Kabala Sanatı Üzerine: Simgesel Felsefe

İbrani Kabalası'nı görmezden gelmek olanaksızdı; çünkü Pythagoras felsefesi başlangıçlarını Kabalacıların öğretilerinden almıştı. Atalarımızın belleğinde yaşayan Büyük Yunanistan'dan ayrıldıktan sonra, bu felsefe bir kez daha Kabalacıların ciltlerine yaslanmıştır. Böylece hemen her şeyin o kaynaktan çıkarılması gerekiyordu.

İşte bu nedenle, bir simgesel felsefe olan Kabala sanatı üzerine yazdım; öyle ki Pythagorasçıların öğretileri öğrencilere daha iyi tanıtılabilsin. Bütün bunlarda hiçbir şeyi kesin olarak ileri sürmüyorum; yalnızca, ayrı ayrı yollardan gelip Kabala uzmanı Yahudi Simon'u dinlemek üzere Frankfurt'ta tek bir handa buluşan inanmayanların görüşlerini aktarıyorum: Pythagorasçı Genç Philolaus ile Müslüman Marranus'un görüşlerini.

Reuchlin'in kendi sesiyle konuştuğu bu ithaf mektubu burada sona erer. Eser, şimdi Birinci Kitap'ın canlı sahnesine açılır: Frankfurt'ta bir handa, sofra arkadaşları dağıldıktan sonra baş başa kalan iki yolcu, Philolaus ile Marranus, konuşmaya başlar.

Marranus söze girdi: “Sofra arkadaşlarımızın böylesine gürültülü bir kalabalığı içinde sözlerimi ölçülü tuttum, çünkü onlar şimdi ayrılıyorlar; oysa ben bir yabancı olarak herhangi bir sözle gürültülerine karışsaydım, kötü karşılanmaktan korkardım — özellikle de yıkıcı sarhoşluğun ağırlığı altında olduklarını bildiğim kimseler arasında. Onlar gittikten sonra ise, bu handa daha önceden ikimiz baş başa kalmış bulunuyoruz; görüldüğü gibi ikimiz de yolcuyuz ve yolculuktan hayli yorgunuz. Eğer sen de aynı fikirdeysen, hancıya ikinci sofrayı ve — Sybaris zarafetinde olmasa da — birkaç tatlı getirmesini rica edelim; çünkü artık daha rahat bir tavırla hem sofrada oturup hem sohbet edebiliriz.”

Tam o sırada, ne olduğunu kestiremediğimiz bazı tatlıları, fındıkla peyniri — keşke Bithynia peyniri olsaydı — ve içinde bira mı şarap mı olduğu belli olmayan bir testiyi getiren hizmetkârlar yaklaştı; oysa biz hiçbirini istememiştik. Bunun üzerine Philolaus, hiç de küçümsenmeyecek bir incelikle şöyle dedi: “Hancılık işi böyledir dostum; her yerde parayla tuzak kurar, konuklarına bile kulak kabartılmış hizmetler ekler ki şarap içmeye can atanlara daha çok satabilsin. Tatlılardan söz açılır açılmaz tabaklar hemen önümüze gelir. Şimdi, bu onurlu kadehler arasında, aramızda daha rahat bir dostluğun kurulmasını dilerim, konuğum; çünkü ikimizin de — bana kalırsa — yeni bir yüze ihtiyacı var, yorgun bedenlerimizin de dinlenmeye. Özellikle benim için böyle: uzun ve sarp bir yoldan, geçilmesi güç patikalardan geçerek buraya ulaştım. Senin durumun nedir bilmiyorum, çünkü yolculuğun hakkında henüz bir şey öğrenmedim: nereden, kimsin, nereden geliyorsun?”

“Bizans'tan” dedi öteki, “Konstantin'in kentinden, ki birçokları ona Yeni Roma der; ben doğuştan bir Bizanslıyım, öğrenimim de çeşitli yönlere dağılmıştır: ister Yunanca, ister İbranice, isterse daha çok Latince olsun — yine de Arapların öğretisine daha vâkıfımdır. Sakıncası yoksa, sen de kim olduğunu söylemekten çekinme.” “Bana Philolaus derler” dedi öbürü, “soyca Alan'ım, öğretice Pythagorasçı; belki de dilim sana pek yabancı gelmeyecektir. Peki senin adın nedir, sorabilir miyim?” “Konstantinopolisliler bana Marranus derler” dedi o, “bu ad Kerinthos ile Ebion'dan gelir, okur-yazar çevrelerde bilinen bir addır; çünkü hem suyla vaftiz edilmiş hem sünnetliyim, her iki yanın da malı sayılırım — zira hem Musa'nın yasasına hem Hristiyanların öğretisine birlikte alıştırılmışımdır.”

“Okur-yazar çevrelerden söz ediyorsun” diye karşılık verdi Philolaus, “şunu sormak isterim: Konstantinopolis'te, o en zalim ve en vahşi Türkler arasında, hâlâ hümanist okullar var mı?” “Pek çok” dedi öteki, “kendilerini en seçkin zihinlere adamış insanların kurduğu okullar. Orada on binden fazla öğrenci vardır: Pers, Yunan, Latin ve Yahudi, hepsi aynı surlar içinde. On sekiz yıl boyunca birçok bilimin dinleyicisi olduktan sonra, nihayet başka yerlere de açılmak istedim; belki dağların ötesinde, büyük sorunları geniş ve inandırıcı biçimde tartışabilecek, bilgeliğe adanmış kimseler bulurum diye.” “Peki hangi felsefe okuluna bağlısın?” diye sordu Philolaus. Marranus şöyle karşılık verdi: “Herhangi birine değil; çünkü kendimi tek bir öğretinin kurallarına bağlamadım, bu yüzden de bir mezhebin inancına bağlı olmasam da düşündüğümü özgürce savunmaktan alıkonulmuş değilim. Kuşkusuz seninki de benimkine benzer bir yol olsa gerek” dedi Marranus. Philolaus, “Doğrusun” diye sürdürdü, “çünkü ben de bir keşif arzusuyla buradayım. Frankfurt'un bu ünlü Alman panayırına gelirken, Trakya'dan gelen tüccarlara yoldaş oldum; çünkü burada, Kabala çalışmalarıyla büyük ün ve saygınlık kazanmış bir Yahudi bulunduğunu duydum. Sık sık, en bilgili insanların hoş bir dinginlik içinde ve verimli sohbetlerle — benim de yanlarında bulunduğum zamanlarda — bu yeteneğin, hiçbir şeyin ona benzemeyeceği kadar, Pythagoras felsefesine en yakın akraba olabileceğini düşündüklerini işitmişimdir; çünkü Pythagoras'ın neredeyse bütün öğretilerini oradan devşirdiği söylenir. O Yahudi'nin adının Simon olduğunu, Eleazar'ın oğlu, eski İokhalı soyundan geldiğini söylüyorlar; onu şimdi, sofralar kaldırıldıktan sonra ziyaret etmeye karar verdim.” “Ben de” dedi Marranus, “izin verirsen seninle birlikte o adama gideceğim; gerçi Pythagorasçı öğretiyi pek bilmesem de — bana her zaman Araplar daha saygıdeğer gelmiştir: Gazali, Farabi, Ebu Bekir, Ali, Ebu Meşer, Latinlerin Avicenna dediği İbn Sina ve Averroes dediği İbn Rüşd, bir de benzeri diğer meşşai filozoflar. Yine de benim çağımda Konstantinopolis'te, o kadar farklı halklardan gelen hocaların her gün açıkça öğrettiği çeşitli dillerin ve mezheplerin felsefesini öğrenmesi hiç kimseye yasaklanmamıştır.”

Bunun üzerine Philolaus dedi ki: “Güven bana, çünkü Pythagorasçı olmak kolaydır: sözlere gönülden inanan, gerektiğinde susmasını bilen ve her öğretiyi zihinsel olarak kavrayan kişi Pythagorasçı sayılır.” Öteki ise: “Bari izin verdiğin yerde durup bir tür Pythagorasçı gibi dinleyeyim aranızda ne konuşulacağını; beni anlatılmaz bir sevince boğarsın, çünkü bilgelerin sohbetinde bulunmuş olmayı büyük bir değer sayacağım.” “Gel öyleyse” dedi Alan, “çünkü onun evinin bahçesinde, yaşadığı söylenen o kişi yalnız başına dolaşıyormuş; işte tam da burası, kapı da açık. Şu bahçeden bize doğru gelen kişiyi görüyor musun? Haydi, biraz hızlanıp içeri girelim.”

“Selam sana, üstat” — Simon ona kendi halkının geleneğine göre karşılık verdi: “Tanrı sizinle olsun.” “Sen o Yahudi Simon musun?” diye sordu yabancı. “İkisi de” dedi öteki, “çünkü hem Yahudi'yim hem Simon'um. Peki ikinizin adı nedir, sizi doğru biçimde çağırabilmem için?” İkisi birden karşılık verdi: “Ben Philolaus”, “ben Marranus” — “ve farklı yollardan, biri diğerinden habersiz, uzun bir yolculuğun ardından nihayet burada buluştuk; bizi buraya çeken şey ne bu geniş ve neredeyse tüm Avrupa'da adı duyulmuş büyük pazar, ne bunca değerli malla ünlenmiş panayırlar, ne de bunca farklı halkın gösterişli akınıydı — bizi cezbeden yalnızca senin ünündü; öyle ki bilgelerin de uygun gördüğü gibi, hem öğrenilmesi hem de aranması gereken bütün Kabalistik bilgiyi, İskitya'da ve uzun süre Trakya'da övgüyle anılan o soylu düşüncelerini bize kısaca ve uygun bir biçimde açman dileğiyle geldik.”