Yıldız Biliminin Aleti: Çeyrek Dairenin Hikmeti

Abraham ibn Ezra'nın astronomik ve astrolojik risalelerini bir araya getiren bu derleme, göklerin ilahi bir düzenin göstergesi olduğu bir dünya tasavvurunu taşır. Aşağıdaki pasaj, aynı cilt içinde yer alan ve gökcisimlerinin yüksekliğini ölçmeye yarayan çeyrek daire aletini anlatan bir bölümden alınmıştır. Yıldız biliminin somut zeminini, yani göğü ölçen aracı gözler önüne serer.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Yüce ve heybetli Tanrı'nın adıyla, yabancı dilde çeyrek daire denilen aletin açıklamasını yazmaya başlıyorum. O, bir dairenin dörtte birinden yapılmış bir alettir ve pek şerefli, faydalı ve kıymetli bir araçtır. Onunla insan güneşin ve yıldızların yüksekliğini, ve bunların ekvatordan sapmasını bilebilir. Onunla insan güneşin hangi şehrin ufkunda ne zaman doğacağını bilebilir. Onunla insan herhangi bir yerde günün uzunluğunu bilebilir.

Onunla insan gündüz boyunca dilediği her an geçici saatleri, ve yine dilediği her an eşit saatleri bilebilir. Onunla insan herhangi bir ağacın, duvarın yahut yüksek binanın boyunu bilebilir. Onunla kuyuların derinliğini ve nehirlerin genişliğini, ve yüksekliğini, genişliğini ya da derinliğini ölçmek istediği her şeyi bilebilir.

İşte bilmen yaraşır ki bu araç bir dairenin dörtte birinden yapılmıştır ve doksan eşit dereceye bölünmüştür; her derece ise dakika denilen altmış parçaya ayrılmıştır. Bu, astronomi ilmi adı verilen o üstün ve şerefli bilime göredir.

Onunla insan güneşin ve yıldızların yüksekliğini, ve bunların ekvatordan sapmasını bilebilir.

Özgün metin (İngilizce)

In the name of the Great and Awesome God, I begin to write an explanation of the instrument called in a foreign language quadrant. It is an instrument made from a quarter of a circle, and it is a highly honored, useful, and precious tool. By it, a person may know the altitude of the sun and the stars and their declination from the equator. By it, a person may know when the sun will rise upon the horizon of any city. By it, a person may know the length of the day in any place. By it, one may know the temporal hours at any time one desires during the day, and by it, one may know the equal hours at any time one desires during the day. By it, one may know the height of any tree, wall, or high building. By it, one may know the depth of pits and the width of rivers, and any thing whose height, width, or depth one desires to measure. Behold, it is fitting that you know that this tool is made from a quarter of a circle and is divided into ninety equal degrees, and each degree is divided into sixty parts called minutes. This is according to the excellent and honored science called the science of astronomy.

Bu metin neden önemli

Abraham ibn Ezra (yaklaşık 1089-1164), Avrupa ve Akdeniz'i dolaşan İspanyol-Yahudi bir bilgin, şair ve müneccimdir. En ünlü astroloji eseri Reşit Hokhma yani Bilgeliğin Başlangıcı adını taşır. Buradaki pasaj, onun astronomik derlemesi içinde yer alan ve çeyrek daire (kadran) aletini anlatan bir risaleden alınmıştır; müneccimin göğü fiilen ölçtüğü araç anlatılır. Ortaçağ astrolojisinde yıldızların yorumu, önce onların gökteki konumunun titizlikle ölçülmesine dayanırdı; bu yüzden alet bilgisi, yıldız biliminin ayrılmaz bir parçasıydı.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye

Kaynak eser: Astronomical and Astrological Treatises (Abraham ibn Ezra derlemesi)
Neşir: Yazma nüsha, 1476-1500; SourceLibrary çevirisi (CC BY-SA 4.0)
Konum: Sayfa 52 (çeyrek daire risalesinin başı)
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →

← Kütüphaneye dön