Milano'lu keşiş Francesco Maria Guazzo'nun 1608 tarihli Compendium Maleficarum'u (Büyücülük Özeti), erken modern demonolojinin en dizgeli el kitaplarından biridir. Guazzo bu bölümde büyücülerin gösterdiği harikaların gerçek bir dönüşüm değil, Şeytan'ın duyular üzerinde işlettiği bir hile olduğunu savunur. Aşağıdaki pasaj, iblisin insan algısını yanılttığı yolları soğukkanlı bir sıralamayla döker; adeta bir çağın optik ve ruhbilim anlayışını demonolojinin diline tercüme eder.

Türkçe çeviri (önizleme) · Çeviren Şira Nur Uysal

Daha derin bir anlayış uğruna şunu bilmek gerekir ki Şeytan duyularımızı pek çok yoldan aldatır. Birincisi, önümüzde duran nesnenin tümünü, hiç değilse bir kısmını görüşten gizlediğinde. İkincisi, aracı ortama öyle bir nitelik kattığında ki, o ortamdan geçen duyusal izlenimler değişime uğrar ve nesneyi olduğu gibi temsil etmez olur.

Üçüncüsü, aradaki havadaki buğular yoğunlaştırıldığında; bir horozun bir kirişi çektiğini sanırız, oysa çektiği yalnızca bir samandır. Dördüncüsü, aradaki hava kımıldatıldığında izlenimler de onunla birlikte kımıldar; bu yüzden yol alan gemidekilere ağaçlar geminin hareketiyle yürüyormuş gibi görünür. Beşincisi, seyredenlere, tahayyül edilen nesneye benzer havadan ya da hayali bir cisim sunulduğunda.

Altıncısı, gösterilen şeylerin hızla oynatılması, ansızın saklanması, çeşitli düzenlemeler, gizli ayırma ya da birleştirme yoluyla; tıpkı gezgin şarlatanların çeşitli bağlar ve küçük toplarla yaptığı gibi. Yedincisi, bedenin sıvıları kışkırtılıp bulandırıldığında, şeyler oldukları gibi değil başka türlü görünür; sarhoşların ve akıl yitirmişlerin başına geldiği üzere.

Son olarak derim ki Şeytan, hayaletleri öyle bir düzene sokup kurabilir ki insan, uyanıkken bile, uyuyanların tarzında düş görür ve hiç duyumsamadığı şeyleri duyumsadığını sanır.

Özgün metin (İngilizce)

Truly, for even greater understanding, it must be known that the Devil deceives our senses in many ways. First, when he hides from the sight the whole object that is before one, or at least a part of it. Second, if he imbues the medium with some quality by which the species passing through the medium are modified in such a way, so that they do not represent the object as it is. Third, if vapors in the intermediate air are thickened, hence we think a beam is being drawn by a rooster, when it is actually a straw. Fourth, if the intermediate air is moved, the species are moved simultaneously, from which it happens that to those sailing, trees seem to move at the motion of the ship. Fifth, when an airy or fantastic body similar to the imagined object is offered to the spectators. Sixth, by the rapid agitation of shown things, sudden concealment, various arrangements, secret separation or agglutination, as itinerant charlatans do with various ligatures, small balls, etc. Seventh, if the humors are agitated or disturbed, things will be seen otherwise than they are, as happens to the drunk and the insane. Finally, I say that the Devil can compose and order phantoms in such a way that one, even while awake, dreams in the manner of those who are sleeping and thinks he feels those things which he did not feel.

Bu metin neden önemli

Compendium Maleficarum, engizisyon çağının en çok başvurulan büyücülük derlemelerinden biri olarak yazıldı ve rahiplerle sıradan halkı okültün tehlikelerine karşı uyarmayı amaçlıyordu. Guazzo, Şeytan'ı bir aldatma ustası olarak resmeder; bu bölümdeki yedi katlı sıralama, dönemin fizik, optik ve tıp bilgisini (havadaki buğular, gemide hareket yanılsaması, bedensel sıvıların dengesi) demonolojik bir çerçeveye yerleştirir. Metnin çarpıcı yanı, doğaüstü sanılan olayları bir tür algı yanılgısı ve hokkabazlık olarak açıklamaya çalışmasıdır. Bu haliyle pasaj, akıl ile hurafenin kesiştiği eşiği gösterir.

Eser hakkında

Onyedinci yüzyılın başında Milano'da yaşayan İtalyan keşiş Francesco Maria Guazzo, Karşı Reformasyon atmosferinde şekillenen Katolik teolojisi ve demonoloji geleneğinin dikkat çeken temsilcilerindendir. Guazzo, 1608 yılında Latince olarak yayımlanan Compendium Maleficarum (Büyücülük Özeti) adlı çalışmasıyla dönemin cadılık, şeytani müdahaleler ve büyü pratiklerine ilişkin birikimini bir araya getirmiştir. Erken modern Avrupa'da büyücülük davalarının ve teolojik soruşturmaların yoğunlaştığı bir evrede kaleme alınan bu metin, din adamları ve yargıçlar için rehber niteliği taşıyan kuramsal ve pratik bir zemin sunar.

Üç kitaptan meydana gelen Compendium Maleficarum, Şeytan ile insanlar arasındaki anlaşmaları, büyücülerin sebep olduğu iddia edilen zararları ve bunlara karşı kilisenin sunduğu manevi ve kurumsal çözüm yollarını sistematik biçimde inceler. Eserin ana savı, cadıların ve büyücülerin kendilerine ait bağımsız bir doğaüstü güce sahip olmadıkları, ortaya koydukları olağanüstü görünen fiillerin bütünüyle Şeytan'ın aracılığı ve yanıltmacaları sayesinde gerçekleştiğidir. Guazzo, doğanın ontolojik sınırlarını korumaya özen gösterir; Şeytan dahi Tanrı'nın kurduğu yaratılış düzenini ve doğa yasalarını bütünüyle değiştiremez, ancak var olan doğal süreçleri manipüle ederek insan idrakini saptırabilir.

Burada yer alan pasaj, birinci kitabın dördüncü bölümünden alınmış olup Şeytan'ın insan algısını tahrif etme yöntemlerini serimler. Guazzo bu satırlarda teolojik bir meseleyi ele alırken dönemin optik kuramlarına, hareket yasalarına ve kadim humoral patoloji anlayışına başvurarak konuyu rasyonel bir çerçeveye oturtur. Metin, doğaüstü zannedilen olayların aslında fiziksel ortamın bozulması, ışık kırılmaları veya bedensel sıvıların dengesizliğiyle açıklanabileceğini ileri sürer. Günümüz okuru bu pasajı incelerken, erken modern dönemin inanç dünyası ile doğa felsefesinin nasıl iç içe geçtiğini ve demonolojik metinlerin aynı zamanda bir algı kuramı barındırdığını gözlemleyebilir.

Bu eser Büyü ve Okült Koleksiyonu'nun parçasıdır →

Künye

Kaynak eser: Compendium maleficarum in tres libros distinctum (Compendium of Witches), Francesco Maria Guazzo, 1608
Neşir: Milano 1608 baskısı, Latinceden İngilizceye çeviri (Source Library, CC BY-SA 4.0)
Konum: Birinci Kitap, Bölüm IV ("Büyücüler harikaları Şeytan aracılığıyla yapar"), s. 26-27
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY-SA 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin, değiştirirseniz aynı lisansla paylaşın). Kullanım & lisans →

Bu Çeviriye Atıf

Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Şeytan Duyuları Nasıl Aldatır. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/guazzo-compendium-maleficarum-seytanin-duyulari-aldatmasi

Özgün Sayfalar60 sayfa