayrılmaz bir karışımla birleşmedikçe, ve bu da sen beni kısmen kendi tabiatımdan,

ve zevcemi de kısmen kendi tabiatından çekip çıkardığında, ve akabinde tabiatları öldürdüğünüzde vaki olur, ve sonra bir daha ölemeyeceğimiz için yeni ve cisimsiz bir dirilişle diriltiliriz.

Zira dirilişten sonra ebedi izzete ve kuvvete sahip olacaksın, o vakit ilerleyişimizi bilen herkes büyük bir refah içinde sevinecektir. Ve bunda, Tanrı’nın dünyanın bütün ilimler hazinesinin fevkinde olan o pek kıymetli hediyesi ve hazinelerin emsalsiz hazinesi tamamlanır. Nitekim Platon şöyle der,

Kim ki Tanrı’nın bu hediyesine malik olursa, dünyanın hâkimiyetine de malik olur, zira o zenginliklerin nihayetine ermiş ve tabiatın bağını çözmüştür.

Lakin bu, yalnızca kusurlu bütün cisimleri en saf Güneş’e ve Ay’a dönüştürme kudretine sahip olmasından ötürü değil, daha ziyade insanı ve her türlü canlıyı sıhhatin muhafazasında korumasından ötürüdür.

Beyaz iksir (elixir) olan billur levhadan sıtmalı bir kimseye hardal tanesi kadar verilirse, onu sağaltır. Cüzzamlı kimse dahi, eğer bu levhadan senede iki kez, martta ve eylülde Güneş hâsıl olduğunda, kırmızı toz ile birlikte yılın dört mevsimi boyunca arındırılırsa iyileşir.

Ve hem beyaz hem de kırmızı toz, ölüm tehlikesindeki siyatiği sağaltır, felci dahi iyileştirir. Keza bu toz, doğum sancısı çekenlerin burun deliklerine tutulursa kurtulurlar, bunu Hermes söyler.

Geber dahi der ki, kırmızı iksir hekimlerin ümidini kestiği bütün kronik illetleri iyileştirir ve insanı bir kartal gibi gençleştirip, bu iksiri haftada üç defa bir hardal tanesi miktarınca kullanan kimi filozofların yaptığı gibi, beş yüz yıl ve daha fazla yaşatır.

Ve bu şifalı ilaç, kanalların Satürn’ü tesmiye edilen ottan yapılır.

Bundan ötürü bil ki, başın tepesinden ayağın tabanına kadar hâsıl olan bütün illetler, eğer bir aylıksa bir günde, bir yıllıksa on iki günde, uzun bir zamandan beriyse bir ayda iyileşir, zira tıpkı bütün bozulmuş madenleri her türlü illetten kurtardığı gibi, insan bedenlerini de öylece iyileştirir.

Bu sebeple kutlu taşımıza, hem insan bedenlerinin hem de madenlerin büyük tiryakı (tiriaca maior) denmesi sebepsiz değildir, nitekim Yunanların kralı ve filozofların babası Hermes onun hakkında şöyle der, Eğer iksirimizden her gün yedi güne kadar bir harnup ağırlığınca alırsan, başındaki saçlar dökülecek ve siyah olarak yeniden bitecektir, böylece yaşlı bir kimse iken genç ve kuvvetli olacaksın.

Arnaldus der ki,

Bizim bu taşımız, hekimlerin diğer bütün ilaçlarına üstün gelecek biçimde, her illeti sağaltan tesirli bir kuvvete sahiptir. Zira ruhu ferahlatır, kuvveti artırır, gençliği muhafaza eder ve ihtiyarlığı uzaklaştırır.

Kanın çürümesine, balgamın galebe çalmasına, safranın yanmasına, kara safranın haddinden fazla yükselmesine mahal vermez, bilakis kanı hadsizce çoğaltır, ruhi uzuvlardaki fazlalıkları temizler ve bütün cismani azaları tesirli bir surette yeniler, hasardan muhafaza eder ve hekimlerin diğer bütün ilaçlarının fevkinde olarak hem sıcak hem soğuk, hem kuru hem de yaş bütün illetleri kâmilen sağaltır. Zira hastalık bir yıllık ise on iki günde iyi eder, şayet kadim olup uzun zamandan beri sürüyorsa bir ayda sağaltacaktır.

Ve hulasa, bütün kötü hıltları kovar, iyilerini celbeder, kendisini taşıyanlara sevgi ve itibar, emniyet ve cesaret, cenk meydanında da zafer bahşeder.

Ve bunda, dünyanın en kıymetli sırrının fevkinde olan tabiatın en büyük sırrı, o emsalsiz ve en kıymetli hazine tamamlanır, Tanrı onu akılsızlara aşikâr olmasın diye ona malik olanların zihninde saklasın. Yaşayan herkes Âmin desin.

[okunamadı]

VİLLANOVA’LI ARNALDUS’UN Pek Mümtaz Bir Filozof ve Hekimin, Bütün Noksanların Güneş ve Ay Mahiyetine İrca Edildiği Tabii Felsefenin En Hakiki Terkibine Dair, Hazineler Hazinesi, Filozoflar Gül Bahçesi ve Bütün Sırların En Büyük Sırrı Olan Kitabı.

Mukaddime

Bu kitaba Gül Bahçesi (Rosarium) denir, zira filozofların kitaplarından hülasa edilmiştir, onda Tanrı şahittir ki gizli hiçbir şey, sapkın hiçbir şey, noksan hiçbir şey yoktur, bilakis Eserimizin ikmali için ne lazımsa hepsi onun içindedir.

Bu kitap Nazariyet (Theorica) ve Ameliyat (Practica) olarak ve dahi muhtelif fasıllara ayrılır.

Filhakika eşyanın daha yüce tesirlerini işlemeyi arzu eden kimsenin, eşyanın tabii ve daha yüce cereyanından gocunmaması haktır.

Zira ne vakit ki bizzat tetkikin mükâfatı daha emin bir surette gözetilir ve akli intizamın sırrına nüfuz etmeye hazır olunursa, işte o vakit kutlu tabiatın tecellisi ve tabii niyetin yönelişi vuku bulur.

Hiç kimse, insanı ahlak ile bezeyen ve ihsanlarla zenginleştiren, fukaraya yardım eden ve dahi bedeni sıhhatle sağaltıp afiyet bahşeden bütün felsefenin o nihai ve en muteber validesini yükseklerden kazıp çıkarmayı ihmal etmesin.

Zira kitapları okumakta tembel olan kimse, maddeleri hazırlamakta mahir olamaz. Nitekim kitap kitabı açar ve kelam kelamı şerh eder, çünkü birinde eksik olan, diğerinde ikmal edilmiştir.

Zira zihni Nazariyat’ta ter dökmekten imtina edenin Ameliyat’a layıkıyla intibak etmesi mümkün değildir, nitekim o, akşam yemeğine giden bir eşek gibi Ameliyat’a yönelir de burnunu ve ağzını nereye ve neye uzatacağını bilemez. Ben ise bu kitabı Gül Bahçesi tesmiye ettim, zira onu filozofların kitaplarından elimden geldiğince hülasa edip muhtelif fasıllara ayırdım.

Bu sanatta iki kitap vardır, onları sırasıyla fasıllara taksim edeceğim.

Birinci Kitabın Fasılları.

Madenlerin teşekkül tarzı hakkında, Fasıl I. Canlı gümüşün madenlerin ilacı olduğu hakkında, II. Yabancı kükürdün yahut [okunamadı] kusurun sebebi olduğu hakkında, III. Madenlerin kemalinin yalnızca canlı gümüşte olduğu hakkında, IV. Canlı gümüşün kendi kükürdünü kendi içinde ihtiva ettiği hakkında, Fasıl V. Filozof Taşı’nın tek olduğu hakkında, VI. Filozof Taşı’nın hangi maddeden çıkarıldığı hakkında, VII. Madenlerin ilk maddesinde (prima materia) eserimizin ne kadar müşkül olduğu hakkında, VIII. İlk felsefi amelin ne olduğu hakkında, IX. Taşın ne olduğu ve neye muhtaç olduğu hakkında, X.

Madenlerin Teşekkül Tarzı Hakkında. Fasıl I.

Bütün eriyebilir cisimlerin tabii olarak canlı gümüşten ve kükürt cevherinden meydana gelip gelmediği sual olunursa, bilinsin ki canlı gümüşün hususiyeti kükürdün hararetinden yahut buharından pıhtılaşmasıdır, zira her kuru olan kendi nemini tabii olarak tutar.

Şu halde canlı gümüşün kükürt buharıyla pıhtılaşması, hararetin tesiriyle evvelemirde birleşen ilk karışım vasıtasıyla onun arzi, latif, havai ve hazmolmuş cevherinden hâsıl olmuştur, sonrasında ise gümüşü pıhtılaştırma kükürt kuvvetine malik oluncaya dek yükseltilmiş, kaynatılmış ve hazmedilmiştir.

Canlı gümüş ise ilk kökünde, berrak su ile düz bir yüzeyde durmayacak tek bir cevher oluncaya kadar kuvvetle karışmış, pek latif, kükürtlü beyaz topraktan mürekkeptir.

Zira o tabiatı itibarıyla türdeştir, nitekim yanmaz ve havai olduğundan ateşte ya tamamen sabit kalır yahut bütünüyle dumana dönüşüp uçar, bu ise kemalin alametidir, bundan ötürü daha sonra kükürtlü toprakta ısınıp aktığında yukarı yükselir, zira hararet vasıtasıyla süblime olmak onun tabiatındandır, mamafih mütemadi süblimasyon ile fazlasıyla arınır, kaynatılır, kesifleşir ve derece derece beyaz ve kırmızı kükürde donar.

Bu kükürt ise defalarca çözülür ve ardından, o süblime olanın hararet tesiriyle yumuşatılmış canlı gümüşü vasıtasıyla dondurulur, ta ki tabiatın tedrici ameliyle binlerce yılda kâmil bir madene ancak donsun. Ve nitekim tabiat, bizzat kendisinin vasıta kılındığı maden damarlarında madenleri böyle işler.

Şu halde kusurlu olanların daha kâmil ilacını ikmal etmek isteyen kimsenin, bu amellerde tabiatı taklit etmesi icap eder.

Canlı gümüşün bütün madenlerin ilacı olduğu hakkında.

Bölüm 2

Aristoteles der ki, cıva (argentum vivum) eriyebilir olan her şeyin unsurudur, zira eriyebilen her şey eridiğinde ona dönüşür ve onlarla karışır, çünkü onların cevherindendir, gerçi bu cisimler, cıvanın kendisine yabancı olan murdar kükürtten (sulphur) arınmış olması ölçüsünde, bileşimleri bakımından cıvadan farklılık gösterir. Nitekim cıva, yakıcı olmayan hakiki kükürtten meydana gelir. Zira Filozof'un dediği gibi, yakıcı olmayan beyaz kükürt, cıvayı iyi bir Ay'a dondurur.

Simya ile uğraşanların elde edebileceği en iyi şey budur ve onu iyi bir gümüşe dönüştürürler. Şayet katıksız, arı ve en iyi kükürt, parlak bir kırmızılık ile birlikte bulunursa ve onda yakıcı olmayan kükürdün ateşliliği yer alırsa, simyacıların ondan Güneş yapabilmek için elde edebilecekleri en kusursuz şey olacaktır.

Zira cıva iyi bir cevherden olur ve kükürt de saf olmayıp yakıcı bulunursa, bu cıvayı [okunamadı] dönüştürür.

Şayet cıva taşlı, murdar ve topraksı olursa, kükürt de saf bulunmazsa, ondan demir meydana gelir.

Kalayın ise iyi ve saf bir cıvaya, fakat kötü ve iyi karışmamış bir kükürde sahip olduğu görülür. Kurşun ise cıvanın kaba, kötü, ağır ve balçıklı olanına sahiptir.

Kükürdü ise kötü, fena kokulu, pis tatlı ve zayıf kuvvetlidir, bu yüzden gereğince pıhtılaşmaz. Bunlar, kelimesi kelimesine Aristoteles’in Meteoroloji'sinin dördüncü kitabındaki sözleridir.

Doğa filozofu olan bu zata bütünüyle inanılmalıdır, tabiatın işlerine tamamen yabancı olan masallara yahut aldatıcı eserlere değil.

Böylece itiraf edersin ve kim yalanlara inanırsa, filozofların sırrını kaybeder. Yabancı yahut bayağı kükürdün bütün metallerin kusurluluk sebebi olduğu aşikârdır.

Bölüm 3

Öyleyse sözleri kaydediniz, sırları mühürleyiniz, zira bu ilmin bütün hakikati, filozofların sözlerinden çıkarılmalıdır ki boş şeylerden arındırılabilsin. Cisimde iki kat fazlalık bulunur, biri karışımın başlangıcında cıvanın derinliğine dâhil olan fazlalıktır, diğeri ise onun tabiatının dışında kalan ve bozulabilen kısımdır, bunlardan ikincisi zahmetle giderilir, diğeri ise hiçbir ustanın maharetiyle bertaraf edilemez. Bu sebeple yanıcı kükürt, ateşin kalsinasyonuyla (calcinatio) giderilir yahut cisimlerden silinip atılır.

Bunun sebebi şudur, cıva kendi tabiatından olanı tutar ve yanmaktan korur, kendisini lekeleyen diğerini ise ateşe maruz bırakarak reddeder, bu yüzden [okunamadı] dostudur ve kendi tabiatına uysaldır.

Cıva bizzat cıvaya daha çok yapışır ve onunla daha çok kaynaşır, ondan sonra altına, ondan sonra da gümüşe meyleder.

Bundan çıkan sonuç şudur, bu ikisi onun tabiatından daha fazla pay alır, diğer cisimler ise onunla böylesi bir uyuma sahip değildir, çünkü içlerinde yabancı, topraksı, murdar ve pis kokulu bir kükürt barındırırlar.

Bu nedenle onların tabiatından daha az pay aldıklarını daha doğru bir biçimde söyleyebiliriz, zira onlar kokuşmuş ve yanıcı cisimlerdir.

Bunun sebebi şudur, kükürt sanat yoluyla her nasıl hazırlanırsa hazırlansın, daima yakar ve yanar, her işlemde siyahlık meydana getirir. Nitekim İbn Sina şöyle der,

Bizim üstatlığımıza dâhil olmaz, zira cıvadan veya cıvanın cevherinden değildir, ne de onun yetkinliğindendir, çünkü onu daima lekeler, karartır ve bozar. Dolayısıyla geriye kalan şudur ki, cıva cisimlerin en yetkin olanıdır ve yanmadan en çok muhafaza edilenidir, çünkü o cisimler onun tabiatından ne kadar çok pay alır ve ona malik olursa, o kadar bütünüyle yanmaktan kurtulur.

Buradan açıkça anlaşılır ki, cıvanın niteliğinin çokluğu cisimlerdeki yetkinliğin sebebidir, kükürdün çokluğu ise bozulmanın sebebidir, diğer bir deyişle, ateşin sınavına göre kimi daha çok, kimi daha az yanar, nitekim kükürt miktarı daha çok olanlar daha fazla yanar, daha az olanlar ise daha az.

Zira kükürt kendi içinde bozulmanın iki sebebini taşır, yani alev alabilen cevheri ve topraksı kokuşmuşluğu, bu sebeple ilk tabiatı sebebiyle durdurur, zira daima yakar ve yanar, her işlemde daima siyahlık peydahlar.

Diğeri sebebiyle ise ne erimeye ne de nüfuza maliktir, zira sabitlenmiş (fixus) olsa erimeyi engeller ve

önceden kalsine edilmedikçe asla sabitlenmez, sanatta hiçbir şekilde eritilemez, zira topraksı bir cevhere indirgenir.

Bölüm 4

Yalnızca cıvanın bütün metallerin en yetkini olduğu hakkında.

Fakat bu durum cıvada asla vuku bulmaz, zira toprağa dönüşmeksizin sabitlenir ve benzer şekilde toprağa dönüşmesiyle de sabitlenir.

Zira çökeltme ile gerçekleşen sabitlenmesindeki ivedilik sebebiyle sabitlenir ve toprağa dönüşür, birbirini izleyen mükerrer süblimasyonu (sublimatio) sayesinde de benzer şekilde sabitlenir,

fakat toprağa dönüşmez, bilakis madeni bir eriyiş verir. Bunun sebebi, yapışkan ve yoğun bir cevhere sahip olmasıdır, bunun işareti, emdirme ile birlikte dövülmesi ve kendi cinsinden olan şeylerle kuvvetle karışmasıdır. Böylece onun yapışkanlığı, kuvvetli tutunması sebebiyle aşikâr olur.

Onun yoğun bir cevhere sahip olduğunu, muazzam ağırlığının şiddetinden ötürü tek gözlü olan dahi açıkça görür, zira kendi tabiatında kaldığı müddetçe altından daha ağırdır.

Pek kuvvetli bir bileşime ve tekdüze bir tabiata sahiptir, zira hiçbir şekilde bölünmeye izin vermeyecek biçimde parçalara ayrılmaz, çünkü ya bütün cevheriyle ateşte daimi kalır ya da bütün cevheriyle ateşten çekip gider, böylece cıvanın, kökensel nemi (humiditas radicalis) tükenmeksizin ve toprağa dönüşmeksizin sabitlenebileceği anlaşılır. Bu yüzden onda hakiki yetkinliğin sebebi kaydedilmiştir, zira ister akkorlaşma ile olsun ister akkorlaşma olmaksızın, her derecede erimenin yetkinliği için yalnızca kendisi kâfidir.

Zira parçalarının iyi tutunması ve karışımının kuvveti sebebiyle, şayet parçaları ateş vasıtasıyla bir şekilde koyulaşırsa, artık bozulmaya izin vermez, ne de azgın alevin nüfuz etmesiyle dumana dönüşüp uçup gitmeye rıza gösterir, zira yoğunluğu ve kükürtsülüğün bulunmayışından kaynaklanan yanma eksikliği sebebiyle seyreltilmeye tahammül etmez, ki bu durum sahip olmadığı kükürtlülükle tamamlanır.

Bu husus yukarıda layıkıyla ve kâfi derecede ispat edilmiştir.

Ağır ve kuru bir toprak olan kükürdün, zikredilen yetkinliği bozucu olduğu söylenir, zira sabitlenmiş olursa, doğru erimeye mâni olur, nitekim erimeyen demirde bu durum açıktır, çünkü kükürt onda açıkça kendini belli eder.

Şayet sabitlenmemiş olursa, doğru erimeyi engeller yahut öne geçer ya da ateş tarafından bozulur, yanar ve buharlaşır, nitekim kurşunda ve diğer zayıf cisimlerde bu durum aşikârdır.

Bu sebeple kükürt sanatımızın kudretinden olmadığı gibi, onun yetkinliğinden de değildir, zira bütün işlemlerinde yetkinliğe mâni olur, lakin felsefi cıva bütün işlemlerinde açıkça en yetkin ve en muteber olandır, zira yanmaktan koruyucudur, sabitlendiğinde akıcılığı sağlayıcıdır ve son derece bol bir yetkinliğin, parıldayan bir görkemin tentürüdür (tinctura).

Karışımdan asla ayrılmaz, var olduğu sürece metallerle dostane ve uysaldır, tentürleri birleştirmenin vasıtasıdır, zira onlarla en küçük cüzlerine kadar karışır.

Ayrıca derununa doğal olarak yapışır, çünkü onların tabiatındandır, mamafih Güneş ve Ay ile kolaylıkla karışır, zira onlar da kendi tabiatından pay alırlar, bununla birlikte onda Güneş haricinde hiçbir şey batıp kaybolmaz.

Bundan ötürü en büyük sırrı çıkarasın, cıva kendi tabiatından olanı içine kabul eder ve yabancı olanı reddeder, zira yabancı olandan ziyade kendi tabiatından hoşnut olur. Nitekim bundan ötürü

Açıkça görülmektedir ki bünyesinde daha fazla cıva (mercurius) barındıran cisimler daha yüksek bir yetkinliğe, daha az barındıranlar ise daha düşük bir yetkinliğe sahiptir.

Her şeyin sanatkârı olan şanlı ve mübarek Tanrı’ya, en yüce ve en hayırlı ilk sebebe hamdolsun ki, tabiatta madenler ile en büyük bağı kurabilsin diye değersiz olandan bu kıymetli varlığı yaratmış, ona tabiat içerisindeki şeylerin pek azına nasip olan bir töz ve tözsel nitelik bahşetmiştir, zira ateşe üstün gelen, ateş tarafından alt edilemeyen, bilakis onun içinde sevinçle ve dostça dinlenen yalnızca odur. Madensel bir yapıda olduğundan ötürü, üstatlığımızda (magisterium) muhtaç olduğumuz her şeyi kendi içinde barındıran sadece odur, çünkü diğer bütün şeyler yanıcı olduklarından ateşe boyun eğer ve küle dönüşüp yok olurlar.

Canlı gümüşün kendi kükürdünü içinde barındırdığına dair. BÖLÜM V.

Şu halde açıkça bellidir ki canlı gümüş (argentum vivum), farklı düzenleme tarzlarına göre altın ve gümüşe dönüşmek üzere pıhtılaşmasını (coagulatio) sağlayan iyi ve sabit (fixum) kükürdünü kendi içinde taşır. Nitekim Filozof’a göre canlı gümüş, şayet saf ise, yakıcı olmayan beyaz bir kükürdün kuvveti onu gümüşe pıhtılaştıracaktır.

Bu durum, simyacıların sanat vasıtasıyla gümüş için iksir (elixir) yapabilmeleri adına en mükemmel yoldur.

Şayet kükürt, parlak bir kızıllığa sahip en yetkin nitelikteyse ve içinde asla yakıcı olmayan yalın bir ateş kuvveti barındırıyorsa, ondan altın için iksir yapılması en mükemmel neticeyi verecektir.

Filozof ilk olarak gümüş için beyaz kükürdü, ardından altın için kızıl kükürdü zikretmekle pek isabet etmiştir, çünkü önce gümüş olmadan altın var olamaz, zira bir uçtan diğer uca bir aracı olmaksızın geçmek mümkün değildir.

Bu sebeple, önce beyaza ulaşılmadıkça siyahtan yetkin sarılığa (citrinus) geçiş yapılamaz, zira sarı, bolca beyaz ile pek az kızılın birleşiminden meydana gelir. Aynı şekilde önce siyahlaşmadıkça sarıdan beyaza da geçilemez, çünkü altın önce bozulup tahrip olmadıkça ve kararmadıkça gümüşe dönüşemez, zira daha üstün olan, ancak kendi bozulması (corruptio) vasıtasıyla daha aşağı bir hale gelebilir.

Nitekim birinin oluşumu (generatio), diğerinin bozulmasıdır, bu yüzden altını gümüşe dönüştürmeyi bilen kimse, gümüşü de altına dönüştürmeyi bilir, zira gümüşe yönelen yakıcı olmayan beyaz kükürt, daha ileri bir pişirme (digestio) vasıtasıyla altın için kızıl kükürde dönüştürülebilir, çünkü sararma, tam bir sindirilmeden başka bir şey değildir, tıpkı beyazlığın karalığın giderilmesinden başka bir şey olmadığı gibi.

Isı yaşlık üzerinde etki ettiğinde ilk olarak karalığı doğurur, kuruluk üzerinde işlediğinde beyazlığı meydana getirir, beyazlık üzerinde işlediğinde ise sarılığı ortaya çıkarır.

Nitekim bu durum, kurşunun kalsinasyonunda (calcinatio) açıkça müşahede edilebilir, zira önce siyah bir küle, ardından beyaza, daha sonra ise son derece belirgin bir sarıya yahut kızıla dönüşür. Böylece beyaz veya kızıl kükürt elde edilir.

Bu durum, madenlerin tamamen arındırılmış tek bir maddesinden temin edilir, fakat farklı bir biçimde sindirilip kaynatılmıştır. İşte bu sebeple Filozof, her gümüşte beyaz kükürdün, her altında ise kızıl kükürdün mevcut olduğunu ifade eder.

Lakin İbn Sînâ’nın (Avicenna) belirttiği üzere, böyle bir kükürt yeryüzünde bu iki cismin içinde bulunduğu haliyle bulunmaz.

Bu yüzden söz konusu iki cismi incelikle hazırlamalıyız ki, yerin altında kendisinden altın ve gümüşün hasıl olduğu o maddeden kükürt ve canlı gümüşü yerin üzerinde elde edebilelim.

Bu cisimler bizzat ışık saçarlar, diğer cisimleri, hazırlanış derecelerine göre hakiki beyazlık ve kızıllık ile boyayan tentür (tinctura) ışınları bunların içinde bulunur.

Zira bizim üstatlığımız sayesinde yetkin cisim yardımcı olur ve yabancı bir şeyin karışımı olmaksızın yetkin olmayanı mükemmelliğe eriştirir.

Böylelikle altın, bütün madenler arasında en kıymetlisi olduğundan, her cismi boyayan ve dönüştüren kızıllık tentürüdür. Gümüş ise diğer cisimleri yetkin bir beyazlatma ile boyayan beyazlık tentürüdür.

Zira o cisimlerle, yani Güneş (Sol) ve Ay (Luna) ile cıva karışır ve dik kafalı bir sanatçının asla erişemeyeceği büyük bir hünerle bunlar vasıtasıyla sabitlenir (fixatio).

Filozof Taşının tek olduğuna dair. BÖLÜM VI.

Şu halde bu ilmin taliplisinin, icraatında sebatkâr bir iradeye sahip olması gerekir. Hiç kimse bir o tarafa bir bu tarafa meylederek bu işe kalkışmasın, zira sanatımız şeylerin çokluğuyla kemale ermez, çünkü o tektir. Nitekim taş tektir, deva birdir, ona gereksiz unsurların atılması dışında yabancı hiçbir şey eklenmez ve ondan hiçbir şey eksiltilmez.

Her harici kükürt, yani adi olan yahut canlı gümüşün yağı yabancıdır, çünkü bu durum onun bizzat kendisini tahrip edici yahut bozucu niteliktedir.

Buna mukabil, üstatlığımız vasıtasıyla dönüşme kabiliyetine sahip olan, yani altın ve gümüş haline gelen şey ise asla yabancı değildir. Dolayısıyla bir şeye, kendi tabiatı gereği ona en yakın olandan başkası uygun düşmez.

Nitekim insandan insandan başkası doğmaz, diğer canlılardan da kendilerine benzeyenden gayrısı hasıl olmaz, çünkü meydana gelen her ne ise, kendi benzerini takip eder.

O halde hakiki tabiatı kullanalım, zira o, hiçbir yabancı unsurun katılmadığı kendi tabiatından gayrısı içinde ıslah edilemez.

Bu sebeple ne bir toz, ne bir su, ne de başka herhangi bir nesne ilave ediniz, zira farklı tabiatlar taşımızı ıslah etmez ve kendisinden neşet etmemiş bir şey onun bünyesine nüfuz edemez, çünkü şayet ona yabancı bir şey katılırsa derhal bozulur ve elde edilmesi arzulanan netice hasıl olmaz.

Bu sebeple devalar, tabiatça en uygun düşen cismani şeylerden çıkarılmalıdır ve bu devanın o şeylerin tabiatına uyması, onların derinliklerine en güçlü şekilde bağlanması lazımdır, öyle ki eksik olanı tamamlayabilsin ve cıva firar etmeden evvel en ince zerrelerine değin karışabilsin, oysa kendi tabii halinde kalan hiçbir cisim cıvayı pıhtılaştıramaz, ne ona sıkıca bağlanabilir, ne de cıva zayıf cisimlerin derinine işleyebilir, zira sınama esnasında onlardan ayrışır. Çünkü kaba olanlar basit olanlarla, basit olanlar da kaba olanlarla iyi uyuşmaz.

Dolayısıyla o devanın bizzat cisimlerden daha latif bir tözde ve daha akışkan bir eriyirlikte olması, tabiatı icabı canlı gümüşe kıyasla daha kuvvetli bir sabitleme ve alıkoyma gücüne sahip bulunması zaruridir.

Tabiat Taşının hangi şeylerden çıkarıldığına dair. BÖLÜM VII.

Şu halde en ulu devamızın nereden elde edilebileceği haklı olarak sorulabilir. Buna cevap olarak deriz ki, o her şeyden değil, belirli varlıklardan çıkarılır.

Nitekim madenler ile canlı gümüş aynı kökene dayandıklarından, tabiatları gereği bu güç her ikisinde de mevcuttur, fakat cisimlerde bu gücü ortaya çıkarmak daha güçtür, canlı cıvada ise daha yakındır, lâkin kemale ermiş değildir. Bunun sebebi, Güneş’ten daha yüce ve daha saf yahut onun gölgesi olan Ay’dan daha üstün bir cismin bulunmamasıdır, onlar olmaksızın boyayıcı hiçbir canlı gümüş meydana gelemez.

O canlı gümüş olmaksızın boyama yapmaya çalışan kimse, tıpkı eşeğin liri çalmaya yeltenmesi gibi, ameli icraata körlemesine girişir, nitekim altın altın rengini, gümüş ise gümüş rengini bahşeder.

Canlı gümüşü Güneş ve Ay vasıtasıyla boyamayı bilen kimse, gümüş için mükemmel olan ve beyaz kükürt denen o sırra vakıf olmuş demektir, bu kükürt kızıla dönüştüğünde altın için en kusursuz kızıl kükürt haline gelir.

İşte bu cisimlerden bizim beyaz ve kızıl kükürdümüz elde edilir, çünkü onların içinde kükürdün en saf tözü tabiatın nihai inceliğiyle arıtılmış olarak bulunur, Albertus’a göre bu töz daha parlak ve daha latiftir, çünkü onun arıtılmasında sanat tabiattan daha acizdir ve ne kadar çabalarsa çabalasın ona tam manasıyla erişemez.

Zira onun babası Güneş, anası Ay’dır, çünkü devamız, hazırlanmış kendi kükürtleri yahut arsenikleri ile birlikte bu cisimlerden süzülüp çıkarılır. Aynı şekilde Güneş cisimlerinden de elde edilebilir.

Fakat yalnızca canlı gümüşten çıkarılması daha kolay, daha yakın ve daha yetkindir, zira kendisi bütün o ışık saçanların ve eriyebilen her şeyin babasıdır, her şey bizzat ondan neşet etmiştir ve bu yüzden her şey yine onda eriyip çözülür, zira tabiat kendi öz tabiatını kucaklar, onunla yabancı bir şeye kıyasla çok daha dostane ve çok daha büyük bir sevinçle birleşir.

Nitekim o latif cevherin çıkarılmasındaki kolaylık onun bizzat kendisindedir, zira bilfiil bir cevhere zaten sahiptir. Dolayısıyla, bizim ilacımızın, kökenini cıva (argentum vivum) maddesinden alan ve ondan yaratılmış olan en saf ve en latif cevher olduğu sonucu ortaya çıkar.

Cıvanın maddesi ise kendi tabiatında ve kendi cevherinde bütünüyle yer almaz, bilakis onun yalnızca bir cüzü idi.

Şimdi var olan şey ise, taşımız teşekkül ettiğinde salt bir cıva değildir, gerçi vaktiyle onun bir cüzü idi, zira onu aydınlatır, yanmaktan korur ve muhafaza eder, bu da kemalatın sebebidir.

Şu halde ilacın zuhuru her neyin sebebi ise, gerek cisimlerde gerekse cıvanın kendi cevherinde olsun, o kıymetli taşın cevheri öylece araştırılır.

Bununla birlikte, Güneş ve cıva için Güneş ve cıva ile, Ay için de Ay ile amel etmekten gayrısını yapmamanı salık veririm, zira bu sanatın bütün hayrı yalnızca onlardadır.

Taşın Yalnızca Metallerin Kendi Cevherinden veya Maddesinden İtiham Edilmesinin İmkânsızlığı Üzerine BÖLÜM VIII

Şayet amelimize tabiatın ilk maddesinden başlamak isteseydik, bu pek uzun ve imkânsız olurdu, ayrıca bunu tamamlamak için çok büyük, adeta sonsuz masraflar gerekirdi.

En nihayetinde son derece çetin bir ustalıkla taş metallerin tabiatından vücuda getirilse dahi, felsefi yahut fiziki amel henüz başlamış sayılmaz, nitekim ondan kâmil bir iksir (elixir) hasıl olmadan evvel, Filozof Taşının iki cismin tabiatından çekip çıkarılabilmesi zaruridir.

Çünkü iksir olan şeyin, altın yahut gümüşten daha arınmış ve daha sindirilmiş olması icap eder, zira bizzat iksir, kemalatı eksilmiş diğer bütün kusurlu cisimleri altına yahut gümüşe dönüştürme iktidarına sahiptir, ki bu cisimlerin kendileri bunu asla başaramaz, zira kendi kemalatlarından bir başkasına verecek olsalardı kendileri kusurlu kalırdı, hem zaten ancak kendi güçlerinin yettiği nispette boyayabilirler.

Bizim taşımızdaki ameliyat da bu gaye içindir, ta ki onun bünyesindeki tentür (tinctura) kendi tabiatındakinden daha üstün bir hale getirilsin ve bilgelerin mecazına uygun olarak, berrak türlerden mürekkep bir iksir, bir maya, bir panzehir, bir ilaç ve arındırılacak bütün cisimleri temizleyen, onları hakiki bir altın yapıcıya ve gümüş yapıcıya dönüştüren bir arındırıcı vücut bulsun.

Fakat devrimizin uygulayıcıları, işe başladıkları anı amelin son günü zannederler, zira emeklerinin neticesi metallerin tabiatına ulaştığı vakit, kâmil iksiri tamamladıklarına kani olurlar. Lakin atım (projeksiyon) yaptıklarında orada hiçbir şey bulamazlar, çünkü asıl başlamaları gereken yerde amelden el çekmişlerdir.

İlk Fiziki Amelin Ne Olduğu Üzerine BÖLÜM IX

Filozofların ameli, taşı kendi cıvası içinde çözündürerek ilk maddeye (prima materia) irca etmektir.

Nitekim Filozof, Meteoroloji'nin dördüncü kitabında bu sanatın sahtekâr simyacılarıyla alay ederek şöyle der, Türler başka bir türe dönüştürülemez. Bu söz, türlerin kendileri (daha sonra eklediği üzere) kendi ilk maddelerine irca edilmedikçe elbette doğrudur, ki bu ilk madde cıvadır, zira cıva dövülebilen bütün madenlerin temel unsurudur. İşte o vakit, önceki hallerinden bambaşka bir surete layıkıyla dönüştürülürler, dönüştürülen şey türlerin kendisi değil, türlerin fertleridir, çünkü o fertler somut tesirlere maruzdur, bu sebeple de kendi içlerinde bozulmaya müsaittir.

Türler ise külli olduklarından, somut tesirlerin hükmü altına girmezler, binaenaleyh kendi içlerinde bozulmazlar. O halde gümüşün türü olan gümüşlük, altının türü olan altınlığa dönüşmez, bunun aksi de vaki değildir, zira türlerin kendileri tebdil edilemez, fakat türlerin fertleri, kendi ilk maddelerine irca edildiklerinde pekâlâ tebdil olurlar. Zira onun sureti bozulduğunda veya ilk maddesine çözündüğünde, layıkıyla tebdil edilir ve zaruri olarak başka bir suret dahil olur, çünkü birinin bozulması diğerinin husule gelmesidir.

Bilmelisin ki, hiçbir madde bir suret altında kalmaksızın öylece yok edilemez, bundan ötürü bir suret yok edildiğinde, derhal bu yahut şu ameliyata elverişli kılınmış bir başkası dahil olur. Bu sebeple Filozof şöyle der,

Ey amel etmek isteyen sen, öncelikle iki ışık kaynağının çözündürülmesi ve süblimasyonu için emek sarf etmelisin, zira amelin ilk mertebesi, onlardan cıva hasıl etmektir. Şu halde sözleri kaydedin, sırları mühürleyin, çünkü amelin başlangıcı taşın çözündürülmesi olduğuna göre, taşın ne olduğu bu amelde aşikâr kılınmaktadır.

Öyleyse onu süblime etmek, sabitlemek ve kalsine etmek icap eder ki nihayetinde cıvaya çözündürülebilsin, bu da filozoflara zıt görünür. Nitekim filozoflar şöyle der, Cisimler cisimsiz, yani gayrimaddi yahut uçucu kılınmadıkça ve bunun aksi yapılmadıkça hiçbir şey başaramazsınız.

Demek ki amelimizin hakiki başlangıcı taşın çözündürülmesidir, zira çözünmüş cisimler, ancak daha sabit kılınmaları müstesna, ruhların ilk tabiatına irca edilmiş olurlar, çünkü ruh onunla birlikte süblime olur.

Zira cismin çözünmesi ruhun katılaşmasıyla vaki olur, ruhun katılaşması da cismin çözünmesiyle hasıl olur, nitekim o zaman ruhlarla yahut ruhla karışır, onlarla yahut onunla tek bir cisim haline gelir ve asla birbirinden ayrılmazlar, tıpkı suyun suyla karışması gibi. Çünkü o vakit her şey kendi ilk bağdaşık tabiatına irca edilmiştir. Metallerin ilk bağdaşıklığı ise cıvadır.

Dolayısıyla bu bağdaşıklık içinde çözündüklerinde, birbirleriyle birleşirler ve bir daha asla ayrılmazlar, zira o vakit her ikisi de kendisine benzeyen yoldaşı üzerinde tesir gösterir.

Bu sebeple Aristoteles, simyacıların madenlerin cisimlerini, önce kendi ilk maddelerine irca etmedikçe hakiki manada dönüştüremeyeceklerini söyler, zira ancak o vakit önceki hallerinden bambaşka bir surete layıkıyla dönüştürülürler.

Bunun aksine bir akıl yürütme yapılamaz, nitekim bir suret bozulduğunda hemen diğeri dahil olur, taşlardan kireç ve küllerden cam yapan köylülerin amelinde görüldüğü gibi.

Bilge kişi de kendi gayretiyle, tabii üstatlık yahut bizim sanatımız vasıtasıyla bu cisimleri hayli hayli bozabilir ve onlara yeni bir suret kazandırabilir, zira ameliyatımızın yegane gayesi, bu cisimlerin içindeki cıvanın en saf cevherini çekip çıkarmak ve seçmektir, çünkü iksir başkalarında değil, yalnızca onlardadır.

Taşın Ne Olduğu ve Kâmil Bir İksir Olması İçin Amelde Neye Muhtaç Olduğu Üzerine BÖLÜM X

İşte meşhur taşımız budur, zira bir uçtan diğer uca ancak bir vasıta ile geçilebilir.

Taşımızın uç sınırları ise, ilk tarafta cıva, ikinci tarafta ise kâmil iksirdir.

Bunların vasıtalarına gelince, kimi diğerlerine nispetle daha arınmış, daha pişmiş ve daha sindirilmiştir, bunlar amele daha yakın ve daha hayırlı olanlardır, pek aziz dostum, bunu bilmediğini sanmam, bilakis pek iyi bilirsin. Şu halde bundan ötürü hataya düşmeyesin, zira insan ne ekerse onu biçer.

Nitekim her tohum kendi tohumuna tekabül eder ve her fidan kendi cinsine göre kendi meyvesini verir.

Tabiat şüphesiz bilgedir, daima kemale ermeyi arzular, zira kendi neşvünemasını daima kendi içinde barındırır. Bundan ötürü İbn-i Sina (Avicenna) şöyle der,

Altını ve gümüşü görmeseydim, simyanın hakiki bir sanat olmadığını kesinlikle söylerdim.

Şu halde taşımız, tentürü hem cismani olarak hem de latif bir cisim halinde bünyesinde barındırsa bile, sanat ve ameliyat ile harekete geçirilmedikçe, kâmil bir iksir olmak üzere kendiliğinden harekete sahip olamazdı.

Ve bundan ötürü, doğanın eksik bıraktığı şeyi zanaat yoluyla tamamlamak için muhtelif filozoflar tarafından muhtelif sanatlar bulunmuştur, zira doğa kendi mükemmelliğine meyillidir. O halde basiretle ve cismani arzulara kapılmadan amel et, taşın tabiatlarını ve kudretlerini, hangi taşın hangi taşa dost veya düşman olduğunu bil. Kendi yaptığın şeyi bizzat tanımaya dikkat et. Kaba olanı bilmeden evvel ince kıl, ağır olanı hafiflet, sert olanı yumuşat, katı olanı gevşet, acı olanı tatlılaştır, böylece bütün üstatlığa (magisterium) sahip olacaksın.

O halde bil ki, altın ilacının amellerinden bazıları gümüş ile birtakım hususlarda ortaklık etmeye, birtakım hususlarda ise ayrışmaya uygundur, zira amellerinin başlangıcında altın ve gümüş ameli bütünüyle uyuşur, lâkin mayalama tarzında uyuşmazlar, zira gümüş amelinin mayası gümüştür. Öyleyse her bir türü kendi türüyle işle,

Ve her bir cinsi kendi cinsinde işle, zira beyazın ameli beyazlatmak, kırmızının ameli ise kızartmak içindir.

Bu yüzden bir taşın amelini başka bir taşın ameliyle karıştırma, zira aksini yaparsan pek ziyade yanılırsın.

Doğrusu diğer cisimlerin ayrıştırılması mümkündür, lâkin onlar gibi iyi olmayacaklardır, nitekim sahip olmadıkları ilacı veremezler, sabit olmayanı sabitlemek (fixatio) ve murdar olanı arındırmak gerçekten imkânsızdır, zira bir şeyde daha önceden bulunmayan bir şey onda zuhur etmez, kimse de sahip olmadığı şeyi veremez.

Bundan ötürü, her ne kadar istifade edebilsen veya daha yüksek itidale ve daha az tortuya sahip olanı bunlarda bulamadığında muhtaç olsan da, şayet bunların kullanımına ihtiyaç duyarsan, evvelemirde onları iki kâmil cismin benzerliğine dönüştürmen icap eder, bu ise Güneş ve Ay tek bir cisimde birleşip üzerlerine atım (proiectio) yapılmadıkça asla vuku bulmaz, nitekim cıva kendi tabiatı gereği dönüştürücü olduğundan, gezegenlerden kucakladığı her bir şeyle bir olur.

Şayet kurşunla birleşirse kurşun olur, demirle birleşirse demir olur ve diğer cisimlerle birleşirse tıpkı onlar gibi olur. Şayet bu iki ışınla birleşirse, kâmil iksir (elixir) haline gelir.

O halde bu asil maddeden gayrısıyla amel edilmemelidir, zira şeyler kendi tabiatlarına uygun olandan başka hiçbir yolla vücuda gelmezler.

Kim ki doğada bulunmayan bir şeyi ondan talep ederse, bu ahmaklıktır ve emeğin ziyanıdır. Bu sebeple anası hayız gören oğuldan yeme.

Şayet ondan yersen, sen de amelin de cüzzamlı olursunuz, lâkin etten bir parça ye