Yûsuf ve Züleyha: İlahî Yakarış

Eser hakkında

On beşinci yüzyıl Fars edebiyatının ve İslam tasavvuf düşüncesinin yetkin simalarından biri olan Abdurrahman Câmî, klasik İslami ilimler ile tasavvufi metafiziği şiir formunda ustalıkla harmanlayan bir müelliftir. Yaşadığı dönemin fikrî atmosferini yansıtan Câmî, özellikle vahdet-i vücûd mektebinin öğretilerini estetik ve edebî bir dille ifadelendirmiştir. Şiirlerinde felsefi derinlik ile lirik duyarlılığı bir araya getiren yazar, kurucusu olduğu veya mensubu bulunduğu zengin edebî muhit içinde Doğu hikmetinin temel kabullerini mısralara dökmüş, geride felsefi ve mistik açıdan zengin bir miras bırakmıştır.

Yûsuf ve Züleyha, kadim bir kıssayı merkezine alarak maddi aşktan manevi ve ilahî aşka uzanan seyrüseferi işleyen manzum bir mesnevidir. Câmî bu eserinde, zahirî olay örgüsünün gerisinde insanın hakikate ulaşma çabasını, nefs terbiyesini ve nihayetinde mutlak varlığa yönelişini anlatır. Eser, varlık hiyerarşisinin her basamağında tecelli eden ilahî kudreti ve güzelliği sergilerken, insani tecrübeleri evrensel hakikatlerin birer tezahürü olarak konumlandırır. Klasik mesnevi mimarisine sadık kalınarak kaleme alınan yapıt, varoluşun gayesini, yaratılışın nizamını ve bilincin arınma evrelerini alegorik bir anlatımla temellendirir.

Burada sunulan pasaj, eserin açılışını teşkil eden Münâcât kısmından derlenmiştir. Klasik Doğu anlatılarında bir metne başlamadan önce Yaratıcı'ya yöneltilen bu tür niyazlar, yalnızca biçimsel bir gelenek değil, müellifin tüm varlık görüşünü özetleyen kurucu bir zemindir. Ralph T. H. Griffith'in on dokuzuncu yüzyıl sonlarında gerçekleştirdiği İngilizce aktarım üzerinden Türkçeye kazandırılan bu bölüm, kozmik düzen ile tabiatın ahengini doğrudan ilahî iradeye bağlar. Okur, bu satırları incelerken metni yalnızca lirik bir yakarış olarak değil, evrenin işleyişine dair ontolojik bir beyan ve Câmî'nin tefekkür dünyasına açılan bir anahtar olarak değerlendirmelidir.