İsa'nın İlahisi — Haçın Halka Dansı (Yuhanna Amelleri 94-96)

Şimdi, kanunsuz Yahudiler tarafından — kanunsuz Yılan'ın kanunu altında bulunanlar tarafından — yakalanmazdan önce, bizi bir araya topladı ve dedi ki: «Onların eline teslim edilmeden önce Baba'ya bir ilahi söyleyelim, ve böylece önümüzde duranı karşılamaya çıkalım.»
Sonra birbirimizin ellerini tutarak bir nevi halka olmamızı buyurdu, kendisi de ortada durarak dedi ki:
«Bana 'Âmin' diye karşılık verin.»
Sonra bir ilahiye başlayıp söyledi: (Bu sahne, Gnostik Yuhanna Amelleri'nin 94-96. bölümleridir. Eser, ikinci yüzyılda yazılmış olup geleneksel olarak Leukios Kharinos adlı bir yazara atfedilir; kilise onu apokrif saymış, İznik'ten sonra da mahkûm etmiştir. Metin bize ancak parçalar hâlinde ve geç el yazmalarından ulaşmıştır.) (Mead'in bu metin üzerine tezi şudur: bu, alışıldık anlamda bir ilahi değil, bir gizem ayinidir — belki de izine sahip olduğumuz en erken Hristiyan ayini. El ele tutuşan halka, ortadaki inisiye edici ve topluluğun verdiği «Âmin» karşılığı, Mısır Gnostik yazmalarındaki ayin sahneleriyle birebir örtüşür.)

İLAHİ

Şan Sana, ey Baba!
(Ve biz halka hâlinde dönerek O'na karşılık verdik:)
Âmin!
Şan Sana, ey Söz (Logos)!
Âmin!
Şan Sana, ey Lütuf (Kharis)!
Âmin!
Şan Sana, ey Ruh!
Şan Sana, ey Kutsal Olan!
Şan Sana, ey Senin Şanın!
Âmin!
Seni överiz, ey Baba;
Sana şükrederiz, ey Işık;
ki Karanlık Sende barınmaz!
Âmin!
(Ne için şükrettiğimize gelince, Söz'e şükrederiz.)
[Ya da «düzeltilmiş» metni benimsersek:
Ne için şükrettiğimizi söylüyorum:]
Kurtarılmak isterim; ve kurtarmak isterim.
Âmin!
Çözülmek isterim; ve çözmek isterim.
Âmin!
Yaralanmak isterim; ve yaralamak isterim.
[Ya da: Delinmek isterim; ve delmek isterim.
Bir başka okuyuş şöyledir: Eritilmek (ya da aşkla tüketilmek) isterim; ve eritmek isterim.]
Âmin!
Doğurulmak isterim; ve doğurmak isterim.
Âmin!
Yemek isterim; ve yenilmek isterim.
Âmin!
İşitmek isterim; ve işitilmek isterim.
Âmin!
[Anlamak isterim; ve] anlaşılmak isterim; büsbütün Anlayış (Nous) olarak.
[İlk cümleyi ben tamamladım; sonuncusu ise büyük ihtimalle sonradan düşülmüş bir haşiyedir.]
Yıkanmak isterim; ve yıkamak isterim.
Âmin!
(Dansa Lütuf (Kharis) öncülük eder.)
Kaval çalayım; hepiniz dans edin.
Âmin!
Bir ağıt çalayım; hepiniz yas tutun.
Âmin!
Bir olan Sekizli (Ogdoad) bizimle birlikte çalar.
Âmin!
Yukarıdaki On İkinci Sayı dansa öncülük eder.
Âmin!
Doğası dans etmek olan her ne varsa [dans eder].
Âmin!
Dans etmeyen, ne olup bittiğini bilmez.
Âmin!
Kaçmak isterim; ve kalmak isterim.
Âmin!
Süslenmek isterim; ve süslemek isterim.
[Cümleler metinde ters sıradadır.]
Âmin!
Bir kılınmak isterim; ve bir kılmak isterim.
Âmin!
Meskenim yoktur; ve meskenlerim vardır.
Âmin!
Yerim yoktur; ve yerlerim vardır.
Âmin!
Mabedim yoktur; ve mabetlerim vardır.
Âmin!
Beni gören sana bir kandilim.
Âmin!
Beni anlayan sana bir aynayım.
Âmin!
Kapımı çalan sana bir kapıyım.
Âmin!
Yolcu olan sana bir yolum.
Âmin!

(Köşeli parantez içindeki bütün eklemeler Mead'e aittir: kimi yerde el yazmasındaki boşluğu tamamlar, kimi yerde «delinmek» ile «eritilmek» gibi birbirinden ayrılan okumaları yan yana koyar. Bu alternatifler çeviri tereddüdü değil, metnin farklı nüshalar hâlinde bize ulaşmış olmasının doğrudan izidir.) (Sekizli (Ogdoad) ile «yukarıdaki On İkinci Sayı», Gnostik kozmolojinin iki kilit basamağıdır: Ogdoad, yedi gezegen küresinin üzerindeki sekizinci gök — sabit yıldızlar alanı ve ruhun kaderin çemberinden kurtulduğu eşiktir; On İki ise burçlar kuşağının sayısı olarak dansın ölçüsünü tutar. İlahideki dans, bu yüzden aynı zamanda gök kürelerinin dönüşüdür.)

Şimdi dansıma karşılık ver!
Konuşan Bende kendini gör;
Ve ne yaptığımı görünce,
Sırlarım üzerine sus.
Dans ederek anla ne yaptığımı;
Zira çekeceğim İnsan Çilesi senindir.
Baba tarafından senin Sözün olarak gönderilmiş olmasaydım,
çektiğin şeyin asla bilincine varamazdın.
[Son cümle şöyle düzeltilebilir: Senin Sözünüm; Baba tarafından gönderildim.]
Ne çektiğimi görerek,
Beni acı çeken olarak gördün;
Ve görünce yerinde duramadın,
Bütünüyle kımıldadın,
Bilge olmaya doğru kımıldadın.
Beni bir yatak olarak edindin; üzerimde dinlen.
Kim olduğumu, ayrıldığım vakit bileceksin.
Şimdi ne olarak görünüyorsam, o değilim.
[Lâkin ne olduğumu] geldiğin vakit göreceksin.
Acı çekmeyi bilmiş olsaydın,
Acı çekmemeye gücün yeterdi.
[Şu hâlde] acı çekmeyi bil, ve acı çekmemeye gücün yetsin.
Bilmediğin şeyi sana Ben Kendim öğreteceğim.
Ben senin Tanrınım, Ele Verenin değil.
Kutsal canlarla aynı ölçüde tutulmak isterim.
Bende Hikmetin Sözünü bil.
Bana yeniden söyle:
Şan Sana, ey Baba!
Şan Sana, ey Söz!
Şan Sana, ey Kutsal Ruh!
Bana gelince, ne idiğimi bilmek istersen:
Tek kelimeyle Ben, her şeyi oynayan [ya da dans eden] Sözüm, ve hiç utanmadım.
Sıçrayan [ve dans eden] Bendim.
Sen ise her şeyi anla, ve anlayarak de ki:
Şan Sana, ey Baba!
Âmin!

(Ve bunları bizimle birlikte dans ettikten sonra, ey Sevgili, Rab dışarı çıktı. Ve biz, kendimizden geçmiş ya da [derin] bir uykudan uyandırılmış gibi, her birimiz ayrı bir yöne kaçtık.) (Metnin bu noktada kesilmesi tesadüf değildir: hemen ardından gelen 97-102. bölümler, Yuhanna'nın Zeytin Dağı'ndaki mağaraya kaçışını ve orada kendisine gösterilen «Işık Haçı» görüsünü anlatır — sitede Gnostik Çarmıh başlığıyla ayrıca yer alan metin. Halka dansı ile ışık haçı görüsü, tek bir ayinin birbirini tamamlayan iki yarısıdır.) («Sevgili» hitabı anlatıcının, yani Yuhanna'nın okura seslenişidir; metnin ayin bağlamında topluluğa yüksek sesle okunduğunu düşündüren işaretlerden biridir.)