Stromateis: Hakiki Marifet

Eser hakkında

İskenderiyeli Klemens, Roma İmparatorluğu sınırları içinde entelektüel hayatın ve felsefi arayışların en canlı merkezlerinden biri olan İskenderiye çevresinde yetişmiş erken dönem Hristiyan düşünürlerindendir. İkinci yüzyılın sonları ile üçüncü yüzyılın başlarında faaliyet gösteren müellif, pagan düşünce dünyasının kavramsal araçları ile İncil vahyini ortak bir zeminde buluşturmaya gayret etmiştir. Grek felsefi mirasını bütünüyle dışlamak yerine onu ilahi hakikate hazırlayan bir basamak olarak gören Klemens, dönemin İskenderiye geleneğine özgü alegorik metin yorumlama yöntemini ve derin tefekkür üslubunu benimseyerek kilise edebiyatının kurucu simaları arasında yerini almıştır.

Klemens’in geniş hacimli külliyatı içinde dikkati çeken Stromateis, Antik Çağ’ın derleme ve serbest tefekkür geleneğine uygun biçimde, çok katmanlı ve zengin bir dokuma gibi kurgulanmıştır. Yazar, sistematik ve katı bir risale düzeni kurmak yerine felsefe, ahlak, yaratılış ve kutsal metin yorumlarını iç içe geçirerek hakikatin doğrudan değil, ancak sabırlı bir zihni çabayla keşfedilebileceğini hissettirir. Eserin ana omurgasını, imanın getirdiği temel kabullerin ahlaki olgunlaşma ve tefekkür yoluyla yüksek bir idrake, yani hakiki marifete dönüştürülmesi fikri teşkil eder. Klemens, dönemin ayrılıkçı gnostik akımlarına karşı çıkarak marifeti gizemli bir imtiyaz olmaktan çıkarır; onu erdemli yaşantı ve ilahi sevgiyle ulaşılan bir kemalat mertebesi olarak tanımlar.

Yedinci Kitaptan alınan bu pasaj, söz konusu marifet mertebesine erişmiş yetkin kişinin iç dünyasını ve ahlaki seciyesini somutlaştırmaktadır. Okur, bu satırlarda bilgi ile eylem arasındaki kopmaz bağı, marifet sahibinin kaza, hastalık ve ölüm karşısında takındığı metaneti doğrudan gözlemleyebilir. Metin, sadece teorik bir teoloji anlatısı olarak değil; öfke ve garezden arınmış, yaratılmış her varlığa şefkatle yaklaşan ve dünyevi nimetlere mesafeli duran bir kemal tasavvuru olarak okunmalıdır. Klemens’in çizdiği bu portre, hakiki bilginin zihinsel bir iddiadan ziyade huyların güzelleşmesi ve sevgiyle yoğrulmuş bir vakara dönüşmesi gerektiğini hatırlatır.