Diodoros Sikulos, Mısır rahiplerinin anlatılarını derleyerek insanlığın tanrılarını nasıl gökyüzünde aradığını aktarır. Aşağıdaki pasajda kadim Mısırlıların evrene bakıp hayranlıkla iki ezelî tanrı tasarladıkları, Güneş ile Ay'ı Osiris ve İsis diye adlandırdıkları anlatılır. Burada mit, kozmosun kutsal bir dille adlandırılışıdır.

Türkçe çeviri (önizleme) · Çeviren Şira Nur Uysal

Kadim çağların Mısırlıları, evrene bakıp her şeyin doğası karşısında derin bir hayret ve huşuya kapılınca, iki ezelî ve ilksel tanrının var olduğunu düşündüler: Güneş ile Ay. Bunlardan birine Osiris, diğerine İsis adını verdiler; her ad da belirli bir köken açıklamasına dayandırılmıştı.

Bu adlar Yunan diline aktarıldığında Osiris "çok gözlü" anlamına gelir. Bu da yerindedir, zira o ışınlarını her yana saçarak, sanki nice gözle bakar gibi bütün karayı ve denizi görür. Şair de bununla uyum içinde konuşur: "Her şeyi gören ve her şeyi işiten Güneş."

Kimi eski Yunan mitoloji yazarları Osiris'i Dionysos adıyla anar, benzer bir adla da onu Sirius yıldızıyla ilişkilendirir. Böylece göksel olan ile ilahî olan, tek bir kutsal ad altında bir araya gelir.

Birine Osiris, diğerine İsis adını verdiler: biri Güneş, öteki Ay.

Özgün metin (İngilizce)

The humans of Egypt in ancient times, looking up at the universe and being struck with awe and wonder at the nature of all things, supposed that there were two eternal and primary gods: the Sun and the Moon. Of these, they named the one Osiris and the other Isis, each name being given for a specific etymological reason. When these names are translated into the Greek manner of speech, Osiris means "many-eyed." This is fitting, for by casting his rays everywhere, he sees all the earth and sea as if with many eyes. The poet also speaks in agreement with this: "The Sun, who sees all and hears all." Some of the ancient Greek mythologists call Osiris by the name Dionysus, and also Sirius by a similar name.

Bu metin neden önemli

Diodoros Sikulos'un MÖ 1. yüzyılda derlediği Bibliotheca Historica (Tarih Kütüphanesi), o dönemde bilinen dünyanın tek bir tutarlı tarihini kurmayı amaçlayan devasa bir eserdir. Birinci Kitap tümüyle Mısır'a ayrılmıştır ve yazar burada Mısır rahiplerinden dinlediği anlatıları aktarır. Bu pasaj, Osiris ile İsis'in Güneş ve Ay olarak kavranışını, yani göksel cisimlerin kutsal adlarla anlamlandırılışını sunar; kadim Mısır'da mitin, kozmosu okumanın bir dili olduğunu gösterir.

Eser hakkında

MÖ birinci yüzyılda yaşamış olan Sicilyalı tarihçi Diodoros Sikulos, Akdeniz havzasının Roma egemenliği altında birleştiği Geç Helenistik dönemin entelektüel atmosferinde yetişmiştir. Kendisinden önceki Yunan tarihçiliğinin zengin birikimini ve seyahat ettiği coğrafyalardaki yerel kaynakları bir araya getiren yazar, evrensel bir tarih yazımı geleneğine bağlıdır. Doğu Akdeniz'in kadim halklarının hafızasını kayıt altına alma gayretiyle Mısır'a da giden Diodoros, özellikle yerel rahipler sınıfının sunduğu sözlü ve yazılı gelenekleri dönemin Yunan düşünce kalıplarıyla sentezleyerek aktarmıştır.

Müellifin Bibliotheca Historica adını taşıyan kapsamlı çalışması, mitolojik çağlardan başlayarak kendi dönemine kadar uzanan cihanşümul bir anlatı kurmayı amaçlar. Eserin bütünü, insanlığın başlangıcını, farklı uygarlıkların köken mitlerini, kralların soyağaçlarını ve büyük siyasi dönüşümleri kronolojik ve coğrafi bir tasnifle ele alır. Diodoros, metin boyunca doğa olaylarının, gök cisimlerinin ve toplumsal düzenin nasıl ilahileştirildiğini araştırmakta; antik halkların inanç sistemlerini rasyonel, etimolojik ve tarihsel gerekçelerle temellendirmeye çalışmaktadır.

Kütüphanemizde sunulan bu pasaj, eserin Mısır teolojisine ve kozmolojisine ayrılan açılış bölümünde yer almakta olup, inancın gökyüzü gözlemiyle nasıl biçimlendiğini doğrudan örneklemektedir. Metin, Güneş ve Ay gibi somut göksel varlıkların Osiris ve İsis isimleri altında kişileştirilmesini ele alırken, Yunan ve Mısır panteonları arasındaki kavramsal geçişkenliği de gözler önüne serer. Okurlarımızın bu parçayı incelerken, antik insanın tabiat karşısındaki hayret duygusunu ilahî anlatılara dönüştürme biçimine ve Diodoros'un farklı inanç havzalarını dil üzerinden birbirine bağlayan yorumlama yöntemine odaklanmaları faydalı olacaktır.

Bu eser Mit ve Kutsal Anlatı Koleksiyonu'nun parçasıdır →

Künye

Kaynak eser: Bibliotheca Historica (Tarih Kütüphanesi), Birinci Kitap
Neşir: 1559 baskısı (Antik Yunanca metin), Source Library dijitalleştirmesi, Amsterdam 2026
Konum: Birinci Kitap, sayfa 24 (Osiris ve İsis'in Güneş ve Ay olarak adlandırılışı; Diodoros I. Kitap, mit bölümü)
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY-SA 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin, değiştirirseniz aynı lisansla paylaşın). Kullanım & lisans →

Bu Çeviriye Atıf

Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Mısır Tanrıları: Osiris ve İsis. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/diodoros-misir-tanrilari-osiris-isis-gunes-ve-ay

Özgün Sayfalar60 sayfa