Heptaplus: Üç Dünya Öğretisi

Eser hakkında

İtalyan hümanisti Giovanni Pico della Mirandola, on beşinci yüzyılın son çeyreğinde Floransa düşünce muhitinde geliştirdiği felsefi sentezlerle tanınır. Marsilio Ficino çevresiyle yakın temas halinde bulunan düşünür, Hristiyan teolojisini Yeni Platoncu felsefe, Hermetizm ve İbrani düşünce geleneğiyle uzlaştırmayı amaçlamıştır. Pico, hakikatin farklı kültürler ve çağlar boyunca tek bir kaynaktan neşet ettiğini savunan kadim ilahiyat anlayışını benimsemiş, antik Yunan metinleri ile kutsal metinleri ortak bir metafizik zeminde buluşturmaya gayret etmiştir. 1489 yılında kaleme aldığı çalışmaları, bu çok katmanlı felsefi arayışın ve dönemin hümanist ilim anlayışının yetkin örnekleri arasında yer alır.

Yazarın Heptaplus başlıklı eseri, Tekvin kitabında yer alan Yaratılış'ın altı gününü yedi ayrı düzeyde ele alan kapsamlı bir tefsir niteliği taşır. Eser, evrenin kuruluşunu ve insanın bu kuruluştaki konumunu ontolojik bir hiyerarşi içinde izah etmeyi hedefler. Pico, yaratılış anlatısını yalnızca lafzi anlamıyla tüketmek yerine, doğa felsefesinden ahlaka, metafizikten kozmolojiye uzanan yedi mertebeli bir okuma yöntemi geliştirir. Yazarın temel tezi, görünen maddi âlemin daha yüksek ilahi ve aklî ilkelerin bir yansıması olduğu ve evrendeki her katmanın birbiriyle uyumlu bir nizam içinde işlediğidir.

Burada sunulan pasaj, eserin İkinci Proem bölümünden alınmış olup Heptaplus boyunca sürdürülecek yorumbilimsel yöntemin ontolojik çerçevesini kurar. Pico, kadim geleneğin mirası olarak sunduğu Meleksel, Göksel ve ay altı dünyalar arasındaki ayrımı ve bu mertebelerin birbiriyle olan bağını serimler. Okur, bu metni incelerken su, ateş ve ışık sembolizminin yalnızca şiirsel birer imge değil, varlığın sürekliliğini, hareketini ve idaresini açıklayan kozmolojik araçlar olduğunu dikkate almalıdır. Parça, tüm esere hâkim olan analojik düşünce biçimini ve hiyerarşik evren modelini kavramak adına kurucu bir başlangıç metni olarak okunabilir.