Ey İlâhî Kitab'ın Nüshası: Nesîmî'nin Dilinden Kâmil İnsan

Eser hakkında

Ondördüncü ve onbeşinci yüzyıllarda yaşamış olan Seyyid İmâdüddîn Nesîmî, klasik Türk şiirinin ve İslâm mistik düşüncesinin dikkat çekici şahsiyetlerinden biridir. Hurûfîlik hareketinin fikirlerini şiir diliyle geniş kitlelere ulaştıran şair, inançları ve dile getirdiği vahdet-i vücûd yorumları nedeniyle Halep'te trajik bir biçimde hayatını kaybetmiştir. Eserlerini Eski Anadolu Türkçesi ve Farsça kaleme alan Nesîmî, dönemin tasavvufi ve bâtınî çevrelerinde derin izler bırakmıştır. Şiirlerinde ilâhî tecellînin insan varlığında ve özellikle insan çehresinde belirdiğini savunmuş, bu yönüyle İslâm düşünce tarihindeki kâmil insan öğretisinin lirik ve radikal bir temsilcisi olmuştur.

Şairin Türkçe Dîvân'ı, Hurûfî kozmolojisini ve mistik teolojiyi şiir formunda işleyen manzumelerden oluşur. Eserin temel ekseninde, kâinatın ve kutsal metinlerin harfler vasıtasıyla anlaşılması ve yaratılışın nihai gayesi sayılan insanın yüceliği yer alır. Nesîmî'ye göre varlığın bütün sırları insan bedeninde ve yüzünde toplanmıştır. Dîvân boyunca tevhid, peygamberlik, velâyet ve nefsin arındırılması temaları, harflerin sembolik çözümlemeleriyle harmanlanır. Şair, zâhirî dinî bilgilerin ötesine geçerek bâtınî manaya ulaşmayı hedefler ve muhatabını geçici dünyanın aldatıcılığından sıyrılarak kendi ilâhî özünü tanımaya çağırır.

Bu sayfada sunulan pasaj, Dîvân'ın öğüt ve açıklama mahiyetindeki Beyân kasîdesi bölümünden alınmıştır. Metin, kâmil insana doğrudan yöneltilen güçlü bir hitap niteliğindedir; Âdem'in iki cihanın sultanı ve yaratılışın asıl maksadı olduğunu vurgular. Okurun bu metne yaklaşırken harflerin bâtınî anlamına işaret eden sembolik dili ve insan yüzünde Hakk'ın tecellîsini arayan vahdet anlayışını dikkate alması gerekir. Pasaj, sadece dinî bir öğüt metni olarak değil, varoluşsal bir uyanış çağrısı ve insanın kendi hakikatine dönmesi gerektiğini savunan felsefi bir manifesto olarak okunmalıdır.