Herakleitos, Doğa Üzerine: Parçalar
The Fragments of the Work of Heraclitus of Ephesus on Nature, G. T. W. Patrick çevirisi (Bywater'ın Yunanca metninden), Baltimore, N. Murray, 1889, Internet Archive taraması.

Herakleitos, Doğa Üzerine: Parçalar

Efesli Herakleitos'un kayıp kitabından günümüze kalan parçalar (G. T. W. Patrick çevirisi, 1889)
Efesli Herakleitos· MÖ yaklaşık 500 / 1889 (G. T. W. Patrick çevirisi)· Özgün: Antik Yunanca (İngilizce çeviriden)· Archive.org· ~2 dk okuma

Efesli Herakleitos, MÖ 6. yüzyılın sonu ile 5. yüzyılın başında yaşamış, Sokrates öncesi filozofların anlaşılması en güç olanlarından biridir. Doğa Üzerine adlı kitabı kaybolmuştur; ondan elimizde kalan yalnızca sonraki yazarların, özellikle Romalı Hippolytos'un, İskenderiyeli Klemens'in ve Sextus Empiricus'un aktardığı kısa parçalardır. Aşağıdaki parçalar, Ingram Bywater'ın Yunanca derlemesinden G. T. W. Patrick'in 1889'da yaptığı İngilizce çeviriden Türkçeye aktarılmıştır.

Türkçe çeviri (önizleme) · Çeviren Şira Nur Uysal

EFESLİ HERAKLEİTOS DOĞA ÜZERİNE.

I. Beni değil, evrensel Aklı dinleyenlerin her şeyin bir olduğunu ikrar etmesi bilgeliktir.

II. Ortaya koyduğum bu evrensel Akla karşı, o her zaman var olduğu halde, insanlar hem onu işitmeden önce hem de ilk kez işittiklerinde duyarsız kalırlar. Çünkü her şey bu Akla göre meydana geldiği halde, benim her şeyi doğasına göre betimleyerek ve nasıl düzenlendiğini açıklayarak aktardığım söz ve işlere giriştiklerinde, insanlar sanki bu konuda hiçbir tecrübeleri olmamış gibi davranırlar. Kimi insanlar ise uykudayken ne yaptıklarını unuttukları gibi uyanıkken de ne yaptıklarından habersizdirler.

III. Dinleyip de anlamayanlar sağırlara benzer. Onlar için şu atasözü geçerlidir: “Buradayken yokturlar.”

IV. Kaba ruhlu insanlar için gözler ve kulaklar kötü tanıklardır.

V. İnsanların çoğunluğu her gün karşılaştıkları şeyleri anlamaz; kendilerine öğretildiğinde de kendilerince bildiklerini sansalar bile, onlar hakkında doğru bir bilgiye sahip olmazlar.

VI. Onlar ne dinlemeyi bilirler ne de konuşmayı.

VII. Umut etmezseniz, umut edilmeyeni elde edemezsiniz; çünkü o ulaşılamaz ve erişilemezdir.

VIII. Altın arayanlar pek çok toprağı kazar ve çok az altın bulur.

IX. Tartışma.

X. Doğa gizlenmeyi sever.

XI. Delphi'deki kehanet ocağının sahibi olan Tanrı ne açıkça söyler ne de gizler; işaretlerle bildirir.

XII. Fakat öfkeli ağzıyla vakur, süssüz ve yalın şeyler söyleyen Sibylla, Tanrı sayesinde sesiyle bin yılın ötesine ulaşır.

XIII. Görmeyi, işitmeyi ve öğrenmeyi ilgilendiren her ne varsa, ona özellikle saygı duyarım.

XIV. Polybios iv. 40. Özellikle günümüzde, her yere karadan veya sudan ulaşılabiliyorken, Herakleitos'a göre, bilinmeyen şeylerin tanığı olarak şairleri ve mitoloji yazarlarını kabul etmemeliyiz; çünkü onlar tartışmalı konularda çoğunlukla bize güvenilmez tanıklıklar sunarlar.

XV. Gözler kulaklardan daha kesin tanıklardır.

XVI. Çok şey öğrenmek anlayışlı olmayı öğretmez; öyle olsaydı Hesiodos'a ve Pythagoras'a, ayrıca Ksenophanes'e ve Hekataios'a da öğretirdi.

XVII. Mnesarkhos'un oğlu Pythagoras, araştırmayı her insandan daha çok icra etti ve bu incelemeleri seçip alarak kendine ait bir bilgelik meydana getirdi: çok bilgi ve kötü bir sanat.

XVIII. Sözlerini dinlediğim hiç kimse bilgeliğin her şeyden ayrı olduğunu bilme mertebesine erişemez.

XIX. Tek bir bilgelik vardır; her şeyin her şey aracılığıyla yönetildiği akıllı iradeyi kavramak.

XX. Herkes için aynı olan bu evreni ne tanrılardan biri ne de herhangi bir insan yaratmıştır; o her zaman vardı, vardır ve var olacaktır; ölçüyle tutuşan ve ölçüyle sönen, ebediyen yaşayan bir ateştir.

XXI. Ateşin dönüşümleri ilkin denizdir; denizin yarısı toprak, yarısı da şimşek parıltısıdır.

XXII. Tıpkı malların altına ve altının mallara değişilmesi gibi, her şey ateşle ve ateş de her şeyle takas edilir.

XXIII. Deniz dökülür ve toprak olmadan önce var olanla aynı oranda ölçülür.

XXIV. Şiddetli arzu ve Doygunluk.

XXV. Ateş toprağın ölümünde yaşar, hava ateşin ölümünde yaşar, su havanın ölümünde yaşar ve toprak suyun ölümünde yaşar.

XXVI. Ateş her şeyin üzerine gelerek onları eleyecek ve yakalayacaktır.

XXVII. Hiç batmayandan insan nasıl kaçabilir?

XXVIII. Şimşek her şeyi yönetir.

XXIX. Güneş sınırlarını aşmayacaktır; aşarsa, adaletin yardımcıları olan Erinysler onu bulup ortaya çıkaracaktır.

XXX. Akşamın ve sabahın sınırları Ayı'dır; Ayı'nın karşısında ise parlak Zeus'un sınırları vardır.

XXXI. Güneş olmasaydı gece olurdu.

Özgün metin (İngilizce)

HERACLITUS OF EPHESUS ON NATURE.

I.—It is wise for those who hear, not me, but the universal Reason, to confess that all things are one.

II.—To this universal Reason which I unfold, although it always exists, men make themselves insensible, both before they have heard it and when they have heard it for the first time. For notwithstanding that all things happen according to this Reason, men act as though they had never had any experience in regard to it when they attempt such words and works as I am now relating, describing each thing according to its nature and explaining how it is ordered. And some men are as ignorant of what they do when awake as they are forgetful of what they do when asleep.

III.—Those who hear and do not understand are like the deaf. Of them the proverb says: “Present, they are absent.”

IV.—Eyes and ears are bad witnesses to men having rude souls.

V.—The majority of people have no understanding of the things with which they daily meet, nor, when instructed, do they have any right knowledge of them, although to themselves they seem to have.

VI.—They understand neither how to hear nor how to speak.

VII.—If you do not hope, you will not win that which is not hoped for, since it is unattainable and inaccessible.

VIII.—Gold-seekers dig over much earth and find little gold.

IX.—Debate.

X.—Nature loves to conceal herself.

XI.—The God whose oracle is at Delphi neither speaks plainly nor conceals, but indicates by signs.

XII.—But the Sibyl with raging mouth uttering things solemn, rude and unadorned, reaches with her voice over a thousand years, because of the God.

XIII.—Whatever concerns seeing, hearing, and learning, I particularly honor.

XIV.—Polybius iv. 40. Especially at the present time, when all places are accessible either by land or by water, we should not accept poets and mythologists as witnesses of things that are unknown, since for the most part they furnish us with unreliable testimony about disputed things, according to Heraclitus.

XV.—The eyes are more exact witnesses than the ears.

XVI.—Much learning does not teach one to have understanding, else it would have taught Hesiod and Pythagoras, and again Xenophanes and Hecataeus.

XVII.—Pythagoras, son of Mnesarchus, practised investigation most of all men, and having chosen out these treatises, he made a wisdom of his own—much learning and bad art.

XVIII.—Of all whose words I have heard, no one attains to this, to know that wisdom is apart from all.

XIX.—There is one wisdom, to understand the intelligent will by which all things are governed through all.

XX.—This world, the same for all, neither any of the gods nor any man has made, but it always was, and is, and shall be, an ever living fire, kindled in due measure, and in due measure extinguished.

XXI.—The transmutations of fire are, first, the sea; and of the sea, half is earth, and half the lightning flash.

XXII.—All things are exchanged for fire and fire for all things, just as wares for gold and gold for wares.

XXIII.—The sea is poured out and measured to the same proportion as existed before it became earth.

XXIV.—Craving and Satiety.

XXV.—Fire lives in the death of earth, air lives in the death of fire, water lives in the death of air, and earth in the death of water.

XXVI.—Fire coming upon all things, will sift and seize them.

XXVII.—How can one escape that which never sets?

XXVIII.—Lightning rules all.

XXIX.—The sun will not overstep his bounds, for if he does, the Erinyes, helpers of justice, will find him out.

XXX.—The limits of the evening and morning are the Bear, and opposite the Bear, the bounds of bright Zeus.

XXXI.—If there were no sun, it would be night.

Bu metin neden önemli

Herakleitos'un logos öğretisi, yani her şeyi düzenleyen ve herkes için ortak olan evrensel akıl, Stoacılıktan Yuhanna İncili'nin girişine, Yeni Platonculuktan Hermetik metinlere kadar uzanan bir çizginin başlangıcıdır. Karşıtların birliği, sürekli değişim ve ezelî ateş düşüncesi ezoterik geleneğin kozmolojik dilini derinden biçimlendirmiştir. Parçaların kısa ve bilmece gibi üslubu, Herakleitos'a Antik Çağ'da "Karanlık" lakabını kazandırmıştır.

Bu eser Kozmoloji Koleksiyonu'nun parçasıdır →

Künye
Kaynak eser
The Fragments of the Work of Heraclitus of Ephesus on Nature, G. T. W. Patrick çevirisi (Bywater'ın Yunanca metninden), Baltimore, N. Murray, 1889
Neşir
MÖ yaklaşık 500 / 1889 (G. T. W. Patrick çevirisi)
Konum
Parçaların başı (I. parçadan itibaren)
Çeviren
Şira Nur Uysal
Dijital nüsha
Internet Archive
Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY-SA 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin, değiştirirseniz aynı lisansla paylaşın). Kullanım & lisans →
Bu Çeviriye AtıfUysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Herakleitos, Doğa Üzerine: Parçalar. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/herakleitos-doga-uzerine-parcalar
Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

← Kütüphaneye dön