Byblos'lu Philon, MS 1. ile 2. yüzyıllar arasında yaşamış ve Yunanca bir Fenike Tarihi yazmış bir bilgindir. Philon, eserinin Truva Savaşı'ndan önce yaşadığı söylenen Fenikeli bilge Sankhuniathon'un kitabının çevirisi olduğunu ileri sürer. Eser kaybolmuştur; en önemli parçaları Kayserili Eusebios'un İncil'e Hazırlık adlı kitabında korunmuştur. Bu bölüm I. P. Cory'nin 1832 derlemesinden aktarılmıştır.
SANCHONIATHO'DAN
FENİKELİLERİN İLAHİYATI
KOZMOGONİ
O, her şeyin başlangıcının karanlık ve yoğun rüzgârlı bir hava, ya da koyu bir havanın esintisi ile Erebos kadar bulanık ve kara bir Kaos olduğunu; bunların sınırsız olduğunu ve çok uzun çağlar boyunca biçimden yoksun kaldığını varsayar. Fakat bu rüzgâr kendi ilk ilkelerine (Kaos'a) âşık olup aralarında sıkı bir birleşme meydana geldiğinde, bu bağa Pothos adı verildi ve bu her şeyin yaratılışının başlangıcı oldu. Ve o (Kaos) kendi yarattığını bilmedi; fakat rüzgârla olan kucaklaşmasından Môt doğdu; bazılarının İlus (Çamur), bazılarının ise sulu bir karışımın çürümesi dediği şey buydu. Ve yaratılışın tüm tohumu ve evrenin meydana gelişi bundan türedi.
Ve duyumdan yoksun birtakım hayvanlar vardı ki, akıllı hayvanlar bunlardan meydana geldi ve bunlara Zofasemin, yani göklerin gözcüleri adı verildi; ve bunlar bir yumurta biçiminde şekillendirildi; ve Môt'tan güneş, ay, küçük ve büyük yıldızlar parıldayıp çıktı.
Ve hava, deniz ve yeryüzü üzerindeki ateşli etkisiyle ışık saçmaya başladığında, rüzgârlar, bulutlar ve göksel suların çok büyük akıntıları ve taşkınları meydana geldi. Ve bunlar bu şekilde ayrılıp güneşin sıcağıyla kendi yerlerinden sürüldüklerinde ve hepsi havada tekrar karşılaşıp birbirine çarptıklarında, şimşekler ve yıldırımlar meydana geldi: ve gök gürültüsünün sesiyle, daha önce bahsedilen akıllı hayvanlar uyandı, gürültüden irkildi ve erkek ve dişi olarak yeryüzünde ve denizde hareket etti. (Bundan sonra yazarımız şöyle devam eder:) Bu şeyler Taautos'un Kozmogoni'sinde ve onun yorumlarında yazılı bulunmuş olup, onun kavrayışıyla algılayıp keşfettiği gözlemlerinden ve doğal işaretlerden çıkarılmış ve bunlarla bizleri aydınlatmıştır.
(Daha sonra Notos, Boreas ve diğer rüzgârların adlarını bildirdikten sonra şu sonsözü ekler:) Fakat bu ilk insanlar yeryüzünün ürünlerini kutsadılar ve onları tanrı sayıp, hem kendilerinin hem de kendilerinden sonra gelenlerin ve öncekilerin uğruna yaşadıkları şeylere taptılar; bunlara sunular sundular ve kurbanlar kestiler. (Daha sonra şöyle devam eder:) Ruhlarının acizliğine ve darlığına uygun düşen tapınma tarzları işte böyleydi.
NESİLLER
Kolpias adlı rüzgârdan ve Gece anlamına gelen karısı Baau'dan, Aion ve Protogonos olarak adlandırılan iki ölümlü insan doğdu: ve Aion ağaçlardan yiyecek bulmayı keşfetti.
Bunların doğrudan soyundan gelenlere Genos ve Genea adı verildi ve bunlar Fenike'de yaşadılar: ve büyük kuraklıklar baş gösterdiğinde ellerini güneşe doğru göğe uzattılar; zira onu göğün yegâne efendisi olan Tanrı sayıyor ve Fenike dilinde Göğün Efendisi anlamına gelen, fakat Yunanlar arasında Zeus'a denk olan Beelsamin adıyla çağırıyorlardı.
Sonrasında Aion ve Protogonos'un oğlu Genos'tan, adları Phôs, Pûr ve Phlox olan ölümlü çocuklar doğdu. Bunlar tahta parçalarını birbirine sürterek ateş çıkarma yöntemini buldular ve insanlara bunun kullanımını öğrettiler.
Bunlar, yerleştikleri dağlara adları verilen, muazzam cüsseli ve boylu poslu oğullar meydana getirdiler: böylece Kassios, Libanos, Antilibanos ve Brathu adlarını onlardan aldı.
Memrumus ve Hypsuranius, bu adamların anneleriyle birleşmesinden doğan çocuklarıydı; o zamanın kadınları utanmaksızın, rastladıkları herhangi bir erkekle cinsel ilişkide bulunurlardı. Hypsuranius Sur'da ikamet etti: ve kamışlardan, sazlardan ve papirüsten yapılmış kulübeleri icat etti. Ve yakalayabildiği yabani hayvanların derilerinden bedeni örtecek giysiyi ilk icat eden kardeşi Usous ile araları bozuldu.
Özgün metin (İngilizce)
Özgün İngilizce metin için Internet Archive nüshasına bakınız (Fenike kozmogonisi (Eusebios, İncil'e Hazırlık I. Kitap'tan)).
Bu metin neden önemli
Parça, evrenin karanlık ve rüzgârlı bir havadan ve kaostan nasıl doğduğunu, ilk varlıkların ve tanrıların kuşaklarını anlatan bir Fenike kozmogonisidir. 20. yüzyılda bulunan Ugarit metinleri, Philon'un aktardığı bazı tanrı adlarının ve mitlerin gerçekten eski Kenan geleneğine dayandığını göstermiştir. Metin ayrıca bilgeliği Taautos'a, yani Mısır'ın Thoth'una bağlayarak Hermetik geleneğin Fenike'deki yankısını taşır.
Bu eser Mit ve Kutsal Anlatı Koleksiyonu'nun parçasıdır →
- Kaynak eser
- Ancient Fragments of the Phoenician, Chaldaean, Egyptian, Tyrian, Carthaginian, Indian, Persian and Other Writers, I. P. Cory, 2. baskı, Londra, William Pickering, 1832
- Neşir
- MS 1-2. yüzyıl / 1832 (I. P. Cory derlemesi)
- Konum
- Fenike kozmogonisi (Eusebios, İncil'e Hazırlık I. Kitap'tan)
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Internet Archive
Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Philon Byblos, Fenike Tarihi: Sankhuniathon'un Kozmogonisi. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/philon-byblos-fenike-tarihi-sankhuniathon-kozmogoni@misc{kk_philon_byblos_fenike_tarihi_sankhuniatho,
author = {Uysal, Şira Nur},
title = {{Philon Byblos, Fenike Tarihi: Sankhuniathon'un Kozmogonisi}},
year = {2026},
publisher = {Kadim Kütüphane},
url = {https://kadimkutuphane.com/philon-byblos-fenike-tarihi-sankhuniathon-kozmogoni},
note = {Türkçe çeviri, özgün eser: Byblos'lu Philon (Sankhuniathon'a atfen)},
}Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
