Manetho, MÖ 3. yüzyılda Ptolemaioslar döneminde yaşamış Sebennytoslu bir Mısır rahibidir. Yunanca yazdığı Aegyptiaca, yani Mısır Tarihi, firavunları otuz hanedana bölerek sıralayan ve bugün de kullanılan hanedan düzeninin kaynağıdır. Eserin kendisi kaybolmuştur; parçaları Yahudi tarihçi Josephus ile Hristiyan kronografları Africanus ve Eusebios aracılığıyla korunmuştur. Bu bölüm I. P. Cory'nin 1832 derlemesinden aktarılmıştır.
ÇOBAN KRALLAR HAKKINDA
Eskiden Timaus adında bir kralımız vardı. Onun döneminde, nasıl oldu bilmiyorum ama Tanrı bize gücendi ve doğudan soysuz bir ırktan gelen adamlar tuhaf bir biçimde çıkageldi; ülkemizi istila etme cüretini gösterdiler ve hiçbir savaş olmaksızın kendi güçleriyle ülkeyi kolayca boyun eğdirdiler. Yöneticilerimizi ellerine geçirdiklerinde şehirlerimizi yaktılar, tanrıların tapınaklarını yerle bir ettiler ve ahalinin üzerine her türlü vahşeti yağdırdılar; kimilerini katlettiler, kimilerinin de eşlerini ve çocuklarını kölelik durumuna düşürdüler. Sonunda içlerinden birini kral yaptılar, onun adı Salatis idi: Kendisi Memphis'te ikamet etti ve Mısır'ın hem yukarı hem de aşağı bölgelerini haraca bağlayarak en uygun yerlere garnizonlar yerleştirdi. Ancak dikkatini bilhassa doğu sınırının güvenliğine yöneltti; çünkü bir gün krallığı istila edeceğini öngördüğü Asurluların giderek artan gücünü şüpheyle karşılıyordu. Sais nomosunda, Bubastis kanalının doğusunda, eski bir teolojik anlatıya dayanılarak Avaris adı verilen bir şehri gözüne kestirdi; burayı amacına son derece elverişli bularak yeniden inşa etti, surlarla tahkim etti ve tepeden tırnağa silahlanmış iki yüz elli bin kişilik bir kuvvetle koruma altına aldı. Salatis yaz mevsiminde haraçlarını toplamak, askerlerinin maaşlarını ödemek ve yabancıların yüreğine korku salmak amacıyla askerlerine talim yaptırmak için bu şehre gelirdi.
Ve Salatis on dokuz yıllık bir saltanatın ardından öldü: Ondan sonra Beon adında başka bir kral kırk dört yıl hüküm sürdü; ardından otuz altı yıl yedi ay hüküm süren Apachnas tahta geçti; ondan sonra Apophis altmış bir yıl, Ianias elli yıl bir ay hüküm sürdü. Bütün bunların ardından Assis kırk dokuz yıl iki ay hüküm sürdü. Bu altısı aralarındaki ilk hükümdarlardı ve hanedanlarının bütün dönemi boyunca, tüm ırkı yok etme umuduyla Mısırlılara karşı sürekli savaş yürüttüler. Bu ulusun tamamına Hyksos, yani Çoban Krallar denirdi; çünkü kutsal lehçede ilk hece olan Hyc bir kralı, Sos ise çobanı ifade eder, fakat bu yalnızca halk diline göredir; Hyksos terimi bunların birleşiminden meydana gelir: Bazıları onların Arap olduğunu söyler. Böylece Çoban Krallar olarak adlandırılan bu halk ve onların soyundan gelenler, beş yüz on bir yıl boyunca Mısır'ın yönetimini ellerinde tuttular.
Bunlardan sonra Thebais ve Mısır'ın diğer vilayetlerinin krallarının Çobanlara karşı bir ayaklanma başlattığını ve Çobanlar adı Alisphragmuthosis olan bir kral tarafından yenilgiye uğratılıncaya kadar aralarında uzun ve çetin bir savaşın sürdüğünü anlatır; Çobanlar onun tarafından Mısır'ın diğer bölgelerinden sürülmüş ve Avaris adı verilen, yaklaşık on bin akrelik bir alana sıkıştırılmışlardır. (Manetho der ki) Çobanlar, bütün mülklerini ve ganimetlerini müstahkem bir sığınakta muhafaza edebilmek için bu bölgenin tamamını devasa ve güçlü bir surla çevrelediler.
Özgün metin (İngilizce)
Özgün İngilizce metin için Internet Archive nüshasına bakınız (Manetho'dan Hiksoslara dair parça (Josephus, Apion'a Karşı'dan)).
Bu metin neden önemli
Bu parça, Mısır'ı istila eden ve "çoban krallar" diye anılan Hiksosların hikâyesini anlatır. Manetho, Mısır'ın kendi tarihini Yunan dünyasına kendi rahip kaynaklarından anlatan ilk yazarlardandır; Mısır'ın kadim bilgeliğinin kaynağı olduğu düşüncesi büyük ölçüde onun ve Herodotos'un aktardıklarına dayanır. Manetho'ya atfedilen Thoth'un dikilitaşları ve kutsal kitapları geleneği de Hermetik literatürün Mısırlı kökenine dair inançları beslemiştir.
Bu eser Mısır Koleksiyonu'nun parçasıdır →
- Kaynak eser
- Ancient Fragments of the Phoenician, Chaldaean, Egyptian, Tyrian, Carthaginian, Indian, Persian and Other Writers, I. P. Cory, 2. baskı, Londra, William Pickering, 1832
- Neşir
- MÖ 3. yüzyıl / 1832 (I. P. Cory derlemesi)
- Konum
- Manetho'dan Hiksoslara dair parça (Josephus, Apion'a Karşı'dan)
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Internet Archive
Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Manetho, Mısır Tarihi: Çoban Krallar. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/manetho-misir-tarihi-hiksoslar@misc{kk_manetho_misir_tarihi_hiksoslar,
author = {Uysal, Şira Nur},
title = {{Manetho, Mısır Tarihi: Çoban Krallar}},
year = {2026},
publisher = {Kadim Kütüphane},
url = {https://kadimkutuphane.com/manetho-misir-tarihi-hiksoslar},
note = {Türkçe çeviri, özgün eser: Sebennytoslu Manetho},
}Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
