Ruhu Uyandıran Dört Bilim ve Sayının Önceliği

Eser hakkında

Milattan sonra ikinci yüzyılda yaşamış olan Gerasalı Nikomakhos, Yeni Pisagorcu felsefenin matematiksel düşüncesini biçimlendiren temel figürler arasında yer alır. Roma İmparatorluğu döneminde, Doğu Akdeniz havzasındaki Greko-Romen kültür dünyasında yetişen düşünür, Pisagorcu öğretinin sayı mistisizmini Platoncu metafizikle bir araya getiren bir gelenek içinde kalem oynatmıştır. Nikomakhos, matematiği salt gündelik hesaplama pratikleri ya da pratik zanaatların aracı olarak değil, doğrudan varlığın hakikatine ve ilahi düzene açılan zihinsel bir basamak olarak değerlendiren bu entelektüel çevrenin sözcülüğünü üstlenmiştir.

Yazarın günümüze ulaşan temel yapıtı Aritmetiğe Giriş, iki kitaptan oluşan kapsamlı bir el kitabıdır. Eser, sayıların doğasını, tek ve çift gibi niteliksel ayrımlarını, oran ve orantı kuramlarını sistematik bir yöntemle inceler. Nikomakhos metnin genelinde, duyulur ve değişken maddi evrenin ötesinde akılla kavranabilen ezeli ilkeler bulunduğunu savunur. Bu yaklaşımda sayı, maddeden bağımsız, değişmeyen ve her türlü düzenin kurucu ilkesi olarak konumlandırılır; dolayısıyla aritmetik, yalnızca kuramsal bir inceleme değil, aynı zamanda varlığın öz yapısını deşifre eden temel bir düşünce disiplini haline gelir.

Buradaki pasaj, eserin birinci kitabının ilk bölümlerinden alınmış olup dört matematiksel bilimin yani aritmetik, geometri, müzik ve gökbilimin hiyerarşik düzenini gerekçelendiren kurucu bir uğraktır. Nikomakhos, aritmetiği bu dört disiplinin kökü ve anası mertebesine yerleştirirken, onun mantıksal ve ontolojik önceliğini açıklar. Okur, bu metni incelerken Pisagorcu zihniyetin maddi olandan soyut ve maddesiz olana geçişte matematiğe yüklediği dönüştürücü gücü görebilir. Pasaj, sayının ilahi zihindeki bir örnek model olarak tasavvur edilişini izlemeyi ve kadim düşüncede kuramsal bilginin insan aklını duyulardan arındıran işlevini kavramayı olanaklı kılar.