Mimarlığın Dört Kitabı: Güzellik, Bütünün Parçalarla Uyumundan Doğar

Yapmaya başlamadan önce, inşa edilecek yapının hem planının hem de cephesinin her parçası özenle düşünülmelidir. Vitruvius'un dediği gibi, her yapıda göz önünde bulundurulması gereken üç şey vardır ve bunlar olmaksızın hiçbir eser övgüye değer sayılamaz. Bu üç şey şunlardır: yararlılık ya da elverişlilik, dayanıklılık ve güzellik. Zira bir eser yalnızca kısa bir süre için yararlıysa kusursuz sayılamaz; uzun süre kalıcı olup da elverişli değilse yine öyle. İkisine birden sahip olduğu hâlde kendinde hiçbir zarafet barındırmıyorsa da mükemmel adını hak etmez.

Elverişlilik, her uzva uygun bir yer ve yerinde bir konum verildiğinde sağlanır; bu yer ne saygınlığın gerektirdiğinden küçük ne de kullanımın istediğinden büyük olmalı, her öge kendi doğru mahalline yerleştirilmelidir. Yani Loggialar, Salonlar, Odalar, Kilerler ve Ambarlar hep kendilerine yaraşan yerlere konulmalıdır. Dayanıklılığa ise şu durumda erişilir: bütün duvarlar tam şakulünde, altta üsttekinden daha kalın ve sağlam, yeterli temeller üzerine oturmuş olsun; üstteki sütunlar alttakilerin tam üzerine gelsin; kapı ve pencere gibi tüm açıklıklar birbirinin üstüne düşsün. Böylece dolu doğrudan dolunun, boşluk da boşluğun üzerinde bulunsun.

Güzelliğe gelince, o güzel biçimden ve bütünün parçalarla, parçaların birbirleriyle, hepsinin yeniden bütünle kurduğu karşılıklı uyumdan doğar. Çünkü yapılar, bir uzvun ötekiyle bağdaştığı, tek ve iyi tamamlanmış bir beden gibi görünmelidir; öyle ki her uzuv, yapılmak istenen şeyin bütünlüğü için gerekli olsun. Bu şeyler çizimde ve maketde iyice tartıldıktan sonra artık inşaya geçilebilir.