Plutarkhos'un "Isis ve Osiris Üzerine" adlı eserinden alınan bu pasaj Mısır dininin en eski anlatısının çekirdeğini verir. Osiris'in kardeşi Typhon tarafından kurulan tuzak burada bir şölen oyunu kılığına bürünür. Ölüm bir armağan gibi sunulur ve tanrı kendi bedeninin ölçüsüne göre yapılmış süslü bir sandığa uzandığında tuzak kapanır.

Türkçe çeviri (önizleme) · Çeviren Şira Nur Uysal

Osiris yurduna döndüğünde Typhon ona karşı bir tuzak kurdu. Yanına suikast için yetmiş iki adamı ortak aldı ve adının Aso olduğu söylenen bir Etiyopya Kraliçesi de ona yardım etti. Böylece Osiris'in bedeninin ölçüsünü gizlice alıp ustalıkla işlenmiş bir sandık yaptırdı. Sandık son derece incelikle bezenmişti ve tam da onun bedeni boyundaydı. Typhon bu sandığı bir şölene getirdi.

Bütün konuklar böylesine ender bir manzaradan büyülenmiş ve ona hayran kalmışken Typhon şakayla karışık şöyle bir söz verdi: içlerinden hangisi sandığa girip onu tam kendi bedeninin boyunda bulursa sandık armağan olarak onun olacaktı. Herkes denemeye can atıyordu ama hiçbiri sandığa sığmadı. Sonunda Osiris kendisi girdi ve içine uzandı. İşte o an orada bulunanlar hemen sandığın üstüne atılıp kapağı çarparak indirdiler.

Kapağı çivilerle sağlamca tutturup eritilmiş kurşunla lehimledikten sonra sandığı nehir kıyısına taşıdılar ve Tanais ağzından denize bıraktılar. Mısırlılar bu yüzden o nehir ağzından bugün hâlâ tiksinir ve adını anmaktan bile nefret ederler. Bütün bunlar Athyr ayının on yedinci gününde, güneş Akrep burcuna girdiğinde ve Osiris'in saltanatının yirmi sekizinci yılında oldu.

Özgün metin (İngilizce)

But when Osiris came home, Typhon formed a plot against him, taking seventy-two men as accomplices for his conspiracy, and being also aided by a certain Queen of Ethiopia, whose name they say was Aso. Having therefore privately taken the measurements of Osiris's body and built a skillfully crafted ark, very finely decorated and exactly the size of his body, he brought it to a certain banquet. As all the guests were wonderfully delighted with such a rare sight and admired it greatly, Typhon jokingly promised that whichever person in the company could fit into it, finding it to be the exact size of their body, should have it as a present. As everyone was eager to try, and none fitted it, Osiris at last got into it himself and lay down in it. At that moment, those present immediately ran to the chest and slammed down the cover. After they had fastened it down with nails and soldered it with melted lead, they carried it out to the river side and let it float into the sea at the Tanaitic mouth, which the Egyptians therefore detest to this day, loathing even the naming of it. These things happened upon the seventeenth day of the month of Athyr, when the sun enters the constellation of Scorpio, and that was in the twenty-eighth year of the reign of Osiris.

Bu metin neden önemli

Plutarkhos (İ.S. yak. 46 ile 120 arası) Yunanlı bir düşünür ve Delphoi tapınağının rahibiydi. "Isis ve Osiris Üzerine" adlı incelemesini Delphoi rahibesi Klea'ya adamış ve Mısır mitini yalnızca aktarmakla kalmayıp felsefi olarak yorumlamıştır. Bu sahne mitin dönüm noktasıdır. Osiris'in ölümü, Isis'in bedeni arayışı ve tanrının yeniden dirilişi tüm anlatının bu tuzak üzerine kurulduğunu gösterir. Antik çağda ölen ve dirilen tanrı motifinin en etkili örneklerinden biridir.

Eser hakkında

Plutarkhos, Roma İmparatorluğu hâkimiyeti altındaki Yunan dünyasında, İkinci Sofistik döneminin entelektüel ikliminde yaşamış bir biyografi yazarı ve ahlak felsefecisidir. Delphoi ile kurduğu köklü bağlar, onun klasik Yunan düşüncesiyle kadim Akdeniz inanç sistemleri arasında bir köprü kurmasını sağlamıştır. Düşünür, eserlerinde Platoncu felsefe geleneğinden beslenirken pagan teolojisini, mitolojik anlatıları ve yerel ritüelleri felsefi bir süzgeçten geçirmeyi amaçlamıştır. Bu bağlamda Mısır dini geleneklerine yönelişi, dönemin Roma coğrafyasında yaygınlaşan Doğu kültlerine yönelik felsefi ve alegorik anlama çabasının belirgin bir ürünüdür.

Moraia külliyatı içerisinde yer alan Isis ve Osiris Üzerine başlıklı metin, antik Mısır panteonunun temel mitini derli toplu biçimde aktaran ve yorumlayan bir incelemedir. Yazar, Mısır kaynaklı bu köklü anlatıyı yalnızca bir tanrılar öyküsü olarak sunmaz; kozmolojik, etik ve teolojik katmanları açığa çıkarmaya çalışır. Eserin ana omurgası, varlığın düzeni ile kaos, iyi ile kötü ve aydınlık ile karanlık arasındaki karşıtlık üzerine kuruludur. Plutarkhos, Nil havzasının mevsimsel döngüleri, gök cisimlerinin hareketleri ve insan ruhunun ahlaki halleri ile Mısır tanrılarının eylemleri arasında analojiler kurarak metni felsefi bir izaha kavuşturur.

Sunulan bu pasaj, eserin on üçüncü ve on dördüncü bölümlerinde geçen ve tüm dramatik süreci başlatan suikast sahnesini içerir. Typhon'un kurguladığı hileli şölen oyunu, tanrısal düzenin birdenbire kesintiye uğramasını ve bedenin Nil sularına bırakılmasını belgelendirir. Okur, bu metne yaklaşırken anlatının yalnızca mitolojik bir komplo tasvirinden ibaret olmadığını, aynı zamanda kozmik bir kırılmanın ve ardından gelecek arayış sürecinin başlangıç noktasını oluşturduğunu göz önünde bulundurmalıdır. Böylece şölen neşesi kılığında sunulan tabut, hem bir sonu hem de sonradan şekillenecek diriliş tasavvurunun kurucu anını görünür kılar.

Bu eser Mit ve Kutsal Anlatı Koleksiyonu'nun parçasıdır →

Künye

Kaynak eser: Plutarch's Morals, Vol. 4 — Of Isis and Osiris (böl. 13-14)
Neşir: Plutarch's Morals, Vol. 4, çev. William W. Goodwin, 1878
Konum: Of Isis and Osiris, böl. 13-14 (Athyr ayı, 17. gün anlatısı)
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY-SA 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin, değiştirirseniz aynı lisansla paylaşın). Kullanım & lisans →

Bu Çeviriye Atıf

Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Osiris'in Sandığa Kapatılması. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/plutarkhos-isis-ve-osiris-osirisin-sandiga-kapatilmasi

Özgün Sayfalar60 sayfa