Albrecht Dürer, İnsan Orantısı Üzerine Dört Kitap

[s. 9] En ünlü ressam ve Geometrikçi Albrecht Dürer'in, İnsan Bedeninin Dik Duruşundaki Parçaların Bakışımı Üzerine Kitapları, Latinceye çevrilmiştir.

[Not: özgün metin: "Alberti Dureri clarissimi pictoris et Geometrae de Symetria partium..." Albrecht Dürer (1471–1528) Alman Rönesansı'nın dev bir ismiydi. Kendini "Ressam"ın yanı sıra "Geometrikçi" olarak tanımlayarak, sanatın matematiksel ilkelere dayanan bir bilim olduğunu öne sürer.]

Okura.

> Cesur bir Alman elinden çıkmış bu sözleri > Ve şimdi Latin [Not: özgün metin: "ausonios", İtalya'nın Auson halkına yapılan şiirsel bir gönderme, burada Latin dili anlamındadır] sesleriyle akması buyrulan bu satırları tesadüfen okursan, > Hatalar varsa bağışla, zira kusursuz olduğumuzu iddia etmiyoruz, > Ve bu eser, yeniliğiyle sana kendini sevdirsin. > Çünkü bu emeğin önceden bir örneği yoktu, > Takip edeceğimiz seleflerin ayak izleri de bulunmuyordu. > Şayet yine de, tüm çabalarımızı yerin dibine batırmadığımdan, > Bu yazıların herhangi biri hoşuna giderse, esirgemediğin lütfun onları çoğaltsın.

Jo. [Not: Jo., ünlü hümanist bilgin Joachim Camerarius'un (1500–1574) kısaltmasıdır. Dürer'in teorilerinin, ortak dilleri olarak Latinceyi kullanan tüm Avrupa'nın bilginleri ve bilim insanlarından oluşan uluslararası "Edebiyat Cumhuriyeti" tarafından okunabilmesini sağlamak amacıyla Dürer'in özgün Almanca metnini Latinceye çevirmiştir.]

[Not: Metnin altında, sayfada simgesel AD monogramı yer alır. 'D' harfinin 'A' harfinin bacakları arasına oturduğu bu amblem, sanat tarihindeki ilk "logo"lardan biriydi. Dürer'in baskıları ve kitapları için yasal bir ticari marka ve kalite mührü işlevi görüyordu.]

[s. 10] Roma İmparatoru Efendimiz V. Charles'ın bir fermanıyla [Not: özgün metin: "D. Caroli .V. Imper. Rom.", V. Charles (1500–1558) tarihteki en büyük imparatorluklardan birini yönetti. Buradaki "fermanı", Dürer'in fikrî mülkiyetini Kutsal Roma İmparatorluğu genelinde korumak için yasal güç sağlar.], Albrecht Dürer'in gerek bu türdeki [insan oranları] yazılarını, gerek Geometri İlkeleri'ni, gerekse sur inşası [Not: özgün metin: "tichismatica", Yunanca "duvar" sözcüğünden türemiştir. Bu, Dürer'in modern tahkimat üzerine ilk büyük eserlerden biri olan, şehir surları ve savunma yapılarının inşasına ilişkin 1527 tarihli risalesine atıfta bulunur.] üzerine olan eserlerini hiç kimsenin cezasız basamayacağı, basılmış olanları da satamayacağı ihtar olunur; aksine hareket edenler için, ayrıcalık belgesinde yer alan bir ceza [Not: özgün metin: "multa", özellikle para cezası veya yasal ceza.] kararlaştırılmıştır. [Not: "İmparatorluk Ayrıcalığı", telif hakkının erken bir biçimiydi. Uluslararası telif hakkı yasaları bulunmadığından, bir yazar veya yayıncı, bir kitabı belirli bir yıl boyunca basıp satma hakkını münhasıran elde etmek için İmparatordan bir "Ayrıcalık" satın almak zorundaydı; bu hak genellikle ağır bir para cezası ve yasa dışı kopyalara el konulması tehdidiyle korunurdu.]

[s. 11] Serbest Sanatların Adil ve Gayretli Okurlarına:

Şayet bu yerde resim sanatı üzerine bir şey söylenmesi gerektiğine karar vermiş olsaydım, onu övgülerden ziyade feryatlarla anardım. Zira bu en çok övülen sanata ait payelerden aranızda kim habersiz olabilir? Doğrusu, onun çiçek açtığı dönemin yitip gitmesini ve yeniden yeşermeyişinin ihmal edilişini keder ve gözyaşlarıyla karşılamam gerektiğini düşünmek yerine, beni kim ayıplayabilir? Fakat benim niyetim şu anda sanatın kendisinden bahsetmek değil, bilakis bir zaruret gereği, bu kitabın müellifi olan sanatçıyı ve kendi emeğimizi ele almaktır. Onun, erdemi ve meziyetleri sayesinde yalnızca kendi memleketinde değil, yabancı uluslarda bile tanındığına kaniyim. Övgülerinin bizim uluorta beyanlarımızı beklemediğini gayet iyi anlıyorum, bilhassa müstesna eserleri onu ebedi bir şan ile donatmış ve zenginleştirmişken. Yine de, hem onun buluşlarını yayımladığımızdan hem de çok soylu bir zatın ve pek sevgili dostumuzun hayatını ve seciyesini yazıya dökme fırsatı verildiğinden, kısmen başkalarının anlattıklarından, kısmen de bizzat görgü şahidi olarak onun hakkında öğrendiklerimizi bir araya getirmeyi uygun bulduk. Bu, hem bir sanatçı hem de bir insan olarak onun maharetinin ve eşsiz dehasının bir beyanı olacak, hem de okurlara hiç de azımsanmayacak bir zevk verecektir.

Bizim Albrecht'imizin Macaristan [Not: özgün metin: "pannonia", kabaca Dürer'in baba tarafının geldiği modern Macaristan'a tekabül eden Roma eyaleti.] kökenli olduğunu, fakat atalarının Almanya'ya göçtüğünü öğrenmiş bulunuyoruz. Dolayısıyla onun soyu ve doğumu hakkında uzun bir söze mahal yoktur; zira bunlar saygın idiyse de, ona kattıklarından çok daha fazla ihtişamı ondan aldıkları kesindir. Doğa ona, içinde barındırdığı güzel zihne yakışır, yapısı ve endamıyla dikkat çekici bir beden vermişti. Bunda, adaleti doğayı yüceltmeye alışkın olan Hipokrat [Not: Genellikle "Tıbbın Babası" olarak anılan ünlü Yunan hekim (MÖ y. 460 – y. 370). Camerarius, bir kişinin fiziksel görünümünün onun iç karakterini yansıttığı yönündeki kadim fikre atıfta bulunmaktadır.] da onu unutmamıştı; zira doğa, gülünç zihinli maymun için nasıl gülünç bir beden dokuduysa, soylu zihinleri de onlara layık bedenlerle kuşatmayı adet edinmiştir.

Kafası keskin, gözleri parıltılı, burnu asil ve Yunanların iyi orantılı dediği cinstendi [Not: özgün metin: "τετράγωνον" (tetragonon), kelime anlamıyla "kare" veya "dört köşeli", burada sağlam, ahenkli ve klasik anlamda "asil" bir yüz yapısını tarif etmek için kullanılmıştır.]. Boynu biraz uzun, göğsü geniş, karnı zayıf, uylukları kaslı ve bacakları sağlamdı. Ancak parmaklarından daha zarif bir şey görmediğinizi söylerdiniz. Dahası, konuşmasında öyle bir tatlılık ve öyle bir nükte vardı ki, dinleyicileri için sözünün bitmesinden daha nahoş bir şey olamazdı. Kuşkusuz harfiyat ilminin [Not: Yaygın bir hümanist mecaz; Dürer Latince ("harfiyat") alanında üniversite eğitimi almış bir bilgin olmasa da, pratik ve bilimsel konularda son derece eğitimliydi.] peşinden gitmemişti, fakat yine de bunlar aracılığıyla öğretilen şeylerin, özellikle de tabii ve matematiksel meselelerin bilgisine bihakkın vakıf olmuştu. Bu şeylerin temel ilkelerini kavradığı ve bunları uygulamada nasıl açıklayacağını bildiği gibi, sözle nasıl beyan edeceğini de bilirdi. Geometri üzerine yazıları [Not: Dürer'in "Ölçme Kılavuzu" (1525), Almanca basılan ilk matematik kitabıydı.] buna tanıklık eder; bunlarda, en azından kendisinin ele alması gerektiğini düşündüğü kadarıyla, mezkûr bilimden daha fazla ne talep edilebileceğini göremiyorum.

Karakterin ve yaşamın tüm dürüstlüğünü kucaklamaya doğru büyük bir zihin şevkiyle sürüklenmişti, bunu da öylesine iyi sürdürdü ki haklı olarak müstesna bir adam kabul edildi. Yine de kasvetli bir katılığa ya da kırıcı bir ciddiyete sahip değildi; bilakis, tatlılığa ve neşeye katkıda bulunduğu düşünülen hiçbir şeyi, dürüstlüğe veya hakka yabancı olmamak kaydıyla, gençliğinde ihmal etmedi ve jimnastik ile Müzik kalıntıları gibi şeyleri yaşlı bir adamken bile benimsedi.

Fakat her şeyden önce tabiat onu resim için biçimlendirmişti; bu yüzden bütün gücüyle onun tahsiline sarıldı ve milletler arasında her yerde övülen ressamların eserlerini öğrenme, onların usullerini anlama ve onayladığı şeyleri taklit etme gayretiyle dolup taştı. Bunların arasında, hem en büyük kralların ve prenslerin, hatta bizzat Maximilian'ın [Not: Kutsal Roma İmparatoru I. Maximilian (hüküm dönemi 1493–1519), Dürer'in başlıca kraliyet hamisi.] ve torunu Charles'ın, yani Yüce İmparatorların [Not: özgün metin: "Caroli AVGG.", V. Charles (hüküm dönemi 1519–1556). "AVGG", çoğul imparatorluk unvanı olan "Augusti"nin kısaltmasıdır.] lütfunu görüp teveccühünü kazandı, hem de onlar tarafından azımsanmayacak bir maaşla onurlandırıldı. Ancak eli tabiri caizse olgunluğa eriştiğinde, onun erdemi seven o yüce dehasını, bilhassa eserlerinden anlayabilirdiniz. Zira bu türden bütün şeyleri azametli ve övgüye değer konulardan meydana getirirdi. Maximilian'a düzdüğü övgüler mevcuttur ve sözünü ettiğim şeylere dair gökbilim tarihine ait o ölümsüz eserleri [Not: Dürer'in gök haritalarını içeren tahta baskılarına ve Maximilian için hazırlanan "Zafer Alayı" üzerindeki çalışmasına atıfta bulunuluyor.] ortadadır...

[s. 12] ...diğer şeyleri bir kenara bırakırsak, ister kadimlerden ister kendi çağımızdan ve herhangi bir milletten olsun, hiçbir ressamın kendi eseri olarak anılmasını arzu etmeyeceği tek bir eserin bile bunların arasında bulunmadığına hükmetmek mümkün olacaktır. Nitekim her insanın tabiatına dair, zanaatlarına uygun olarak ortaya koydukları eserlerin sağladığından daha kesin ya da daha hakiki bir gösterge muhakkak ki yoktur. Bu eserlerin iki türü, sanki Tabiat'ın kendi atölyesinden çıkmışçasına diğerlerinin çok ötesinde öne çıkar ve az önce söylediğimiz hususta daha da büyük bir kudrete sahiptir. Bunlar Temsili [Not: özgün metin: Μιμητικά; hakikati taklit eden veya temsil eden sanat için kullanılan Yunanca terim] ve Yaratıcı [Not: özgün metin: Ποιητικά; yapma veya inşa etme eylemi için kullanılan Yunanca terim] diye adlandırılan, yani şeylerin benzerlerini ya sözle ya da elle temsil eden türlerdir. Bunlardan ilki hakkıyla "şiirsel" olarak adlandırılırken, ikincisi, genel bir adları var mıdır bilmem, ekseriya dört veçheyle anlaşılır: heykeller, resim, yontu ve modelaj [Not: kil veya balmumu gibi yumuşak malzemelerle figürleri kalıba dökme, biçimlendirme sanatı].

Şimdi ise amacımızın gerektirdiği üzere resimden söz edelim; bu dört tür arasında bizzat en çok övülen odur ve Yunan şairlerinden biri tarafından "sesli şiir" olarak adlandırılmıştır [Not: Muhtemelen Keoslu Simonides'e atfedilen meşhur söze atıfta bulunuluyor: "Resim dilsiz bir şiir, şiir ise konuşan bir resimdir."]. Dolayısıyla, ressamların da tıpkı şairler gibi, bütünüyle kendi eserlerine benzediklerine gerçekten inanacağız. Polygnotus'un her şeyi daha azametli bir ölçekte resmettiğini, Pauson'un ise daha küçük şeyleri resmettiğini söylerler [Not: Polygnotus ve Pauson kadim Yunan ressamlarıydı; Polygnotus asil konularıyla, Pauson ise grotesk ya da bayağı konularıyla tanınırdı]. Bundan, birincisinin daha yüce bir zihne, ikincisinin ise daha mütevazı bir zihne sahip olduğunu kim anlamaz? Martialis, Maecenas gibi bir hami bulmuş olsa bile bir Vergilius [Not: özgün metin: Maronem; Publius Vergilius Maro'ya atıfta bulunuluyor] değil, yalnızca bir Marsus [Not: Domitius Marsus, daha alt mertebeden çağdaş bir şair] olabileceğini söyler, oysa bu hususta kendi nefsine bakmalıydı. Zira epigram türündeki o mükemmel mısralarını okumuş olan hiç kimse böyle bir şeyi ummazdı; çünkü bunlar yalnızca daha büyük temalar için fazlasıyla zayıf bir kudreti değil, aynı zamanda onlara bütünüyle yabancılaşmış, birçok yeri çirkin ve biçimsiz bir karakteri de açığa vurur. Bu sebeple, Catullus'un şu sözünü gülmeden hatırlayamam: "dindar bir şairin bizzat iffetli olması icap eder, lakin mısralarının öyle olması gerekmez." Veyahut ahlakının kendi nağmelerinden farklı olduğunu kanıtlamak isteyen o diğer şairi.

Fakat şimdilik şairleri bir kenara bırakalım. Şimdiye dek kaç ressam gelip geçti, daha doğrusu onların arasından hangisi eserleri aracılığıyla kendi tabiatını açık etmedi? Kendi çağımızdan örneklerle yetinerek eskilerden şimdi söz etmeyeceğim. Resimlerindeki müstehcenlikle avam kalabalığının övgüsünü ve hayranlığını kazanmaya çalışanların sayısının hiç de az olmadığı kime meçhuldür? Ancak gizlilik içinde yapılmasında bir sakınca olmayan, hatta gizlice yapılsa dahi fena bir cürümden ve yüz karasından azade sayılamayacak şeyleri ahşap panolar üzerinde sergilediklerinde, zihinleri ve sağ elleri böylesi şeyleri var etmiş bu kimselerin hayalı olduğuna kim inanır? Birçoklarının, ustanın dehasını ve çalışkanlığını belli eden ama sanat bakımından yine de eksik kalan küçücük ve hakikaten iyi renklendirilmiş resimlerini de gördük.

Dolayısıyla burada, tablolarının haşmetiyle kendi gücünün gayet iyi farkında olduğunu gösteren Albrecht'e, kutsallığın ve iffetin en gayretli muhafızı olarak tam bir hakkaniyetle hayranlık duyacağız. Yine de bu durum, onun daha küçük boyutlu eserlerinden hiçbirinin hor görülmesini gerektirmez. Bunlarda rastgele yahut yanlış çizilmiş hiçbir çizgiye, tek bir lüzumsuz noktaya dahi rastlayamazsınız. Elinin sebatı ve kesinliği hakkında ne diyebilirim ki? Sadece bir fırça, yahut ekseriyetle bir kamış veya hokka kalemi kullanarak, hiçbir yardım almaksızın çizdiği çizgilerin, seyredenlerin büyük hayranlığı eşliğinde bir cetvel, gönye ya da pergelle belirlendiğine yemin edebilirdiniz. Zihnindeki tasavvurlarla sağ elinin ahengi sayesinde, her türlü sureti bir kalem ya da fırçayla kâğıt üzerine derhal nasıl aktardığını, yahut dedikleri gibi nasıl "yerleştirdiğini" neden anmayayım? Bu hususta, onun bazen yalnızca konu bakımından değil, sayfa üzerinde de birbirinden uzakta duran ve sonradan bir araya getirildiklerinde birbirine öyle kusursuzca uyum sağlayan beden uzuvlarıyla işe başladığını ve bundan daha münasip hiçbir şey yapılamayacağını okuyucuların inanılmaz bulacağını şimdiden tahmin edebiliyorum.

Bilgi sayesinde mi?

Kuşkusuz sanatçının, hakikatin ve parçaların birbiriyle ahenginin tüm bilgisi ve idrakiyle donanmış eşsiz zihni, bizzat elini terbiye edip idare ediyor ve ona hiçbir dayanak olmaksızın kendisine güvenmesini emrediyordu. Fırçayı tuttuğundaki mahareti de benzer şekildeydi; keten bir bez ya da ahşap bir pano üzerine hiçbir ön taslak olmaksızın en ince ayrıntıları öyle bir nakşederdi ki, bunlarda değil kusur bulunabilmesi, bilakis...

[s. 13] ...geri kalan her şey dahi en yüksek övgüyü kazanırdı. Bu durum, özellikle böylesi meselelerde gayet tecrübeli olup işin içerdiği zorluğa yabancı olmayan en meşhur ressamlar tarafından takdir edilirdi. Bu noktada, kendisi ile Giovanni Bellini [Not: Venedik okulunun ustası olan, renk ve ışık kullanımıyla tanınan önde gelen Venedikli ressam] arasında vuku bulan hadiseyi sükûtla geçiştiremem. Bellini Venedik'te bulunmaktaydı ve bu sanattaki şöhreti bütün İtalya'da mükemmel bir mertebedeydi. Albrecht oraya vardığında onunla kolayca dostluk kurdu ve adet olduğu üzere birbirlerine eserlerini göstermeye başladılar. Albrecht, Bellini'ye ait her şeye samimiyetle hayran kalıp büyük değer verirken, Bellini de Albrecht'in eserlerindeki pek çok şeyi, bilhassa da saç tellerinin inceliğini içtenlikle övdü [Not: Dürer, tek tek saç tellerini akıl almaz bir hassasiyetle resmetme yeteneğiyle meşhurdu]. Bir defasında tesadüfen sanat üzerine konuşuyorlardı ve sohbetleri nihayete erdiğinde Bellini, "Albrecht, lütufta bulunup bir dostuna ufak bir iyilik yapar mısın?" dedi. Albrecht, "Şayet temin edebileceğim bir şeyse, başım üstüne," diye karşılık verdi. Bunun üzerine Bellini, "Böylesine ince saç tellerini çizmeye alıştığın fırçalardan [Not: Ayrıntılı işlerde kullanılan, hayvan kılından mamul ince fırçalar] birini bana hediye etmeni arzu ediyorum," dedi. Albrecht hiç duraksamadan, diğerlerininkine benzeyen ve Bellini'nin bizzat kullandığı cinsten birçok fırça çıkarıp getirdi ve en çok beğendiklerini seçmesini yahut arzu ederse hepsini almasını söyledi. Fakat aldatıldığını düşünen Bellini, "Bunları kastetmedim, tek bir darbeyle birkaç saçı ve kılı birden ifade etmeye alıştığın fırçaları [Not: Bellini, Dürer'in gerçekçi dokularını elde etmek için özel bir "çok uçlu" fırça kullandığını zannetmişti] kastettim; bunlar birbirinden ayrılmış ve aralarında geniş bir mesafe bırakılmış olmalı. Aksi takdirde, bu denli uzun bir mesafede, kıvrımların ve aralıkların böylesine kusursuz bir denkliği muhafaza edilemez," dedi. Albrecht, "Bunlardan başkasını kullanmıyorum ve bunu sana ispatlamak için seyredebilirsin," diye cevap verdi. Önüne koyduğu fırçalardan birini alarak, Bellini hayret içinde bakarken, tıpkı kadınlarda görüldüğü gibi gayet uzun ve dalgalı saçları tam bir nizam ve yöntem istikrarıyla resmetti. Bellini daha sonra pek çok kişiye, kendi gözleriyle gördüğü şeye hiçbir faninin sözünün kendisini inandıramayacağını itiraf etti.

Bellini

Mantegna Aynı hürmet, Mantova'da parlamış olan Andrea Mantegna [Not: Heykelsi üslubu ve perspektifteki ustalığıyla tanınan İtalyan ressam ve oymabaskı ustası] tarafından da fevkalade bir samimiyetle ona gösterildi. Mantegna resmi belirli bir ciddiyete ve kanuna geri döndürmüş, bilhassa kırık ve parçalanmış heykelleri ortaya çıkarıp bunları sanat için numune olarak belirlemesiyle en yüksek övgüyü kazanmıştı. Eli, zihninin zekâsını ve kıvraklığını takip etmeye henüz alışmadığından, eserlerinde her şey sert ve katıdır. Buna rağmen sanatta hiçbir şey bu eserlerden daha iyi yahut daha mükemmel kabul edilmez. Bu sebeple, Mantova'da hasta yatarken Albrecht'in İtalya'da olduğunu duyunca, aceleyle yanına çağrılması için gerekeni yaptı. Kendi bilgi ve nazarisiyle Albrecht'in elindeki kolaylığı ve katiyeti terbiye etmek niyetindeydi. Zira samimi sohbetlerinde sık sık ya kendisinde bu kolaylığın bulunmadığından ya da Albrecht'in kendi bilgisinden mahrum olduğundan yakınmıştı. Albrecht haberi alır almaz hiçbir şeyi geciktirmeden ve diğer tüm işlerini bir kenara bırakarak derhal yolculuk için hazırlandı, lakin Albrecht Mantova'ya ulaşamadan Andrea vefat etti. Dürer, hayatında başına bundan daha keder verici bir şeyin gelmediğini söylerdi. Çünkü Albrecht en büyüklerden olsa da, onun yüce ve asil zihni daima daha da yüksek bir mertebeye erişmeyi arzulardı.

Sakal bir adamın portresine hayretle bakakaldık; daha önce de söylediğimiz gibi, bunu adet olduğu üzere önceden herhangi bir taslak hazırlamaksızın, doğrudan fırçayla ketenin üzerine işlemişti. Sakalın telleri neredeyse bir arşın uzunluğundadır [Not: Yaklaşık 18 ila 20 inç, eserin aşırı ayrıntısını vurgulamaktadır], baştan sona öylesine kusursuz ve maharetle, öylesine tutarlı bir ayrım ve üslupla çizilmiştir ki, sanattan anlayan biri buna daha da çok hayran kalır ve bunları resmederken ele başka hiçbir yardımın eşlik etmediğini inanılmaz bulurdu. Dahası, eserlerinde hiçbir pislik ya da uygunsuzluk bulunmaz, zira onun son derece iffetli zihninin düşünceleri böylesi her şeyden kendiliğinden kaçınırdı. Ah, böylesi bir başarıya layık bir sanatçı! Sonra, bugün suret dedikleri [Not: özgün metinde: "contrafacta"; doğayı "taklit eden" veya tam olarak yansıtan portreler için kullanılan bir terim] yaşayan çehrelerin ifadeleri ne kadar benzer, ne kadar yanılmaz ve ne kadar sahiciydi! Tüm bunları başardı, çünkü uygulamayı sanata ve akla geri döndürmüştü; bu, en azından bizim yerel ressamlarımız tarafından şimdiye dek bilinmeyen ve duyulmamış bir yöntemdi. Zira onların arasında, en büyük şöhreti kazandığı işin dahi kuramını açıklayabilecek kim vardı ki?

[s. 14] ...tesadüfen bulduğu zannedilebilecek bir bilgi. Fakat Albrecht için her şey hazırlanmış, belirli ve el altındaydı, çünkü resmi öğretinin yoluna sokmuş ve onu doktrinin aklına geri çağırmıştı. Cicero'nun [Not: Sanatın hem doğal yetenek hem de dizgeli bir çalışma gerektirdiğini savunan Romalı devlet adamı ve hatip Marcus Tullius Cicero] yazdığı gibi, bu olmadan, bir şey doğanın yardımıyla iyi yapılsa bile, tesadüfen gerçekleştiği için her zaman hazır bulunamaz. Bu meseleleri önce kendi kendine çözdü. Çok geçmeden, son derece cömert ve samimi biri olarak, bunları şanlı ve pek bilgili bir zat olan Willibald Pirckheimer [Not: Nürnberg'in önde gelen hukukçularından, hümanist ve Dürer'in en yakın dostu] için yazılı kitaplarda açıklamaya girişti ve bu eserleri ona pek zarif bir mektupla ithaf etti. Bu mektubu el değmemiş, özgün karakterini koruyarak Latinceye aktarmanın gücümüzü aştığını hissettiğimizden, ona hiç dokunmadık [Not: Camerarius, Dürer'in Pirckheimer'a yazdığı özgün Almanca ithaf mektubunu, kendine has kişisel tonunu kaybetmemek adına çevirmemeyi tercih etmiştir]. Fakat arzuladığı üzere her şeyi bitirip düzeltilmiş bir biçimde yayımlayamadan, ölüm onu çekip aldı; huzurlu ve hatta arzu edilir bir ölümdü bu, fakat bize göre kesinlikle erkendi.

Eğer o adamda kusur sayılabilecek bir şey vardıysa, o da kendine has, sınırsız titizliği ve çoğu zaman kendine karşı pek de adil olmayan bir özeleştiri yetisiydi. Böylece ölüm, başladığı ve yine de dostlarının onun kendi yazılarından tamamladığı eserin yayımlanmasından onu mahrum etti. Bu eser ve bizim yaptığımız çevirisi hakkında şimdi birkaç söz söyleyeceğiz.

Belli bir geometrik yöntemle işlenmek üzere bizzat onun tarafından başlatılan eserin kendisi, biraz kaba olup edebiyatın "lekesinden" yoksun ve biraz cilasız görünmektedir; fakat bu eksiklik, konunun kendisinin iyiliğiyle kolayca telafi edilir. Kaderiyle karşılaşmasından birkaç gün önce, eseri bizzat inceltirken onu Latinceye aktarmamı benden rica etmişti, ben de emeğimi ve gayretimi ondan esirgemedim. Fakat ölüm, neredeyse her şeyi çaldığı gibi, bu kaygıyı ve eseri cilalama fırsatını da onun elinden çaldı. Sonrasında dostları, yalnızca yalvararak değil kendi nüfuzlarıyla da Latinceye çevirme işini üstlenmem için rızamı aldılar, ta ki Dürer henüz hayattayken kabul edilen bu görev, artık aramızda olmadığı bu zamanda onun için yerine getirilebilsin.

Doğrusu, bana bütünüyle açık olmayan ve Latin dilinde taklit edilecek bir örnek olarak önüme koyabileceğim hiçbir şeyin bulunmadığı bir konuyu ele alırken ne denli büyük bir yükün altına girdiğimin farkındaydım.

Ne kadar daha güçtü [yazar] için yazarın [notlarından] Nürnberg halkına en [önemli] olan [...] Nürnberg için

Diğer mutat işlerimle meşgulken bunun ne kadar daha zor olacağı da gözümden kaçmadı; bu çeviriye arzuladığım ve eserin hak ettiği kadar titizlik ve sebat gösteremeyeceğimi gördüm. Fakat ne yapabilirdim? En sevgili dostum olan bir adama duyduğum saygıdan ve üzerimde bir dereceye kadar emir hakkı bulunan, geride kalan dostlarının arzusuyla, benim için ne düz ne de kolay olan bir yola koyulmak üzere tüm güçlüklere rağmen sürüklendim.

Bu nedenle, mecburi meşgalelerimden çalabileceğim kadar boş vakti bütün cildin iki kitabına adadım ve onun Alman dilinde [Not: özgün metinde: "teutonica lingua"] pek mükemmel bir şekilde öğrettiği şeyleri elimden geldiğince Latince öğretmeye çalıştım. Siz sanatın iyi öğrencilerinin bu hareketimden ötürü beni kolayca bağışlayacağınıza inanıyorum, zira cüretkar görünmekten kendimi ne savunmak isterim ne de savunabilirim. Doğrusu, böylesi bir cüretin yer yer yalnızca hoş görülmekle kalmayıp desteklenmesi gerektiğine de inanıyorum. Eğer bu kısımdaki gayret ve çalışmamın hoşunuza gittiğini öğrenirsem, Albrecht'in resim üzerine talimatlarının geri kalanını da Latinceye çevirmek için cesaret bulacağım; bu, ne kadar zahmetliyse o kadar daha ince bir vazife olacaktır.

Bununla birlikte, yalnızca onun bu konudaki yazılarını değil, aynı zamanda hem geometri hem de istihkâm [Not: Yunanca "teichos" (duvar) sözcüğünden; Dürer kasaba ve kalelerin savunulması üzerine ünlü bir risale yazmıştır] üzerine kaleme aldığı, şehirlerin savunmasını günümüz koşullarının gerektirdiği biçimde anlattığı eserlerini de beklemelisiniz. Bunlar genel olarak üzerine kitaplar vücuda getirdiği konulardır. Zira bazı kimselerin, gerek yazılarında gerekse sohbetlerinde halka Albrecht'in atların bedenlerindeki azaların bakışımı üzerine küçük bir kitabını vadettiklerini duyuyorum; hayattayken asla tamamlamadığı bu eseri onun ölümünden sonra nereden çıkarıp getireceklerini doğrusu pek merak ediyorum. Albrecht'in bu türde de oranların hakikatini aramaya koyulduğu benim için bir sır olmasa da, müellifin harcayacağı emek, artık hayatta olmadığı için, yaşarken olacağından daha az olmayacaktır.

[s. 15] A iiii

Ve onun tabiatına en aykırı düşecek şey şudur ki, biliyorum mesele ölçümlerini tamamlamadaki bir eksiklik değildi; bilakis elde edilen her ne varsa birtakım şahısların hıyaneti yüzünden kaybolup gitmişti. Müellifin şerhleri onlar eliyle çalındı, öyle ki o bir daha asla bu çalışmaya en baştan başlamak istemedi. Tembel arıların [Not: aslı: "fuci"; intihalciler yahut başkalarının emeğinden geçinen tembel kimseler için bir mecaz], emeklerini çalmak üzere nereden uçup geldiklerinden şüphelenmekte, daha doğrusu bunu keşfetmekte gecikmedi. Lakin o insanların en iyisi, onların peşine düşerek kendi hilm ve nezaketini unutmaktansa, bizzat kendi zararına ve kederine de olsa bunu görmezden gelmeyi yeğledi. Bu sebeple, böylesine büyük bir sanatçıya yakışmayacağından ötürü, bunların hiçbirinin [Not: çalınan yahut tahrif edilen nüshalara atıfta bulunuluyor] müellif Albrecht'e mal edilmesine izin vermeyeceğiz.

Birkaç yıl önce, o konuya dair pek fena derlenmiş ve neredeyse hiç elverişsiz talimatlar içeren birkaç küçük Almanca risale de zuhur etti. Şu an onlardan bahsetmeye gönlüm elvermiyor, fakat çok yanılmıyorsam, o neşrin sahibi buna birden fazla kez pişman olmuştur. Ne var ki, az evvel zikrettiğimiz ve yalnızca Albrecht'in onları bizzat yayına hazırlamış olmasından değil, aynı zamanda mükemmel olduklarından ötürü kolaylıkla onun kendi eseri olduğu kanıtlanan bu çalışmaları, inanıyorum ki bu kaynaktan, başka herhangi bir yerde bulunabileceğinden çok daha iyi bir surette teslim alacaksınız.

Bu durum bizim malumat ve irfan bakımından başkalarından daha hazırlıklı oluşumuzdan değil, bu eserleri onun kendi atölyesinde tercüme ediyor oluşumuzdandır. Burada, onun el yazmalarının [Not: Yunanca aslı: αὐτογράφων] ekleri ve düzeltmeleri ile müsveddelerinin çeşitliliği arasında, ne kadar bilgili olurlarsa olsunlar başkalarına kaçınılmaz olarak karanlık görünecek pek çok şeyin adeta aydınlığı içinde çalışıyoruz. Onun geometri [Not: aslı: "Geometricus"; Dürer'in "Ölçme Rehberi"ne (Underweysung der Messung) atıfta bulunuluyor] üzerine kitabı bunu gösterecektir; pek bilgili bir zat şu anda onu elinde tutmaktadır ve pek yakında şu an okunan halinden çok daha zarif ve açıklanmış bir surette neşredecektir. Nitekim yirmi altıdan az olmamak üzere şekil [Not: Yunanca aslı: σχημάτων] yahut çizim ilavesi de içerecektir. Üstelik halka evvelce sunulmuş olan nüshayı yeniden okurken, sayısız tashih ve ıslah ile onu daha iyi ve daha zengin kılmıştı. Sanki onu bir daha neşredecek kişinin kendisi olmayacağını hissetmişçesine, hem metin hem de çizimler hususunda onu neşredecek olanların ne yapması gerektiğine dair talimatlar bırakmıştı.

Dahası, elimizden gelir gelmez eseri müellifin tertip ettiği şekliyle Alman dilinde [Not: aslı: "teutonica lingua"] basılmış görmeye de gayret edeceğiz. Bu benzersiz insanın, icatları vasıtasıyla kamu yararına bir şeyler katmaya yönelik en hararetli arzusuna ve yalnızca tek bir millet için yazılmış gibi görünen şeyleri bütün insanlara yayma yolundaki kendi emek ve iştiyakımıza şükranla karşılık vererek, bu şeyleri minnetle kabul etmeniz hakkaniyetin ta kendisidir.

[s. 16] Albrecht Dürer'in Oranlar [Not: Yunanca aslı: συμμετριῶν (symmetriōn)] Üzerine Kitaplarının Önsözü, pek muhterem ve pek bilgili Christophorus Coler'e hitaben.

Sizin büyük ısrarınız üzerine, dostlarınızın en azizi olan Albrecht'in bu kitaplarını Latin diline tercüme etme işini üstlendiğimden, bütün tercümeme dair size bir hesap vermek münasip göründü. Bu, eser sizin takdirinizle okurlara tavsiye edilsin ve sanki rehberim sizmişsiniz gibi bu neşir yoluna daha az korkuyla girebileyim diye yapıldı. Dolayısıyla, tercümeye harcadığım gayretin sizi hoşnutsuz etmediğini anladığımda, muhakememin esaslarını bu makamda ortaya koymaya karar verdim. Bu sayede yaptığım şeyi onayladığınızı gösterebiliyorum ve çalışma bu suretle daha muteber görünebilir. Ruhumuzdan ve düşüncelerimizden bir şeyleri paylaşarak okurlara bir fayda sağlamayı da umdum. Şayet bu hususta tarafımızdan makbul bir iş ortaya konmuşsa, okurlar bunun tamamını, yalnızca bu fikrin banisi olmakla kalmayıp beni onu tamamlamaya sevk eden siz pek muhterem efendime borçludur.

Pek Muhterem Müşavir Christophorus Coler'e

Sizin telkininizle Dürer'in resim üzerine kitaplarını tercüme etme vazifesini üzerime aldığımdan, neşirden evvel, bütün eser boyunca şeyleri adlandırırken hangi ilkeleri takip ettiğimizi size izah etmeye karar verdim, ta ki sizin reyinize göre bu tercihler ya muhafaza edilsin ya da değiştirilsin.

Yazar, uygun ve orantılı bedenlerin biçimlendirilmesinde, belirli kısımların diğerlerinden tam olarak ne kadar uzakta olması gerektiğini araştırdı. Uzuvların bu zarif ve güzel düzeni, güzelliği oluşturan şeydir; bu nedenle başlığı çevirirken, bu kitaplarda Simetri'nin [Not: parçaların bir bütünle olan uyumlu ilişkisi] öğretildiğini belirttik. Plinius'un [Not: Yaşlı Plinius, Romalı doğa bilimci ve "Doğa Tarihi"nin yazarı] söylediği gibi, bu ilkin Parrhasius tarafından resme kazandırılmış, ancak en çok, bu konuda ciltler de kaleme almış olan Euphranor tarafından uygulanmıştır. Latincede bunun için belirli ve kesin bir isim bulunmasa da, bunu "ölçüdeşlik" veya "orantı" [Not: özgünü: "commensum commensurationemue"] olarak çevirebiliriz. Böylece, doğayı takip eden sanat yoluyla, biçimlerin ifadesinde her şeyin tıpkı gerçekte olacağı gibi yapılmasını sağlayan bir yöntem aranır.

Bedenlerin ölçülmesinde iki yol vardır; biri yükseklik, diğeri ise genişliktir. Bildiğiniz gibi genişliği iki şekilde anladık. Zira düz bir yüzeyde işaretlendiği gibi profil çizimlerinde bile, bedenin dolgunluğuna riayet edilmesi adına bunun "kalınlık" anlamına geldiğinin yeterince anlaşılacağını düşündüm. Yan dönmüş bir baş gibi sağ kısımlardan uzaklaşıldığında ortaya çıkan durum, örneğin gözlerden kulaklara kadar olan mesafe gibi, onların "derinlik" dedikleri şey de aynı noktaya aittir. Yükseklik ölçüsü ise aslında uzunluk ölçüsüdür. Fakat ayağı veya topuğu özel bir şekilde ele aldık. Zira ayak enlemesine uzundur ve bu nedenle eğik bir kısma ait niteleme, dikey bir yükseklik olarak verilmiştir.

Bazen yalnızca "kısımlar" olarak adlandırmamız da gözünüzden kaçmamalıdır; bununla, genellikle eklediğimiz üzere, o kısımların başlangıçlarını veya tepe noktalarını kastettiğimiz anlaşılmalıdır, gerçi bunun her zaman gerekli olmadığını ve bazı yerlerde gereksiz olduğunu bile düşünüyorum. Yine de başkasının kitabı üzerinde çalışırken fazla cüretkar olmamaya karar verdik. Zira yanılmıyorsam bu kelime "başın tepesi"nden [Not: özgünü: "summo capite"] türetilmişken, "sinciput" [Not: kafatasının ön/üst kısmı] dendiğinde "tepe" kelimesinin eklenmesini kim talep eder ki? Dahası yazar, ölçümler daha kesin olabilsin diye insan bedeninin kısımlarının isimlerini adeta zahmetli bir titizlikle araştırdığından ve hatta bazılarına yeni isimler koyduğundan, bu çeviriyi inceleyenlerin bu kısımdaki zorluğu dahi anlayacaklarına inanıyorum. Zira kendileri de kolay görünmüş olamayacak diğer şeyleri geçiyorum, bilhassa taklit edeceğimiz bu türden bir eserde...

[s. 17] ...eskilerden hiçbir şey kalmazdı. Bununla birlikte Dürer'in terimlerini Latinceye aktarabileceğimiz isimleri de az olmayan bir özenle ve kısa sayılamayacak bir zamanda araştırdık. Kullandığımız bu isimlere gelince, önsözde bunlar hakkında konuşmamız bize yakışmaz; bilakis hüküm okuyuculara ait olacaktır. Niteliklerini tartmanızı dilerim; sizi tatmin edersem, başkalarının hükümleri hususunda da iyi bir umut olacaktır. Yine de onların da benzer bir iyi niyetle hatalarımızı hoşgörüyle bağışlaması ve çalışmamızı düzeltenlerin bizzat daha iyisini ortaya koyması, sanırım adilce olur. Bu bizi gücendirmeyeceği gibi, faydayla birlikte bize memnuniyet de getirecektir. Hiçbir şeyi gizlememek adına, insan bedeninin kısımlarının Latince isimlerini aşağıya yerleştirdik; bunlara Dürer'in Almanca terimlerini de ekledik ki neyden ne yaptığımız görülebilsin.

Bu kitaplarda adı geçen insan bedeninin kısımlarının isimleri.

Yunanların [?] dediği, başın ön-tepesi [Not: özgün Latince: Sinciput]. Başın doruk noktası olarak anlaşılır; eskiler bunun için "vertex" [Not: tepe/doruk] terimini kullanmıştır. Başın tepesi.

Kafatasının ortasında saçların girdap yaptığı vertex [Not: başın tepe noktası]. En arkadaki saç girdabı.

Başın arkası [Not: özgün Latince: Occiput ve occipitium]. Boynun yukarısındaki başın arkası.

Saç çizgisi [Not: harfi harfine: saçın kökleri]. Saç bitimi. Bunların alın ve şakakların üzerinde olduğu anlaşılır.

Alın. Alın.

Kaşlar. Kaşlar.

Göz kapakları. Göz kapakları.

Burun. Burun.

Burun delikleri. Burun delikleri.

Ağız köşesi [Not: özgün Latince: Bucca]. Ağız. Zira dudakların ağızdaki birleşim yerini, Yunanların [?] veya [?] dediği şekilde böyle adlandırmak en iyisi göründü.

Yanaklar [Not: özgün Latince: Genae veya malae]. "Buccae" olarak da adlandırılır. Yanaklar.

Şakaklar. Başın yan tarafları.

Boyun. Boğaz. Gırtlak. Ense. Boyun.

Kürek kemikleri. Omuz eti.

Omuzlar. Omuz. Ve aynı yerde, omuz kemiklerinin çıkıntı yaptığı, yani [?] içine, yani yuva eklemlerine [Not: özgün Latince: acetabulis] yerleştirilmiş başlar kaydedilmiştir. Omuz kemikleri.

Köprücük kemikleri [Not: özgün Latince: Iugula]. Boynun küçük çukuru. Bunun [?], yani köprücük kemiklerinin ortasındaki çukur olarak anlaşılması gerekir. Latinler buna "iugulum" da demiştir.

Göğüs. Bağır.

Kanatlar [Not: özgün Latince: Alae] veya Koltuk altları. Koltuk altları. Bunlar bedenin hem önünde hem de arkasında işaretlenmiştir.

Memeler. Memeler. Meme uçları. Meme uçları.

Memelerin altı. Memelerin alt kısmı. Ve aynı yerde, zaman zaman alt göğüs de zikredilir.

Beller. Yanlar. Kaburgaların altı. Kuşandığımız yer. Bel. Böğürler.

Kalça başının yerleştiği oyukların, yani [?] olan soket eklemlerinin üzerinde duran kalça boşluğu. Yunanlar bunlara açıkça [?] der. Kalça bölgesi.

Uyluğun veya kalçanın tepesi. Kalçanın ucu. Bazı yerlerde "coxendices" [Not: kalça kemikleri] ifadesini kullandık. Ki bunlar neredeyse...

[s. 18] ...kalça başları, yani kalçalardaki kemikler yerine yerleştirdiğimiz şeylerdir.

Karın. Karnın ucu.

Hürmet edilen kısımlar; edep yerleri; kasık tüyü bölgesi [Not: özgün Latince: verenda, pudenda, pubes]. Mahrem yerler. Glans, erbezi torbası, değnekçik [Not: penise atıfla] ve erbezleri buna aittir. Fakat kadınlarda kasık tüyü bölgesinin başlangıcına "doğanın başlangıcı", yani yarığın [Not: özgün Grekçe: χίσματος (chismatos)] başlangıcı; bittiği yere ise "en alt kasık tüyü bölgesi" dedik, ki bunu yine de bazı yerlerde şu sözlerle tefsir ettik, "bedenin yarıldığı yer". Kadının yarığı.

Kaba etlerin uçları. Arka kısımların ucu. Uyluk. Üst kemik.

Uylukların olukları. Kemiğin girintisi.

Dizin üstü. Dizin üstü. İç tarafta dizin üstü, diz çukurları [Not: Özgün Latince: poplites].

Dizin ortası. Ortada. Altında. Dizin altında.

Baldır [Not: Özgün Latince: sura]. Baldırlar. Bunlar da orta ve alt olarak kaydedilmiştir. Aynı şekilde, dış ve iç.

Kaval kemikleri [Not: Özgün Latince: tibiæ]. Kaval kemiği.

Aşık kemikleri [Not: Özgün Latince: tali]. Ayak bilekleri. Bunlar da iç ve dış olarak çift halindedir.

Ayağın tümseği ya da dışbükey ayak. Ayak tarağı.

Ayak tabanı. Ayak tabanları. Topuğa ayak dedik. Topuk kemiği [Not: Özgün Latince: calcaneum]. Topuklar.

Kol. Kol. Omuzlar. Omuz. Koltuk altları [Not: Özgün Latince: alæ]. Koltuk altları. Kaslar, yani etli kısımlar. "Sıçanlar" [Not: Özgün Almanca: die mause. Latince musculus sözcüğü harfi harfine "küçük sıçan" anlamına gelir; kasın deri altındaki hareketinin koşan bir fareye benzediğine dair eski bir inancı yansıtır.].

Dirseğin bağı, Yunancada ankon [Not: Özgün Yunanca: ἀγκών], dirseğin bir açıyla büküldüğü yer. Dirsek.

Elin eklemi, Yunancada karpos [Not: Özgün Yunanca: καρπός]. El bileği eklemi.

El. El. Avuç. Açık el. Parmaklar. El ve ayak parmakları.

Eklemler. Eklemler.

Sana bildirmek istediğimiz şeyler bunlardır. En seçkin zat, bunları dikkatle değerlendiresin ve bize ve çalışmalarımıza yönelik hüsnüniyetini ve teveccühünü muhafaza edesin.

Joachim Camerarius [Not: İmza özgün metinde "Jo. Ca. Qu." olarak kısaltılmıştır.]

[s. 19] Helius Eobanus Hessus da Dürer için bunları kaleme aldı.

Şimdi okur, bu küçük kitapta asil ile çizilmiş pek çok yeni    [Not: Özgün metinde: symmetrica. Dürer’in insan oranları sistemine atıfta bulunur.] ilkelerini tutmaktasın. Bunları okurken, aynı zamanda belki de fark edeceksin    Onun bir ressamın ellerinden fazlasına sahip olduğunu. Her şeyi kesin bir muhakeme ve    Keskin bir zekayla anlardı, ondan gizli kalan hiçbir şey yoktu. Bir meselenin riyazi sanatlarla ele alınması gerektiğinde,    Böylesi bir muhakemede ondan daha hünerlisi yoktu. Ya da şehirlerin uygun surlarla çevrilmesi gerektiğinde,    Dürer’in bilgili eli onları resmedebilirdi. Yalnızca resim yapmadı, savaşta da    Ünlü komutanların bile çoğu zaman yapamadığı şeyleri öğretti. Ne var ki, onun övgülerini anlatmanın yeri burası değildir,    Bunlara halk, başka şiirlerde yazılmış olarak zaten sahiptir. Sen, bilge okur, Dürer’in ölümsüz şereflerini    Fevkalade bir hediye gibi görmelisin. Ve bu abidelerin sana aktarılmasını sağlayan    Memleketine, Nürnberg şehrine şükranlarını sun [Not: Özgün metinde: Noridos. Nürnberg için Latinceleştirilmiş şiirsel ad.].

Ve bunlar.

Sanatından geriye kaç abide bıraktığı [Not: Antik Yunanistan’ın en ünlü ressamı olup, Dürer gibi Rönesans sanatçıları için sıklıkla nihai kıyaslama ölçütü olarak kullanılırdı.],    Pek çok yerde çeşitli yazılarla tasdik edilmiştir. Fakat o asil sanatçının eserlerinden hiçbiri kalmamıştır geriye,    Hakkında "bu onun eliyle resmedilmiştir" diyebileceğin. Yanılıyor muyum, yoksa aynı şöhret Dürer’in de mi olacak?    Ve böylesine büyük bir adamın başarıları yok olup gidebilir mi? Doğrusu inanmıyorum buna, zira önceki sanatçıyı    Yok eden aynı sebep, bu sanatçının yaşamaya devam etmesini sağlıyor. Apelles’in yazdığı onca şey varlığını sürdüremedi,    Çünkü yalnızca hafif bir divitle yazılmışlardı [Not: Kadim el yazmalarının kırılganlığına ya da Apelles’in ahşap veya sıva üzerine yapılmış resimlerinin bizzat yok olup gittiğine yapılan bir atıf.]. Bizler parlak bakır üzerine pek çok kitap vücuda getiriyoruz [Not: Özgün metinde: nitido... ære. Matbaaya ve Dürer’in çalışmalarının seri olarak basılmasına ve korunmasına imkan veren oyma bakır levhaların kullanımına atıfta bulunur.],    Kaderin hiçbir silsilesinin asla yok edemeyeceği.

[s. 20] Apelles, tahmin edilebileceği üzere, eserlerinden geriye pek az örnek bıraktı, Herhangi bir uğursuz saatin yok edebileceği cinsten [Not: Özgün metinde: quælibet hora nocens. Şair yaygın bir hümanist mecazı dile getirir: Antik Yunanistan’ın şaheserleri yangın, savaş ya da çürüme nedeniyle yok olurken, matbaanın icadı modern eserlerin süresiz olarak korunmasını sağlamaktadır.]. Bizler kısa bir zamanda öyle binlercesini üretiyoruz ki, Hiçbir tek el üç [Not: Özgün metinde: Olympiades. Dört yıllık bir dönem. Şair, matbaanın bir kâtibin on iki yılda elle kopyalayabileceğinden daha fazlasını bir anda ürettiğini hesaplamaktadır.] boyunca yazamazdı. Bu ahval, Dürer’in bir bin yıl daha yaşayabileceğine dair Umudumu kesinleştiriyor; Her ne kadar kendi sanatı tarafından onun için abideler hazırlanmış olsa da, Bu kitaplar olmadan bile yok olup gitmeyecek kadar kıymetli olan. Zira resim sanatında ondan daha yetenekli kim vardı? Hem akılda hem de elde kim daha hazırdı? Herkesten üstündü; diğer herkesi geride bıraktı, Hem kendi çağdaşlarını hem de kendisinden önce gelenleri. Onun için yazdığım [Not: Özgün metinde: Epicedia. Yunanca ölünün ardından yakılan ağıt veya şiir anlamına gelen epikedeion sözcüğünden. Hessus, Dürer’in 1528’deki ölümünün ardından bu ağıtlardan oluşan ünlü bir derleme yayımlamıştı.] gösterdiği gibi, Böylesine büyük bir adama daha layık olan hakiki övgülerle tertip edilmiş.

[s. 21] En meşhur ressam ve geometrici Albrecht Dürer’in Simetri Üzerine Birinci Kitabı.

Cetvel [Not: Özgün metinde: Regula] Başın tepesi [Not: Özgün metinde: Vertex]

İnsan biçimini resmedeceğin vakit şu yöntemi izle. Belirlenmiş bir cetvel üzerinde, ki yapmak istediğin figürün boyunu aşmalıdır, resmin olmasını kararlaştırdığın boyda bir çizgi çiz. Bunu, çizginin ilk noktası başın tepesini [Not: Vertex, kafatasının en yüksek noktasını ifade eder.], son noktası ise topuğu işaretleyecek şekilde yap. Biçimlerin çeşitliliğine göre, zihninde onları ister uzun ister kısa olarak tasarlamış ol, her birine mahsus çizgileri uyarla ve bunları ayrı ayrı böl. Dolayısıyla, bundan sonraki kısımlarda parçaların sayılarının zikredildiğini her işittiğinde, bil ki bunlar, figürü oluşturulan kişinin başının tepesinden topuğuna kadar toplam boyunun ölçüsünden aranmalıdır. Bu tek çizgi azami dikkatle işaretlenmelidir. Bu bölme işlemi iki parçadan elli parçaya veya yüz parçaya kadar, yahut nihayetinde kaç parça gerekiyorsa o kadara kadar uzanabilir.

Sayılarıyla işaretlenmiş bütün bu kısımları, cetvel üzerine çizilmiş o uzun çizgiye başvurarak yerleştireceksin; öyle ki bu çizginin ilk ya da başlangıç noktasıyla aynı hizada olsunlar, fakat ardından gerektiği üzere kendi çeşitliliklerine göre ayrılsınlar. Bu yolla daha uzun kısımlar daha küçük sayılarla, aksine daha kısa kısımlar ise daha büyük sayılarla işaretlenecektir. [Not: Dürer kesirli bir sistem kullanmaktadır: "2" bedenin 1/2'sini temsil eder ki bu büyük bir bölümdür, "100" ise çok küçük bir bölüm olan 1/100'ü temsil eder.] Örneğin toplam uzunluğa dair olarak, yarım çizgi 2'dir; üçüncü kısım 3'tür; dördüncü kısım 4'tür ve bu şekilde devam eder. Şayet iş gerektiriyorsa, işaretlenmiş bu kısımları kendi takdirine göre ister çift ister tek olsun başka sayılara da bölebilirsin. Zira bir şeyi dosdoğru ölçmek isteyen fakat tek bir kesin bölmeyle her şeyi kavrayamayan kimse, zorunluluk gereği kısımları daha küçük birimlere ayırmaya yönelir.

Bunu yaptığım daha sonra görülecektir, zira konunun hakikatine gerçekten ulaşabileceğimi hissettiğim büyük, orta, çift ve tek olmak üzere sıklıkla çift ya da üçlü sayıların yerleştirildiğini göreceksin. Dahası, belirlediğim bu sayıların düzeni başka bir sanatçının yeteneğine göre değiştirilebilir ve farklı şekilde kullanılabilir. Bununla birlikte, şu ana kadar tarafımızdan söylenen her şeyin ve daha sonra söyleneceklerin daha iyi anlaşılabilmesi için, nasıl yapılacağını öğrettiğim gibi, o cetveli kısımları ve bu kısımların işaretleriyle birlikte burada tasvir edeceğim. Çünkü her şeyden önce bu cetvelin doğruluğu tesis edilmelidir; bu olmadan, başın tepesinden topuğa kadar olan boyun toplam yüksekliği içinde bütün kısımların kendine has uzunluklarını bulmak muazzam bir emek ve sonsuz bir zaman gerektirir.

Ayak tabanı [Not: özgün metin: Planta]

B [Not: Bu "B", erken dönem matbaacıları tarafından kitabı ciltlerken büyük kâğıt tabakalarını doğru sırada tutmak için kullanılan bir "forma işaretidir".]

[s. 22] Şimdi tasarladığın figürü nasıl ölçebileceğini göstereceğim. Örneğin, boyanacak ilk erkek figürünün, başı toplam boyunun yedide biri olan, yapılı ve köylü bir adama ait olduğunu varsayalım. Düz, yatay bir çizgi çiz ve bunun üzerine yapmayı tasarladığın figürle aynı yükseklikte üç dikey çizgi yerleştir. Bu üç çizgiden ilki profil görünümü [Not: özgün metin: obliquæ imagini, harfiyen "eğik imge", yan ya da üç çeyrek görünüme işaret eder], ikincisi önden görünüm ve üçüncüsü arkadan görünüm için olacaktır. Tarif ettiğim şekilde düzenlenmiş bu paralel çizgilerle, başın tepesinden tabanın en alt kısmına kadar uzuvların, yani belirgin kısımların yükseklik ölçüsünü uygula. Bu yolla, dikey çizgiler boyunca eşit ya da doğrudan çizilmiş yatay çizgiler vasıtasıyla uzuvların yüksekliğini nasıl takip ettiğimizi örneklerimizde göreceksin. Bütün bu sistemin kesinliği bakan kişi için derhal açık olsun diye, her bir kısmın ölçüsüne bir sayı ekleyerek bunları kendilerine ait belirgin sayılarla işaretledik.

Bu ana yatay çizgilerin bazen daha çok veya daha az olsa da sıklıkla birkaç isimle anıldığını göreceksin. İlk ve en yüksek yerde başın tepesi [Not: özgün metin: verticem] bulunur; bu çizginin hemen altında alın yeri vardır; bunun altında kaşlar; daha aşağıda burun; yine daha aşağıdakinde çene yer alır. Ve bu şekilde omuzların tepesine, boğaz çukuruna [Not: özgün metin: iugula], göğse, koltuk altlarına, kürek kemiklerine, memelere, meme altlarına, bele [Not: özgün metin: lumbos, böğürler veya kuşağın bağlandığı yer], göbeğe, kalça kıvrımına, kalça eklemlerine [Not: özgün metin: corendices], karna, kasığa, erkeklik organının ucuna [Not: özgün metin: extremam glandem], kaba etlerin altına, uyluk oluklarına, dizin üstüne, diz arkalarının üstüne, dizin ortasına, diz arkalarının altına, dış baldırın altına, iç baldırın altına, ayak sırtına [Not: özgün metin: montem pedis, harfiyen "ayağın dağı"], dış ayak bileğinin altına ve ayak tabanına inilir.

Tüm eserde takip ettiğim bu sistemin açıklığı ortaya konsun diye, uzuvların uzunluğunun gösterildiği dikey çizgiler üzerindeki örneklerde bu isimleri kendi uygun yerlerine ekleyeceğiz.

Bunlar bu şekilde düzenlendikten sonra, uzuvların uzunluğunu şu şekilde ölçeceksin.

Bregma denen kafatasının tepesinden [Not: Bregma, kafatasında koronal ve sagital dikişlerin birleştiği anatomik noktadır.] köprücükkemiğinin [Not: özgün metin: iuguli] ortasının tepesine kadar olan kısım onda bir ve on birde bir pay olsun. Omuzların tepesine kadar iki kısım. Çenenin altına kadar yedide bir kısım [Not: Dürer'in "7"si, toplam beden boyunun 1/7'si anlamına gelir.]. Başın tepesinin tam merkezi, kafatası tepesi ile alın arasındadır. Çeneden saç diplerine kadar onda bir.

Şayet bunu [Not: Yüzü] üç eşit aralığa bölersen, ilki alnı, ikincisi gözleri ve burnu, üçüncüsü ise ağzı ve çeneyi belirtecektir. [Not: desingnabit: designabit sözcüğünün özgün imlası] Köprücükkemiğinden göğsün tepesine kadar otuzda bir. Koltuk altlarının altına kadar on üçte bir. Memelere kadar onda bir. Meme altına kadar sekizde bir. Bel için on birde iki. Belden göbeğe kadar kırkta bir. Kalça kıvrımı için otuzda bir. Kalça eklemlerinin altı için onda bir. Mahrem yerler için sekizde bir. Erkeklik organının ucu için altıda bir. Kaba etlerin altı için onda bir ve on birde bir. Kaba etlerin altından uylukların sanki yarıldığı yere kadar, yani uyluğun ortasına kadar on sekizde bir. Ayak tabanından bileğin altına kadar yirmi sekizde bir. Ayak tabanından ayak sırtına kadar yirmide bir.

Gövdenin uzunluğu uyluğun altına kadar bu şekilde ölçüldükten sonra, geriye dizin de kendi yerine yerleştirilmesi kalır. Bu yapıldığında, bedenin toplam boyuna dair üç eşit olmayan ölçü ortaya çıkacaktır. Şöyle ki, orta köprücükkemiğinin tepesinden uyluğun altına kadar olan kısım birinci ve en uzundur; uyluğun altından dizin ortasına kadar olan kısım ikinci olup hakikaten daha az uzundur; dizin ortasından kaval kemiğinin altına kadar olan kısım ise üçüncü ve en kısadır. Zira üst uzuvlar, bir insanda gözlemlemesi pek kolay olduğu üzere, ekseriyetle daha uzun ve daha güçlüdür. Sıkça işittiğiniz bir ad olan Beden [Not: özgün metinde: Corpus] sözcüğünü, parçalardan meydana gelmiş ve harekete muktedir, münasip bir uzunluk olarak anlamalısınız. Şimdi bu üç ölçüye dönüyorum, bunların birbirleriyle belirli bir orantı dahilinde uyuşması gerektiğini biliniz; öyle ki uyluğun tepesinden dizin ortasına kadar hesaplanan kalça uzunluğunun gövde uzunluğuna uyduğu oran, bunun kaval kemiğiyle kıyaslandığı oranla aynı olmalıdır.

[s. 23] Bundan başka, her durumda tatbik etmesem de bu kuralı şu şekilde tesis edeceksiniz. Bir a-b-c üçgeni çiziniz. a-b kenarı yatay [Not: özgün metinde: transuersum] kenar olsun. b-c kenarı, b köşesi bir dik açı oluşturacak şekilde yerleştirilmiş dikey bir kenar olsun. Ardından, dikey b-c kenarını d ve e noktalarını kullanarak üç eşit parçaya bölünüz. a açısından d ve e noktalarına iki düz çizgi çekiniz. Bu yöntemle bahsettiğim oranı elde edeceksiniz.

Bir ölçü çubuğu [Not: özgün metinde: regula] üzerinde, köprücükkemiğinin [Not: özgün metinde: jugulum] ortası ile uyluğun [Not: özgün metinde: femur] altı arasındaki bütün gövdenin uzunluğunu iki nokta ile işaretleyiniz. Benzer şekilde, daha aşağıda, kaval kemiğinin [Not: özgün metinde: tibia] altındaki ayak bileğinin [Not: özgün metinde: talum] altını işaretleyiniz. Köprücükkemiği noktasını f, uyluğun altını g ve ayak bileğinin altını h olarak harflendiriniz. Akabinde çubuğu, g noktası mezkûr üçgenin a-d çizgisine değecek şekilde tatbik ediniz. Bu noktayı o çizgiden oynatmayınız; bununla birlikte f noktası üçgenin a-c çizgisine, en alttaki h noktası da yatay a-b çizgisine ulaşana değin çubuğu bu çizgiler boyunca döndürünüz.

Bu işlem tamamlandığında, a-e çizgisi çubuğu g ile h arasında kesecektir. Bu kesişim yerine j noktasını koyunuz. Böylece gövde uzunluğu boyunca belirlenmiş üç [?] bulacaksınız. Zira f-g mesafesinin g-j mesafesine oranı, g-j mesafesinin j-h mesafesine oranıyla aynıdır. f noktasından orta köprücükkemiğinin tepesini, g noktasından uyluğun altını, j noktasından dizin [Not: özgün metinde: genu] ortasını ve h noktasından kaval kemiğinin altındaki ayak bileğinin tabanını anlamalısınız. Bunu yaparken, üçgene tatbik edilen çubuğun f noktası dikey c-b kenarına doğru yukarı dönük olacak biçimde eğilmesi gerektiğine dikkat ediniz. Böyle bir üçgene bir eşitleyici [?] diyebilirsiniz. Bir figürü tersine çevirmek istediğinizde bu hesabı tersten de kullanabilirsiniz. Hakikaten, bunu doğru kullananlar için pek çok şeyin başarılmasında büyük bir fayda sağlayacaktır.

[s. 24] Bunun ardından, kolun ölçüsüne [Not: özgün metinde: brachij mensuram] varıyoruz ki bunu şu şekilde belirledik:

Omuzdan [Not: özgün metinde: humero], bilhassa humerus başının köprücükkemiğine [Not: özgün metinde: jugulum] bağlandığı yerden dirseğe [Not: özgün metinde: cubitum] kadar olan mesafe 11 birimlik parçanın ikisidir.

Ayrıca omuzdan adalelerin en alt noktasına kadar olan mesafe 10 birimlik parçanın biridir.

Dirsekten parmakların [Not: özgün metinde: digitos] ta ucuna kadar olan kısım 4 birimlik parçanın biridir.

Parmak uçlarından elin sonuna [Not: özgün metinde: extremam manum; el bileği] kadar olan kısım 10 birimlik parçanın biridir. Mamafih sanatkârın hoşuna gitmesi halinde, bunu 9 birimlik parçanın birine kadar uzatmayı tercih etmesi de zarafetten yoksun değildir [Not: özgün metinde: inconcinnum].

[Orantıların Geometrik Çizimi]

[Not: Çizim, a-b-c olarak harflendirilmiş bir dik açılı üçgeni göstermektedir. a noktasından dikey eksene uzanan bir dizi çizgi, "Eşitleyici"yi ya da merkezi orantı bölücüyü temsil eden köşegen bir çizgiyi kesmektedir. Bu geometrik yöntem, çizimin ölçeği değiştiğinde bile sanatkârın tutarlı oranları muhafaza etmesini sağlar.]

[s. 25] Ve bütün uzuvların boyunun ölçüsü böyledir. Şimdi figürün uzuvları boyunca oblik bir görünümde çizilen enine çizgilerden genişliği belirteceğiz.

Tepeden geçerek baş boyunca [?]'nin üzerinden, mesele daha düz ve daha az karmaşık olsun diye bunu dokuzda bir parçaya bölünüz. Alt alın boyunca: 14'te bir ve 15'te bir. Göz kapakları boyunca: yedide bir. Burun boyunca: sekizde bir. Çene ve boyun çukuru boyunca keza: sekizde bir. Boynun kendisi boyunca: 12'de bir. [?] boyunca: dokuzda bir. Göğsün üst kısmı boyunca: 13'te iki. Koltuk altları boyunca: altıda bir. Göğüsler boyunca keza: altıda bir. Göğüslerin altı: 12'de bir ve 13'te bir. [?] ettiğimiz bel boyunca keza: 12'de bir ve 13'te bir. Kalçaların kavisi boyunca: altıda bir. Uyluğun tepesi ya da kalça eklemi boyunca, karın ve kaba etlerden geçerek: 11'de bir ve 12'de bir. [?] boyunca keza: 11'de bir ve 12'de bir. Kaba etlerin altındaki uylukların tepesi boyunca: yedide bir. Uylukların ortası boyunca: 14'te bir ve 15'te bir. Dizin üstü: onda bir. Dizin ortasından geçerek: 12'de bir. Dizin altı keza: 12'de bir. Baldırın en geniş olduğu ortasından geçerek: 20'de bir ve 21'de bir. Alt baldır boyunca: 13'te bir. Kaval kemiğinin topukla birleştiği ayak bileği boyunca: 13'te bir. Ayağın kendisini ya da [?]'yi altıda bire kadar uzatacaksınız.

Bundan sonra, oblik kolu parçaları vasıtasıyla şu şekilde yoğunlaştıracaksınız: Omuz: 21'de iki. Koltuk altlarının aşağısı: 13'te bir. Dirsek tendonu: 18'de bir. Önkol adaleleri: 18'de bir. El eklemi [Not: El bileği.]: 32'de bir. Böylece aşağı sarkan elin kendisi: 30'da bir.

Ayrıca resimlerde kolların ölçüsü bedenlerden ayrı olarak gösterilecektir.

Ve şimdi, sıradaki olarak, öne bakan uzuvların [Not: Önden görünüş.] genişliğine dair talimatı birer birer vereceğiz.

Başın tepeden tepeye genişliği onda bir olsun. Alın boyunca: sekizde bir. Göz kapakları boyunca: dokuzda bir. Kulaklar boyunca: sekizde bir. Burun boyunca: onda bir. Boynun çene altındaki genişliği ise on ikide bir olmalıdır. Köprücük kemikleri boyunca: beşte bir. Göğüs boyunca: onda üç. Koltuk altları arasındaki mesafe beşte bir olsun. Göğüs uçları arası: on beşte iki. Beller boyunca: beşte bir. Kalçaların kavisi boyunca: dokuzda bir ve on dokuzda iki. Uyluk boyunca: dörtte bir. Burada kalça eklemleri de işaretlenecektir, zira bunlar birbirinden altıda bir kadar fakat daha az mesafededir. Kasık bölgesi boyunca: dörtte bir. Kaba etlerin hemen altındaki uyluk boyunca: on yedide iki. Uyluğun ortası boyunca: onda bir.

Bu noktada, oyuk adını verdiğimiz yeri, yani iç kısmı işaretleyeceksiniz.

Diz kapağının üstü: on ikide bir fakat daha az. Diz kapağı boyunca: on dörtte birden daha büyük. Diz kapağının altı: yirmi altıda iki. Baldırın ortası boyunca: yirmi ikide bir ve yirmi dörtte bir. İç baldırın alt kısmı boyunca: on dörtte bir. Ayak bileğinin üstündeki incik boyunca: yirmi yedide bir. Ayak bilekleri boyunca: yirmi ikide bir. Dış ayak parmakları boyunca ayağın kendisini on beşte bire kadar genişleteceksiniz. Şimdi, ardından, bu biçimin kolunu şu şekilde tasvir edeceksiniz: Koltuk altları boyunca on sekizde bir olacaktır. Dirsek kirişinin üstü: yirmi birde bir. Bunun altı: on altıda bir. El ekleminden [Not: El bileği.] önceki önkol boyunca: bir...

[s. 26]

Ve bu suretle ve tarzda, bu bedenin bütün uzuvlarının yüksekliği ve genişliği üç yolla tasvir edildikten sonra, kendi yeteneğinize göre çizimin görünüşünü ve biçimini mümkün olduğunca uygun şekilde taslak hâlinde çizeceksiniz. Bu taslakları ve figürleri benzer boyda canlı bir insanın tasarlanan görüntüsüyle aynı hizaya getirmek de az faydalı bir şey değildir, ki şahsen yapmaktan hoşlandığım bir şeydir; bu yolla gelişigüzel çizilmelerine kıyasla çok daha yerli yerinde ve zarif duracaklardır.

Nitekim örneklerde her şeyi elimden geldiğince tam olarak ifade ettim. Doğanın insanı adeta iki parçadan birleştirilmiş gibi nasıl bir maharetle şekillendirdiği ve gövdeyi sanki bir kaide üzerineymiş gibi [?]'nin üzerine nasıl bağladığı, her şeyden çok bu kısımda dikkat çekicidir. Bu noktada örneklerde çizgileri karnın ve [?]'nin etrafında dikkatlice bükerek böyle bir biçimi belirledik. İlk figürün örnekleri olarak hizmet eden bu şeyleri, her şey daha açık olsun diye, sözgelimi .A. harfi gibi bir işaretle damgalayabilirsiniz.

[s. 27] Forma B 4

[Not: Bu sayfa Albrecht Dürer'in "İnsan Orantısı Üzerine Dört Kitap" (1528) adlı eserinden ahşap baskı anatomik şemalar içermektedir. Sayılar ve simgeler insan bedeninin kesin ölçülerini ve oranlarını gösterir; buradaki her değer toplam beden boyunun bir kesrini temsil eder.]

Profil Figürü (Solda) * Baş: 9, 14 ve 15, 7, 8, 8 [Not: özgün metinde: "et"; Latince "ve".] * Boyun ve Omuz: Δ [Not: Δ (Delta) simgesi Dürer tarafından bedenin geometrik inşasındaki belirli nirengi noktalarını göstermek için kullanılır.], 4, 4, 11, Δ * Gövde: Δ, 7, 13, 6, 12 ve 13, 11 ve 12, 11 ve 12, 6, 7 * Bacaklar ve Ayak: 14 ve 15, 10, 12, 12, 20 ve 21, 13, 18

Ayrı Kol (Orta-Sol) * Omuzdan Ele: Δ, 10, 2 / 21, 13, 18, 18, 32 / 30, 10

Önden Figür (Ortada) * Baş: 10, 8, 8, 10 * Omuzlar ve Göğüs: Δ, 5, Δ, 3 / 10, 2 / 15, 18 * Gövde ve Kollar: 5, 21, 16, 32, 15, 9 ve 10 / 19, 6, Δ, 4, 4, Δ * Bacaklar ve Ayaklar: 2 / 17, 10, 12, 14, 2 / 26, 22 ve 24, 14, 27, 22 * Etiket: A [Not: Dürer anatomik çalışmalarını farklı beden tiplerine ayırmıştır; "A" genellikle standart veya "ideal" orantı modelini belirtir.]

Taban Çizgisi Ölçüleri

Sol: 6 Orta: 15

[s. 28] Erkek Beden Uzuvlarının Yükseklikleri. [Not: özgün metinde: "Altitudines membrorum Virilium"]

Başın en yüksek noktası [Not: özgün metinde: "Sinciput summum"] Başın tepesi Alın

Kaşlar Burun Çene

Omuzların üstü Köprücük kemikleri Göğüs Koltuk altları Göğüs uçları Göğüs uçlarının altı Kuşandığımız beller [Not: Bel çizgisi veya kemerin bağlandığı nokta.]

Göbek Kalçaların çukuru veya kalça yuvaları [Not: özgün metinde: "acetabula"; 'sirke kapları' anlamına gelen ve anatomide kalça kemiğinin yuvasını tanımlamak için kullanılan Latince bir terim.]

Kalçalar Kasık

Penis başının ucu Kaba etlerin altı

Uylukların oyukları veya uyluğun ortası Diz kapağının üstü

Diz kapağının ortası Diz kapağının altı

Dış [baldırın/bileğin] en alt kısmı İç [baldırın/bileğin] en alt kısmı

A [Not: Bu harf, Dürer tarafından standart veya ideal orantılar modeli olan "Tip A" olarak sınıflandırılan ve ölçülen belirli beden tipini tanımlar.]

Ayak kubbesi [Not: özgün metinde: "Mons pedis"; harfi harfine 'ayağın dağı'.] Dış ayak bileğinin altı Ayak tabanı

[s. 29] Bundan sonra, biraz toplu, tıknaz ve köylü yapılı, [Not: Dürer daha "idealleştirilmiş" figürlerine kıyasla daha kısa ve daha geniş, yedi baş boyunda bir beden tipini tarif etmek için "agrestis" (köylü ya da kaba saba) terimini kullanır.] biçimi daha önce gösterilen eril tipe çok benzeyen bir kadının figürünü tarif edeceğiz. Onun boyu da kendi başının yedi katı olarak belirlensin. Bu nedenle daha önce belirlenen yöntemi izleyin ve bu bedenin kısımlarını da ona göre ölçün. Ayrıca, çizimlerde çok fazla çizginin yaratacağı karmaşadan [Not: özgün metinde: "odium crebritatis in lineationibus"; harfi harfine "çizgi kalabalığının yarattığı bıkkınlık", çok fazla ölçü çizgisinin üst üste gelmesiyle ortaya çıkan görsel karmaşayı kasteder.] kaçınmak amacıyla bundan böyle genişliklere ait yatay çizgileri örneklerde bırakmaya, bunun yerine tüm yerleri küçük noktalarla işaretlemekle birlikte yalnızca bu genişlikleri gösteren sayıları yazmaya karar verdim. Dolayısıyla böyle bir kadın bedeninin uzuvlarını aşağıdaki ölçülere göre oluşturacaksınız.

Bedenin Dikey Ölçüleri

Başın tepesi [Not: özgün metinde: "sinciput"] ile omuzların tepesi arası, bir bölü 10 ve iki bölü 23. Ve köprücük kemikleri [Not: özgün metinde: "iugula"] arasındaki mesafe de aynı miktardadır, iki bölü 11. Bununla çenenin altı arası da bir bölü 7. Çene ile başın tepesi arası, bir bölü 8. Çeneden yukarıya, alnın tepe noktasına kadar, bir bölü 10. Bu 10'da birlik kısmı üç eşit parçaya böleceksiniz; en üst parça alnı, orta parça burnu ve gözler ile kulakları, alt parça ise çeneyi ve çene ucunu kapsar. Ayrıca çenenin altına gerdan gibi etli bir kısım çizeceksiniz. [Not: özgün metinde: "palaear"; genellikle ineğin boynunun altındaki deri kıvrımını ifade eden bir terimdir, burada tıknaz bir kadının boyun etini tarif etmek için kullanılmıştır.] Köprücük kemikleri ile bel arası, bir bölü 5. Köprücük kemikleri ile memelerin hemen altı arası, bir bölü 7. Köprücük kemikleri ile meme uçları arası, bir bölü 9. Bunlar ile koltuk altları arası, bir bölü 15. Ve bunlar ile göğüs arası, bir bölü 28. [Not: Bu noktada, koltuk altlarının arka kısımlarının, yani geride kalanların, öndekilerden daha alçakta olduğunu gözlemleyeceksiniz.] Bel ile göbek deliği arası, bir bölü 22. Bel ile kalça yuvaları [Not: özgün metinde: "coxendices"] veya uyluk kemiğinin tepesi arası, bir bölü 9. Bunlar ile karnın altı arası, bir bölü 8. Bunlar ile kasık bölgesinin altı arası, iki bölü 11. Ayrıca bunlar ile kaba etlerin en uç noktası arası, bir bölü 5. Ayak tabanı ile ayak kubbesi [Not: özgün metinde: "convexitatem pedis"] arası, bir bölü 20. Bununla dış ayak bileği arası, bir bölü 28. Ayak bileğinin altı ile dizin ortası arası, iki bölü 9. [Not: Veya bunu daha önce gösterdiğimiz "dengeleyici" yöntemini kullanarak da yapabilirsiniz. Bu durumda diz öncekinden biraz daha aşağıda duracaktır, ancak hangi yöntemi tercih ederseniz onu izleyebilirsiniz.] Dizin ortası ile baldırın altı arası, bir bölü 8. Ayrıca topukları uzun yapacaksınız, bir bölü 6.

Kolların ve Genişliklerin Ölçüleri

Ardından, kolun uzunluğunu omzun tepesinden dirseğe kadar uzatacaksınız, iki bölü 11. Dirsekten parmak uçlarına kadar, bir bölü 4. Oradan geriye, elin eklemine [Not: el bileği] kadar, bir bölü 10. Böylece uzuvların boylarını belirledikten sonra, buna bağlı olarak genişlikleri işaretleyeceksiniz. İlk olarak, eğik görünümdeki [Not: üç çeyrek veya yandan açılı bir görünüm] beden için bu şekilde:

Başın ve Gövdenin Genişlikleri Eğik baş, tepe noktasından ölçüldüğünde, bir bölü 9 olacaktır. [Not: Örneklerde tepeden veya başka bir kısımdan bahsettiğimde, onların işaretli noktalarına bakın, mesele sizin için açıklığa kavuşacaktır.] Alından itibaren, bir bölü 14 ve bir bölü 15. Kaşlardan itibaren benzer şekilde, bir bölü 14 ve bir bölü 15. Burundan itibaren, bir bölü 8. Çeneden ve boyundan itibaren, bir bölü 12. Köprücük kemiklerinden itibaren genişlik, bir bölü 10 olsun. Göğüsten, yani memelerin üstünden itibaren, bir bölü 7. Koltuk altlarından itibaren, iki bölü 13. Meme uçlarından itibaren, bir bölü 12 ve bir bölü 13. Memelerin altından itibaren, bir bölü 7. Belden, yani kaburgaların altından, kuşak bağlanan yerden itibaren, benzer şekilde bir bölü 7. Göbek deliğinden itibaren, bir bölü 10 ve bir bölü 11. Kalça yuvalarından itibaren, bir bölü 8 ve bir bölü 10. Kaba etlerin hemen altındaki uyluk, genişliği bir bölü 7 olsun.

Bacakların ve Kolların Genişlikleri Dizin yukarısındaki genişlik, iki bölü 19 olsun. Dizin ortasından itibaren, bir bölü 12. Dizin altından itibaren benzer şekilde, bir bölü 12. Baldırın ortasından itibaren, bir bölü 20 ve bir bölü 22. Baldırın altından itibaren, bir bölü 12. Kaval kemiğinin altından itibaren, bir bölü 18. Ve ardından, kolun genişliğini şöyle işaretleyeceksiniz: Omuzlardan itibaren, bir bölü 11. Kaslardan [Not: pazı ve arka kol bölgesi] itibaren, bir bölü 12. Dirsek ekleminden itibaren, bir bölü 20.

[s. 30]

Ve böylece, tüm parçaların orantılı bir şekilde ölçülmesiyle, bedenin uygun ve muntazam formunun ana hatlarını çizip çizeceksin. Bunu, tarafımızca yapılan örnekte, çizimlerin tüm kavisleri ve uygun çizgileri kendi yerlerinde özenle ifade edilmiş olarak görebilirsin. Kadın figürünü böylece tamamladıktan sonra, tıpkı yukarıda yaptığın gibi örneği benzer şekilde etiketleyeceksin, örneğin A. J. [Not: Dürer, insan figürlerinin çeşitli "tiplerini" sınıflandırmak için harfler kullanır. "A" onun ilk oranlar dizisine atıfta bulunur ve "J" muhtemelen bu belirli varyasyonu gösterir.]

[s. 31] A I

[Not: Bu sayfa, Albrecht Dürer'in "İnsan Orantıları Üzerine Dört Kitap" (1532) adlı eserine özgü, bir kadın figürünün anatomik orantı şemalarını içermektedir. Sayılar ve kesirler, vücut bölümlerinin toplam vücut boyuna oranını kesirler olarak gösterir.]

Sol Figür: Profil Orantıları

* 9 - * 1/14 ve 1/15 - * 1/14 ve 1/15 - * 8 * Δ [Not: Dürer'in sistemindeki üçgen sembolü (Δ) genellikle belirli bir ölçüm noktasını veya daha büyük bir bölüntünün bir "parçasını" gösterir.] * Δ 12 - * Δ * 10 * Δ - * 7 - * 13 * 1/12 ve 1/13 * 7 - * Δ - * Δ -- 7 * - 1/10 ve 1/11 * Δ 1/8 ve 1/10 * - 7 * - 2/19 * 12 Δ - * 12 - * 1/20 ve 1/22 * 12 - * 18 * Taban çizgisi: 6

Orta Şema: Kol Orantıları

* Δ * 11 * 12 * 20 * 17 * 34 * 27 * Dikey ölçek: 2/11, 4, 10

Sağ Figür: Önden Görünüş Orantıları

* 1 ve 1 * 18 * 19 * 1/15 ve 1/16 * 8 * 9 * 10 * 12 * Δ * 2/11 * 5 * Δ * - 4/15 * 6 - * 8 - * 16 * - 1/10 ve 1/11 * 19 * 15 * - 5 * 4 * Yatay eksen (Pelvis): Δ 2/11 - 1/11 ve 1/8 Δ * 1/15 ve 1/16 * 27 * 16 * Diz: 2/21 * Alt bacak: 2/25 * Ayak bileği: 1/22 ve 1/24 * 14 * - 26 * - 25 * Taban çizgisi: 4

[s. 32] A I

Kadın Uzuvlarının Yükseklikleri [Not: Özgünü: "Altitudines membrorum Muliebrium"]

10 ve 23/33 Başın en yüksek noktası [Not: Özgünü: "Sinciput sumum"] Başın tepesi Alın

2/11 8/17 4 1/30 1/30 1/30 Kaşlar Burun Çene

1/8 1/8 1/15 5 Omuzların üst kısmı Köprücük kemikleri [Not: Özgünü: "Juguli"] Göğüs Koltuk altları [Not: Özgünü: "Alæ"] Memeler Memelerin altı Kemerin takıldığı yerdeki bel [Not: Latince "Lumbi ubi incingunt", bir kemerin veya kuşağın oturacağı doğal bel çizgisine atıfta bulunur.]

2/11 2/11 5 8 1/22 1/22 Göbek Kalçalar [Not: Özgünü: "Coxendices"] Alt karın

Edebyerinin en alt noktası

Kaba etlerin altı

Dizin üstü

3/10 3/10 8 Dizin ortası

Dizin altı

Dış baldırın altı [Not: Özgünü: "Imum suræ exterioris"]

2/9 1/20 2/8 Ayak tarağı [Not: "Mons pedis" harfi harfine "ayağın dağı" anlamına gelir ve kavisin yüksek noktasına atıfta bulunur.] Ayak bileğinin altı Ayak tabanı

28

[s. 33] E

Sırada, başı toplam boyunun sekizde biri kadar olan erkek bedeninin uzuvlarının ölçümü gelmektedir. Uzuvların yüksekliklerini bu şekilde belirleyecek şekilde, benzer bir yolla ilerleyeceksin.

Başın tepesi [Not: özgün metinde: "sinciput"] ile köprücük kemikleri [Not: özgün metinde: "iugula"] arasında altıda birlik bir mesafe olacaktır. Başın tepesi ile çenenin altı arası sekizde birdir. Çenenin altı ile alnın tepesi arası onda birdir. Bu onda bir ile, yukarıda gösterildiği gibi yüzü üç parçaya böleceksin. Başın tepesi ile kuşandığımız bel arası üçte birdir. Köprücük kemikleri ile koltuk altları [Not: özgün metinde: "alas"] arası onda dörtte birdir, gelgelelim arkadan bakıldığında koltuk altları daha aşağıdadır. Köprücük kemikleri ile göğüsler arası onda birdir. Başın tepesi ile bedenin bacaklara ayrıldığı yer arası ikide birdir [Not: Bu, bedenin tam orta noktasını belirtir.]. Bel ile göbek arası yirmi dokuzda birdir. Bel ile kalça çukurları [Not: özgün metinde: "sinus coxarum"] arası on sekizde birdir. Aynı yer ile kalça kemikleri arası yirmide bir ve on sekizde birdir. Aynı şekilde, bunlar ile kasık bölgesi arası on üçte ikidir. Ve aynı yer ile kaba etlerin altı arası onda bir ve on birde birdir. Kaba etlerin altı ile erbezi torbasının altı arası kırkta birdir. Oradan uyluğun ortasına kadar da on beşte birdir. Ayak tabanı ile dış ayak bileği arası yirmi yedide birdir. Ayak bileği ile ayağın kıvrılmaya başladığı yer [Not: Ayak tarağı.] arası yirmi birde birdir. Ve aynı yer ile dizin ortası arası dörtte birdir. Dizi belirlerken, yukarıda merkez çizgisiyle [Not: özgün metinde: "æquatorem"] gösterilen oranı da takip edebilirsin. Dizin ortası ile dizin üstü arası otuzda birdir. Dizin ortası ile dizin altı arası otuzda birdir ve diz bu kısımların içinde kalacaktır. Dizin ortası ile dış baldırın altı arası dokuzda birdir. Dizin ortası ile iç baldırın altı arası on beşte bir ve on altıda birdir. Ve böylece kola geçeceksin. Omzun tepesinden dirseğe kadar beşte birdir. Dirsekten parmak uçlarına kadar dörtte birdir. Parmak uçlarından el bileği eklemine kadar onda birdir.

Ardından, profil formunun [Not: özgün metinde: "obliquæ formæ"; Dürer "oblique" sözcüğünü yandan görünüş oranlarını belirtmek için kullanır.] genişliğine şu şekilde yaklaşacaksın:

Başın tepe kemiği boyunca, başı onda bir genişliğinde yapacaksın. Kaşlar boyunca yüz sekizde birdir. Burun boyunca dokuzda birdir. Çene ve boyun boyunca onda birdir. Çenenin hemen altındaki boyun on altıda birdir, ve biraz daha aşağısı onda dörtte birdir. Köprücük kemikleri boyunca beden on ikide birdir. Göğüs boyunca yedide birdir. Memeler boyunca yedide birdir. Memelerin altı onda dörtte bir ve on beşte birdir. Bel boyunca on altıda bir ve on yedide birdir. Göbek boyunca on yedide bir ve on sekizde birdir. Kalça çukurları boyunca sekizde birdir. Kalça kemikleri boyunca yedide birdir. Kasık bölgesi yahut kaba etler ve uyluk boyunca on beşte ikidir. Kaba etlerin hemen altındaki uyluğu dokuzda bir kalınlığında yapacaksın. Uyluğun ortası boyunca on dokuzda bir ve yirmide birdir. Dizin üstü onda dörtte birdir. Dizin ortası boyunca on beşte birdir. Dizin altı on altıda birdir. Baldırın ortası boyunca on üçte birdir. Baldırın altı boyunca on yedide birdir. Ayağın tarağı [Not: özgün metinde: "montem pedis"] üzeri yirmi dörtte birdir. Topuğun kendisini ise altıda bire kadar uzatacaksın.

Sonra, profilden kolu şöyle genişleteceksin:

Omuz boyunca on üçte birdir. Koltuk altlarının aşağısı on yedide birdir. Dirsek eklemi boyunca yirmi dörtte birdir. Ön kol kasları [Not: özgün metinde: "musculos cubiti"] boyunca yirmi ikide birdir. El bileği eklemi boyunca onda birdir. Böylece aşağı sarkan elin kendisi boyunca otuz dörtte birdir.

Bundan sonra, önden görünüş formunun [Not: özgün metinde: "aduersæ formæ"] genişliğini şu şekilde belirleyeceksin:

Başı alın boyunca dokuzda bir genişleteceksin. Kaşlar boyunca onda birdir. Kulaklar boyunca on yedide ikidir.

[s. 34] Burun boyunca, on ikide birdir. Çenenin altındaki boynun kendi genişliği on altıda bir olacaktır. Gövdeyi köprücük kemikleri [Not: özgün metinde: "iugula"] boyunca altıda bir genişliğinde yapacaksın; ve orada, omuz kemikleri arasında bu kısım on birde bir ve on ikide bir olacaktır. Göğsü ve omuzları dörtte bir genişliğinde yapacaksın. Koltuk altları [Not: özgün metinde: "alas"] arasındaki açıklık altıda bir olacaktır. Memelerin arası, dokuzda birdir. Böğürler boyunca, on üçte ikidir. Kalça çukurları boyunca, altıda birdir. Uyluğun tepesi boyunca, onda bir ve on birde birdir. Ve tam o noktada birbirinden ayrı duracaklardır. Kalça eklemleri [Not: özgün metinde: "coxendices"] birbirinden onda dörtte bir ve on beşte bir mesafede olacaktır. Kaba etlerin hemen altındaki uyluğun genişliğini on birde bir yapacaksın; ortasını, yani olukları, on üçte bir. Dizin üstü, on altıda bir olacaktır. Dizin ortası, on sekizde birdir. Dizin altı, yirmide birdir. Baldırın [Not: özgün metinde: "sura"] ortası, on beşte birdir.

Baldırın altı, yirmide birdir. Kaval kemiğinin altı, otuz dörtte birdir. Ayak bilekleri boyunca genişlik yirmi yedide bir olacaktır. Fakat ayağın dış parmaklar boyunca genişliği, on altıda birdir. Ve böylece kola ilerleyerek, onu koltuk altlarının altındaki kaslar boyunca yirmi dörtte bire kadar kalınlaştıracaksın. Dirseğin [Not: özgün metinde: "cubitum"] üstü, yirmi altıda birdir. Dirsek kasları boyunca, on dokuzda birdir. Elin eklemi [el bileği] boyunca, on altıda birdir. Avuç içi genişliği on altıda bir olsun. Kürek kemikleri [Not: özgün metinde: "scapulas"] boyunca arkadan görünüşü beşte bir genişliğinde yapacaksın. Kaba etlerin yarığı [Not: özgün metinde: "rima podicis"] onda bir olacaktır. Topuk yirmi sekizde bir uzanacaktır.

Bu hususları ölçüler vasıtasıyla gözettikten sonra, nitekim örnekte yapmaya gayret ettiğimiz üzere, figürü kusursuzca çizeceksin. Tıpkı yukarıda A işaretlendiği gibi, bunu da B harfiyle işaretleyebilirsin.

[s. 35] [Not: Bu sayfa, insan bedeninin oranlarını gösteren ve Rönesans sanat teorisinin belirgin bir örneği olan (büyük olasılıkla Albrecht Dürer'e ait) bir dizi ahşap baskı anatomik çizimden oluşmaktadır. Figürler, kesin ölçüleri ve oranları belirtmek için sayılar ve simgelerle ("ve") açıklanmıştır. Bu sayılar, metinde tarif edilen toplam beden boyunun kesirlerine karşılık gelir.]

Profil Görünüşü (Sol)

* Baş/Boyun: 19, 8, 9, 10, 16 * Omuz: 12, A * Kol: 7 * Dikey Ölçek: 5, 4 * Gövde/Kalça Bölgesi: 14 ve 15, 16 ve 17, 17 ve 18, 8, A 7 * Bacak ve Ayak: 2/15, 9, 19 ve 20, 14, A 15, 16, 13, 17, B * Taban Ölçüsü: 6

Kol Ayrıntısı (Orta)

* Omuzdan Ele: A, 13, 17, 24, 22, 20/34, 10

Önden Görünüş (Sağ)

* Baş ve Yüz: 9, 10, 2, 17, 12, 16 * Gövde ve Leğen Kemiği: 6, 11 ve 12, 4, 6, 2/13, 6, 14 ve 15, 10 ve 11 * Sağ Kol (Uzatılmış): 24, 26, 19, 30/16 * Bacaklar ve Ayaklar: 11, 13, 16, 18, 20, 15, 20, 32, 27, B * Taban Ölçüsü: 16

[Not: 'A' ve 'B' harfleri muhtemelen "en büyük" ve "en küçük" genişlik noktalarını işaret etmekte ya da ölçüm çizgisi (insan bedeninin ölçü ve oranlarının bilimsel incelenmesi) için referans noktaları olarak hizmet etmektedir.]

[s. 36] Erkek Uzuvlarının Boyları

Başın tepesi Alın

Göz kapakları Burun Çene

Köprücük kemikleri [Not: Özgün Latince: "Juguli"; boynun altındaki çukurluğu ya da köprücük kemiklerinin hizasını ifade eder.]

Koltuk altları [Not: Özgün Latince: Kelimesi kelimesine "kanatlar" anlamına gelen "Alæ".] Göğüsler

Bel [Not: Özgün Latince: "Kuşandığımız böğürler" ya da kemerin takıldığı yer anlamına gelen "Lumbi vbi incingimur".] Göbek deliği Kalçaların çukuru

Kalça kemikleri

Avret yeri Kaba etlerin yarığı Kaba etlerin alt kenarı Erbezi torbasının dibi

Uylukların olukları

Dizin üstü Dizin ortası Dizin altı

Dış baldır İç baldır

B      Ayak tarağı [Not: Özgün Latince: Kelimesi kelimesine "ayağın dağı" anlamına gelen "Mons pedis".] Ayak bileği

Ayak tabanı

B

[Not: Bu sayfa, anatomik çizimler için dikey bir dizin işlevi görmektedir. Dürer’in insan oranlarının bilimsel ölçümüne dayanan sistemi, sanatçıların salt tahmin yerine matematiksel oranlara dayalı "ideal" figürler meydana getirmelerine yardımcı olmak amacıyla tasarlanmıştır. "B" harfi, muhtemelen bir taban çizgisini ya da metne eşlik eden ahşap baskılarda kullanılan belirli bir ölçek referansını göstermektedir.]

[Not: Sayfanın sol tarafında, figürün boyuna oranla anatomik oranları belirlemek için kullanılan bir dizi dikey çizgi ve kesirli sayılar (1/10, 1/30 gibi) yer almaktadır. Metin etiketleri yukarıdan aşağıya doğru belirli beden kısımlarını gösterir.]

[s. 37] Bu erkek biçimine, daha önce yaptığımız gibi, başı yine toplam boyunun sekizde biri olacak benzer bir kadın biçimi ekleyeceğiz. Kadının oranlarını şu şekilde belirleyeceksin:

- Başın tepesinden köprücük kemiklerine [Not: Özgün metinde: "iugula"] kadar olan yükseklik 1/6 olacaktır. - Ve aynı şekilde oradan çenenin altına kadar 1/8. - Çeneden yukarıya doğru alnın tepesine kadar 1/10. Yukarıda gösterildiği gibi, bu onda birlik kısmı alına, burna ve çeneye tahsis edilmek üzere üç eşit parçaya böleceksin. - Köprücük kemiklerinden bele [Not: Özgün metinde: "lumbos"] kadar 1/5. - Ve oradan koltuk altlarına [Not: Özgün metinde: "alas"] kadar 1/16. - Ve aynı şekilde oradan göğüslere kadar 1/11. - Ve oradan tam göğüslerin altına kadar 1/9. - Belden kaba etlerin bitimine kadar 1/11 ve 1/12. - Oradan edep yerinin altına kadar 1/13 ve 1/14. - Ve oradan uyluğun tepesine ya da kalçaya kadar 1/10. - Ve oradan göbek deliğine kadar 1/40. - Ayak tabanından yukarıya doğru ayak bileğine kadar 1/30. - Ve oradan aynı şekilde ayağın kavisli kısmına [Not: Özgün metinde: "conuexitatem"] kadar 1/21. - Ve aynı şekilde oradan dizin ortasına kadar 1/8 ve 1/9. - Veyahut öğretildiği üzere, dizi doğrudan merkez çizgisi [Not: Özgün metinde: "æquatorem"] üzerine yerleştirebilirsin. - Dizin ortasından tam dizin üstüne kadar 1/26; ve diz orada belirmeye başlar. - Dizin ortasından baldırın dibine kadar 1/8. - Bundan sonra kola geçeceksin, öyle ki omuz ile dirsek arasındaki uzunluk 1/5 olsun. - Dirsekten parmak uçlarına kadar 1/4. - Parmak uçlarından el eklemine [Not: El bileği] kadar 1/10.

Ve kadın biçiminin uzuvlarını eğik [Not: Profil ya da üç çeyrek görünüş] duruşun genişliğinde şöyle ölçeceksin: - Alından enlemesine 1/9 olacaktır. - Kaşlardan enlemesine 1/16 ve 1/17. - Burundan enlemesine 2/19. - Çeneden ve boyundan enlemesine 1/11. - Tam çenenin altındaki boynu 1/17 kalınlığında yapacaksın. - Köprücük kemiklerinden enlemesine 1/14. - Göğüsten veya göğüslerin üstünden enlemesine 1/9. - Göğüs uçlarından [Not: Özgün metinde: "papillas"] enlemesine 1/8. - Göğüslerin altından 1/9. - Belden ya da bedenin kuşatıldığı kaburgaların altından enlemesine 1/9. - Göbek deliğinden enlemesine 1/8. - Uyluğun tepesinden ya da kalça kemiğinden [Not: Özgün metinde: "coream", muhtemelen coxam sözcüğünün bir çeşitlemesi] enlemesine 1/6. - Kaba etlerin hemen altındaki uyluktan enlemesine 2/17. - Dizin üstünden 1/14. - Dizin tam ortasından 1/16. - Baldırın ortasından 1/14. - Baldırın altından 1/18. - Kaval kemiğinin altından 1/26. - Ayak bileklerinden enlemesine 1/17. - Topuğun kendi uzunluğu 1/7 olacaktır. - Kolu omuzlarda 1/14 genişliğinde yapacaksın. - Koltuk altlarının altından 1/18. Dirseğin üstünden 1/26. - Ön kol kaslarından [Not: Özgün metinde: "musculos cubiti"] enlemesine 1/24. - El ekleminden enlemesine 1/40. - Bu şekilde aşağıya doğru sarkan elin kendisi 1/36.

Daha sonra, önden görünüşün [Not: özgünü: "aduersæ", öne bakan] genişliğini şu şekilde araştıracaksın: - Alın boyunca genişlik 2/19 olacaktır. - Kaşlar boyunca 1/10. Burun boyunca 1/12. - Çenenin altındaki boyun 1/17 oranında kalınlaşacaktır. - Köprücük kemikleri boyunca 1/7. Burada, biraz daha aşağıda, birbirinden 1/7 mesafede omuz çukurlarını [Not: özgünü: "acetabula humeri"] işaretleyeceksin. - Göğüs boyunca 1/9 ve 1/10. - Koltuk altları arasında 1/7. Göğüs uçları arasında 1/10. - Bel boyunca, yani kuşak bağlanan yerde 1/7. - Göbek boyunca 2/11. - Uyluğun üst kısmı boyunca 1/9 ve 1/10. Nitekim burada kalça eklemlerini [Not: özgünü: "coxendices"] birbirinden 1/7 mesafeye yerleştireceksin. - Edep yerinin altındaki uyluklar boyunca 1/10. - Dizin üstünde 1/15. Dizin ortasından 1/18. - Baldırın ortasından 1/16. - Baldırın altından 1/19. - Kaval kemiğinin altından 1/34. - Ayak bilekleri boyunca 1/29. - Ayak bileklerinin altında, yani ayağın kavisli kısmı boyunca 1/31. - Ayak parmaklarının uçları boyunca, topuğun genişliği [Not: burada ayağın yayılımına atıfta bulunulmaktadır] 1/20 olacaktır.

Ardından kolu şu şekilde tamamla: - Omuz kasları boyunca genişlik 1/24 olacaktır. Dirseğin üstünde 1/28. - Ön kol kasları boyunca 1/22. - El bileği eklemi boyunca 1/34. - Avuç içi 1/20 oranında yayılacaktır. - Son olarak, arkadan görünüş [Not: özgünü: "auersam", arkaya dönük] için kürek kemikleri boyunca, yani arkadan koltuk altları arasında genişliği 2/13 yapacaksın. - Kaba etlerde yarık 1/9 olacaktır. - Topuk kemiği 1/30 genişliğinde olacaktır.

[s. 38] B I B I

Ve bu şekilde, bütün uzuvların hatlarını [Not: özgünü: "ductus", anatomik çevre çizgilerini veya uzuvları belirleyen kalem vuruşlarını ifade eder] takip ederek figürü uygun biçimde canlandıracaksın [Not: özgünü: "effinges", canlı bir şekilde modellemek, biçimlendirmek veya tasvir etmek anlamında]; nitekim sunulan örnekte bunu nasıl yapmaya gayret ettiğimizi şimdi görebilirsin. Bu figür B. I. olarak [işaretlensin].

[s. 39] C iiii

Kadın uzuvlarının dikey yükseklikleri.

Başın tepesi [Not: Latince: sinciput sursum] Alın Göz kapakları Burun Çene

Köprücük kemikleri [Not: Latince: juguli, boynun gövdeyle birleştiği boğaz çukuru] Koltuk altları [Not: Latince: alae, harfi harfine "kanatlar"] Çene [Not: Burada arkadan görünüş için referans seviyesi olarak yinelenmiştir] Göğüslerin altı

Bel [Not: özgünü: "Lumbi ubi incinguntur", harfi harfine "bellerin kuşaklandığı yer"] Göbek

Uyluğun üst kısmı

Edep bölgesinin en alt kısmı Kaba etlerin altı

Dizin üstü Dizin ortası Dizin altı

Baldırın altı

B I B I

Ayak tarağı [Not: Latince: mons pedis, harfi harfine "ayağın dağı"] Ayak bileğinin en alt kısmı Ayak tabanı

[Not: Şema çeşitli sayısal açıklamalar ve ölçekler içermektedir. En solda, dikey çizgiler "10 ve 12", "6", "8", "5", "10 ve 12", "13 ve 14" ve "8 ve 9" gibi değerlerle işaretlenmiştir. Anatomik etiketlerin yanında "1/30", "1/6", "1/11", "1/4", "1/15", "1/13 ve 1/14" ve "2/1" gibi kesirler yer almaktadır. Figürün gövdesinin arkasında da "2/13" kesri bulunmaktadır.]

[s. 40] D iij

Bundan hemen önce tarif edilen bu figürleri, aşağıdaki yönteme göre belirli yerlerde değiştirebilirsin.

Ve ilk olarak, erkeğin boyu için, bedenin bacaklara ayrıldığı yere kadar olan kısmı 1/2 yap [Not: Latince: "unius 2", muhtemelen bedenin toplam boyunun kesirli bölünmesini ifade eder; burada "bir" bütün, "2" ise bölendir]. Başın tepesi [Not: Latince: sinciput] ile köprücük kemikleri [Not: Latince: iugula] arası: 2/11 Başın tepesi ile omuzların üst kısımları arası: 1/7 Aynı yer ile çenenin altı arası: 1/8 Çenenin altı ile alnın üstü arası: 1/10 Bu mesafeyi, daha önce birkaç kez gösterildiği üzere, alın, burun ve çene için üç eşit parçaya böleceksin. Köprücük kemiklerinden bele kadar: 2/11 Ve aynı şekilde oradan göğüslerin altına kadar: 1/9 Ve aynı şekilde oradan göğüslere kadar: 1/11 Ve ayrıca oradan koltuk altlarına, yani göğüslerin üstüne kadar: 1/16 Belden kaba etlerin bitimine kadar: 1/12 ve 1/13 Ve aynı şekilde oradan edep bölgesine kadar: 1/17 ve 1/18 Ve oradan uyluğun üst kısmına kadar bile: 1/10 Ve oradan aynı şekilde kalça çukurlarına kadar: 1/24 Ve ayrıca oradan göbeğe kadar: 1/35 Kaba etlerin bitiminden: 1/40; uyluk burada kaba etlerin altında oyuklaşır. Bundan başka, kaba etlerin bitiminden itibaren 1/14 yüksekliğinde, uyluğun ortasındaki o oluk, yani daha önce sıkça bahsedilen iç oluk işaretlenecektir. Ayak tabanından ayak tarağının başlangıcına kadar: 1/22 Tabandan ayak bileğinin altına kadar: 1/32 Ayak bileğinin altından dizin ortasına kadar: 1/4 Dizin ortasından dizin üstüne kadar, dış tarafta: 1/20 Fakat iç tarafta: 1/30 Benzer şekilde, dizin ortasından dizin altına kadar, dış tarafta: 1/80 Fakat iç tarafta: 1/40 Dizin ortasından dış baldırın altına kadar: 1/10 Dizin ortasından iç baldırın altına kadar: 1/9 Topuğun uzunluğu 1/6 olacaktır. Kola gelince, uzunluğu şöyledir: Omzun köprücük kemiklerine bağlandığı yerden dirseğe kadar: 1/10 ve 1/11 Dirsek ekleminden el bileğine kadar: 1/7 El bileğinden parmak uçlarına kadar: 1/10

Bundan sonra uzuvların genişliğini de biraz farklı bir tarzda ve ilk olarak profil görünüşü için işaretleyeceksiniz [Not: Latince: obliquæ formæ, kelimesi kelimesine "eğik form", yan ya da üç çeyrek görünüşü ifade eder]. Alın boyunca: 1/10 Kaşlar boyunca: 1/17 ve 1/18 Burun ve şakaklar boyunca: 2/19 Çene ve ense boyunca: 1/10 Çenenin altındaki boynun kendi genişliği 1/17 olacaktır Omuzlar boyunca: 1/15 Köprücük kemikleri boyunca: 1/12 Göğüs boyunca: 1/8 Koltuk altları boyunca, yani memelerin üzerinde: 2/15 Aynı şekilde memeler boyunca: 2/15 Memelerin altında: 1/15 ve 1/16 Bel boyunca: 2/19 Göbek boyunca: 1/9 Kalça oyukları boyunca: 1/16 ve 1/17 Uyluğun üst kısmı boyunca: 2/15 Kaba etlerin altındaki uyluğun kendisi 1/19 ve 1/20 genişliğinde olsun Uyluğun ortası boyunca, yani uyluk oluğu boyunca: 1/10 Dizin üstünde, dış tarafta: 1/27 Dizin üstünde, iç tarafta: 1/14 Dizin ortası boyunca: 1/16 Dizin altında, dış tarafta: 1/17 Dizin altında, iç tarafta: 1/16 Baldırın ortası boyunca: 1/14 Dış baldırın altı boyunca: 1/16 İç baldırın altı boyunca: 1/16 Kaval kemiğinin en alt kısmı boyunca, yani ayak tarağının üstünde: 1/26 Ayak tarağı boyunca: 1/20 Sonra kolu yeniden ele alacaksınız ve onu omuzlar boyunca 1/14 genişliğinde yapacaksınız. Koltuk altlarının altında: 1/19 Dirsek eklemi boyunca: 1/26 Ön kol kasları boyunca: 1/25 El bileği boyunca: 1/44 Bu şekilde aşağı sarkan elin kendisi: 1/34

Ve böylece önden görünen figüre geçeceksiniz.

[s. 41] Geniş alın boyunca onu 2/19 yapacaksınız [Not: Dürer'in oran sisteminde bu sayılar toplam beden boyunun kesirlerini temsil eder. Örneğin "bir 19", toplam boyun 1/19'u, "iki 19" ise 2/19'u anlamına gelir.]. Kulaklar boyunca: 1/9. Burun boyunca: 1/12. Çene altındaki boyun boyunca: 1/17. Köprücük kemiklerinin üstünde [Not: Latince: iugula]: 1/14. Köprücük kemikleri boyunca: 1/6. Omuz kemiklerinin biraz daha aşağıda birbirinden ayrı durduğu yerde: 1/6. Köprücük kemiklerinin altında, göğüs ve omuzlar boyunca: 1/8 ve 2/17. Koltuk altları arasında [Not: Latince: intra alas]: 1/12 ve 1/13. Memeler boyunca: 1/9. Kuşandığımız bel boyunca: 2/13. Kalça oyukları boyunca: 1/11 ve 1/12. Uyluklar boyunca: 3/20 ve 1/21. Ve orada kalça eklemleri birbirinden 1/7 kadar uzakta olacaktır. Kaba etlerin altındaki uyluk boyunca: 1/11. Uyluğun o oluğu boyunca: 1/13. Dizin üstünde, dış tarafta: 1/16. Dizin üstünde, iç tarafta: 1/17. Dizin ortası boyunca: 1/19. Dizin altında, dış tarafta: 1/20. Dizin altında, iç tarafta: aynı şekilde 1/20.

Baldırın ortası boyunca: 1/16. Dış baldırın altı boyunca: 1/18. İç baldırın altı boyunca: 1/20. Kaval kemiğinin en alt kısmı boyunca: 1/37. Ayak bilekleri boyunca: 1/29. Ayak bileklerinin altında: 1/30. Ayak parmakları boyunca topuk ucunun genişliği: 1/17. Önden görünen figürün kolunu şöyle değiştireceksiniz: Kaslar boyunca 1/25 genişliğinde olsun. Dirsek ekleminden önce: 1/27. Dirseğin en geniş olduğu eklemden sonra: 1/21. Elin eklemi boyunca [Not: el bileği]: 1/34. Avucun kendisini 1/18 genişliğinde yapacaksınız. Önden görünen figürü şu ölçüde değiştireceksiniz, öyle ki koltuk altları arası 2/11 genişliğinde olsun. Ve kaba etlerin yarığı [Not: özgün metin: podicis rima] 1/11 uzunluğunda olsun. Topuğu 1/33 genişliğinde yapacaksınız.

Bu şeyler bittiğinde, yukarıda salık verdiğim gibi özenli bir incelemeyle çizim çizgilerini işaretleyeceksiniz. Ve tüm bu oranların örnekleri aşağıda ortaya konmuştur.

[s. 42] Oran Çizimleri

Profil Görünüşü (Sol) - Baş ve Yüz: 10, 2/19, 1/17, 1/18½, 10 [Not: Bu sistemde tam sayılar genellikle daha büyük bir birimin "parçalarını" (Teile) ifade ederken, kesirler beden boyunun tamamına oranla ölçüyü temsil eder.] - Boyun ve Sırt: Nokta [Not: Δ simgesi, Dürer tarafından belirli bir anatomik işaret noktasını veya hizalama için kullanılan bir "enine çizgiyi" belirtmek üzere kullanılır.], 1/17, 1/18, Nokta, 12, 8, Nokta, Nokta, Nokta - Kol ve Gövde: 2/15, 15½, 1/15, 1/16, 2/19, 9, 1/16, 1/17 - Kalçalar ve Uyluklar: 1/15 Nokta, 1/19, 1/20, 10 - Bacaklar ve Ayaklar: 2/27, 14, 15½, 16, 16½, 14, 15½, 16, 26, 20 - Taban ölçeği: 6 [Not: Bu, beden boyunun Dürer'in sisteminde "Mess" veya "Ölçü" olarak bilinen altı ana birime bölünüşünü gösterir.]

Yanal Kol İncelemesi (Orta) - Ölçek işaretleri: 10, 10 ve 11, 10 - Kol bölümleri: Nokta, 14, 19, 26, 25, 24

Önden Görünüş (Sağ) - Baş ve Boyun: 2/19, 12, 17, 14 - Omuzlar ve Göğüs: Nokta, 6, Nokta, 8 ve 2/17, 12 ve 13, 9, 25, 27 - Karın ve Kollar: 13, 11 ve 12, 21, 24, 18 - Kasık ve Üst Bacaklar: Nokta, 7, Nokta, 3/20, 21, 11 - Alt Bacaklar ve Ayaklar: 13, 16, 17, 19, 20, 20, 16, 18, 20, 27, 29, 30 - Taban ölçeği: 17 [Not: Bu muhtemelen bu önden izdüşüm için kullanılan özel genişlik ölçeğini ifade eder.]

[s. 43] [Not: Albrecht Dürer'in "İnsan Oranları Üzerine Dört Kitap" adlı eserinden olduğu muhtemel, orantısal ölçüleriyle birlikte bir erkek figürünün arkadan görünüşünün anatomik çizimi.]

[Not: Anatomik etiketler ve ilişkili kesirli ölçüler:]

Başın tepesi [Not: özgün metin: "Sinciput"] Alın [Not: özgün metin: "Frons"] 1/30 Kaşlar [Not: özgün metin: "Supercilia"] 1/30 Burun [Not: özgün metin: "Nasus"] 1/30 Çene [Not: özgün metin: "Mentum"] Omuzların tepesi [Not: özgün metin: "Summi humeri"] Köprücük kemikleri [Not: özgün metin: "Juguli"] Koltuk altları [Not: özgün metin: "Alæ"] 1/6 Memeler [Not: özgün metin: "Mamæ"] Memelerin altı [Not: özgün metin: "Infra mamas"] Kuşandığımız bel [Not: özgün metin: "Lumbi ubi incingimur"; bu, belin en dar kısmını ifade eder.] 3/14 Göbek [Not: özgün metin: "Umbilicus"] Kalça oyuğu [Not: özgün metin: "Sinus coxarum"] Uyluk [Not: özgün metin: "Femur"] Tenis uzuvları [Not: özgün metin: "Pudenda"] Kaba etlerin en alt kısmı [Not: özgün metin: "Extremas nates"] Uyluk çizgisi [Not: özgün metin: "Sulcus feminū"] 1/14 4/10 Dış dizin üstü İç dizin üstü Dizin ortası 4/10 1/80 Dış dizin altı. İç dizin altı Dış baldırın altı İç baldırın altı Ayak tarağı [Not: özgün metin: "Mons pedis"; kelimesi kelimesine "ayağın dağı".] Ayak bilekleri [Not: özgün metin: "Tali"] 1/22 Ayak tabanı [Not: özgün metin: "Planta"]

C        C

[Not: Çizimin sol tarafında belirtilen, dikey çubuklara ve bölümlere karşılık gelen ölçüler:]

* 1 (Tüm vücut yüksekliği) * 2/11 * 12/13 * 8, 7, 9, 2/11 * 1/17 ve 1/18 * 1/10 * 1/14, 4/10 * 3/10 * 9, 4

[Not: Ortadaki figürün üzerindeki açıklamalar:] * 2/11 (Sırtın üst kısmı/omurga bölgesinde yer alır) * 11 (Kalçalarda yer alır)

[Not: Teknik Terimler Listesi:] Başın tepesi, Alın, Kaşlar, Burun, Çene, Omuzların tepesi, Köprücük kemikleri, Koltuk altları, Göğüsler, Göğüslerin altı, Beller, Göbek, Kalça çukuru, Uyluk, Cinsel organlar, Kalçaların en alt kısmı, Uyluk kıvrımı, Diz üstü, Dizin ortası, Diz altı, Baldırın altı, Ayak tarağı, Ayak bilekleri, Ayak tabanı.

[s. 44] Fakat kadın figürünü şu şekilde değiştireceksin.

c Saçın ayrıldığı alnın tepesinden [Not: özgün metin: "sincipite"; başın üst ön kısmı] aşağıya, köprücük kemiklerine [Not: özgün metin: "iugula"] kadar olan yükseklik 2/11 olacaktır. Kürek kemiklerine kadar, 1/7. Çenenin altına kadar, 1/8. Çenenin altından başın tepesine kadar, 1/9. Aynı noktadan alna kadar, 1/10. Ve bu 1/10'u, ağzın veya yüzün konumuna bağlı olarak, yukarıda gösterilen mantığa göre dağıtacaksın. Köprücük kemiklerinden koltuk altlarının aşağısına kadar, 1/17. Göğüslere kadar, 1/11. Göğüslerin altına kadar, 1/9. Kuşatıldıkları yerde bellere [Not: bel kısmı] kadar, 2/11. Oradan göbeğe kadar, 1/40. Uyluğa [Not: kalça eklemi bölgesi] kadar, 1/10. Alt karına kadar, 2/17. Kasık bölgesinin başlangıcına kadar, 1/7. Kasığın altına kadar, 2/13. Kalçaların altına kadar, 1/11 ve 1/12. Ayrıca, ayak tabanından yukarıya, [Not: özgün metin: "montem pedis", harfi harfine "ayağın dağı"] kadar yükseklik 1/23 olacaktır. Ayak bileğine kadar, 1/35. Dizin ortasına kadar, 1/4. Dizi uygun yerine bir su terazisi yardımıyla da yerleştirebileceksin. Dizin ortasından hemen üzerine kadar, 1/25. Dizin altına kadar, 1/36. Dış ayak bileğinin altına kadar, 1/11. İç ayak bileğinin altına kadar, 1/9. Ayağın uzunluğu 1/12 ve 1/13 olmalıdır. Sırada kol var: Omuzun tepesinden dirsek kıvrımına kadar uzunluğu 2/11 olmalıdır. Dirsek kıvrımından parmak uçlarına kadar, 1/4. Oradan geriye doğru el eklemine [Not: el bileği] kadar, 1/11.

Çeneden ve boğazdan enlemesine, 1/11. Çenenin altındaki boyun 1/18 genişliğinde olmalıdır. Kürek kemiklerinin tepesinden enlemesine genişlik 1/16 olsun. Köprücük kemikleri boyunca, 1/14. Göğüsler boyunca, 1/18 ve 1/19. Göğüs uçları boyunca, 1/16 ve 1/17. Göğüslerin altından, 1/18 ve 1/19. Kuşatıldıkları yerde beller boyunca, 1/9. Göbek boyunca, 1/8. Uyluklar boyunca, 1/6. Karın boyunca, 2/13. Kalçaların altında uyluğun genişliği, 1/9. Dizin üstünde, 1/13. Dizin ortasından enlemesine, 1/16. Dizin altında, 1/17. Baldırın ortasından enlemesine, 1/16. İç baldırın altından enlemesine, 1/17. Topuğun üzerindeki kaval kemiğini 1/26 genişliğinde yapacaksın. Ayak tarağı boyunca 1/24'lük bir çizgi çekilecektir.

Verev [Not: yan veya üç çeyrek görünüm] tasvirin kolu için, bunu yukarıda gösterilenden farklı olarak, şu şekilde yapabilirsin.

Koltuk altlarının altında genişliği 1/18 olsun. Dirsek kıvrımında, 1/26. Bunun yanında, önkol boyunca, 1/24. El eklemi boyunca, 1/24. Avuç içi 1/36 genişliğinde olmalıdır.

Fakat önden görünen form için bu değişiklik gösterilsin.

Önden görünen baş, alın boyunca 1/19 ve 1/20 genişliğinde olacaktır. Kulaklar boyunca, 1/9. Burun boyunca, 1/12. Çenenin altındaki boğazı 1/18'e genişleteceksin. Kürek kemiklerinin tepesinden enlemesine, 1/19 olsun. Omuz kemikleri ya da köprücük kemiklerinin yanındaki [Not: özgün metin: "acetabula"; genellikle kalçayı kastetse de Dürer anatomik terimleri çeşitli eklemler için kullanır] birbirinden 1/7 oranında ayrılmalıdır. Göğüs ve omuzlar boyunca genişlik 2/6 olsun. Koltuk altları arasında, 2/15. Göğüsler arasında, 1/10. Kuşatıldıkları yerde beller boyunca, 1/7. Göbek boyunca, 2/11. Kalçalar ya da uyluğun tepesi boyunca, 1/5.

Değiştirilmiş kadın figürü genişlik bakımından devam eder. İlkin, verev görünüm; alın boyunca 1/18 ve 1/19 genişliğinde olsun. Kaşlar boyunca, 1/9. Yanaklar ve burun boyunca, 1/10.

[s. 45] [Not: Bu sayfanın arka planında, metinde tarif edilen ölçülere görsel dayanak sağlayan, sayısal açıklamalar içeren ve insan oranlarını gösteren son derece silik bir şema bulunmaktadır.]

Kalçalar veya [Not: özgün metin: "femur"] tepesi boyunca 1/5 olacaktır. Ve aynı yerde, [Not: özgün metin: "corendices"; leğen kemiğinin dış noktaları] arasındaki mesafe 1/7 olacaktır. Kalçaların altındaki uyluk 1/20 ve 1/21 genişliğinde olmalıdır. Dizin üstünde genişlik 1/15 olarak çizilmelidir. Dizin ortasından, 1/17. Dizin altında, keza 1/17. Dış [Not: özgün metin: "suram"] en alt kısmından, 1/16. İç baldırın en alt kısmından, 1/18. [Not: özgün metin: "tibiam"] en alt kısmından, 1/35. Ayağın dışbükey kısmı ve ayak bileği boyunca, 1/30. [Not: özgün metin: "calcis"; burada muhtemelen ayağın genişliğine atıfta bulunmaktadır] ucu, yani ayak parmakları, 1/18'lik bir alan kaplamalıdır.

Kola gelince, bu hesaba göre koltuk altlarında onu 1/22'ye genişleteceksin. Dirsek kıvrımının [Not: özgün metin: "nexum cubiti"] üzerinde, 1/29. Aynı yerin altında, önkol boyunca, 1/22. El eklemi [Not: el bileği] boyunca, 1/36. Fakat elin kendisi 1/20 genişliğinde olmalıdır. Son olarak, bu figürün arkadan görünümünü koltuk altları arasında 1/6 genişliğinde yapacaksın. Kalça yarığı 1/9 uzunluğunda olmalıdır. [Not: özgün metin: "calcaneus"] 1/34'lük bir genişlik almalıdır. Böylece belirlenen tasviri tüm kısımlarıyla uygun bir [Not: özgün metin: "delineatione"] ile biçimlendireceksin; örneğimizi aşağıya da yerleştirdik.

[s. 46] Kadın Anatomik Orantıları

Profil Figürü [Not: Bu sayılar, Dürer'in ideal kadın formunu tanımlamak için kullandığı toplam vücut boyunun kesirlerini ya da belirli modüler birimleri temsil eder.] 1/18 ve 1/19 9 10 11 18 16 14 1/18 ve 1/19 1/18 ve 1/16 ve 1/19 1/17 9 8 6 [Not: Dürer'in gösterimindeki üçgen simgesi Δ, genellikle bir vücut parçasının profildeki derinliğini ya da kalınlığını belirtir.] 2/13 9 13 16 17 15 17 26 24

1/12 ve 1/13

Kol Ayrıntısı 16 18 26 24 40 36 4 10

Cepheden Figür 1/20 ve 1/19 9 12 18 16 7 2/9 2/15 10 22 29 22 7 [Not: Daire simgesi ⊙, muhtemelen bir merkez noktasını veya çevre ölçümünü belirtir; Rönesans çizimlerinde sıklıkla göbek deliği veya ağırlık merkeziyle ilişkilendirilir.] 2/11 5 1/20 ve 1/21 15 17 17 16 18 36 30 ~18~

[s. 47] İnsan Figürünün Arkadan Orantıları

[Not: Aşağıdaki liste, Dürer’in simetri sisteminde vücudun arkadan görünümünü oluşturmak için kullanılan ölçülere karşılık gelir.]

Saçın ayrıldığı alın kısmı 1/30 Başın tepesi 1/30 Alın 1/30 Kaşlar 1/10 Burun Çene Kürek kemiklerinin üstü Köprücük kemikleri

Koltuk altları Göğüsler Göğüslerin altı

1/10 Kuşağın bağlandığı bel kısmı [Not: özgün metin: "Lumbi ubi incingunt"; bu ifade belin en dar yerine işaret eder.] Göbek deliği

Uyluğun veya kalçanın üst kısmı Alt karın Edep yerinin üstü Edep yerinin altı Kaba etlerin dış kenarları

2/15 Dizin üstü

3/16 Dizin ortası Dizin altı

Dış baldırın alt kısmı İç baldırın alt kısmı

c i c i

Ayak kemeri Kaval kemiğinin altı Ayak tabanı.

[Not: Dürer’in kullandığı terimler, sanatçının pergelini veya cetvelini tam olarak nereye yerleştireceğini bilmesini sağlamak amacıyla klasik Latince anatomik terimler ile tasviri ifadelerin bir karışımını yansıtır.]

Kullanılan Teknik Terimler:

D ij [Not: Bunun dördüncü formanın (D) ikinci yaprağı olduğunu gösteren forma işareti.]

[s. 48] Sırada, başı toplam uzunluğunun dokuzda biri olan bir erkek bedeninin oranlanması gelmektedir. Önceki kısımlarda izlediğimiz oran burada da geçerli olacaktır. Zira bu tür bir tasviri parçalarına göre ve ilk olarak boyuna göre ölçeceksin.

Alnın tepesinden çenenin dibine kadar yükseklik dokuzda bir [1/9] olsun. Buradan yukarıya, saç çizgisine doğru onda bir [1/10]. Başın tepesi de yine bu yükseklikte olacaktır. Yüzü de yukarıda gösterilen yönteme göre yine bu onda birlik kısma taksim edeceksin. Başın tepesinden kürek kemiklerinin uçlarına kadar yükseklik on beşte bir ve on altıda bir [1/15 ve 1/16] olmalıdır. Ve benzer şekilde oradan köprücük kemiklerine kadar altıda bir [1/6]. Köprücük kemiklerinden göğsün üst kısmına kadar yirmi sekizde bir [1/28]. Koltuk altlarının aşağısına doğru, on dörtte bir [1/14]. Göğüslere kadar, on ikide bir [1/12]. Göğüslerin altına doğru, on dokuzda iki [2/19]. Kuşağımızı bağladığımız bel kısmına [Not: özgün metin: "lumbos"; belin dar kısmı veya bel çukuru.] kadar, altıda bir [1/6]. Buradan göbek deliğine kadar ise yirmi altıda bir [1/26]. Kalça çukuruna kadar, yirmi ikide bir [1/22]. Uyluğun tepesine veya kalçalara kadar, dokuzda bir [1/9]. Karnın bittiği yere kadar, sekizde bir [1/8]. Edep yerine kadar, yedide bir [1/7]. Kaba etlerin en uç noktasına kadar, altıda bir [1/6]. Kaba etlerin en uç noktasından uyluk kıvrımlarına [Not: özgün metin: "femimum sulcos"; gluteal kıvrıma veya kaba et ile bacağın üst kısmı arasındaki geçişe işaret eder.] kadar, on birde bir [1/11]. Ayak tabanından ayağın en yüksek kavis çizgisine kadar, yirmi üçte bir [1/23]. Ve benzer şekilde oradan ayak bileğine kadar, otuz beşte bir [1/35]. Ayak bileğinin altından dizin ortasına kadar, dörtte bir [1/4]. Dizin ortasından dış kısımdaki hemen üst tarafına kadar, yirmide bir [1/20]. Dizin ortasından iç kısımdaki hemen üst tarafına kadar, otuzda bir [1/30]. Dizin ortasından dış kısımdaki hemen alt tarafına kadar, seksende bir [1/80]. Dizin ortasından iç kısımdaki hemen alt tarafına kadar, kırkta bir [1/40]. Benzer şekilde dizin ortasından dış ayak bileğinin altına kadar, onda bir [1/10]. Benzer şekilde oradan iç ayak bileğinin altına kadar, dokuzda bir [1/9]. Topuğun uzunluğu on üçte iki [2/13] olmalıdır. Bunlardan sonra, kolun uzunluğunu şu şekilde belirteceksin: Omuzdan dirsek eklemine kadar çizilsin, on birde iki [2/11]. Dirsek ekleminden parmak uçlarına kadar, dörtte bir [1/4]. Parmak uçlarından geriye, el eklemine [Not: El bileği.] kadar, onda bir [1/10].

Parçaların yüksekliğini belirledikten sonra genişliği de işaretleyeceksin. İlk olarak, eğik [Not: özgün metin: "obliquae imaginis"; düz bir ön görünümden ziyade üç çeyreklik veya dönmüş bir görünüme işaret eder.] tasvir için bu usul üzere yapacaksın.

Baş, alın boyunca on ikide bir [1/12] genişliğinde olsun. Kaşlar boyunca, dokuzda bir [1/9]. Burun boyunca, onda bir [1/10]. Boğaz ve çene boyunca, yirmi üçte iki [2/23] işaretle. Çenenin altındaki boyun boyunca, on sekizde bir [1/18]. Kürek kemiklerinin üstü boyunca, on yedide bir [1/17]. Köprücük kemikleri boyunca, on ikide bir [1/12]. Göğsün üstü boyunca, sekizde bir [1/8]. Koltuk altlarının yakınında, on beşte bir ve on altıda bir [1/15 ve 1/16]. Göğüsler boyunca, sekizde bir [1/8]. Göğüslerin altı boyunca, on altıda bir ve on yedide bir [1/16 ve 1/17]. Kuşağımızı bağladığımız bel boyunca, on sekizde bir ve on dokuzda bir [1/18 ve 1/19]. Göbek deliği boyunca, on sekizde bir ve yirmide bir [1/18 ve 1/20]. Kalça çukuru boyunca, on sekizde bir ve on dokuzda bir [1/18 ve 1/19]. Kalçalar veya uyluğun üstü boyunca, on beşte bir ve on altıda bir [1/15 ve 1/16]. Karnın bittiği yer ve kaba etler boyunca, sekizde bir [1/8]. Edep yeri boyunca, on altıda bir ve on yedide bir [1/16 ve 1/17]. Kaba etlerin altındaki uyluğun kendisi onda bir [1/10] genişliğe sahip olsun. Ve kıvrım boyunca daha aşağıda, on birde bir [1/11]. Dış tarafta dizin üst kısmı boyunca genişlik on beşte bir [1/15] olsun. İç tarafta dizin üst kısmı boyunca, otuz birde iki [2/31]. Dizin ortasından geçerek, on sekizde bir [1/18]. Dış tarafta dizin alt kısmı boyunca, on dokuzda bir [1/19]. İç tarafta dizin alt kısmı boyunca, on sekizde bir [1/18]. Baldırın ortasından geçerek, on beşte bir [1/15]. Dış tarafta baldırın alt kısmından geçerek, on altıda bir [1/16]. İç tarafta, on sekizde bir [1/18]. Kaval kemiğinin altında, yirmi sekizde bir [1/28]. Ayağın üst kısmı boyunca, yirmi dörtte bir [1/24].

Eğik figür için kolun tarifi aşağıdadır

Omuzlar boyunca kolu on beşte bir [1/15] genişlikte yap. Koltuk altlarının altında, yirmide bir [1/20]. Dirsek eklemi boyunca, yirmi altıda bir [1/26]. Bunun üzerinde, yirmi beşte bir [1/25]. El eklemi boyunca [Not: El bileği.], kırk sekizde bir [1/48].

[s. 49] Avucun kendisi otuz sekizde bire [1/38] genişletilecektir. Fakat önden görünen figürün genişliklerini şu şekilde işaretleyeceksin: Alın boyunca, on birde bir [1/11]. Ve biraz daha aşağıda, onda bir [1/10]. Kaşlar boyunca, on birde bir [1/11]. Kulaklar boyunca, on sekizde bir ve on dokuzda bir [1/18 ve 1/19]. Burun boyunca, on ikide bir [1/12]. Çene altındaki boyun boyunca, on sekizde bir [1/18]. Kürek kemiklerinin üst kısımları boyunca, on altıda bir [1/16]. Köprücük kemikleri boyunca, altıda bir [1/6]. Bunların altında omuz kemikleri birbirinden on üçte iki [2/13] kadar uzak olacaktır. Göğüs ve omuzlar boyunca genişlik dokuzda iki [2/9] olsun. Koltuk altları arasında [Not: Özgün metinde "alas"; harfi harfine "kanatlar", burada koltuk altları için anatomik bir terim olarak kullanılmıştır], yedide bir [1/7]. Memeler arasında, dokuzda bir [1/9]. Kuşak bağlanan bel boyunca, yedide bir [1/7]. Göbek boyunca, on ikide bir ve yirmi beşte iki [1/12 ve 2/25]. Kalçaların çukuru boyunca, on ikide bir ve on üçte bir [1/12 ve 1/13]. Uylukların üst kısımları ya da kalçalar boyunca, onda bir ve on ikide bir [1/10 ve 1/12]. Ve aynı yerde kalça eklemleri, birbirinden on beşte bir ve on altıda bir [1/15 ve 1/16] uzaklıkta işaretlensin.

Kaba etlerin altındaki uyluk, on ikide bir [1/12] genişliğe sahip olacaktır. Ve aynı şekilde uyluk kıvrımı boyunca, on dörtte bir [1/14].

Dizin yukarısında dış genişlik on sekizde bir [1/18] olacaktır. İç genişlik, on dokuzda bir [1/19].

Dizin ortası, yirmi birde bir [1/21]. Dizin altı, dış, keza yirmi birde bir [1/21]. İç, yirmide bir [1/20]. Baldırın ortası boyunca, on yedide bir [1/17]. Baldırın en alt kısmı boyunca, dış, on dokuzda bir [1/19]. İç, yirmi birde bir [1/21].

Kaval kemiğinin en daraldığı en alt kısmı boyunca, kırk ikide bir [1/42]. Ayak bilekleri boyunca, otuz üçte bir [1/33]. Ayak parmakları boyunca, yani topuğun en uç kısmı boyunca [Not: Metin muhtemelen topuğun konumuna göre ayağın genişliğini kastetmektedir], on dokuzda bir [1/19]. Bunlara, önden görünen figürün kol genişliği eklensin. Buna göre koltuk altlarının altında genişlik yirmi altıda bir [1/26] olacaktır. Dirsek ekleminin üzerinde, otuz birde bir [1/31]. Bunun altında, dirsek boyunca [Not: Özgün metinde "cubitum"; ön kolu kastetmektedir], yirmi ikide bir [1/22]. El eklemi boyunca [el bileği], otuz sekizde bir [1/38]. Avuç boyunca, on dokuzda bir [1/19] çizilecektir. Son olarak, arkadan görünen figürü koltuk altları arasından altıda bir [1/6] kadar genişleteceksin. Topuğun kendisini otuz beşte bir [1/35] kadar. Kaba etlerin yarığı içinse on birde bir [1/11] olacaktır. Ve gösterildiği gibi noktalarla ve sayılarla böylece belirlenen bu aralıklarla, tasarlanan figürün biçimini uygun bir çizimle ortaya koyacaksın. Bu meseleye dair bir örneği, D harfiyle işaretleyerek aşağıya yerleştirdik.

Fakat şayet bu figürün başını biraz daha büyük ve biraz daha uzun yapmak istersen, tepeden, ya da bu bahiste daha doğru ifade edecek olursam, alından ayak tabanına kadar toplam uzunluğun sekizde birini alabilirsin. Ve buna göre, diğer her şey değişmeden kalmak üzere, başı çeneden yukarıya doğru biraz daha belirgin yapabilirsin. Bu şekilde, başın tepesinin yeri, önceki başın alnının bulunduğu yükseklikte yer alacaktır. Ve profil [eğik] figürde alnı kaşların üzerinde hafifçe çıkıntılı olarak tarif etmek uygun olacaktır. Böylece bu bedenin toplam uzunluğu, başın neredeyse sekiz katı olacaktır. Bu da aşağıya konulan örneklerde bizzat gösterilmiştir.

[s. 50] ...bacağın ayakla birleştiği yerde, yirmi ikide bir [1/22]. Ayağın genişliği [Not: Özgün metinde "plantae"; ayak tabanı veya ayak izi], en geniş olduğu yerde, yirmi birde birdir [1/21]. Ayağın ortası boyunca, yirmi ikide bir [1/22]. Topuk boyunca, otuz üçte bir [1/33]. Pazunun genişliği, on dokuzda bir [1/19]. Dirseğin genişliği, yirmi sekizde bir [1/28]. Ön kolun genişliği, yirmi dörtte bir [1/24]. Bileğin genişliği, otuz sekizde bir [1/38]. Başparmağın genişliği de keza otuz sekizde birdir [1/38].

Figür İçin Orantısal Ölçüler [Not: Bu değerler toplam beden boyunun kesirlerini temsil eder (örneğin "10", boyun 1/10'u anlamına gelir). Dürer bunları insan bedeni için evrensel bir matematiksel kanon sunmak amacıyla kullanır.]

12 11 9 10 8

Δ 1/18 [Not: Δ simgesi, Dürer tarafından belirli artımlı ölçüleri ya da noktalar arasındaki farkları belirtmek için kullanılır] Δ 1/17 Δ 1/12 8 11 1/16 1/12 1/18 1/19 1/20 18 1/15 1/16 1/16 1/17 10 11 15 2/31 18 19 18 15 16 18 28 24

15 20 26 25 38 38

10 11 11 12 13 16 18 6 2/13 1/9 7 9 26 31 22 1/12 1/13 1/15 1/16 1/10 14 18 20 17 19 21 22 33 38 19

D D [Not: Bu harfler, gösterilmekte olan belirli orantı dizisine karşılık gelir; bu durumda, erkek bedeninin daha narin olan "dokuz başlı" çeşididir.]

2 / 13 12

[s. 51] Başın tepesi Alın Kaşlar Burun Çene Kürek kemiklerinin üst kısmı

Boğaz çukuru [Not: Özgün metinde "jugula"; köprücük kemikleri arasındaki bölge] Göğsün üst kısmı

Koltuk altları [Not: Özgün metinde "alæ", harfi harfine "kanatlar"] Memeler Memelerin altı

Kuşak bağlanan bel [Not: Kemer ya da kuşak takılan bel hattını kastetmektedir] Göbek Kalçaların kavisi

Uyluğun ya da kalçanın üst kısmı Alt karın Edep yeri Kaba etlerin en alt kısmı

Uyluk kıvrımı

Dış dizin üstü İç dizin üstü Dizin ortası Dış dizin altı İç dizin altı Dış baldırın altı İç baldırın altı

D D [Not: Önceki sayfada olduğu gibi, bu harfler Dürer'in oranlar sistemi içindeki bu belirli "Tip D" figürünü tanımlar.]

Ayak tarağı [Not: özgünü: "Mons pedis," harfi harfine "ayağın dağı"] Kaval kemiğinin altı Ayak tabanı

[s. 52] Bu erkek bedenine, boyu yine başın dokuz katı olan uygun bir kadın bedeni ekleyeceğim. Onu parçalarına göre şu şekilde ölçeceksin:

Tepeden [Not: başın tepesi ya da tepe noktası] aşağıya çenenin [Not: çene] altına kadar uzunluk dokuzda bir olsun. Çenenin altından yukarıya doğru alnın [Not: alın] tepesine kadar onda bir. Bu onda birden, sıkça gösterildiği üzere ağız ya da yüz için o üç eşit aralığı arayacaksın. Çeneden kürek kemiklerinin [Not: kürek kemikleri] tepesine kadar yükseklik on beşte bir ve on altıda bir olsun. Aynı yerden boğaz çukuruna [Not: boğaz çukuru] kadar altıda bir. Ve bunlardan göğse [Not: göğüs] kadar otuzda bir. Fakat koltuk altlarının [Not: koltuk altları, harfi harfine "kanatlar"] aşağısına kadar ise on altıda bir. Memelere [Not: memeler] kadar on birde bir. Memelerin altına, dokuzda bir. Kuşatıldıkları yerde bellere [Not: beller ya da bel] kadar on birde iki. Oradan ise göbeğe [Not: göbek] kadar yirmi altıda bir. Uyluğun [Not: uyluk] tepesine ya da kalçaya [Not: kalça] kadar onda bir. Karnın aşağısına [Not: karın] kadar on yedide iki. Karnın başlangıcına kadar yedide bir. Karnın altına kadar on ikide bir ve on üçte bir. Kaba etlerin [Not: kaba etler] uçlarına kadar on birde bir ve on ikide bir. Oradan ise uyluğun ortasına kadar on ikide bir. Ayak tabanından [Not: ayak tabanı] ayak tarağına [Not: ayak tarağı, harfi harfine "ayağın dağı"] kadar kırk ikide bir. Ve oradan dizin [Not: diz] ortasına kadar dörtte bir. Dizin ortasından onun yukarısına kadar yirmi altıda bir. Dizin ortasından onun aşağısına kadar otuzda bir. Dış baldırın [Not: baldır] altına kadar on birde bir. İç baldırın altına kadar dokuzda bir. Topuğun [Not: topuk] kendi uzunluğu yedide bir olacaktır. Kolun [Not: kol] omuzun [Not: omuz] tepesinden dirseğin [Not: dirsek] eklemine kadar olan uzunluğu on birde iki olacaktır. Dirseğin kirişinden parmakların [Not: parmaklar] uçlarına kadar dörtte bir. Buradan ise geriye, elin [Not: el] eklemine kadar on birde bir.

Nitekim yan profilden tasviri [Not: özgünü: "obliquæ formæ"] uzuvları boyunca şu şekilde genişleteceksin: Başın [Not: baş] alından eni on ikide bir olacaktır.

Kaşlardan [Not: kaşlar] onda bir. Burundan [Not: burun] on birde bir. Boğaz [Not: boğaz] ve çeneden on üçte bir. Çenenin altındaki boyun [Not: boyun], yirmi birde bir. Boynun tepesi, on dokuzda bir. Boğaz çukuru [Not: boğaz çukuru], on dörtte bir. Göğüs, onda bir. Koltuk altlarının [Not: koltuk altları] yakınında bu aralık on dokuzda iki olsun. Meme uçlarından [Not: meme uçları], on sekizde bir ve on dokuzda bir. Memelerin altından, on dokuzda iki. Kuşatıldıkları yerde bellerden [Not: beller], yirmi birde iki. Göbekten, dokuzda bir. Uyluğun ya da kalçanın tepesinden, yedide bir. Karnın aşağısından ve kaba etlerden, on dörtte bir ve on altıda bir. Kaba etlerin altındaki uyluktan, onda bir. Uyluğun ortasından, yirmi birde iki. Dizin yukarısından, on beşte bir. Dizin ortasından, on sekizde bir. Dizin altından, on dokuzda bir. Baldırın [Not: baldır] ortasından, on altıda bir. İç baldırın aşağısından, on dokuzda bir. Kaval kemiğinin [Not: kaval kemiği] aşağısından, yirmi sekizde bir. Topuk ve ayak bileğinden [Not: ayak bileği], yirmi altıda bir. Bunlara kolun profilden enlerini de ekleyeceksin ve onu omuzdan on sekizde bir eninde yapacaksın. Omuzun altından, yirmide bir. Dirseğin ekleminden, otuz dokuzda bir. Aynı yerin altından kol vasıtasıyla, yirmi altıda bir. Elin ekleminden, kırk dokuzda bir. Avuç içi [Not: avuç içi] ise kırkta bir yer kaplayacaktır.

Fakat önden görünen tasviri [Not: özgünü: "aduersam effigiem"] şu şekilde yapacaksın: Başın tepesi on birde bir eninde. Ortası, onda bir. Alından, on birde bir. Kulaklardan [Not: kulaklar], onda bir. Çeneden, on üçte bir. Çenenin altındaki boyundan, yirmi birde bir. Omuzların tepesinden, on dokuzda bir. Göğüsten, on üçte iki.

[s. 53] Bu yerin altında, omuz kemiklerini [Not: üst kol ya da omuz kemikleri] birbirinden yedide bir mesafede işaretleyeceksin. Göğüsten, beşte bir. Koltuk altları arasından, sekizde bir. Meme uçları arasından, on birde bir. Memelerin altından, on beşte bir ve on altıda bir. Kuşatıldıkları yerde bellerden, sekizde bir. Göbekten, on birde bir ve on ikide bir. Uyluğun ya da kalçanın tepesinden, onda bir ve yirmi birde iki. Ve aynı yerde, kalça kemikleri [Not: bilhassa kalça eklemini oluşturan kemikler] birbirinden on beşte bir ve on altıda bir mesafede işaretlensin. Karnın en alt kısmından, onda bir ve yirmi birde iki. Kaba etlerin altındaki uyluktan, yirmi birde iki. Uyluğun ortasından, yirmi beşte iki. Dizin yukarısından, on yedide bir. Dizin ortasından, on dokuzda bir. Dizin altından, yirmide bir. Baldırın ortasından, on yedide bir. İç baldırın en alt kısmından, yirmide bir. Kaval kemiğinin altından, otuz dokuzda bir.

Ayağın üstü ve ayak bilekleri boyunca, otuz birde bir. Topuğun dış ayak parmaklarına doğru genişliği yirmide bir olsun. Bu ölçülere benzer bir kol eklensin. Koltuk altlarının altında genişliği yirmi altıda bir olsun. Dirsek ekleminin üzerinde, otuz üçte bir. Bunun altında, önkol boyunca, yirmi üçte bir. El bileği eklemi boyunca, kırkta bir. Ayrıca avuç içinin genişliği yirmi ikide bir olacaktır. Geri kalanı için, vücudun arkasını [Not: "ters çevrilmiş" veya arkadan görünüş] koltuk altları arasında yedide bir genişliğinde yapacaksın. Kaba etlerin yarığı [Not: özgün metin: "rimam podicis"], onda bir. Ayrıca topuk kemiği otuz yedide bir uzanacaktır. Böylece, tüm uzuvlar bu şekilde işaretlendiğinde, sıkça tavsiye ettiğimiz ve söz konusu örnekte bizim tarafımızdan uygulandığı görülebileceği gibi uygun bir biçim çizeceksin; bu örnek gerçekten de D.f. harfleriyle işaretlenmiştir [Not: muhtemelen "Die Figur" ya da Dürer'in eserindeki belirli bir çizime gönderme]. Şimdi, bu tür bir bedenin üzerine biraz daha büyük bir baş yerleştirmek istersen, hemen bundan önceki şekilde gösterilen yöntemi izle.

[s. 54] D i D i

7 [Not: Bu muhtemelen risaledeki yedinci şekli, ince, "dokuz başlı" oranlara sahip bir kadın figürünü belirtmektedir.]

Bu yerin altında, omuz kemiklerini [Not: kolun üst kemikleri veya omuz] birbirine yedide bir mesafede işaretleyeceksin [Not: Tüm ölçüler toplam vücut boyunun kesirleri olarak ifade edilmiştir.]. Göğüs boyunca, beşte bir. Koltuk altları arasında, sekizde bir. Göğüs uçları arasında, on birde bir. Memelerin altında, on beşte bir ve on altıda bir. Kuşandıkları yerdeki beller boyunca [Not: sırtın alt kısmı ve bel bölgesi], sekizde bir. Göbek boyunca, on birde bir ve on ikide bir. Uyluğun veya kalçanın üstü boyunca, onda bir ve yirmi birde iki. Ve aynı yerde kalça kemikleri, birbirine on beşte bir ve on altıda bir mesafede işaretlensin [Not: özellikle kalça eklemini oluşturan kemikler]. Karnın en alt kısmı boyunca, onda bir ve yirmi birde iki. Kaba etlerin altındaki uyluk boyunca, yirmi birde iki. Uyluğun ortası boyunca, yirmi beşte iki. Dizin üzerinde, on yedide bir. Dizin ortası boyunca, on dokuzda bir. Dizin altında, yirmide bir. Baldırın ortası boyunca, on yedide bir. İç baldırın en alt kısmı boyunca, yirmide bir. Kaval kemiğinin altı boyunca, otuz dokuzda bir.

Ayağın üstü [Not: harfi harfine "ayağın dağı"] ve ayak bilekleri boyunca, otuz birde bir. Topuğun dış ayak parmaklarına doğru genişliği yirmide bir olsun. Bu ölçülere benzer bir kol eklensin. Koltuk altlarının altında genişliği yirmi altıda bir olsun. Dirsek ekleminin üzerinde [Not: Latince "cubitus" dirseğe veya önkola işaret eder], yirmi sekizde bir.

[s. 55] D i D i

Başın saçın ayrıldığı üst kısmı [Not: özgün Latince: "Sinciput ubi crines discernuntur"] Alın Kaşlar Burun Çene Kürek kemiklerinin üstü Köprücük kemikleri [Not: boğaz çukuruna veya köprücük kemiklerinin boyunla birleştiği bölgeye işaret eder] Göğsün üstü Koltuk altları Göğüs uçları Memelerin altı

Kuşandıkları yerdeki beller [Not: bir kemerin veya kuşağın bağlanacağı en dar bel kısmı] Göbek

Uyluğun veya kalçanın üstü Karnın en alt kısmı Edep yerinin başlangıcı Edep yerinin en alt kısmı Kaba etlerin altı

Uyluğun ortası

Dizin üstü Dizin ortası Dizin altı

Dış baldırın en alt kısmı [Not: "sura" terimi bacağın baldırına işaret eder] İç baldırın en alt kısmı

Ayak tarağı [Not: harfi harfine "ayağın dağı", ayağın üstü veya kavisine işaret eder] Ayak bileğinin altı Taban

[s. 56] Şimdi daha uzun boylu, daha ince bir figür önereceğim; bunun için baş, toplam uzunluğunun [Not: özgün Latince: "vna 10"] onda biri kadar olacaktır. İlk olarak erkek bedeninin nasıl oluşturulacağını öğreteceğim; boyu şöyle olacaktır:

10 Başın [Not: Latince: "sinciput"] üst kısmından çenenin altına kadar onda bir olsun. 11 Oradan yukarıya, alnın en tepesine doğru on birde bir. Bu boşluğa ağzın veya yüzün biçimi çizilecektir. 17 Başın tepesinden [Not: Latince: "scapulas"] kürek kemiklerinin üstüne kadar, on yedide iki. 13 14 [Not: Latince: "iugula"] köprücük kemiklerine kadar, on üçte bir ve on dörtte bir. 6 Omuzlara kadar, altıda bir. 25 Omuzlardan göğsün üstüne kadar, yirmi beşte bir. 17 Koltuk altlarına kadar, on yedide bir. 13 Göğüs uçlarına kadar, on üçte bir. 21 Göğüs uçlarının altına kadar, yirmi birde iki. 13 Kuşandığımız bele kadar [Not: bel], on üçte iki. 30 Buradan göbeğe kadar, otuzda bir. 21 Kalça çukuruna kadar, yirmi birde bir. 8 Uyluğun veya kalçanın üstüne kadar, sekizde bir. 14 15 [Not: Latince: "pudenda"] edep yerine kadar, on dörtte bir ve on beşte bir. 13 Erbezlerinin ucuna kadar, on üçte iki. 11 Kaba etlerin altına kadar, on birde iki. 11 Buradan uyluk oluğuna kadar, on birde bir. Kaba etlerin altı ile ayak tabanı arasına dizin ortasını yerleştireceksin. 35 Tabandan yukarıya ayak bileğinin altına kadar otuz beşte bir olsun. 26 Oradan [Not: Latince: "montem pedis", harfi harfine "ayağın dağı"] ayak tarağına kadar, yirmi altıda bir. 30 Dizin ortasından dizin üstüne kadar, otuzda bir. 40 Ve dizin altına kadar, kırkta bir. Aynı şekilde, dizin ortasından baldırın altına kadar: 10 dış tarafta, onda bir. 9 iç tarafta, dokuzda bir. 7 Topuğun kendi uzunluğu yedide bir olacaktır.

Bundan sonra kolun uzunluklarını şu şekilde ölçeceksin

11 Omuz ekleminden dirsek eklemine kadar on birde iki yapacaksın. Eklemden itibaren uzunluğu iki şekilde işaretleyeceksin. Ya eklemden parmak uçlarına kadar olan tüm uzunluğu dörtte bir ve bütünün bir [parçası] yapacaksın ve parmak uçlarından el eklemine [Not: bilek] doğru geriye on birde bir çizeceksin. Ya da eklemden parmak uçlarına kadar on birde üç çizeceksin ve parmak uçlarından el eklemine geriye yirmi birde iki çizeceksin.

Bundan sonra, [Not: Latince: "effigiei obliquæ", yan duruşlu/profil figürün] genişliklerini de yükseklik noktalarına göre şu şekilde işaretleyeceksin: Alından geçen genişlik on üçte bir olacak. Kaşlardan geçen, on birde bir. Burun ve şakaklardan geçen, on birde bir. Yanak ve ense arkasından geçen, on üçte bir. Çene ve boğazdan geçen, on dörtte bir. Çenenin altındaki boyundan geçen, yirmi ikide bir. Kürek kemiklerinin tepelerinden geçen, yirmide bir. Köprücük kemiklerinden geçen, on üçte bir. Omuzların tepelerinden geçen, on birde bir. Göğsün üst kısmından geçen, on yedide iki. Koltuk altlarının yanından, sekizde bir. Meme uçlarından geçen, keza sekizde bir. Meme uçlarının altından, on yedide iki. Kuşandığımız belden geçen, on birde bir. Göbekten geçen, keza on birde bir. Kalçaların çukurundan geçen, onda bir. Uyluğun tepesinden geçen, on yedide bir ve on sekizde bir. Avret yerinden geçen, dokuzda bir. Kaba etlerin altındaki uyluğun kendisi on birde bire kalınlaşır. Uyluğun ortası, yani oluk kısmı, on ikide bire kalınlaşır. Dizin üstünde genişlik on yedide bir olsun. Dizin ortasından geçen, on dokuzda bir. Dizin altından geçen, yirmide bir. Baldırın ortasından geçen, otuz ikide bir ve otuz dörtte bir. Dış baldırın altından geçen, on yedide bir. İç baldırın altından geçen, on dokuzda bir. Ayak tarağının üstünden, otuz ikide bir. Ayak tarağının tepesinden geçen, yirmi dokuzda bir. Bunun ortasından, yani ayak bileğinin altından geçen, yirmi üçte bir.

Profildeki kol şu ölçüye sahip olacak

Omuzdan geçen, on yedide bir. Koltuk altlarının altından, yirmi birde bir. Dirsek ekleminden geçen, otuzda bir. Bunun üstünden, yirmi sekizde bir. El ekleminden [Not: bilek] geçen, ellide bir.

[s. 57] E

Bundan başka, şayet bu beden için biraz daha büyük bir baş yapmak istersen, dokuzda bir parçayı alacaksın [Not: bu özel figür için kullanılan standart onda bir yerine] ve onun alt noktasını çene, üst noktasını ise [Not: Latince: "sinciput", başın ön/üst kısmı] yapacaksın. Bu yolla başın yüksekliği bir miktar artacaktır. Doğal olarak bunu biraz daha büyük bir genişliğin ortaya çıkması takip edecektir. Ne var ki diğer kısımlar gösterilen biçimde kalacaktır. Bu durumun aynısını örneklerimizde ifade ettik. Fakat o zaman baş artık bu bedenin boyunun onda biri değil, neredeyse dokuzda biri olacaktır.

Bu suretin işareti E olsun.

[s. 58] [Not: Bu sayfa, profilden ayrı bir kolla birlikte, profil ve önden görünüşte bir erkek figürünün anatomik çizimlerini içermektedir. Bu figürler görsel bir "kanon", yani ideal oranlar için kurallar dizisi işlevi görür. Sayılar, toplam beden boyunun kesirlerini temsil eder. "ct" sembolü, sanatçı tarafından iki ölçü arasındaki bir değeri veya kesirli bir ilaveyi belirtmek için kullanılan teknik bir kısaltmadır.]

E

Profil Figür (Solda) 13- 11 13 14 22 20. 15 11 8 11 11 10 1/17 [Not: Bu sembol, Dürer'in sisteminde kesirli bir aralığı ya da belirli bir oransal birimi gösterir.] 1/17 9 11 12. 17. 19. 20. 1/32 1/34 17 19 22 29

Ayrı Kol (Ortada) 17 21 2 11 28 42 2/21

Önden Figür (Sağda) 14. 12 12 18 20 1/12 1/13 1/18 1/19 7 10 13 28 34 24 15 1/13 1/14 1/13 1/27 15 - 6 13 16 20 22 19 23 42 22 45 55 45

E             E

[s. 59] E ij

[Not: Bu sayfa, özellikle "E" olarak etiketlenmiş figür için insan bedeninin dikey ölçümlerine ait anatomik adları sunmaktadır. Liste, başın tepesinden ayak tabanlarına kadar bedeni takip eder.]

Başın ön kısmı [Not: özgün Latince: "Sinciput"] Alın Kaşlar Burun Çenenin altı Kürek kemiklerinin tepesi Köprücük kemikleri Omuzlar Göğüs Koltuk altları [Not: özgün Latince: "Alæ"] Memeler Memelerin altı

Kuşandığımız bel [Not: Bir kemer veya kuşağın bağlandığı doğal bel çizgisini ifade eder.] Göbek Kalçaların kavisi

Uyluğun tepesi Cinsel organlar Erbezi torbasının altı Kaba etlerin altı

Uyluk oluğu [Not: Bacaktaki kas girintisi veya "yiv".]

Dizin üstü Dizin ortası Dizin altı

Baldırın altı, dış taraf Baldırın altı, iç taraf

Ayak tarağı [Not: Ayak parmakları ile ayak bileği arasındaki kavisli üst kısım.] Kaval kemiğinin altı Ayak tabanı.

[Not: Bu sayfadaki çizim, orantı ölçüleriyle işaretlenmiş bir insan figürünün arkadan görünümünü tasvir etmektedir. 1/12 ve 1/13 kesirleri sırtın üst kısmına işlenmiştir; H ve E harfleri bacaklarda ve ayakların yakınında referans işaretleri olarak yer alır. Soldaki ölçekler, yukarıda listelenen ilgili anatomik adlar için belirli ölçümleri sunar.]

[s. 60] Bunun neticesinde, daha önce tarif edilen erkek figürüne tekabül eden kadın bedeninin ölçümünü açıklayacağım. Dolayısıyla onun boyu şu şekilde olacaktır:

Başın saçın ayrıldığı tepesinden [Not: özgün Latince: "sinciput"] çenenin altına kadar: 10'da bir. Buradan alnın tepesine kadar: 12'de bir. Ve bu 12'de birin içinde, daha önce sıkça gösterildiği üzere, yüz veya bütün ağzın düzeni dağıtılır. Başın tepesinden çenenin altındaki o kıvrıma [Not: özgün Latince: "palear", harfi harfine gerdan, çenenin altındaki etli kısmı kasteder] kadar: 18'de bir ve 19'da bir. Kürek kemiklerinin tepesine kadar: 8'de bir. Köprücük kemiklerine kadar: 13'te iki. Omuzlara kadar: 6'da bir. Omuzlardan göğsün tepesine kadar: 22'de bir. Koltuk altlarının altına kadar: 16'da bir. Meme uçlarına kadar: 11'de bir. Memelerin altına kadar: 9'da bir. Kuşandıkları bele [Not: doğal bel çizgisi] kadar: 11'de iki. Buradan göbeğe kadar: 40'ta bir. Uyluğun tepesine kadar: 10'da bir. Karnın altına kadar: 17'de iki çizilsin. Edep bölgesinin başlangıcına kadar: 13'te bir ve 14'te bir. Edep bölgesinin altına kadar: 12'de bir ve 13'te bir. Kaba etlerin en uç noktasına kadar: 11'de bir ve 12'de bir. Buradan uyluğun ortasına kadar: 12'de bir. Ayak tabanından yukarıya, dizin ortasına kadar: 7'de iki olsun. Ayak bileğinin altına kadar: 38'de bir. Dizin ortasından ayak tarağına [Not: ayağın "tümseği"] kadar: 4'te bir. İç taraftaki baldırın altına kadar: 9'da bir. Dış tarafta: 10'da bir. Dizin altına kadar: 30'da bir. Aynı şekilde, dizin ortasından dizin üstüne kadar: 30'da bir. Topuğun uzunluğu: 14'te bir ve 15'te bir. Kolun uzunluğu şöyle olacaktır: Omuzdan dirsek bükümüne kadar: 11'de iki yerleştirilsin. Dirsek bükümünden parmak uçlarına kadar: 4'te bir. Buradan geriye, el bileği eklemine kadar: 11'de bir.

Ve böylece, uzuvların yüksekliğini düzenleyip her birini yerli yerinde işaretledikten sonra, genişlikler için olan aralıkları da işaretleyeceksin. Ve ilk olarak, profil suretinin [Not: özgün Latince: "obliquæ", yandan veya üç çeyrek görünüşlü çizimi kasteder] genişlikleri.

Alından itibaren genişlik şöyle olsun, on üçte bir. Kaşlardan, on birde bir. Burun ve kaşlardan, on ikide bir. Boğaz ve çeneden, on dörtte bir. Çenenin altındaki boynu yirmi dörtte bir genişliğinde yapacaksın. Kürek kemiklerinin üstünden, yirmi ikide bir olacaktır. Köprücük kemiklerinden, on yedide bir. Omuzların üstünden, on üçte bir. Göğüsten, onda bir. Meme uçlarından, on dokuzda bir ve yirmi birde bir. Göğüslerin altından, yirmide bir ve yirmi birde bir. Kuşağın bağlandığı yerden, bellerden, on birde bir. Göbekten, onda bir. Uyluğun ya da kalçanın üstünden, on dörtte bir ve on beşte bir. Karnın altından, on beşte bir ve on altıda bir. Edep yerinin üstünden ve kaba etlerden, on altıda bir ve on yedide bir. Kaba etlerin altındaki uyluk, onda bir. Ve aynı yerde daha aşağıda, oluktan, yirmi üçte iki. Dizin üstünden, on yedide bir. Dizin ortasından, on dokuzda bir. Dizin altından, yirmide bir. Baldırın ortasından, on yedide bir. Baldırın dış tarafındaki alt kısmından, on sekizde bir. Baldırın iç tarafındaki alt kısmından, on dokuzda bir. Kaval kemiğinin altından, otuz ikide bir. Ayağın kavisi ve ayak bileklerinden, yirmi yedide bir. Fakat kol şöyle olacaktır, omuzdan, genişlikte on dokuzda bir. Koltuk altlarından, yirmi üçte bir. Dirsek bükümünden, otuz dörtte bir. Bunun üstünden, otuzda bir. El bileği ekleminden, altmışta bir. El ayası ise kırk beşte bire kadar genişletilecektir.

Önden görünüşün genişlikleri aşağıdadır. Alından itibaren, on üçte bir olsun. Şakakların üstünden, on üçte bir. Kaşlardan, on üçte bir. Kulaklardan, on ikide bir. Burundan, on altıda bir. Çenenin altındaki boyun yirmi beşte bir genişliğinde olsun.

[s. 61] E iii

Kürek kemiklerinin tepeleri boyunca, genişlik yirmi ikide bir olsun. Köprücük kemikleri boyunca, on yedide iki. Omuzların tepeleri boyunca, yedide bir. Ve aynı yerde, üst kol kemikleri [Not: humerus] birbirlerinden on beşte iki mesafede konumlandırılmıştır. Fakat göğüs ve omuzlar boyunca, on birde iki çizilsin. Koltuk altları arasında, dokuzda bir. Meme uçları arasında, on ikide bir. Göğüslerin altında, sekizde bir. Kuşağın bağlandığı yerden, beller boyunca [Not: belin en dar yeri], aynı şekilde sekizde bir. Göbekten, on üçte iki. Uyluğun tepesinden, on birde iki. Ve aynı yerde, kalça kemikleri birbirlerinden sekizde bir mesafede olacaktır. Karnın en alt kısmı boyunca, on birde iki olacaktır. Kaba etlerin altındaki uyluktan, on ikide bir. Uyluk oluğundan, yirmi yedide iki. Dizin üstünden, on dokuzda bir. Dizin ortasından, yirmi ikide bir. Dizin altından, aynı miktar. Baldırın ortasından, on dokuzda bir. Baldırın dış taraftaki en alt kısmından, yirmi birde bir. İç taraftan, yirmi üçte bir. Kaval kemiğinin altından, kırk sekizde bir.

Ayağın kemeri [Not: harfi harfine "dağı"] ve ayak bilekleri boyunca, kırk üçte bir. Daha aşağıda ise, kırk altıda bir. Dış ayak parmakları boyunca topuğun kendi genişliği [Not: ayak genişliğinin en dış kenarlarına atıfta bulunmaktadır] yirmi ikide bir olacaktır. Bu şekle ait kol, koltuk altlarının altında yirmi sekizde bir genişliğinde olacaktır. Dirsek ekleminin üstünde, otuz dörtte bir. Bunun altında, yirmi altıda bir. Elin eklemi boyunca [Not: el bileği], kırk altıda bir. El ayası ise, yirmi dörtte bir olarak çizilecektir. Arkadan şeklin genişliği [Not: "ters" görünüş] koltuk altları arasında on beşte iki olacaktır. Kaba etlerin yarığı, onda bir. Topuk kemiği, kırkta bir.

O halde gerçekten de, sıkça söylendiği gibi, her bir görünüş için uygun olan bir biçimi bu işaretlere göre çizeceksin, yan [Not: eğik], ön [Not: karşı] ve arka [Not: ters]. Fakat bu bedenin başını biraz daha büyük yapmak istersen, bunu erkek bedeni için öğrettiğimiz gibi ve aşağıya yerleştirdiğimiz örneğimizin gösterdiği gibi yapacaksın. Ve bu şeklin işareti E.j olsun.

[s. 62] [Not: Bu sayfa, Albrecht Dürer’in ilk olarak 1528’de yayımlanan "İnsan Orantısı Üzerine Dört Kitap" adlı eserinden bir ksilografi diyagramı içermektedir. Ayrıntılı bir kol ölçümü de dahil olmak üzere, bir kadın figürünün hem yan hem de ön perspektiften göreceli ölçümlerini göstermektedir. Sayılar, toplam boya göre orantıyı belirtir (örneğin 10, boyun 1/10'u anlamına gelir).]

Yan Figür Ölçümleri [Not: Bu sayılar bedenin yandan kalınlığını veya derinliğini temsil eder.] 1/13 [Not: başın derinliği] 1/12 1/14 4 [Not: 'A', Dürer tarafından ön ve yan görünüşleri hizalamak için kullanılan ana yatay ölçüm çizgilerini ifade eder.] 4 4 17 1/34 10 1 1/19 1/21 1/20 1/21 11 10 1/15 1/16 1/14 1/15 1/16 1/17 1/10 2/23 1/17 1/19 1/20 1/17 1/13 1/19 1/32

Şekil E, Tip I

1/14 1/15

Kol Ayrıntı Ölçümleri [Not: Omuzdan parmak uçlarına kadar çeşitli noktalarda kolun genişlik oranlarının ayrı bir incelemesi.] 1/19 1/23 2/11 1/34 1/30 1/4 1/63 1/45 1/11

Ön Figür Ölçümleri [Not: Bu sayılar, önceki sayfadaki açıklamalarla eşleşen, beden boyunca uzanan genişliklere karşılık gelir (örneğin omuzlardaki 1/22).] 1/13 1/12 1/16 1/22 [Not: kürek kemikleri boyunca genişlik] 1/17 1/7 1/15 2/11 1/9 [Not: koltuk altları arasındaki genişlik] 1/12 [Not: meme uçları arasındaki genişlik] 1/8 1/23 1/34 1/26 1/46 1/24 1/8 2/13 1/3 2/11 2/11 1/12 2/27 1/19 1/22 1/22 1/19 1/21 1/23 1/48 1/43 1/46

Şekil E, Tip I

1/22

[s. 63] E 4

[Not: Bu liste, Dürer’in ölçümlerini aldığı bedendeki belirli noktaları tanımlar. Orijinal 1532 Latince baskısında bu terimler, eşlik eden resimlerdeki çizgilere karşılık gelir.]

Saçın ayrıldığı baş tepesi [Not: orijinali: "Sinciput ubi crines discernunt"] Alın Kaşlar Burun Çene Çenenin altı Kürek kemiklerinin tepesi [Not: orijinali: "Summæ scapulæ"] Omuzlar Köprücük kemikleri [Not: orijinali: "Juguli"] Göğüs Koltuk altları [Not: orijinali: "Alæ"] Meme uçları Göğüslerin altı

4/0 Belin kuşatıldığı yerdeki beller [Not: 4/0, 1/0 vb. sayılar, Dürer’in özel "Mess-stab" veya ölçüm çubuğu birimlerini ifade eder.] 1/0 Göbek

Uyluğun veya kalçanın üst kısmı [Not: özgün metin: "Summum femur seu coxa"] Karnın alt kısmı Kasık bölgesinin başlangıcı Kasık bölgesinin alt kısmı Kaba etlerin en alt kısmı [Not: özgün metin: "Extremæ nates"]

3/0 Dizin üstü 3/0 Dizin ortası 1/0 Dizin altı

Dış baldırın alt kısmı İç baldırın alt kısmı

E 1

Ayak tarağı [Not: özgün metin: "Mons pedis", kelimesi kelimesine "ayağın dağı"] Kaval kemiğinin alt kısmı Ayak tabanı

[Not: Kaynak notlarında bahsi geçen dikey çizgiler ve kesirler, Dürer'in sanatta matematiksel kesinliği sağlama yöntemidir. Bedeni toplam boyun kesirlerine bölerek, sanatçıların bu oranları küçük bir çizimden büyük bir heykele kadar her ölçekte yeniden oluşturmasına imkan tanımıştır.]

[s. 64] Figürleri, omurga [Not: özgün metin: "spina"] ve diğer uzuvların eklemleri hususunda yukarıda tarif edilen biçimde resmettikten sonra, bunların nasıl bükülmesi gerektiğini açıklamak gerekir. Okuyucuların buna zaten aşina olması ideal olsa da, talimatlarımızın daha kolay anlaşılmasını sağlamak için çapraz figürleri [Not: Dürer "eğik" ya da üç çeyrek görünümleri kastetmektedir] omurganın uzunluğu ve kavisi boyunca küçük üçgen işaretlerle belirttik. Bu işaretler her zaman geniş bedenin arka dörtte birine yerleştirilir. Benzer şekilde, önden görünen figürlerde de eklemler üzerinde dairelerle işaretlenmiş belirli noktalar göreceksiniz.

Ayrıca, işi basitleştirmek adına yukarıdaki tüm figürleri tek bir kurala göre eşit uzunlukta ölçmüş olsak da, asıl kompozisyonda narin figürlerin boyunun daha uzun çizilmesi gerektiğini aklınızda bulundurmalısınız [Not: Dürer, tıknaz figürlere kıyasla estetik "narinliklerini" korumak için "zarif" veya ince figürlerin orantısal olarak daha uzun olması gerektiğini öne sürer.].

Şimdi, şayet bir erkek ve bir kadının figürleri tek bir ölçekte veya birbirine denk bir ölçekte kurulacaksa, kadının boyunu ölçen çizgi erkeğinkinden on sekizde bir oranında daha kısa olmalıdır. Bu ihmal edilirse, kadın erkekten daha iri görünür, zira kadın bedenleri erkeklerinkine kıyasla biraz daha etli ve dolgun [Not: özgün metin: "carnosiuscula et habitiora"] çizilmelidir. Erkekler ise daha derli toplu, sert ve daha az etli çizilmelidir.

Resmedilen figürler için, en büyüğünden en küçüğüne kadar bu geniş sistemi, her sanatçının niyet ettiği herhangi bir eseri dilediği gibi bolluk ve çeşitlilikle işleme yetisine sahip olması amacıyla belirledik. Bu meseleyi sonraki sayfalarda daha ayrıntılı olarak ele alacağız.

Anlaşıldığı üzere, dört ayrı insan bedeni türü tayin ettik. Şimdi ise tek bir parçanın, yani başın ve ilk olarak bilhassa erkek başının yapısını ve hatlarını [Not: özgün metin: "lineamenta"], daha büyük bir özen ve kesinlikle inceleyeceğiz. Önceki sistemi takip edeceğiz, ancak bu tasviri önceki figürlerde kullandığımdan daha uzun bir ölçeğe [Not: veya "ölçü çubuğuna"] uygulayacağım, çünkü daha küçük kısımların belirtilmesi gerekir, önceki ölçeğin kısalığı bu ayrıntıların belirsiz kalmasına yol açardı.

Erkek başının çapraz görünümüne [Not: özgün metin: "obliqua figura", bir profil veya üç çeyrek görünüme atıfta bulunur] başlamak için, toplam beden uzunluğunun sekizde birine dayanan, her tarafı eşit bir kare [Not: özgün metin: "quadratum"] çizmelisiniz. Bu belirlendikten sonra, buruna bakan kenar a, arka kenar b, üst kenar c ve alt kenar d olacaktır. Bunu yaptıktan sonra, başın tüm münferit kısımlarını uzunluklarına göre ölçecek ve bunları birbirine paralel enine çizgilerle tarif edeceksiniz. Başın her bir parçasının ölçülerini, ekteki örneklerde gözlerinizin önüne serdiğimiz gibi kolayca toplayabilmeniz için her çizgiye kendi harfini atayacaksınız. Yöntem şöyledir:

Sekiz baş boyundaki uzun erkek figüründe daha önce gösterildiği gibi, d kenarından onda bir mesafede enine bir e çizgisi çizin. Bu çizgi başı ve alnı bölecektir. Bununla birlikte, tepesini [Not: özgün metin: "verticem"] c ile e arasında üçte bir oranında daha yüksek yapmalısınız. Ardından, c ile d arasındaki boşluğu f ve g olmak üzere iki çizgiyle üç eşit parçaya bölün. Üstteki f çizgisi kaşlara ve kulakların üst kısımlarına temas edecektir. Alttaki g çizgisi burnun altına ve kulakların alt kısımlarına temas edecektir. Aynı noktada, başın arkası [Not: özgün metin: "occiput"] boyna doğru çöker.

Daha sonra, e-f aralığını iki nokta kullanarak üç eşit parçaya bölün ve en alttaki noktadan enine bir h çizgisi çizin. Bu çizgi, alnın kaşların üzerine sarkan başlangıcına temas edecek, buradan itibaren alnın kavisi saç köklerine doğru yuvarlanacaktır. Ardından, f-g aralığını iki nokta ile üç eşit parçaya bölün, bunlardan en yüksek olanını enine bir i çizgisiyle işaretleyin, bu şekilde göz f-i aralığına dahil olur ve gözün her iki köşesi, iç ve dış köşesi, f-i aralığının ortasına kadar uzanır.

Aynı şekilde, f-g aralığını üç nokta ile dört eşit parçaya bölün, bunlardan en altta olanını enine bir k çizgisiyle işaretleyin. Bu, burun deliklerinin üst çıkıntısına temas edecektir. Kulağın alt kısmı da f-g aralığında yer alır. Ardından, g-d aralığını enine bir l çizgisiyle iki eşit parçaya bölün, d çizgisi çenenin altına temas ettiği gibi bu çizgi de çenenin üstüne temas edecektir. Sonra, g-l aralığını ortasından bir m çizgisiyle bölün, bu çizgi yanağın ortasından geçecektir. g-m aralığını üçe böldüğünüzde...

[s. 65] eşit aralıklara; en alttakini üst dudak kaplayacak, kalan ikisi ise burnun altında görülen ve küçük kanalları andıran kısma ayrılacaktır [Not: özgün metinde: philtruma atıfta bulunan "quasi cannulæ"]. Ancak l.m. kesitini iki eşit aralığa böldüğünüzde, üsttekini alt dudak, diğerini ise dudak ile çene arasındaki, onların ... dedikleri vadi benzeri çukurluk kaplayacaktır [Not: Dürer bu terimi philtrumu veya çene oluğunu kastetmek için kullanır; modern anatomide bu, mentalis çukurluğudur]. Ve böylece başın başlıca kısımlarını, yukarıda ve aşağıda görüldükleri gibi, yüksekliklerine göre enine çizgilerle işaretlemiş olacaksınız. Bundan sonra, başın çeşitli kısımları boyunca genişliğini veya kalınlığını ya da bizimkilerin dediği gibi başın derinliğini göstermem gerekir. Bunu gerçekten de dikey çizgiler vasıtasıyla yapacağız. "Derinlik" derken, burnun bulunduğu ön kısımdan geriye doğru çekilen her şeyi anlamalısınız.

İki a.b. kenarını n.o.p.q.r.s. dikey çizgileriyle yedi eşit aralığa böleceksiniz. n çizgisi göz bebeklerine ve ağız köşelerine temas edecektir [Not: özgün metinde: "buccæ angulos"]. Fakat gözlerin iç köşesini, şimdi bahsettiğimiz şekliyle, yani şakaklara en yakın olanını, n.o.'nun ortasında bitireceksiniz. Bu ölçümler, yüzün bu tarafa mı yoksa şu tarafa mı baktığına bağlı olarak her iki tarafta da alınacaktır.

Bundan sonra, c enine çizgisi ile n dikey çizgisinin bir açı oluşturduğu yerden, a.f.'nin oluşturduğu açıya doğru bir ... [Not: bir köşegen çizgi], yani eğik bir çizgi çekeceksiniz ve bunu t harfiyle işaretleyeceksiniz. Ardından, aynı c.n. açısından a.g.'nin oluşturduğu açıya doğru başka bir eğik çizgi çekecek ve v işaretini ekleyeceksiniz. Alın n.t. çizgisi boyunca kavis alacak, burnu ise n.v. çizgisi boyunca şekillendireceksiniz. Şimdi, c enine çizgisinin n.t. eğik çizgisiyle kesiştiği yerde, alnın üzerindeki saç kökünü tarif edeceksiniz. Ardından, a.n. dikeyleri ile d.g. enine çizgileri arasına bir x dikey çizgisi çizin; bu çizgi üst dudağın ve çenenin uç noktalarına temas edecektir. Sonra, m.d. enine çizgileri arasındaki n.y.'yi iki dikey çizgiyle üç eşit aralığa bölün. Bu çizgilerden ilki alt dudağın kenarına temas edecek; ikincisi, bu dudağın altında daha önce bahsettiğim o "vadiye" temas edecektir. Kaşları [Not: kaşlar] neredeyse o'ya kadar çizeceksiniz, öyle ki orta kısımları f enine çizgisinin biraz ötesine taşsın. q.r. dikeyleri ve f.g. enine çizgileri içinde kulağın tamamını kuşatacaksınız. Ancak kulağın en alt kısmını q.r ile f.g. arasındaki boşluğun ilk yarısına yerleştireceksiniz. Başın tepe noktasını s.b. ve c.e. içine, bilhassa bu aralığın s'ye en yakın üçüncü kısmının yanına ve aynı şekilde c enine çizgisinin yakınındaki üçüncü kısma yerleştireceksiniz. g enine çizgisi üzerinde, s.b. içinde, bu aralığın s yakınındaki dördüncü kısmında, başı boyun üzerine oturtacaksınız. Bunlar bu şekilde düzenlendikten sonra, eğik başın dış hatlarını çizgilerden oluşan bu "parmaklıklar" boyunca tarif edeceksiniz; öyle ki başın tepesi p.q. arasında c'ye, arkası ise h.f. arasında b'ye temas etsin; böylece bu dörtgen içinde, daha sonra alt kenara ulaşan boyna kadar çepeçevre çizilir.

Ardından, en yüksek noktadan alna doğru ... [Not: kafatasının ön/üst kısmı] çizeceksiniz ve buna bağlı olarak alnı, burnu ve yanağı şekillendireceksiniz. Burnun ucu f.g. arasında a'ya temas edecektir. Bu şekilde, o kare içine alınmış olan bütün baş, onun her bir kenarına temas edecektir. Ayrıca, kulağın arkasında yukarı ve geriye doğru ... [Not: çene kemiği] çizeceksiniz. Ve kulakları ile gözkapaklarını kendilerine ait yerlerde belirteceksiniz. Saç köklerinin ve başın ön/üst kısmının altındaki bütün alın çeperini p.q. içindeki c boyunca, o'daki kulağın ortasına doğru içeriye kıvrılarak çizeceksiniz. Ardından boğazı, o.p. içinde, d çizgisinden aşağıya doğru, aralığın o'ya en yakın dördüncü kısmından başlayarak tarif edin. Boyna gelince, dilerseniz onu ondörtte bir ya da yirmi yedide iki genişliğinde yapabilirsiniz. Bu işlerle uğraşan sizler, dış hatların çizimine büyük bir dikkat gösterin; zira yukarıda gösterilen çizgilerin birleşim yerleri ve kafesleri kişinin çok fazla yoldan sapmasına izin vermese bile, bunu ihmal eden kişi çalışmayı bir kusurla çarçabuk berbat edecektir.

Eğik başın biçimini bulmaya yarayan bu yol tamamlandığında, karşıdan bakan [Not: özgün metinde: cepheden görünüme atıfta bulunan "aduersæ"] başı da aynı şekilde, dikdörtgen bir dörtgen içinde kurarak göstermemiz gerekir. Bu dikdörtgen bir kenarında daha uzun olacaktır; boyu eşit, evet, fakat eni daha az olacaktır.

Önerilen dörtgen boyunca c'den d'ye kadar enine çizgileri, eğik yüz için kullandığınız sistemin aynısını takip ederek, düzenlenmiş harf işaretlerine göre sırasıyla uzatacaksınız.

[s. 66] Bu çizgilerle ilgili olarak, yüzün en yüksek ve en alçak kısımlarını gözlemleyeceksiniz. Ardından, genişliği göstermek için bunları dikey çizgilerle enlemesine keseceksiniz.

Önerilen enine çizgilerin her iki tarafına, birbirinden 10 kısım aralıklı iki a.b. dikey çizgisi ekleyeceksiniz. Sonra bu aralığı diğer dört c.d.e.f. dikey çizgisiyle eşit olarak bölün. Ortada, d.e.'de, c ve c enine çizgileri arasında ... [Not: başın tepesi veya alın bölgesi] kuracaksınız. Ardından, burun deliklerinin çıkıntısı f ve g enine çizgileri arasında her iki tarafta d.e.'ye temas edecek şekilde burnu çizeceksiniz. Ağız köşelerini [Not: özgün metinde: yanaklar anlamına gelebilen, ancak burada ağzın veya çenenin yan sınırlarına atıfta bulunan "buccae"] m enine çizgisi boyunca d.e.'ye getireceksiniz ve bunlar ile çene arasında yüzü oluşturacaksınız. Gözleri, dört köşesi f ve g enine çizgileri içinde c.d.e.f.'ye ulaşacak şekilde yerleştireceksiniz.

Bundan sonra, a.c. ve f.b. dikmelerini tam ortalarından diğer iki g.h. dikmesiyle böl. Bu iki çizgi, f enlemi boyunca her iki yanda yanakların üst kısmına temas edecektir. Dahası, kaşlar f enleminin altında, g.c. ve f.h. arasında her iki yanda son bulacaktır. Ayrıca a.g. ve h.b.'yi tam ortalarından iki dik çizgi i.k. ile daha böl. Bunlarla, e ve f enlemleri arasında alnın açık genişliğini her iki yanda saç çizgisinden ayıracaksın. Bundan başka, şakaklar her iki yanda bu çizgileri aşacak, böylece kulakların yarısı f ve g enlemleri içinde örtülüp gözden gizlenecektir. Her iki kulağı a.i. ile k.b. arasında ve f ile g enlemlerinde, yukarıda a.b. dikmelerini aşacak ve aşağıda i.k. dikmelerine doğru uzanacak şekilde biçimlendireceksin.

Bütün bunlar tamamlandığında, dış hatları ekleyeceksin; öyle ki başın tepesi d.e. dikmeleri içinde c enlemine nerede temas ediyorsa, oradan her iki yana doğru a.b.'ye ve h enlemine, oradan da orta çizgiler a.i. ve k.b. arasında f enlemi yakınındaki kulaklara doğru yuvarlatılsın. Ardından açık alnı ve çeneleri g.h. dikmeleri ve m enlemi boyunca çizecek, çenede sonlandıracaksın. Aynı şekilde boynu m enleminden en alttaki d enlemine kadar çizecek ve 15 kısım genişliğinde ya da biraz daha fazla yapacaksın. Kısa süre sonra yüzü gözlerin, burnun, yanakların, çenenin ve diğer kısımların uygun ifadeleriyle belirleyeceksin.

Son olarak üçüncü dikdörtgene gelecek ve onun içinde başın arkasını tasvir edeceksin. Bunu, öne bakan başın tasvirine ve çizgi çevrimine göre ifade edeceksin; başın tepesini yerine yerleştirecek ve baş aşağıda nerede yuvarlatılmışsa, onu boyna uygun ve düzgün bir biçimde birleştireceksin.

Şimdi, tarif ettiğimiz yöntemle biçimlendirilmiş bir başı, bütün kısımlarının çevresi, sınırları ve yüzeyleri enlem çizgileri boyunca görünecek şekilde izdüşüreceksen, sanki çizimde gösterdiğim baş belki balmumundan yapılmış ve belirtilen enlem çizgilerinden herhangi biri boyunca kesilmiş gibi, bu kesitin yüzeyi o zaman bilinir hale gelirdi. Nitekim günümüzde ressamlar buna kendi mutat terimleriyle "temele bastırma" derler [Not: özgün metin: "in fundamentum deprimere", bir zemin planı veya ortografik izdüşüm oluşturmak için kullanılan bir terim]. Buna girişmek için, sana öğreteceğim şekilde kendine bir üçgen temin edeceksin. Bu üçgen vasıtasıyla, önerilen şey orantının doğruluğu korunarak bir diğerine aktarılabileceği veya dönüştürülebileceği için, ben ona aktarıcı demeyi seçtim. Onu şöyle hazırlayacaksın: Bir açısı dik açı olan bir üçgeni 1 2 3 sayılarıyla işaretleyeceksin. Bir açısı, söylediğim gibi, tamamen dik olacak, öyle ki eşit ya da eşit olmayan, uzun ya da kısa kenarlar içersin, her yönde kullanılabilsin. Bu üçgenin herhangi bir kenarını, zira hangisi olduğu fark etmez, örneğin şimdilik 4 5 6 gibi noktalarla işaretleyeceksin. Bunlardan, üçgenin diğer kenarına paralel çizgiler çizeceksin ve o kenar da benzer şekilde bölünecektir. Bu bölmenin yeni noktalarından, henüz bölünmemiş kalan kenara başka paralel çizgiler çizeceksin, böylece onun da bölünmesi tamamlanmış olacaktır.

[s. 67] Bu diyagramdan pek çok şeyin ayrımını türetebileceksin; bahsettiğimiz [Not: özgün metin: "capitis depressionem"; bu, bir baş aşağı eğildiğinde ortaya çıkan kısaltımı veya düzleşme etkisini ifade eder] durumuna nasıl uyarlanabileceğini öğretmeye geçmeden önce onu aşağıda bir çizimle ortaya koyduk.

1 &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 4 &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 5 &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 6 &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 2 -> 3 &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <- Aktarım Diyagramı. [Not: özgün metin: "Schema transferentis"]

Bizim adlandırdığımız şekliyle o "basıklık" için, bu "aktarıcıyı" şu tarzda uyarlayacaksın. Yukarıda tarif edilen tarzda dörtgenleri içinde inşa edilmiş baş biçimlerini, hem profili [Not: özgün metin: "obliqui"] hem de önden görünüşü [Not: özgün metin: "aduersi"] ortaya koyacaksın. Ardından, profil başın karesinden, bütün a.n.o.p.q.r.s. dikmelerini gereğin elverdiği ölçüde aşağıya doğru çizeceksin. Benzer şekilde, öne bakan başın dörtgeninden bütün a.i.g.c.d.e.f.h.k.b. dikmelerini çizeceksin. Sonrasında, anılan başların biçimlerinin altında bu tarzda uzatılmış bütün çizgilerin üzerinden düz bir enine çizgiyi eşit şekilde çekeceksin.

Bunu yaptıktan sonra, bu enine çizginin öne bakan başın a.b. dikmelerini kestiği yeri işaretleyeceksin; a çizgisinin yanına 1 ve b'nin yanına 2 yazacaksın. Ardından, 1 işaretinden aşağıya doğru, öne bakan başın genişliğine eşit bir aralık ölçeceksin ve o aralığın ucuna 3 işaretini koyacaksın. Sonra 2 ile 3'ü eğik bir çizgiyle, yani [Not: bir dik açılı üçgenin en uzun kenarı] ile birleştireceksin ve "aktarıcı" adını verdiğim üçgeni tamamlamış olacaksın.

Bundan sonra, eğik 2.3 çizgisinin öne bakan baştan çizilen dikmeleri nerede kestiğine dikkat edecek ve bu kesişim noktalarından, profil baştan çizilmiş olan dikmeler boyunca paralel enine çizgiler çekeceksin. Ve enine 2.1 çizgisi ile 3 çizgisinin profil başın iki yanındaki a.b. dikmelerini kestiği yerleri, birinci yerde 4.5 ve ikinci yerde 6.7 olarak işaretleyeceksin. Bu, bahsettiğim üzere başın "basıklığının" içinde yer alacağı dikdörtgen olacaktır.

[s. 68] Bu tamamlanıp 4, 5, 6 ve 7 sayılarıyla işaretlendiğinde, hazırlanmış üçgenin yardımıyla ve başın hem önden hem de profilden görünüşü için çizgiler çekilerek, bunların içinde yer alan dörtgenler [Not: özgün metinde: "quadrangulis"; ızgara sistemi içindeki münferit hücreler] başın tüm kısımlarının kesişimlerinin nereye düştüğünü gösterecektir. Zira bu daha küçük dörtgenlerin her biri; gözler, burun, yanaklar, çene, kulaklar, boyun ve basitçe ifade etmek gerekirse tüm başın hatları veya [Not: özgün metinde: "lineamentorum"; yüzün belirgin şekilleri veya dış hatları] gibi kendi kısımlarının belirli konumlarını barındıracaktır. Söz verdiğimiz gibi, bunların hepsinin örneklerine de yer verdik: profilden, önden, arkadan ve "eğimli" [Not: özgün metinde: "depressi"; yukarıdan görülen veya izleyiciye doğru aşağı eğilmiş, perspektif kısalımı oluşturan] baş. Bunların incelenmesi ve kısımların düz yüzeylerinin tarif ettiğim şekilde anlaşılması son derece faydalıdır.

Bununla birlikte, eğer biri başı tüm vücut uzunluğunun yedide biri olacak şekilde çizmeyi tercih ederse, ki bu çizimde biz onu sekizde bir yaptık, diğer tüm oranları korurken öncelikle profil başı bu ölçüye göre uzatmalı ve genişletmelidir. Boynu 27'lik birimin iki parçası genişliğinde yapacaktır [Not: Dürer karmaşık bir kesirli ölçek kullanır; "27", "Meßstab" veya cetvel sistemindeki belirli bir ölçü birimini ifade eder]. Benzer şekilde, önden görünen baş da alnın genişliği yaklaşık 17'lik birimin iki parçası olacak şekilde uygun biçimde genişletilmeli, ancak kulakların yakınında yeniden daralmalıdır ki kulakların kendileri artık daha fazla dışarı taşacaktır. Aynı şekilde saç dipleri ve alnın geniş alanı daha da açılacaktır; bu konulara meraklı olanlar tüm bunları aşağıda verilen örneklerde gözlemleyebilirler. Gerçekten de, başın toplam uzunluğun yedide biri olduğu ince bir orantının [Not: özgün metinde: "commensurationem"; bir bütünün parçaları arasındaki orantısal ilişki] hiçbir şekilde küçümsenmemesi gerektiği göz ardı edilmemelidir.

Başı kaideye doğru nasıl "eğmek" [Not: eğik veya perspektif olarak kısaltılmış] gerektiğini öğrettiğim aynı yöntemle, ister dik dursun ister başka bir duruşta olsun, tüm figürü eğebileceksiniz.

[s. 69] F

Şimdi güçlü bir adamın avucunu da tüm küçük kısımlarıyla daha kesin bir şekilde tarif edeceğim ve bunu tıpkı yukarıda ortaya koyduğum gibi yapacağım. 10 birim uzunluğunda bir çizgi çekin. Ardından iki enine çizgi, c ve d çizin ve bunları a ve b ile işaretlenmiş, yüksekliği 10 birim olan dikey bir çizgiyle ayırın. Aynı şekilde, ilkinden makul bir mesafede başka bir dikey çizgi, e ve f çizin. Ardından, a–b aralığını küçük noktalar veya işaretlerle 18 eşit boşluğa (toplam 19 işaret) böleceksiniz. Bununla birlikte e–f, c çizgisine dokunduğu orta parmağın ucundan başlayarak, elin önkollu eklemini, yani [Not: özgün metinde: "carpon"; el bileği kemikleri] kısmını bölen d çizgisine kadar uzanıp avucun ortasından geçecek şekilde yerleştirilmelidir. Ardından, 1 noktasından enine bir g çizgisi çekin; bu, en küçük parmağa en yakın olan ve Greklerin [Not: özgün metinde: "parameson"; yüzük parmağı] dediği parmağın ucuna dokunacaktır. Sonra, 1 ile 2'nin tam ortasında bir nokta işaretleyin, buradan enine bir h çizgisi çekeceksiniz; bu, işaret parmağının ucuna dokunacaktır. Ardından, 4 noktasından enine bir i çizgisi çekin; bu, küçük parmağın ucuna dokunacaktır. Son olarak, 7 noktasından enine bir k çizgisi çekin; bu, başparmağın ucuna dokunacaktır.

Parmakların uçlarını işaretledikten sonra, elden çıktıkları en alt kısımlarını, yani "köklerini" de şu şekilde belirleyeceksiniz: 11 noktasından enine bir l çizgisi çekin; bu, eldeki konumları düz görünen işaret ve orta parmakların en alt eklemlerinden geçecektir. Bu şekilde orta parmak, elin geriye kalan tüm alt kısmından daha uzun hale gelir. l çizgisinin dikey e–f çizgisiyle kesiştiği yeri m olarak işaretleyin. Pergelin bir ayağını f noktasına, diğerini m noktasına koyun. Oradan pergeli orta parmaktan küçük parmağa doğru el boyunca gerektiği kadar düz bir hat üzerinde hareket ettirin. Bu çizginin kavisinde, küçük parmağın ve onun yanındakinin (yüzük parmağının) en alt eklemlerini işaretleyin. Zira bunların konumu öncekilerden daha aşağıdadır. Bundan sonra, 14 işaretinden başparmağın alt ekleminden geçecek enine bir n çizgisi çekin.

Elin ve parmakların yükseklikleri ölçüldüğüne göre, bir sonraki adım tüm eklemlerin konumlarının şu şekilde düzenlenmesidir: 10 işaretinden, başparmağın üst ekleminden geçecek enine bir o çizgisi çekin. Ardından, h ve l arasında enine bir çizgiyle işaret parmağını ortadan ikiye bölün; bu, parmağın orta ekleminden geçecektir. Bu noktadan parmağın ucuna kadar olan boşluğu 6 nokta kullanarak 7 eşit parçaya bölün. Ardından, 3 noktasından enine bir çizgi çekin; bu, işaret parmağının en üst ekleminden [Not: özgün metinde: "summum articulum"; tırnağa en yakın eklem] geçecektir. 6 noktasından çizilen enine bir p çizgisi, orta parmağın orta ekleminden geçecektir. Aynı şekilde, enine c ve p çizgileri arasındaki boşluğu 6 nokta ile 7 eşit parçaya bölün ve 3 noktasından enine bir çizgi çekin; bu, orta parmağın en üst ekleminden geçecektir. Enine k çizgisinin yüzük parmağının orta ekleminden geçtiği görülecektir. Ardından, bu parmağın üzerindeki boşluğu 8 nokta ile 9 eşit boşluğa bölün ve 4 noktasından enine bir çizgi çekin; bu, aynı parmağın en üst ekleminden geçecektir.

Küçük parmağın uzunluğuna gelince, bunu ya önceki hesaba göre düştüğü gibi bırakabilir ya da orta parmağın orta boğumundan tabanına kadar olan mesafeye eşit kılabilirsiniz. Bu uzunluğu 10 nokta ile 11 eşit aralığa bölün ve 6. noktadan enine bir çizgi çekin, bu çizgi küçük parmağın orta boğumundan geçecektir. Ardından, bu uzunluğun en üstteki 6 noktasının oluşturduğu aralığı yine 10 nokta ile 11 eşit aralığa bölün. 6. noktadan enine bir çizgi çekin, bu da küçük parmağın en yüksek boğumundan geçecektir. Bu esnada, hangi sayıların ve ölçülerin a–b dikeyinden, hangilerinin ise diğer daha küçük aralıklardan alındığına dikkat etmeye özen gösterin.

Her bir parmağın tırnak yüksekliğini, parmağın ucu ile ilk (en yüksek) boğumu arasında kalan mesafenin yarısına eşit yapacaksınız.

Ayrıca belirtilmelidir ki, orta parmağın her iki tarafındaki parmak "yarığı" [Not: parmaklar arasındaki perde veya ayrım], elin orta uzunluğunda bulunur; fakat küçük parmak ile yanındaki parmak arasındaki yarık biraz daha aşağıdadır ve başparmağın yarığı daha da aşağıdadır.

[s. 70] Elin ve kısımlarının yüksekliğini tam olarak belirlediğinizde, sırada genişliğini araştıracaksınız. Bununla birlikte, bu örnekte konunun kendine has özelliklerini korurken, suretlerin resmedilmesi için daha önce önerdiğim yöntemi, yani eğik [Not: Yan görünüş veya profil görünüşü.] figürün görünüşünün önce incelenmesi gerektiği kuralını sürdüremeyeceksiniz. Bu nedenle, önce düz ve açık ayanın (eğik konumda olmayan) genişliklerini, kısımlarına göre şu şekilde düzenleyeceksiniz. Ayanın kolla birleştiği eklemde, a–b aralığı içindeki uzunluğa nispetle, d enine çizgisi boyunca genişliğini ondokuzda yedi [7/19] yapacaksınız. Nitekim m enine çizgisi boyunca, ayayı bu tür parçaların ondokuzda onbiri [11/19] kadar yapacaksınız; zira aya, başparmağın ekleminde en geniş olmalıdır. Dahası, işaret parmağının kenarından l enine çizgisi boyunca ve parmakların en alttaki boğumlarından geçerek küçük parmağın kökü yakınında yukarıda bahsedilen daire parçasına [Not: Parmakların ayayla birleştiği kavisli çizgiye veya yaya atıfta bulunur.] doğru uzanan elin o genişliğini, işaret parmağının uzunluğunun ondokuzda onbiri [11/19] olarak ölçeceksiniz. En uzunu olan [Not: özgün metin: "Medium digitum"] en alt kısmında, genişliğini kendi uzunluğunun beşte biri [1/5] kadar yapacaksınız. Ancak en yüksek kısmında, bu genişlikten dörtte birini [1/4] çıkararak onu daha dar yapacaksınız. [Not: özgün metin: "Indicem"] tabanını, orta parmağı yaptığınız kadar geniş, fakat ucunu biraz daha büzülmüş yapacaksınız. [Not: özgün metin: "Digitum minimum"] ve yanındakinin tabanlarındaki genişliğini kendi uzunluklarının beşte biri [1/5] kadar yapacaksınız, fakat uçlarında bu genişlikten dörtte birini [1/4] çıkaracaksınız; [Not: özgün metin: "pollicem"] ortasını ise uzunluğunun üçte biri [1/3] kadar genişleteceksiniz.

Parmakların en alt kısımları ele öyle yerleştirilmiştir ki, her birinin kökleri kendi [Not: özgün metin: "latitudinem"] ortasına nüfuz eder; bunu örneklerde bu küçük dairelerle işaretleyerek belirttik.

Burada, eldeki hiçbir parmağın bir diğerine tamamen benzer ve uyumlu olmadığının göz önünde bulundurulması gerekir; bu, inceleyen herkes için kolayca açıkça görülecektir. Şuna da dikkat edilmelidir ki, bütün ayanın düz bir uzantısı yoktur, aksine küçük parmağın yakınında adeta dışa doğru sapar gibi görünür.

Bu işler bittiğinde, eğik elin genişliğini veya [Not: özgün metin: "densitatem"] de araştıracaksınız. Kola birleştiği eklemdeki genişliği, a–b uzunluğunun ondokuzda beşi [5/19] kadar olsun. Başparmağın en alt ekleminde ve n enine çizgisinde, açık ayanın sahip olması gerektiğini yukarıda gösterdiğimiz genişliğin yarısını çizeceksiniz. Etli kısımda, ayanın yakınında da tam o kadar çizeceksiniz. Fakat elin o kısmı, başparmak ve küçük parmağın en alt kısımları içe doğru yaklaşarak adeta ayanın içine doğru çukurlaştığından, eğik elin kalınlığı göründüğü ve dış çizgilerin ifade ettiği kadar büyük olmaz. İlk boğumda başparmağı, küçük parmağın en üst boğumundan yukarıya doğru olan aralık kadar kalın yapacaksınız; fakat tepede, bu kalınlıktan dörtte birini [1/4] çıkararak onu daraltacaksınız. Yine, alt boğuma doğru yöneldiği yerde onu oldukça kalın yapacaksınız; bu, açık ayada gösterdiğimiz biçimde tüm parmakların eğik genişliği, yani kalınlığı olacaktır; sadece boğumlarda bu durum bazen aksar.

Ve bu şekilde, elin uzunluğunu, genişliğini ve kalınlığını kaydettikten sonra, bir örneğini aşağıda tarafımızca yerleştirilmiş olarak gördüğünüz üzere, çizimlerinizde çizgilerle onun biçimini gereğince şekillendireceksiniz. Şayet biri bunu taklit etmek isterse, çizgilerin çiziminde hiçbir şeyi bozmamak veya yoldan sapmamak için büyük bir gayretle emek vermesi gerektiği kanaatindeyim. Zira bunları ahenkle resmetmek alelade bir iş olmadığı gibi, tembel bir elin harcı da değildir.

[s. 71] Şimdi sırada, başın toplamın sekizde biri [1/8] olarak bulunduğu beden uzunluğuna dayalı benzer bir hesabı takip ederek, tıpkı elde yaptığım gibi, güçlü bir adamın ayağını veya topuğunu daha kesin ve etraflıca tarif edeceğim.

Böylece, bunun altıda biri [1/6] [Not: Tüm beden boyunun altıda biri.] ayağa verilecek ve bu da onyedide bir [1/17] oranında genişletilecektir. Bu alanı, işin tabiatı gereği dikdörtgen olması gereken bir dörtgenin içine [Not: Özgün metinde: "quadrilaterum"; dört kenarlı bir şekil, bu durumda bir dikdörtgen.] almalısınız. Üst kısmın daha uzun olduğu kenara a harfini, buna karşılık gelen alt ve daha uzun kısma ise b harfini vereceksiniz. Daha kısa kenarlardan ilkini, yani ayak parmaklarının baktığı sağ tarafı c harfiyle, topuğun yanındaki arka tarafı ise d harfiyle işaretleyin. Bu dörtgenin içine ayak öyle çizilmelidir ki, düz basıldığında ve yere bastırıldığında şeklin tüm kenarlarına değsin. Önce bu dörtgenin c ile d arasındaki uzunluğunu, ilki e olacak şekilde, e ve f adlı iki çizgiyle üç eşit aralığa böleceksiniz. Bu noktada dikkat edilmelidir ki, harf işaretleri rastgele yerleştirilmiş gibi görünse de, adları önce anılanlar her zaman öncelikli kabul edilmelidir. Böylece bu aralıklar düzenlendiğinde, c ile e arasındaki ilk aralığa ayak parmaklarını yerleştireceksiniz. e ile f arasındaki orta aralığa, yayılmış ayağın parmaklar ile ayak bilekleri arasında kalan, kemiklerin ve sinirlerin bulunduğu kısmını yerleştirin. Son aralığa ise topuğu ve bacağın ayakla olan eklemini koyun.

Daha sonra d çizgisini g, h, i, k, l, m olmak üzere altı noktayla yedi eşit aralığa bölecek ve g noktasından c çizgisine düz bir çizgi çekeceksiniz. Bu çizgi diğerine nerede değerse, oraya n işaretini yazın. Dik f çizgisini tam olarak kestiği yere ise o yazın. Ardından l ile m arasındaki aralığı ortasından p noktasıyla ikiye bölün, bu noktadan dik f çizgisine paralel bir çizgi çekilecektir; f çizgisine nerede değerse, oraya q harfini koyun. Ve oradan, hemen f çizgisine doğru eğik bir çizgi çekeceksiniz. Ardından, e kenarının tam ortasına, a ile b arasına r noktasını yerleştireceksiniz ve hemen r ile b arasındaki aralığı s ve t adlı iki noktayla üç eşit aralığa böleceksiniz. Daha sonra b ile e arasındaki aralığı v ve x adlı iki noktayla üç eşit aralığa böleceksiniz. e ile f arasını da y ve z adlı iki çizgiyle üç eşit aralığa bölün. Dahası, f ile d arasını s ve t adlı iki noktayla üç eşit aralığa bölün. Hemen ardından, g çizgisinin e çizgisini kestiğini gördüğünüz yere s işaretini verin. Bundan sonra h noktasından f çizgisine enlemesine bir çizgi çekin. Nereye değerse oraya bir j işareti verin.

Daha sonra r ile s arasını 1 ve 2 adlı iki noktayla üç eşit aralığa bölün. y ile e arasını da 1 ve 2 adlı iki noktayla üç eşit aralığa bölün. Ardından s ile d arasını 1, 2, 3, 4 olmak üzere dört noktayla beş eşit aralığa bölün. 3 noktasından enlemesine uzanan h a j çizgisine bir dikme indirin ve oraya b j işaretini koyun. Bu noktada bilinmelidir ki, bizim bu hesabımıza göre, daha kısa olan çizgilerin tüm işaretleri enlemesine a çizgisi üzerine yazılmış olarak bulunur. Buradan birkaç eğik çizgi de türetilir, biri e ile n arasındadır [Not: Özgün metinde: "diagonios"; karşı köşeleri birleştiren çizgi, köşegen.]. Benzer şekilde biri r ile k arasındadır. Benzer şekilde biri 2 noktasından (r ile s arasındaki) y noktasına uzanır. Benzer şekilde biri t ile z arasındadır. Benzer şekilde biri b ile o arasındadır ki bu da bir köşegendir. Benzer şekilde biri v a j arasındadır.

Daha sonra st noktasından eğik f ile q çizgisine düz bir çizgi çekeceksiniz; nereye değerse oraya e i işareti verin. Ardından bir pergelin bir ayağını k noktasına sabitleyecek, diğer ayağını ise n noktasına uzatacaksınız. Böylece, söylendiği gibi bir ayağı k noktasında sabitken, pergeli eğik r ile k çizgisine doğru aşağıya döndüreceksiniz. Ve pergelin o ayağını hâlâ sabit tutarak, onu eğik t ile z çizgisinden eğik b ile o çizgisine doğru daha da döndüreceksiniz. Dahası, pergelin bir ayağı aynı yerde sabitken, diğerini y ile e arasındaki b çizgisi üzerindeki 2 noktasına değecek şekilde hafifçe oynatacak ve oradan eğik b ile o çizgisine doğru tam karşıya döndüreceksiniz. Ardından, pergelin o bir ayağını yine k noktasında sabit bırakacaksınız, ancak diğer ayağın r noktasına değmesi için pergeli hafifçe açacak ve oradan eğik t ile z çizgisine doğru aşağıya döndüreceksiniz. Bu eğri çizgilerle ayak parmakları ve bunların uçları işaretlenecektir. Bunlardan en alttaki eklemler ve ayakla olan bağlantılar şu şekilde düzenlenecektir, eğik b ile o ve v a j çizgilerinin tam ortasında, e çizgisi üzerine bir nokta koyacaksınız. Ve tam o yere, en küçük parmağa en yakın olan parmağın alt eklemini yerleştireceksiniz. Daha sonra pergelin bir ayağını z noktasına, diğer ayağını ise e çizgisi üzerinde az önce konulan o noktaya sabitleyeceksiniz. Bir ayağı z noktasında sabitken, bu ayağı enlemesine uzanan g ile n çizgisine doğru nereye kadar...

[s. 72] Pergelin dönen ayağının değdiği yer [Not: Yazar, bir çizim ızgarası üzerinde noktaları işaretlemek için pergel kullanımını tarif etmektedir.], ayak başparmağının alt ekleminin yeri olacaktır. Ardından, bu şekilde yukarı doğru çizilen eğri çizgi üzerine, G. η. l. 3. b. o. eğik çizgileri arasına iki orta nokta yerleştireceksiniz. Tam o yere, orta parmağın ve başparmağın yanındaki parmağın en alt eklemlerini yerleştireceksiniz. Bunların yerlerinin çizimde küçük basık yuvarlaklarla gösterildiğini göreceksiniz. Küçük parmağın en alt eklemini ise, enlemesine b. çizgisi ile eğik v. a. i. çizgisinin tam ortasında, e. çizgisinin üzerine konulan bir nokta ile işaretleyeceksiniz.

İki eklemi bulunan ayak başparmağına gelince, ilk kısmının bir miktar uzun olduğunu fark edeceksiniz. Ortadaki üç parmağı eklemleri arasındaki boşluklara göre öyle böleceksiniz ki, her birinin en alt boğumu uzunlukça diğer ikisine eşit olsun. Dahası, bu boşlukların toplam uzunluğu, tırnakların altındaki o etli çıkıntı sebebiyle, orta boşlukları dörtte bir [1/4] oranında aşacaktır. Küçük parmağın en alt ekleminin yakınına oldukça kalın bir nasır [Not: özgün metinde: "callum"; etli bir yastıkçık veya sertleşmiş deri] yerleştirecek ve bunun sınırını ρ. çizgisinde belirleyeceksiniz. Ayrıca bu parmağın alt kısmını diğerlerinden bir miktar daha uzun yapacaksınız. Parmakların tekil tırnaklarını, üzerinde oturdukları kısmın boşluğunun yarısından biraz daha kısa yapacaksınız. Bundan sonra, pergelin bir ayağını η. noktasına, diğerini ise e. çizgisi üzerindeki küçük parmağın en alt eklem noktasının biraz üzerine koyacaksınız. Oradan, pergeli yukarı doğru çevirerek, ayağın parmaklara ayrılmaya başladığı yeri küçük çizgilerle işaretleyeceksiniz.

Dahası, yarıkların [Not: Parmaklar arasındaki boşluklar.] biçimlerini ve çukurlarını biraz daha geriye çizeceksiniz. Bundan sonra, f. çizgisinin, ayağın bacakla birleştiği ve bugün dağ [Not: özgün metinde: "montem"; ayağın üst kısmı veya kavisli sırtı] dedikleri en yüksek kısmına değdiğini fark edeceksiniz. Bununla birlikte, kesitin veya kesiğin biçimi, yani bu kısımdaki düzlem, f. çizgisinin altından iki z. birimi kadar s. çizgisine doğru uzanacaktır. Son olarak, β. d. aralığını dört noktada üç eşit boşluğa böleceksiniz. 2. noktasından dik olarak düz bir çizgi çekeceksiniz; bu çizgi, topuğun yakınında, Yunanların [Not: özgün metinde: "tenonta"; Aşil tendonuna atıfta bulunuyor.] dediği ayak bileğinin arkasına değecektir.

Ve böylece, ayağın düzlemine yansıtılan duruşun kendileriyle tarif edildiği enine, paralel, dik, eğik, çapraz ve eğri çizgiler bu şekilde düzenlendiğinde, neticede figürü aşağıdaki tarzda ifade edeceksiniz.

Başparmağı, alt ekleminin dışarı taştığı gibi, e. çizgisinden eğik e. n. çizgisinin biraz üzerine kadar uzatacaksınız. Ardından, eğik e. n. çizgisinin biraz altına bükeceksiniz. Ve yine, üst ekleminin her iki yana taştığı yerde, onu tekrar yukarı, e. n. çizgisine doğru bükeceksiniz. Oradan itibaren, n. ile r. arasında daha önce işaretlenmiş olan kavisin içine alınıncaya dek düz çizeceksiniz. Sonra, tüm kısmı r. κ. çizgisi üzerinden ayağın parmaklara ayrıldığı noktaya kadar geriye çekeceksiniz.

Daha sonra, benzer bir biçimde, her bir parmağı kendilerine ayrılan kavislerin ve uzatılmış eğik çizgilerin içine alacaksınız. Bu noktada, düzgün hatlı bir ayakta, kimi çirkin bedenlerde sıklıkla görüldüğü üzere, başparmağın kusursuz bir şekilde dosdoğru uzanmadığını gözlemlemelisiniz. Bunun daha iyi anlaşılabilmesi için, çizimde parmakların konumlarını, güzelliğin ve eklemlerin mantığının gerektirdiğine göre az ya da çok bastırılabilecekleri o eğik çizgileri kullanarak tarif ettim. Böylece, başparmak ile yanındaki parmak arasında bir boşluk kaldığını, diğerlerinin ise küçük parmağa doğru meylettiğini ve küçük parmağın v. a. i. eğik çizgisi üzerinde onlara baskı yaptığını fark edeceksiniz. Küçük parmağı, en alt ekleminin durduğu e. noktasından ölçülmek üzere, b. çizgisinin üçte biri uzunluğunda yapacaksınız.

Birbirinden farklı olan münferit parmakların biçimlerini, eklem çıkıntılarını ve hiç kimsenin tek tek adlandıramayacağı diğer parçaların şekillerini gayretle öğrenmenizi ve derinlemesine düşünmenizi arzu ederim. Bu sebeple sizi, bu şeylerin hem ifade edilmesi gerektiği hem de edilebildiği çizime yönlendiriyorum. Bundan sonra, küçük parmağın altından ayağın arkasına doğru, dış kenarı b. η. açısına doğru yuvarlayacaksınız.

Bununla birlikte, ayağın iç hatlarını bilhassa y. çizgisine doğru kavis yaparak çizeceksiniz. Enine olanın arasında,

[s. 73] ...a. ve n. g. noktasında geri döndürülmüş ve f. çizgisine doğru iyice geriye uzatılmış, topuğa [Not: özgün metinde: "calcaneum"] kadar f. ile o. arasında içeriye doğru kavis yapmıştır. Topuğu buradan itibaren yuvarlamaya başlayacaksınız, ta ki d. çizgisine ve h. noktasına ulaşana kadar. Oradan, topuğun eşit olmayan kavisini eğik k. q. çizgisine kadar çizecek ve kavisi yukarı doğru s. t. çizgisi boyunca işaretleyeceksiniz. Fakat q. noktasından itibaren, bahsettiğim o noktaya, yani adeta küçük parmağın yanında y. b. konumunda bulunan çıkıntıya varıncaya dek ayağı biçimlendirmeye devam edeceksiniz. Çizimde ayak tabanının veya ayak izinin birtakım küçük noktalarla işaretlendiğini fark edeceksiniz. Şimdi, bacağın topukla birleştiği yerdeki ayağın "kesiğinde" ya da ayağın iki bilek kemiği arasında dışbükeyleştiği yerde, s. t. çizgisi üzerindeki boşluk yirmi altıda bir [1/26] parça olacaktır [Not: Dürer, ölçülerin toplam boy yüksekliğinin kesirleri olduğu bir sistem kullanır.]. Bileklerin altında ise otuz birde bir [1/31] olacaktır. Ve sözü edilen o kesitin biçimini f. çizgisinin ötesine, 3. çizgisine doğru üç adet 2. parça kadar uzatacaksınız. İç ayak bileğini [Not: özgün metinde: "talum"] bir miktar yassı, dıştakini ise bir miktar sivri yapacaksınız. Aynı şekilde, iç bilek topuktan dıştakine nazaran biraz daha uzakta olmalıdır. Böylece iç bilek ile dizin arkası arasında, topuğun veya Aşil tendonunun [Not: özgün metinde: "tenonta"; tendon anlamına gelen Yunanca bir terim] yakınında, topuk ile dış bilek arasındaki çukura kıyasla daha yassı ve daha uzun bir çukur bulunacaktır. Bundan sonra, görünümü daha zarif kılmak adına, f. çizgisinden 3. çizgisine kadar o ayağın üzerine belirgin bir nasır [Not: etli bir yastıkçık veya derinin kalınlaşması] işaretleyeceksiniz; ayrıca küçük parmağın nasırını da işaretleyecek, onu y. çizgisi boyunca y. ile 3. arasındaki yarı yola kadar geri çekeceksiniz. Bütün bunlar esnasında, görünümün çarpık çizgilerle bozulmamasına büyük bir özen göstermelisiniz.

Bunlar tamamlandığında, bütün bu yöntemimizin daha iyi anlaşılabilmesi için, düz bir düzlemde görünecekleri biçimde ayrı ayrı çizilmiş e. ve f. kesitlerini sunmayı ihmal etmedim. Zira bu iki kesiti tarif ettiğim tarzda, bütün bedenin tüm parçalarının kesitlerini [Not: özgün metinde: "caesuras"; bunlar uzvun belirli bir yükseklikteki kalınlığını ve biçimini gösteren enine kesitlerdir], ister düz ister eğik olsun, alacakları her biçimde çizebilirsiniz.

Şimdi, bundan sonra, düz bir yüzeyde duran ve sanki aşağı doğru bastırılmış gibi bir ayağı profil görünümü verecek şekilde inşa etmek üzereyken, bunu şu şekilde yapacaksınız. Çizimde yaptığımı göreceğiniz gibi, yirmi dörtte birlik bir boşluğun üzerinde konumu işaretleyeceksiniz. Buradan, c. e. y. 3. f. d. aktarma çizgilerine ve buna ait diğer çizgilere göre, önceki tarifteki benzer bir düzen ve tarzda, tarif edilen biçimden dışarıya doğru çizeceksiniz. Bu dikey olarak çizilmiş çizgileri iki enine çizgiyle çevreleyeceksiniz, böylece bir kenarı daha uzun dörtgen bir alan oluşturmuş olacaksınız; bunun uzunluğu ayağın önceki biçiminde tarif edildiği gibi, yüksekliği ise yirmi dörtte bir olacaktır. Bunun içinde, ayağın bu inşasını çizeceksiniz. Ardından, a. b. kenarını e. f. olmak üzere iki enine çizgiyle üç eşit aralığa böleceksiniz. Böylece o dikey çizgiler size ayağın tüm parçalarının uzunlamasına konumlarını gösterecektir, yani ayak parmaklarının uçları, ardından eklemler ve aralarındaki boşluklar ve son olarak tırnakların konumları. Son olarak, ayağın tamamının yüzeyini ve söylediğim gibi nasıl inşa edildiğini göreceksiniz, ayrıca kaval kemiğinin ya da bacağın topuğa bağlandığı kesitini göreceksiniz. Nitekim enine çizgiler size yüksekliği (ki bu bağlamda kalınlıktır) bu şekilde gösterecektir. Ayak tabanını ya da ayak izini b. çizgisine açıkça yerleştirin. Ardından, f. b. enine çizgileri arasındaki c. kenarını, 1. ve 2. noktalarıyla üç eşit aralığa bölün. Sonrasında, e. f. enine çizgileri arasındaki dikey e. çizgisini 1. 2. 3. noktalarıyla dört eşit aralığa bölün. Ayrıca, enine a. e. ile dikey 3. d. arasına başka bir enine çizgi çizin. Ve böylece, bu işaretlere göre, ayağın dış hatlarını çizin; ayak tarağını [Not: özgün metinde: "montem pedis", sözcük anlamıyla "ayağın dağı"] 3. noktasındaki dikey e. çizgisine kadar uzatmak üzere a. f. açısından başlayın. Buradan, ayak başparmağının alt ekleminin o çıkıntısını enine f. çizgisine doğru döndüreceksiniz. Ve biraz daha aşağıda, f. noktası yakınında, ayak başparmağını bitireceksiniz. Ancak küçük parmağın alt eklemini ve çıkıntısını yukarıya, f. ile b. arasındaki boşluğun dördüncü kısmına doğru çizeceksiniz. Kalan parmaklara gelince, onları düzgün bir şekilde çizmeye dikkat edeceksiniz, öyle ki sırayla, her biri daha uzun oldukça, öncekilerin kalınlığı onları aşsın ve küçük parmağın ucu iyice incelsin. Gerçekten de, bu parmağın alt ekleminin etrafındaki çıkıntıyı ve "sapmayı" y. çizgisinin gerisine doğru çizeceksiniz. Şimdi, ayağın diğer belirgin nasırlı kısmına gelince, enine çizginin yukarısında...

[s. 74] ...e.'ye ulaştıracaksınız. Aşağıda ise, gerçekten de f. ve b. enine çizgileri arasında belirlenmiş üç boşluktan ilkine doğru. Parmaklara baktığı yerde, f. enine çizgisi ile z. düz çizgisinin köşesine değmelidir. Topuğa [Not: özgün metinde: "calcaneum"] doğru ise, e. f. enine çizgisi içindeki s. t. düz çizgisini aşmalıdır. Bundan sonra, topuğu f. enine çizgisi üzerinde d. dikey çizgisine değecek şekilde yuvarlayacaksınız. Ve yukarıda, z. noktasından enine e. çizgisi üzerine inen çizginin, enine a. çizgisi üzerindeki β ile d. arasında oluşturduğu açıya ulaştıracaksınız. Oradan bacağın kirişini [Not: özgün metinde: "neruum tibiæ seu tenonta"; "tenonta" kiriş, bilhassa Aşil tendonu için Yunanca kökenli bir terimdir] yukarı doğru çizeceksiniz. Dış ayak bileğini [Not: özgün metinde: "talum exteriorem", yani görünür olanı], a. ve e. enine çizgilerinin tam ortasında yer alan enine çizginin biraz altındaki β noktasından çizeceksiniz. Ve doğrusu, ayak tarağının [Not: özgün metinde: "pedis montem"; sözcük anlamıyla "ayağın dağı"] ve ayak bileğinin üzerinde genişlik ya da kalınlık yirmi dörtte bir parça olacaktır [Not: Dürer'in oranları toplam beden boyunun kesirleri olarak ifade edilir.]. Ve kaval kemiği [Not: özgün metinde: "tibia"], f. dikey çizgisinden her iki tarafta yukarıya doğru tarif edilecektir. Ayaktaki ve ayak bileğinin altındaki topuğun biçimini enine e. çizgisinden ileriye ve aşağıya doğru uzatacaksınız.

Bunun sonucunda, ayağın arkadan görünümünün [Not: özgün metinde: "auersi pedis"; bakandan öteye dönük ayak] tarifini de sunacağız. Burada o da, tıpkı genişliği gibi, ayağın yüksekliğine ya da kalınlığına denk gelen bir dikdörtgen [Not: özgün metinde: "quadrilaterum"] içine alınacaktır; aktarma çizgilerine göre, ayağın tüm parçalarının ayırt edilebileceği ve açıklanabileceği çizgiler ve noktalar eklenecektir. Ancak bu düzende ayak bileklerinin farklı konumları korunacaktır, çünkü içteki daha yüksek, dıştaki ise daha alçak olacaktır. Ayak bileklerinden geçen ayak tarağındaki genişliği yirmi altıda bir parça, a. ve e. enine çizgileri arasındaki orta çizgiden geçen kısmı ise otuz birde bir parça yapacaksınız. Doğrusu, ayak bileklerinin üzerindeki kaval kemiğini otuz dörtte bir parçaya böleceksiniz.

Benzer bir yöntemle, ayağın önden görünümünü [Not: özgün metinde: "aduersum pedem"] de ifade edebileceksiniz. Bütün bunları, talimatlarımızda yer aldıkları gibi, bu konuları bilmek isteyenlerin gözleri önüne, talimatların üzerine bir nebze ışık tutulsun diye tüm hatlarıyla resmedilmiş olarak sermeye gayret ettik. Zira örneklerin anlayışı ne kadar büyük ölçüde eğitebileceği iyi bilinir ve kabul görür.

[s. 75] Ayağın yöntemini de açıkladıktan sonra, aşağıdaki bölümlerde kadın başını [Not: özgünü: "caput muliebre"] yukarıda yaptığımdan daha kesin bir biçimde tarif edeceğim. Daha önce erkek başının incelikli incelemesinde izlediğim yolun aynısını takip edeceğim. Resimlerinizde kadın başını boyun sekizde biri [Not: Dürer’in ölçü sistemi, bedenin toplam boyunu "1" birimi olarak kabul eder. Dolayısıyla "sekizde bir", toplam beden boyunun 1/8'i anlamına gelir.] yapmanızı başka bir yerde size bildirdiğimiz gibi, şimdi de öyle yapacaksınız ve bu kesin ölçümde, miktarı erkek başının kusursuz usulüne uyarlayacaksınız. Bütün mesele şu şekilde icra edilecektir.

Bir aktarma aletinin yardımıyla üç dörtgen [Not: dört kenarlı şekiller] düzenleyeceksiniz. Bunların her birinin yüksekliği sekizde bir olacaktır. İlki aynı zamanda benzer bir genişliğe sahip olacak ve böylece bir kare meydana getirecektir. Kalan ikisinin her birinin genişliğini ise onda bir yapacaksınız. Kare olanı, başın profil görünümüne [Not: özgünü: "obliquo capiti"; harfiyen "eğik" ya da "meyilli" baş] tahsis edilecektir. Kalan ikisinden biri önden görünüme [Not: özgünü: "adverso"], diğeri ise arkadan görünüme [Not: özgünü: "averso"] ayrılacaktır. İki kenarı harflerle işaretleyeceksiniz, nitekim burnun ve ağzın baktığı sağ kenarı a. harfiyle, sol kenarı ise b. harfiyle imleyeceksiniz. Ardından, a. ile b. arasındaki diğer dikey çizgilerle, başın bütün genişliğini, yahut söylediğimiz gibi derinliğini ayırt edecek, önden başlayıp arkaya doğru çekilen tüm kısımları işaretleyeceksiniz. Bunların her birini kendilerine tahsis edilen işaretlerle imleyeceksiniz, ancak ölçüm sayıları, toplam resim uzunluğunun kesirleri olacaktır.

Bu bakımdan, a.'dan sonraki ilk c. çizgisini seksen birimlik bir aralığa yerleştireceksiniz. Bu, alnın yukarıda saç köklerinin bulunduğu yere temas ettiği kısımdır; burnun üzerinde birleşmemesi gereken kaşların dış kenarları da buraya temas edecektir. Üst dudak da aynı yere değecektir. Ardından, a.'dan altmış dörtte bir mesafeye bir diğer d. çizgisini yerleştireceksiniz; gözkapaklarının dış kenarları bu çizgiye temas etsin. Keza alt dudak ve keza çenenin ucu da öyle. Ardından, a.'dan elli altıda bir mesafeye başka bir e. çizgisi yerleştireceksiniz. Gözkapaklarının üzerindeki çukur, tıpkı gözbebeğinin kenarı, burun deliklerinin en içteki çıkıntısı, yanağın köşesi ve filtrum [Not: özgünü: "nympham"; Dürer bu terimi burun ile üst dudak arasındaki dikey oluk için kullanır] dediğimiz yer gibi buraya temas edecektir.

Ardından, a.'dan kırkta bir mesafeye başka bir f. çizgisi yerleştireceksiniz; şakakların yanındaki göz pınarları buraya temas edecektir. Ardından, a.'dan otuz ikide bir mesafeye bir diğer g. çizgisini koyacaksınız; şakakların yakınındaki iç kaşlar ve çene altındaki çukurlar buraya temas edecektir. Ardından, a.'dan yirmi ikide bir mesafeye bir h. çizgisi yerleştireceksiniz; boynun kenarı buraya temas edecektir. Ardından, a.'dan onda dört [? ondörtte bir] mesafeye bir i. çizgisi yerleştireceksiniz; kulağın başlangıcı buraya temas edecektir. Ardından, a.'dan on birde bir mesafeye, kulağın dış kenarının ulaşacağı başka bir k. çizgisi yerleştireceksiniz, fakat kulak memesi bu çizgi ile i. arasında asılı kalacaktır. Ardından, a.'dan dokuzda bir mesafeye başka bir l. çizgisi koyacaksınız; başın tepesi [Not: özgünü: "vertex"] ile başın arkasının boyunla birleştiği yer buraya temas edecektir. Bu çizgiyi buradan aşağıya doğru da uzatacaksınız. Son olarak, a.'dan on yedide iki mesafeye m. çizgisini yerleştireceksiniz; bu da boynun ortasının ucunu belirleyecektir.

Bütün dikey çizgiler çizilip onlara temas etmesi gereken kısımlar işaretlendikten sonra, neticede yüksekliği, yani başın yukarısını ve aşağısını ayırt edeceksiniz ki bu da paralel enine çizgilerle yapılacaktır.

Bunlardan ilki olan üst kenarı n. yapacaksınız; başın en üst noktası buraya temas edecektir. Alt kenardaki sonuncusunu ise y. yapacaksınız. Ardından, n.'nin seksen birim altına o. enine çizgisini çizeceksiniz; başın tepesi buraya değecektir. Ardından, n.'den otuzda bir mesafeye p. enine çizgisini çizeceksiniz; alnın üzerindeki saç çıkış yeri buraya temas edecektir. Ardından, n.'den on altıda bir mesafeye bir diğer q. çizgisini çizeceksiniz; gözkapaklarının üst kısımları buraya temas edecektir. Keza kulakların üst kısımları da öyle; kaşlar da ortalarında hafifçe yukarı doğru kıvrılarak bunun üzerine oturacaktır. Ardından, q. ile y.'nin tam ortasına başka bir t. çizgisi çizeceksiniz; burnun alt kısmı buraya temas edecek ve boynun başın arkasıyla birleştiği yer de bunun üzerine düşecektir. Ardından, q. ile t. arasındaki eşit bölünmüş boşluğun en üstteki üçte birinin kesileceği bir r. çizgisi çizeceksiniz; alt gözkapakları veya yanaklar buraya temas edecektir. Fakat gözün her iki köşesini ve gözbebeğini q. ile r.'nin tam ortasına yerleştireceksiniz. Ardından, en alttaki dörtte bir kısmın kesileceği bir s. çizgisi çizeceksiniz...

[s. 76] .q. ve .t. çizgileri arasındaki eşit bölünmüş boşlukta, burun deliklerinin en yüksek noktaları ve kulağın alt kısmı bu çizgilere temas edecektir. Ardından, .t. ile .r. arasındaki boşluğu .y. çizgisiyle ortadan ikiye bölün; çenenin üst kısmı bu çizgiye ulaşacaktır. Sonra, .t. ve .r.'yi .v. çizgisiyle ortadan tekrar bölün, bu çizgi yanağın merkezinden geçecektir. Ardından, .t.v. aralığını üç eşit parçaya bölün, en alt kısıma üst dudağı yerleştireceksiniz. Diğer iki parçaya, sözünü ettiğimiz, burun altındaki o oluğu çizeceksiniz ki bunun Greklerce filtrum [Not: özgünü: "philtrum"; burun tabanı ile üst dudak arasındaki dikey oluk.] diye adlandırıldığını görürsünüz. Keza .v.r.'yi iki parçaya bölün; üsttekine alt dudağı, alttakine ise dudak ile çene arasındaki nimf [Not: özgünü: "nympham"; burada labiyomental oluğa atıfta bulunan eski bir anatomik terim.] adı verilen küçük çukurluğu dahil edin.

Bundan sonra, .c.p. çizgilerinin oluşturduğu açıdan .a.y. açısına doğru köşegen bir çizgi çizeceksin; .p.q. aralığında alın bu çizgiyi kesecek, burun ise .q.t. aralığında bu çizginin altına inecektir.

Bu işler tamamlandığında, belirlenmiş bir sonraki dörtgene [Not: dört kenarlı bir şekil] geçecek ve aktarma aletini kullanarak onu da aynı şekilde enine çizgilerle işaretleyeceksin. İki uzun kenardan birini a. harfiyle, diğerini ise b. harfiyle işaretle. Ardından, a. ile b. arasındaki tüm boşluğu on eşit aralığa böleceğin dokuz dikey çizgi çiz. Bunlar aynı sayıda harfle ayırt edilecektir, yani d.e.f.g.h.i.k.l.m. Sonra, her birinin ortasından geçen iki çizgi, .c. ve .n. çizerek .a.d. ve .m.b. aralıklarını böl.

Böylece yüzün tüm kısımları düzenlenip belirlendikten sonra, hazırlanan dörtgenlerin içinde şekli ifade edeceksin. Ancak erkek tasvirleri için kullanılan çizgilerden daha ince, daha yumuşak ve daha az sert çizgiler kullanmalısın [Not: Dürer, kadınsı hatların daha kaba "erkeksi" oranlardan ayırt edilmesi için daha narin çizgilerle verilmesini önerir.]. İlk olarak profil başı [Not: özgün metin: "obliquum caput"], tepesi dikey .J. çizgisi yakınında enine .n. çizgisine değecek ve başın arkası .p.q. aralığında .b. kenarına yaslanacak şekilde çiz. Sonra tepesini, alnını, burnunu, yanağını, çenesini, çene kemiğini, kulaklarını, gözlerini ve açık alnı, her birini daha önce belirtilen yerine çiz. Boynu, figürün on dörtte biri [Not: Toplam vücut boyunun bir ölçüsü.] olarak ekleyeceksin.

Ardından, karşıdan bakan başı da [Not: özgün metin: "aduersum caput"] tepesi orta .n. çizgisine değecek şekilde biçimlendireceksin. Şakaklar .a. ve .b. kenarlarına inmeli, .p.q. aralığında her iki taraftan bu kenarlara bitişmelidir. Bundan sonra çene kemiklerinin yuvarlaklığı, dikey .c. ve .n. çizgilerinden enine .r. çizgisine doğru çizilecek ve çenede birleşecektir. Her iki kulak da .a.e. ve .n.b. çizgileri ile enine .q.s. çizgileri arasında ifade edilmelidir. Fakat kulakların en alt kısımları, burada .e. çizgisinin, orada ise .n. çizgisinin ötesine geçerek hafifçe aşağıya doğru uzanmalıdır. Sonra boyun, kulaklardan alt .y. kenarına doğru indirilmeli ve orada genişliği on beşte bir olmalıdır. Bundan sonra alın, dikey .a.e. ve .n.b. çizgileri ile enine .p.q. çizgileri arasında her iki tarafa doğru açılsın. Saç kökleri, .h.p. açısından yukarıya doğru her iki tarafta enine .p.o. çizgilerinin ortasına kadar çizilmelidir. Gözler, köşeleri .e.g. ve .i.l. çizgileriyle belirlenecek şekilde yerleştirilmelidir. .f.k. aralığındaki kaşlar, orta enine .q. çizgisini kesmeli ve her iki yanda dikey .d.e. ve .l.m. çizgileri içinde şakakların yakınında son bulmalıdır. Ardından burun çizilecektir, ancak burun deliklerinin her iki yanda dışa doğru uzanan "tüpleri", her iki tarafta dikey .g.i. çizgileri tarafından sınırlandırılmalıdır; yanak köşeleri de bunlara iyice yaklaşacaktır.

Bundan sonra, karşıdan bakan başın çizildiği dörtgene benzeyen geriye kalan dörtgende, arkadan bakan başın [Not: özgün metin: "capitis auersi"] figürünü ve biçimini yerleştireceksin. Böylece nihayet, her bir münferit yüksekliğin yüzeylerini bulmak için, yukarıda erkek başının ele alınışında sana gösterdiğimiz yolun tamamen aynısını izleyerek düzlem üzerine yapılan o izdüşüme geçeceksin.

Bütün bunları örneklerde öyle bir özen ve dikkatle sunmaya gayret ettim ki, kişi bütünüyle ahmak olmadığı takdirde, yazılı talimatlar olmadan dahi kolayca anlaşılabileceklerine inanıyorum.

Ayrıca, kadın başını kısaltımla çizerken [Not: özgün metin: "exaltando"; baş eğildiğinde veya kaldırıldığında ortaya çıkan perspektif görünüme atıfta bulunur.], erkek için yukarıda gösterilen yöntemin aynısını uygula, ancak bu cinsin tüm hatlarının daha az heybetli görünmesi gerektiğinden bunu ölçülü kıl.

[s. 77] Her iki cinsin yetişkin bedenlerine ait bu tasvirlere, şimdi körpe bir bedenin, yani sütçağındaki bir bedenin tarifini ekleyeceğim. Bunun yöntemi de yukarıda anlatılanlara benzer olacaktır. Zira daha önce gösterdiğim gibi, burada da üç uzunluk çizgisiyle üç figür sunulmalıdır: biri profil [Not: özgün metin: "formæ obliquæ"; yandan görünüş] biçim için, diğeri karşıdan bakan [Not: özgün metin: "aduersæ"] görünüş için ve üçüncüsü arkadan bakan [Not: özgün metin: "auersæ"] görünüş için.

Bunların üstüne ve altına iki enine [Not: yatay] çizgi yerleştirilecek, bunlardan üstteki .a., alttaki ise .z. ile işaretlenecektir. Böylece, küçük bedenin yükseklikleri de sırasıyla enine çizgilerle şu şekilde ayırt edilecektir:

Önerilen uzunluk çizgileri, başın tepesi .a.'da ve ayak tabanı .z.'de olacak şekilde, küçük bedenin başın tepesinden tabanın altına kadar olan boşluğunu kapladığından, önce başın tepesinden, sinciput [Not: özgün metin: "sinciput"; kafatasının ön ve üst kısmı] dediğimiz kısımdan itibaren 4'te 1 [Not: Dürer'in sistemi genellikle toplam boyun belirli birimlere bölündüğü "parçalar"ı kullanır.] ölçmelisin. Oraya enine bir .b. çizgisi çizeceksin; bu çizgi, boynun alt kısmını boğaz vasıtasıyla baştan ayıracaktır.

Bu aralığı, başın içine sığdırıldığı bir karenin içine alacaksın; diğer ölçülere geçmeden önce bu kareyi tüm kısımlarıyla daha kesin bir şekilde tarif etmeye karar verdim. Bu karenin dikey kenarı, yani burnun baktığı taraf yahut ön tarafı aynı şekilde .a. olsun, diğer veya arka tarafı ise .b. olsun.

Önceki resimlerde de tarif ettiğimiz üzere, enine çizgileri işaretleyerek kısımların yüksekliklerini arayacaksın. .a. noktasından itibaren 24 [birim mesafede] bir başka enine çizgi çekeceksin; bu çizgi alnın en tepesine ve kenarına değecektir. Hemen ardından, .a. noktasından itibaren 16 [birim mesafede] bir enine .e. çizgisi çekilecektir; bu çizgi başın tepesinden geçecektir. Bundan sonra, çenenin altına ve artkafanın [Not: özgün metinde: "occipitij"; başın arkası] boyunla birleştiği yere değecek olan başka bir enine .d. çizgisini 6 [birim mesafede] çekeceksin. Bu çizgide kürek kemiklerinin [Not: özgün metinde: "scapulæ"] üst kısımları da kabaracaktır. Zira boynun kavisinde, onu eğri çizgilerle gösterdiğinde durum böyle olur...

[s. 78] ...böylece hiçbir hata meydana gelmez. Bundan sonra, iki nokta yardımıyla .a.b. kenarını üç eşit aralığa böleceksin. Bunların en alttakini .e. çizgisiyle keseceksin, bunun üzerine çene altındaki küçük et kıvrımı [Not: özgün metinde: "palearculum"; harfi harfine "gerdan", burada bir bebeğin çene altı gerdanına işaret etmektedir] oturacaktır; böylelikle bu küçük bedenlerin son derece kısa boyunlarının nasıl tarif edildiğini görürsün. Ayrıca, .a.b. çizgisini .f. çizgisiyle ortasından böleceksin. Kaşların uçları bunun üzerine oturacak ve ortada hafifçe üzerine yükselecektir. Bu aynı çizgi kulakların üst kısımlarına değecektir. Bu çizgide başın arkası [Not: özgün metinde: "occipitium"] .b. kenarına doğru kavis yapacaktır.

Bundan başka, .f. d. [Not: muhtemelen şemadaki bir koordinat referansı] aralığını ortasından .g. çizgisiyle böl; burun deliklerinin altı ve kulak memesinin altı buna değecektir. Ayrıca .f.g. aralığını .h. ve .i. olmak üzere iki çizgiyle üç eşit aralığa böl. Bunların üstteki olanı, yani .h., gözbebeğinden ve her iki köşesinden geçecektir. Gözün tamamı .f. ve .i. yatay çizgileri arasında kalır ve .i. çizgisinin kendisi burun deliklerinin üzerindeki çıkıntılı kısımlara [Not: burun kanatları] değecektir. Kulağın alt kısmı .i. ile .g. arasında yer alacaktır.

Daha sonra, .g. d. aralığını dört yatay çizgiyle beş eşit parçaya böl: .k. l. m. n. Bu çizgilerden .k. üst dudağa değecek, .l. ise yanaktan geçecektir. Ardından, .l. ile .m. arasındaki mesafeyi ortasından böl; bu noktanın üzerine alt dudağı yerleştireceksin ve bunun altına, .m. çizgisine kadar uzanacak şekilde, o küçük vadi, yani [Not: burada dikey oluk veya çukur için kullanılan bir terim, muhtemelen filtrum veya çene üzerindeki çukurluk] çizilecektir. Ayrıca, .l. çizgisinde başın arkası kendine has bir biçimde kavis yapacaktır ki bunu çizimde daha açık göreceksin. .n. çizgisi çenenin ortasından, o küçük çukurun [Not: gamze] görüldüğü yerden, aynı zamanda çene kemiklerinin altından ve yükselen boğazdan geçecektir.

Daha sonra, bu yatay çizgilerden geçecek şekilde, tüm kısımların genişliğini ya da söylediğim gibi derinliğini gösteren dikey çizgiler şu şekilde çekilecektir: .a. b. kenarlarının ortasına dikey .c. çizgisini çizeceksin. Bu çizgi kulağın tabanından geçecek ve bedenin gövdesinin ortasında duracaktır. Ardından, .a. ile .c. arasına başka bir çizgi, .d. çizgisini çek. Bu, kaşın ucundan ve alnın yanındaki şakaktan geçerek boynun başlangıcını belirleyene dek aşağı inecektir.

Bundan sonra, .a. d. aralığını dört çizgiyle beş eşit parçaya böl: .e. f. g. h. Çizgi .e. üst dudağa ve burnun kemerinin hafifçe basık görüldüğü kısmına değecektir. Çizgi .f. kaşların dış kenarlarına, burun ucuna, yanakların ağza yakın olan "küçük ayına" [Not: elmacık kemiğinin kavisi] ve çenenin üzerindeki, adını andığımız o oluğa değecektir. Çizgi .g. alnın üzerindeki saçlara, gözkapaklarının çukuruna, gözbebeğine ve çenenin en alttaki en iç kısmına düşecektir. Çizgi .h. şakaklara yakın olan göz pınarına değecektir. Fakat diğer merkez .g. ile .f. arasında olacaktır.

Bundan sonra, .a. e. aralığını ortasından .i. çizgisiyle böl; bu çizgi, burnun hafifçe taşacağı alın kenarına değecektir. Bundan sonra, .e. f. aralığını başka bir dikey çizgiyle, .l. [Not: muhtemelen ikincil bir koordinat] ile ortasından böl; alt dudağın kenarına ve çeneye değecektir. Bundan sonra, .a. noktasından yirmide üçlük bir mesafede .k. çizgisini belirle; burası kulağın bittiği yerdir. Fakat kulak memesinin altı, .c. ile .k. arasındaki boşluğun diğer kısmında, özellikle .c. noktasına en yakın olan kısımda tarif edilecektir. Ayrıca, .a. noktasından beşte birlik bir mesafeye .l. çizgisini yerleştir. Bu, başın arkasının alt kısmına, geriye çekilen boyunla birleştiği yere ulaşacaktır. Boynun kendisi .k. ile .l. arasındaki mesafenin ortasında son bulacaktır. Son olarak, .l. b. aralığını üç noktayla dört eşit parçaya böl, bunlardan üçüncüsü başın tepesini belirtecektir.

Böylece, yüksekliklerin ve genişliklerin belirlenmiş karesi içinde başın tüm kısımlarını işaretledikten sonra, bunları çizimle ifade etmeden evvel, bu küçük boylu figürün kalan kısımlarının ölçülerini ortaya koyacağım ve önden ile arkadan görünüşleriyle devam edeceğim.

[s. 79] Uyluğun tepesi (yahut kalça) ile ayak tabanı arasında dizin ortasını işaretleyeceksin. Dizin ortasından en alttaki iç ayak bileklerine kadar 36'da bir [parça] olsun [Not: Bu sayılar, kusursuz simetriyi sağlamak amacıyla sanatçı tarafından kullanılan çizim ızgarasındaki belirli birimleri veya koordinatları ifade eder.]. Aynı şekilde, oradan baldırın en alt kısmına kadar 9'da bir [parça]. Ayak tabanından yukarıya doğru, 20'de bir [parça], ayaktaki "dağ"ın [Not: özgün metin: "montis"; ayak tarağına veya ayak kemerine atıfta bulunmaktadır] yeri olsun. Kol ise şöyle tarif edilir:

Omuzdan dirsek eklemine kadar 11'de iki [parça] çizilsin. Dirsek ekleminden parmak uçlarına kadar 4'te bir [parça]. Fakat buradan geriye, el bileği eklemine kadar 9'da bir [parça].

Aşağıdakiler, eğik suretin [Not: yandan veya profilden görünen figür] genişliği boyunca kalınlığı temsil eden kısımlara dair işaretlerdir.

Omuzlar boyunca 15'te iki [parça] olsun. Göğsün tepesi boyunca 6'da bir [parça] olsun. Meme uçları boyunca 11'de iki [parça]. Bunların altı boyunca 11'de bir [parça] ve 12'de bir [parça]. Kuşandığımız böğürler [Not: bel] boyunca 6'da bir [parça]. Göbek boyunca 11'de iki [parça]. Kalçaların kavisi boyunca 10'da bir [parça] ve 11'de bir [parça]. Uyluğun tepesi boyunca 9'da bir [parça] ve 10'da bir [parça]. Alt karın ve kalçalar boyunca 5'te bir [parça]. Dış hayalar boyunca 6'da bir [parça].

Uyluğun kendi kalınlığı, hemen kalçaların altında 7'de bir [parça] ve biraz daha aşağıda 14'te bir [parça] ile 15'te bir [parça] olacaktır. Dizin üstünde 8'de bir [parça] olacaktır. Dizin ortası boyunca 10'da bir [parça]. Dizin altında 11'de bir [parça]. Baldırın ortası boyunca 10'da bir [parça]. Alt baldır boyunca 12'de bir [parça]. Ayağın dağının üstünde 16'da bir [parça]. Topuğun uzunluğu ise 13 ve 14'te bir [parça] olacaktır.

Fakat eğik kolun kısımları şöyle genişletilecektir: Omuzlar boyunca 10'da bir [parça] olsun. Koltuk altının altında 12'de bir [parça]. Dirsek eklemi boyunca 16'da bir [parça]. Ekleme en yakın önkol boyunca 15'te bir [parça]. Biraz daha ötede 18'de bir [parça]. Elin biraz üzerinde 23'te bir [parça]. Fakat ayâ, 21'de bir [parça] kalınlığa ulaşacaktır.

Böylece eğik bedenin tüm kısımları işaretlendikten sonra, önden bakan suretin konumuna geçeceksin. Bir aktarma aleti vasıtasıyla eğik bedenden gelen tüm uzunluk çizgilerini ona aktaracaksın. Ve böylece, sırasıyla genişlikleri de inceleyeceksin. Ve ilk olarak, burada da bir dörtgen [Not: dört kenarlı bir ızgara] teşkil ederek başı daha kesin bir şekilde takip edeceksin; bu dörtgen artık bir kare olmaktan çıkacaktır, zira genişlik 9'da iki [parça] olacak ve dolayısıyla uzunluktan biraz daha kısa kalacaktır. Bu dörtgen genişliğinin kenarları, yani dikey çizgiler, p. ve b. harfleriyle işaretlensin. Ardından bunu ortasından, tepeden, burundan, yanaktan ve çeneden geçecek olan c. dikey çizgisiyle böleceksin.

Daha sonra a. c. ve c. b. aralıklarını iki çizgiyle, d. ve e. ile ortadan böleceksin. Bu iki çizgi, şakakların yakınındaki kaşların dış kenarlarını ve aynı şekilde boynu belirleyecektir. Ardından d. ve e. arasındaki boşluğu iki çizgiyle, f. ve g. ile üç eşit boşluğa böleceksin. Burnun yanındaki göz pınarları, burun deliklerinin dış çıkıntıları ve yanakların köşeleri bunlara ulaşacaktır; çene de bunlarla belirlenecektir.

Bundan sonra a. d. aralığını iki çizgiyle, h. ve i. ile üç eşit boşluğa böleceksin. Aynı şekilde e. b. aralığını da aynı sayıda çizgiyle, k. ve l. ile aynı sayıda eşit boşluğa böl. h. ve l. çizgileri, yüzün genişliğini enlemesine belirleyecektir. Kulaklar, üst kısımları her iki tarafta a. ve b.'ye doğru yönelecek şekilde yerleştirilecektir. Kulakların alt kısımları ise h. ve l.'nin içine doğru eğimli düşecektir. İki dikey çizgi olan i. ve k., yanakların "hilalciklerine" [Not: özgün metin: "lunulas malarum"; bir bebeğin yanaklarının yuvarlak, şişkin kısmı], yani şişkin görünen yanaklara temas edecektir. Bundan sonra hem a. h. aralığını hem de aynı şekilde l. b. aralığını dört nokta kullanarak beş eşit boşluğa böleceksin. Ve her iki tarafta a. ve b.'ye en yakın iki noktadan iki dikey çizgi, m. ve n. çizeceksin. Bunlar c. ve f. enine çizgileri arasında başın genişliğini belirleyecektir. Alın ise c. ve f. enine çizgileri arasında, her iki yanda h. ve l.'nin ötesine doğru açılacaktır. Kaşlar, her iki yanda i. ile d. ve e. ile k. arasında, f. enine çizgisinin altında son bulacaktır.

[s. 80] ... 5'te bir [parça] [Not: Önceki sayfadan devam etmektedir: "Dış hayalar boyunca, 5'te bir [parça]..."].

Böylece düzenlendikten ve bu dörtgen içindeki bütün kısımların kaydı tutulduktan sonra, bu küçük gövdenin [Not: özgün metinde: "corpusculi"; bu oranlar için model olarak kullanılan küçük figüre veya çocuğa atıfta bulunur] geri kalan genişliklerini tespit etmeye geçeceksin. Ve onu şu genişlikte yapacaksın:

Omuzlar boyunca: bir [parça] 4. Ve aynı yere omuz kemiklerini, birbirlerinden iki [parça] 9 uzaklıkta yerleştireceksin. Göğsün en yüksek kısmı boyunca genişlik iki [parça] 7 olacaktır. Koltuk altları arasında: bir [parça] 5. Meme uçları arasında: bir [parça] 7. Kuşandığımız bel boyunca [Not: bel]: bir [parça] 5. Göbek boyunca: dört [parça] 17. Kalçaların kavisi boyunca: aynı miktarda. Kalça boyunca: bir [parça] 15 ve üç [parça] 16. Ve aynı yerde kalça eklemleri [Not: özgün metinde: "coxendices"] birbirlerinden iki [parça] 11 uzaklıkta olacaktır. Karnın en alt kısmı boyunca: dört [parça] 15. En uçtaki erbezlerinin yakınında, uyluğun genişliği bir [parça] 15 ve bir [parça] 16 olacaktır. Dış kaba etler boyunca: bir [parça] 8. Uyluk yarığı boyunca: iki [parça] 17. Dizin üstünde: bir [parça] 19 ve bir [parça] 20. Dizin ortasından: bir [parça] 12. Dizin altında: bir [parça] 13. Baldırın ortasından: iki [parça] 23. Aşağı baldır boyunca: bir [parça] 16. Ayağın tepesinin [Not: ayak tarağı veya kubbesi] üzerindeki kaval kemiği boyunca: bir [parça] 19. Topuğun, en uç parmaklar boyunca genişliği ise iki [parça] 27 olacaktır.

Kol ise şu şekilde yerleştirilecektir: Koltuk altı altında, genişlik: bir [parça] 17. Dirsek kirişi boyunca: bir [parça] 16. Bunun altında: bir [parça] 14. El bileği boyunca [Not: bilek]: bir [parça] 20. Avuç ise şu genişlikte olsun: bir [parça] 13.

> Şimdi, bu türden küçük bir gövdenin toplam uzunluğu, ana gövdenin [Not: özgün metinde: "corporis materni"; harfiyen "anneye ait gövde", burada bu daha küçük ölçeğin türetildiği birincil veya yetişkin figüre atıfta bulunur] uzunluğunun üçte biri kadar olsun. Bu, tarif edildiği gibi ölçüldüğünde, uygun biçim buna bağlı olarak eğik [Not: yan/profil], önden ve ayrıca arkadan görünüşlerde ifade edilmelidir. Nitekim bunu yalnızca yazıyla değil, aynı zamanda aşağıya yerleştirilen ve hem omurganın kavisinin hem de diğer uzuvların konumlarının gösterildiği örneklerle biraz daha açık biçimde gösteriyoruz. Aksi halde, arkadan görünen küçük gövde, önden görünenle aynı dış çizgilere sahip olacaktır. Ancak koltuk altları arasındaki genişlik, bir [parça] 5'ten biraz daha yayvan olacaktır. Kaba etlerin yarığı [Not: özgün metinde: "rima podicis"] ise bir [parça] 9 tutacaktır. Topuk [Not: özgün metinde: "calcaneus"] bir [parça] 22 uzanacaktır.

[s. 81] G iii [Not: Basılı kitapta 'G' formasının üçüncü yaprağını gösteren forma işareti.]

Başın tepesi [Not: özgün metinde: "Sinciput"] Alın

Kaşlar

Burun

Çene Çene altındaki küçük kıvrım [Not: özgün metinde: "Palearculum"; harfiyen gerdan anlamına gelir, burada çene altı bölgesini belirtir] Köprücük kemikleri Omuzların tepesi Göğsün en yüksek kısmı Koltuk altları [Not: özgün metinde: "Alæ", harfiyen "kanatlar"] Meme uçları Meme uçlarının altı

Kuşandığımız bel [Not: bel] Göbek Kalçaların kavisi Uyluğun veya kalçanın en yüksek kısmı Karnın en alt kısmı Erkeklik uzvu [Not: özgün metinde: "Virgula", harfiyen "küçük çubuk"] Dış erbezleri Dış kaba etler

Dizin üstü Dizin ortası Dizin altı

Aşağı baldır

Ayağın en yüksek noktası [Not: ayak tarağı veya kubbesi]

Ayak tabanı

F F

[s. 82] 10

2

a b c h d f g h e k l m n

1 2 3 4

[Not: Aşağıdaki etiketler ve ölçüler, çocuğun önden görünüş figüründen aktarılmıştır. Dürer'in sisteminde bu kesirler toplam vücut boyunun parçalarını temsil eder.]

1/2 [Not: Bu, Dürer'in gözler hizasına yerleştirdiği baş ızgarasının yatay orta çizgisini gösterir.]

G [Not: 'G' muhtemelen ızgarada kullanılan belirli bir modüle veya ölçek birimine atıfta bulunur.] - 4

2/7 7 5

5 4/17 4/17

Δ [Not: Üçgen sembolü Dürer tarafından belirli anatomik sınır noktalarını veya genişlik ölçülerini belirtmek için kullanılır.] 2/11 1/15 Δ

[Not: Kol için ölçüler:] 17 16 14 20 13

[Not: Bacak için ölçüler:] 1/15 & 1/16 2/17 1/19 & 1/20 12 15 2/23 16 19

2/27

[Not: Aşağıdaki etiketler ve ölçüler, çocuğun arkadan görünüş figüründen aktarılmış olup omuzların, omurganın ve topukların oranlarını gösterir.]

5

9

H H [Not: Bu harfler muhtemelen arka görünüm için ölçüm ızgarasının dikey eksenlerine karşılık gelir.]

22

[s. 83] [Not: Bu sayfa Albrecht Dürer'in incelemesinin İkinci Kitabının başlangıcını işaret eder. Önceki bölüm bir çocuğun oranlarının kesirli bir ızgara kullanılarak incelenmesini tamamlarken, bu sayfa "ölçü çubuğu", "sayı", "bölüm" ve "kırıntı" için özel semboller içeren daha gelişmiş ve kesin, ondalık benzeri bir ölçüm sistemini tanıtır.]

G iiij [Not: Bu, ciltçilerin kitabı doğru sırada birleştirmesine yardımcı olmak için kullanılan bir matbaa forma işaretidir.]

Albrecht Dürer Bakışım Üzerine ikinci kitap.

İnsan vücudunun uzuvlarının ölçüleri üzerine olan bu ikinci kitap, önceki kitapta ele aldığımız konuyu işleyecek, fakat insan vücudundaki parçaların uygun boyutlarına ulaşmak için başka bir yol gösterecektir. Bu yöntem biraz daha incelikli olacak ve şu şekilde bir [Not: özgün metinde: "perticula"] ve onun çeşitli bölümlerini kullanarak ilerleyeceğiz.

Oluşturmak istediğin figürün toplam boyunun üçte biri uzunluğunda bir hazırlayacaksın. Talimatlarımızda bunun işaretini veya damgasını şöyle yaptık: ☧

Bunu on eşit aralığa böleceksin, bunlardan her birine bir [Not: özgün metinde: "numerus"] denecek ve şu işaretle belirtilecektir: Ƹ

Ardından, bahsettiğim "sayı"yı da aynı şekilde on eşit aralığa böl. Bunların her birine bir [Not: özgün metinde: "portio"] denecek ve şu işarete sahip olacaktır: ⊥

Son olarak, bu "bölüm"lerden birini üç eşit aralığa böl. Bunların her birine bir [Not: özgün metinde: "frustulum", harfiyen "küçük bir kırıntı"] denecek ve şu işaretle anlaşılacaktır: %

Şu şekilde ilerleyeceksiniz: İşe başlamak istediğinizde elinizin altında uygun bir tablet bulunmalıdır, bunun içine sütuncuklar gibi beş düz çizgi çekeceksiniz. Böylece sütunlar arasında dört aralık kalacaktır. Her birine kendi işaretini tayin edeceksiniz: Birincisine ☧, ikincisine Ƹ, üçüncüsüne ⊥ ve dördüncüsüne %. Bedenin boyunu, genişliğini ve kalınlığını tüm kısımları ve uzuvları boyunca aramaya koyulduğunuzda, kendi aralığına yazılmış olan kaydedilen her nota uygun ölçüyü ekleyeceksiniz, bu ölçü ister ölçü çubuğunun, ister sayının, ister payın, isterse kesrin altına düşsün. Şayet bir aralığa tesadüfen hiçbir şey düşmezse, onu şu şekilde işaretleyeceksiniz: o. Ölçümlerde yukarıda gösterilen sırayla ilerleyeceksiniz. Yapılacak figürün toplam boyu için üç çizgi çekeceksiniz: Biri profil görünüş için [Not: özgününde: "obliquo corpori"], diğeri önden görünüş için [Not: özgününde: "aduerso"] ve üçüncüsü arkadan görünüş için [Not: özgününde: "auerso"]. Bunların tepesine ve dibine yatay iki çizgi yerleştireceksiniz. Ardından, öncelikle profil görünüşteki yüksekliğin tüm kısımlarını yatay paralel çizgilerle belirleyecek, işin gerektirdiği şekilde bunları oradan önden görünüşe doğru uzatacaksınız. Zira yükseklik oranı basit bir mantık izler.

Daha önce yaptığımız ve her yerde yapacağımız üzere, bu hususları aşağıya yerleştirilen örneklerle açıkladık. Bunlarda, bahsedildiği gibi, her bir profil figürü için münferit yatay gösterge çizgilerinden çekilen uzunluk yahut yükseklik ölçülerinin kenar boşluğuna eklendiğini göreceksiniz. Her ölçü, andığımız şu işaretlerden kendi işaretini taşıyacaktır: Ölçü çubuğu, sayı, pay ve kesir. Aynı şekilde genişlikler ve kalınlıklar için kaydedilmiş aralıkları da göreceksiniz. Dolayısıyla, bu şeyler takdim edilip açıklandıktan sonra, alışılagelen usulle öğreterek ve ilkin yükseklikle başlayarak ölçüm dizgesini sunmaya geçeceğim.

[s. 84]

ölçü çubuğu ☩ · sayı ☰ · pay ∟ · kesir ⌀

Alnın tepesi ile çenenin dibi arasındaki boşluğu iki çizgiyle üç eşit boşluğa böleceksiniz; bunların en yükseğinde geniş alnı, ortadakinde burnu, en alttakinde ise çene kemiği ile çeneyi işaretleyeceksiniz.

Kolu ise şu şekilde ölçeceksiniz:

Bedenin yan tarafının [Not: özgününde: profil görünüşe atıfla "obliqui corporis"] genişliklerini yahut kalınlıklarını ise şöyle yapacaksınız:

Kola ait yandan kalınlıklar aşağıdadır.

[s. 85]

ölçü çubuğu · sayı · kısım · parça

Bunun ardından, önden görünen surete ait olduğunu söylediğimiz önerilen çizgiler dizisinin yanına, çizgilerin genişlik aralıklarını bu şekilde işaretleyeceksin.

Fakat öne bakan kolu geniş yaparsın.

Ve böylece, tüm kısımlar ölçülerek, her bir beden için uygun biçimi çizersin. Daha sonra, arkaya bakan tasvir için tayin edilmiş üçüncü çizgiye geçerek, arka kısım için kullandığın sınır çizgilerini ona da uygularsın.

Ve böyle bir figürde, yani arkadan görünüşte, koltuk altları önden görünüşe göre daha aşağıda olduğundan, onları tepeden başlayarak yerleştirirsin.

Bunların tümünü aşağıdaki örnekler gözlerinin önüne serecektir.

[s. 86] Alnın tepesi [Not: özgünü: "Summum sinciput"; kafatasının alnın üstünde kalan tepe kısmı] Başın tepesi Alın Kaşlar Burun

Çene

Köprücük kemikleri [Not: özgünü: "Juguli"; boynun altındaki çukurlar veya köprücük kemikleri] Omuzların tepeleri Göğüs

Koltuk altlarının arkası [Not: özgünü: "Alæ auersæ"] Göğüs uçları Göğüslerin altı

Kuşak bağlanan yerdeki beller [Not: bel çizgisi] Göbek Kalçaların çukuru

Uyluğun ya da kalçanın üstü Cinsel organlar [Not: özgünü: "Verenda"]

Erbezi torbasının altı Kaba etlerin altı

Uyluk oluğu

Dizin üstü

Dizin ortası Dizin altı

Dış baldırın altı İç baldırın altı

Ayak tarağı [Not: özgünü: "Mons pedis", kelime anlamıyla "ayağın dağı"; ayağın kubbesi veya kemeri] Dış ayak bileği kemiğinin altı Ayak tabanı

[s. 87] Figürün ön yüzündeki sayısal notlar: Baş (12, 18, 5, 8, 3, 3, 4, 3, Parça 3); Göğüs ve Gövde (1 2 4, Parça 3, 1 5 8, Parça 3 1, 1 2 3, Parça 3 1, 8 2, Parça 3 1); Karın ve Pelvis (1 4, Parça 3 1, 1 2 8, Parça 3 1, 1 5, 1 4 5, 1 4 5, Parça 3 1); Bacaklar ve Ayaklar (6 4, Parça 3, 3, 6, 4 6, Parça 3, 4 4, Parça 3, 4, 3, 5 8, 4 6 2, Parça 3, 6 2, Parça 3, 2 2, Parça 3, 2 4, Parça 3).

Figürün arka yüzündeki sayısal notlar: Omuzlar (1 3 7, Parça 3 1); Kalçalar ve Uyluklar (3 9, Parça 2).

4 2 / Parça 3 [Not: Özgün metindeki "T" harfi, Almancada "parça" anlamına gelen "Teil" sözcüğünü temsil eder. Dürer, kusursuz bir simetri ve ölçek sağlamak amacıyla bedenin kesirli birimlere bölündüğü özel bir "ölçü çubuğu" sistemi kullanmıştır.]

3 / 3

[s. 88] Bu erkek bedenine benzer bir kadın bedeni eklenmelidir; bunu ölçerken de yukarıda açıklanan yöntemin aynısını uygulayacaksınız. İlk olarak, boyun kısımlarını kaydedeceksiniz.

Fakat alnın tepesinden çenenin en altına kadar olan mesafeyi iki çizgiyle üç eşit parçaya bölün. En üstteki alnı verecektir; bir sonraki burnu, gözleri ve kulakları; en alttaki ise yanağı ve çeneyi verecektir. Köprücük kemiklerinin tepesinden omuzlara kadar:

Bunlara, eğik duran bedenin genişlik, yani kalınlık ölçüleri eklenmelidir. Dolayısıyla bunu şu şekilde yapacaksınız:

Kadın topuğunu, hafifçe dolgun olan erkek topuğundan daha az kalın yapacaksın. Fakat eğilmiş kol şu şekilde kalınlaştırılmalıdır.

[s. 89] h [Not: Bu "h" harfi, ilk matbaacılar tarafından bir kitabın katlanmış formalarını doğru sırada tutmak için kullanılan bir forma işaretidir.]

Bunun sonucunda, önden görünen bedenin genişliklerini de kaydedeceksin.

Kolunki ise nitekim şöyledir.

Bunlar tamamlandığında, hem yandan görünüşün hem de önden bakan bedenin biçimi sırasıyla uygun dış hatlarla şekillendirilecektir. Arkadan bakan beden ise, önden bakan bedeni çevreleyen aynı en dış çizgiler içinde tutulacaktır. Alt koltuk altları daha aşağıda olduğundan, bunlarla omuzlar arasındaki boşluk yukarıda belirtilmiştir.

Örneklerde ifade edilen bu şeyleri, en büyük dikkat ve özenle gözler önüne serdik.

[s. 90] Başın ön kısmı [Not: Özgününde: "Sinciput"] Başın tepesi Alın Kaşlar Burun

Çene Kürek kemiklerinin üstleri Köprücük kemikleri Omuzların üstleri Göğüs Öne bakan koltuk altları [Not: Özgününde: "Alæ aduersæ"]

Meme uçları Göğüslerin altı

Kuşatıldıkları yerdeki beller [Not: Bel çizgisi, özellikle kemerin veya kuşağın bağlandığı yer.] Göbek

Üst uyluk veya kalça Alt karın Edep bölgesinin başlangıcı Alt edep bölgesi Kaba etlerin altı

Uyluk oluğu [Not: Özgününde: "Sulcus feminis", üst bacağın anatomik kıvrımına veya oluğuna atıfta bulunmaktadır.]

Dizin üstü

Dizin ortası Dizin altı

Dış baldırın altı İç baldırın altı

Ayak sırtı [Not: Özgününde: "Mons pedis", harfi harfine "ayağın dağı".] Dış ayak bileği kemiğinin altı Ayak tabanı

[Not: Bu sayfa, metne eşlik eden ahşap baskı resim için bir anahtar işlevi görmektedir. Albrecht Dürer, geometrik "orantı kesirleri" için başın tepesinden ayak tabanına kadar uzanan bu belirli noktaları dayanak noktası olarak kullanmıştır. Bu tam konumları belirleyerek sanatçılara insan formunu kusursuz Rönesans simetrisiyle yeniden inşa etmeleri için matematiksel bir çerçeve sunmuştur.]

[s. 91] H ii

[Not: Bu sayfa insan oranlarını gösteren iki teknik şema içermektedir. Metin, sayısal etiketlerden ve ölçüm için kullanılan [Not: Özgününde: "Teil", Dürer'in bedeni belirli matematiksel bölümlere ayırdığı ölçü birimine atıfta bulunmaktadır.] 'T' kısaltmasından oluşmaktadır.]

[Kadın Figürünün Önden Görünüşü]

Başın tepesindeki işaretler 2 5 1 2 5

Baş ve Boyun Kısım 3 5 1 7 3 2 2 6 9 Kısım 3 Kısım 3 Kısım 3

Omuzlar ve Üst Gövde Kısım 4 1 4 8 8 1 1 Kısım 3 1 2 2 2 2 1 Kısım 3 9 6 Kısım 3 7 2

Bel ve Kollar Kısım 4 1 2 Sol kolun kenarı boyunca ölçümler 3 1/2 1 3/4 2 2 3 1/2

Leğen Kemiği ve Uyluklar Kısım 3 1 3 7 Kısım 3 1 5 2 2 5 1 Kısım 3 1 5 4 4 5 1

Bacakların Alt Kısmı ve Ayaklar Kısım 3 1 5 6 9 5 1 Kısım 3 8 9 Kısım 3 2 5 Kısım 3 4 5 Kısım 3 3 5 Kısım 3 4 5 Kısım 3 3 8 Kısım 3 2 3 1/2

Figürün altındaki kesirli oran 4 -- 3

[Kadın Figürünün Arkadan Görünüşü]

Omuzlar 4 8 7 8

Sırt 1 2 3 4

Kalça Bölgesi 7 8 Kısım 5 3 2

Bacaklar H H [Not: Bu harfler muhtemelen Dürer'in geometrik ızgarası içindeki belirli koordinat işaretleri ya da referans noktaları olarak işlev görmektedir.]

Figürün altındaki kesirli oran 2 5

Kısım 3

[Not: Dürer bu gravürlerde teoriden pratiğe geçer. Kadın bedenini bu belirli sayılar ve "Kısımlar" ile etiketleyerek, güzellik ve anatomi için evrensel bir matematiksel kanon oluşturmaya girişmiştir. Bu da diğer Rönesans sanatçılarının, yalnızca görsel tahmine dayanmak yerine onun ızgarasını takip ederek "mükemmel" oranları yeniden üretmelerine imkan sağlamıştır.]

[s. 92] Yukarıda gösterilen yöntem kullanılarak ve sürdürülerek erkek bedeninin bir başka oransal ölçümü [Not: özgünü: "commensuratio"] gelir. Ve ilkin boyları ölçeceksin.

Başın önünden [Not: özgünü: "sincipite"] tepeye kadar yüz şöyle olacaktır:

Alnın tepesinden çenenin tam altına kadar, iki çizgiyle üç eşit aralık oluşturulacaktır; bunlardan birine alın yerleştirilir, ikincisine burun, gözler ve kulaklar. Üçüncüsüne yanak ve çene; bundan sonra ölçmeye şöyle devam edeceksin:

Kol ise şöyle ölçülecektir:

Bunlardan sonra, enlemesine genişlikler [Not: özgünü: "obliquæ latitudines"] şu şekilde kaydedilecektir:

[s. 93]

[Not: özgünü: "perticula"] · [Not: özgünü: "numerus"] · [Not: özgünü: "portio"] · [Not: özgünü: "frustulum"]

Eğer bu bedeni kurala göre dört kare çizgi içine alırsan, ayaklarıyla ve iki yana açılmış elleriyle kenarlara dokunacaktır. Böylece, tıpkı örneklerin kendisinde belirtildiğini göreceğin gibi, bu kareye göre tarif edilebilir.

[s. 94] Alnın üstü [Not: özgün metin: "Sinciput," kafatasının ön/üst kısmı] Başın tepesi [Not: özgün metin: "Vertex"] Alın Kaşlar Burun Çene Boyun çukuru [Not: özgün metin: "Juguli," köprücük kemiği bölgesine veya boğaz çukuruna işaret eder] Omzun üstü Göğüs Koltuk altları [Not: özgün metin: "Alæ aduersæ," harfiyen 'karşı kanatlar' veya karşıdan görünen koltuk altları] Memeler Memelerin altı Kuşandığımız bel [Not: özgün metin: "Lumbi vbi cingimur," kemer veya kuşağın takıldığı doğal bel çizgisine işaret eder] Göbek Kalçaların kavisi [Not: özgün metin: "Sinus coxarū"] Uyluğun veya kalçanın üstü Edep yerleri [Not: özgün metin: "Verenda"] Kaba etlerin en alt kısmı Uyluk oluğu Dizin üstü Dizin ortası Dizin altı Dış baldırın altı İç baldırın altı Ayak tarağı [Not: özgün metin: "Mons pedis," harfiyen 'ayağın dağı' veya ayak kubbesi] Dış ayak bileğinin altı Ayak tabanı

[s. 95] h 3 [Not: Basılı kitaptaki yaprak sırasını gösteren "h iij" forma işareti.]

[Not: Bu sayfada Albrecht Dürer'in 1528 tarihli "İnsan Orantısı Üzerine Dört Kitap" adlı eserinden ayrıntılı bir anatomik şema yer almaktadır. Sol kolu yana açılmış bir erkek figürünün önden görünüşünü tasvir eder. Figür dikdörtgen bir ızgara içine alınmıştır ve belirli anatomik noktalardaki genişlikleri ve kalınlıkları göstermek için beden boyunca çeşitli orantı ölçümleri yazılmıştır.]

3 3 Kısım 3 / 6 9 [Not: "T" harfi, toplam beden boyunun 1/6'sını temsil eden "Teil" (Kısım) anlamına gelir. Takip eden sayılar hassas ölçüm için alt bölümlerdir.] 3 / 2 5 / 5 1 / 1 Kısım 3 / 3 3 / 1 / 3

Kısım 3 1 / 1 4 7 Kısım 3 1/2 / 1 3 Kısım 3 / 0 7 2 Kısım 3 1/2 / 1 1 1 1 Kısım 3 / 1 1 9 6 / 8 8 Kısım 3 1 / 8 1 1

Kısım 3 / 9 5 Kısım 3 / 4 4 Kısım 3 / 5 5 Kısım 3 / 2 2 Kısım 3 / 3 8 Kısım 3 / 3 6 Kısım 3 1/2 / 9 3 Kısım 3 / 1 9 Kısım 3 / 2 / 2

Kısım 3 / 9 2 3 8 Kısım 3 / 3 2

Kısım 3 / 3 5

[Not: Dürer'in bu sayıları kullanması, bir sanatçının matematiksel bir taslağı takip ederek "kusursuz" veya "standartlaştırılmış" bir insan formunu yeniden inşa etmesine olanak tanımıştır. Bu, göz kararıyla çizimden geometrik kuralla çizime geçişte devrim niteliğinde bir adımdı.]

[s. 96] h 3 [Not: Basılı kitaptaki yaprak sırasını gösteren "h iij" forma işareti.]

[Not: Bu gravür, sağ kolu açık duran bir erkek figürünün arkadan görünüşünü tasvir eder. Tıpkı önden görünüş gibi, beden bir koordinat sistemiyle kaplanmıştır. Sayılar, bedenin çeşitli yüksekliklerdeki belirli genişliklerini ve kalınlıklarını göstererek sanatçının bakış açısından bağımsız olarak kusursuz matematiksel simetriyi korumasına olanak tanır.]

ae [Not: Kafatasının tepe noktasını veya en yüksek yerini belirten Latince "ae" harf birleşimi.]

3 5 [Not: Sağ kürek kemiğinin (scapula) genişliğine karşılık gelen ölçüler.]

1 · 1 [Not: Omuzlar arasında üst sırt genişliğini gösteren orantı işaretleri.]

3 1 [Not: Göğüs omurgasının merkezini belirten dikey ölçüm.]

2 1 [Not: Omurganın sağına düşen kas kütlesini gösteren dikey ölçüm.]

3 9 [Not: Kalçanın en geniş yeri boyunca yapılan ölçüm.]

1 epsilon [Not: Burada omurganın veya sakrumun tabanında bir matematiksel koordinat olarak kullanılan Yunanca epsilon (ε) harfi.]

z 3 [Not: "z" harfi ayakların taban çizgisinin altında nihai bir referans noktası işlevi görür; "3" ise topuk veya taban için nihai orantısal kesri temsil eder.]

[Not: Dürer, özdeş matematiksel birimlerle hem önden hem de arkadan görünümler sunarak insan bedeni için bir "şablon çıkarma" yöntemi sağlamıştır. Bu durum, salt gözlemin ötesine geçip standartlaştırılmış, yeniden üretilebilir bir anatomi bilimine doğru ilerlediğinden, Rönesans sanatçıları için çığır açıcı nitelikteydi.]

[s. 97] Bu erkek bedenine, ilerleyen sayfalarda buna karşılık gelen bir kadın bedenini ekleyeceğim. Bu da uzunluk için önerilen üç çizgiden birincisine göre benzer bir şekilde ölçülür [Not: Dürer, farklı vücut tipleri için (geniş, ince ve ortalama) oranları belirlemede kullandığı üç ölçekli sistemine atıfta bulunmaktadır.], şu tarzda:

Alnın tepesi ile çenenin altı arasında, iki çizgi kullanarak üç eşit aralık belirleyeceksiniz. En üstteki aralığa alnı; ortadakine burnu ve gözleri; en alttakine ise yanağı ve çeneyi dâhil edeceksiniz. Ve ölçmeye bu şekilde devam edeceksiniz:

Bundan başka, kolu şu şekilde ölçün:

Parçaların yükseklikleri profilin önerilen ilk çizgisine göre yatay çizgilerle işaretlendikten ve bunlar gerektiği gibi hem önden hem de arkadan görünümlere aktarıldıktan sonra, genişlikler de kaydedilmelidir; öncelikle profil görüntüsünün kalınlıkları. Dolayısıyla, genişlik şöyle olsun:

[s. 98]

ölçek birimi · sayı · kısım · kırıntı

Kolun genişliği ise şöyle olacaktır.

Bundan sonra, öne bakan tasvirin genişliklerini önerilen ikinci çizgiye göre şu şekilde tarif edeceksin.

Ve aynı yerde omuz kemikleri birbirinden uzak olacaktır

Ve orada kalça eklemleri [Not: Özgün metinde: "corendices", kalça yuvalarını veya leğen kemiğinin çıkıntılarını ifade eder] dış ayak bileğinin üzerinde dik bir çizgide birbirinden uzak olacaktır.

Bununla birlikte, dış ayak parmakları boyunca ayağın genişliği şöyle olacaktır:

Bunlara karşı kolun genişlikleri de eklenecektir.

Bunlar tamamlandığında, tıpkı profil ve önden duruşta uygun olduğu gibi, bu bedenin biçimini de işaretlerle uyarlayacaksın. Fakat önden görünüşü, öne bakan hattın dış çizgileri dahilinde çizeceksin. Bundan başka, köprücük kemikleri ile arka koltuk altları arasındaki yükseklik mesafesi yukarıda belirtilmiştir.

Bütün bu hususları aşağıya konulan örneklerle de açıkladık.

[s. 99]

Ölçüm Noktası · ölçek birimi · sayı · kısım · parça

[Not: Latince özgün terimler: Sinciput, Vertex, Frons, Supercilia, Nasus, Mentum, Summum humeri, Juguli, Pectus, Alae, Papillae, Infra mammas, Lumbi, Umbilicus, Sinus coxarum, Initium pubis, Ima pubes, Extremae nates, Sulcus feminis, Supra genu, Medium genu, Infra genu, Imum surae exterioris, Imum surae interioris, Mons pedis, Imum tali exterioris, Planta.]

[s. 100] Kadın Figürünün Orantı İncelemesi (Arkadan Görünüş)

[Not: Bu sayfa Albrecht Dürer’in 1528 tarihli incelemesinden ayrıntılı bir ahşap baskıdan oluşmaktadır. Arkadan bir kadın figürünü betimler ve üzerine koordinat benzeri yatay çizgilerden oluşan bir sistem yerleştirilmiştir. Bu çizgiler, önceki tablolarda tarif edilen anatomik noktalara (omuzlar, bel ve baldırlar gibi) tekabül eder. Kesirler ve harfler, bu figürü kusursuz orantıyla çizmek için gereken belirli genişlikleri gösterir.]

[Kadın figürünün arkadan görünüşünü tasvir eden ahşap baskı çizim]

3/4

1/8 [Not: özgün metin: "T"; Dürer'in sisteminde bir "ayak" uzunluğunun 1/10'una ya da toplam beden boyunun 1/60'ına denk gelen ana bir ölçü birimi.] [Not: özgün metin: "L"; bir Trum'un 1/10'unu (veya toplam beden boyunun 1/600'ünü) temsil eden bir "parça" ya da alt bölüm.]

5/8

1/8 3

[Not: Dürer'in "Trum" ve "Teil" birimlerine uyguladığı bu kesirleri (3/4, 1/8 ve 5/8) kullanması, sanatçıların çizimin toplam boyutundan bağımsız olarak onun oranlarını yeniden üretmelerine olanak tanımıştır. Exempeda olarak bilinen bu sistem, mimarinin hassasiyetini insan anatomisi incelemesine taşıma yönünde önemli bir girişimdi.]

[s. 101] Aşağıdaki bölümlerde, daha önce olduğu gibi aynı yöntemi izleyerek, öncekilerden farklı bir başka erkek bedenini tarif edeceğiz. İlk olarak, boyu oluşturan kısımların uzunluğunu belirteceğim; bunlar, gerektiği ölçüde diğer açılara da uygulanabilmekle birlikte, profilden figürün [Not: özgün metin: obliqui corporis; kelimesi kelimesine "eğik beden", burada yandan görünüşe veya üç çeyrek görünüşe atıfta bulunmaktadır] birincil çizgisine göre kaydedilmelidir.

Kolu da şu uzunlukta yapacaksın:

Böylece, boy belirlendikten sonra, genişlikler ve kalınlıklar da bu şekilde aranacaktır.

[s. 102]

φ [Not: özgün metinde: perticula; Dürer’in en büyük ölçü birimi, genellikle toplam vücut boyunun altıda birini temsil eder.] · ε [Not: özgün metinde: numerus; arşının bir alt bölümü.] · ι [Not: özgün metinde: portio; bir "sayı"nın onda biri.] · % [Not: özgün metinde: frustulum; bir "kısım"ın onda biri, bu sistemdeki en küçük birim.]

[s. 103] I ii

Bundan sonra kolun önden genişliği gelir.

Böylece, uzuvların boyu ve genişliği kaydedildiğinde, eğik ve öne bakan figürleri neticede hatasız biçimde modellendirirsiniz. Arkaya bakan figürün en dış çizgilerini, daha önce sıklıkla söylendiği gibi, öne bakan figüre uyduracaksınız. Fakat bu arkadan görünüşe gelince:

*Bunların köprücük kemiklerinden [Not: özgünü: iugulis] gerçekte ne kadar uzakta olduğu yukarıda gösterilmiştir.*

Tamamlanmış çizimleri bu örneklere göre sonuna ekledik.

[s. 104] [Not: Bu sayfa, Albrecht Dürer’in insan oranları üzerine risalesinden ("İnsan Orantısı Üzerine Dört Kitap"), ayrıntılı orantı ölçüleriyle profilden bir erkek figürünü tasvir eden anatomik bir ahşap baskı içerir.]

Alın / Başın önü [Not: özgünü: Sinciput] Başın tepesi [Not: özgünü: Vertex] Alın [Not: özgünü: Frons] Kaşlar Burun

Çene Kürek kemiklerinin tepesi [Not: özgünü: Summæ scapulæ] Omuzların tepesi Köprücük kemikleri [Not: özgünü: Juguli] Göğüs Memeler [Not: Bu bağlamda, ölçüm kerterizi olarak kullanılan meme uçları.] Memelerin altı Göğsün altı

Kuşak bağlanan bel [Not: Bel çizgisi.] Göbek

Uyluğun tepesi, yani kalça Cinsel organlar [Not: özgünü: Verenda; harfi harfine "saygı gösterilmesi gerekenler."] Kalçanın altı

Uyluk oluğu

Dizin üstü

Dizin ortası

Dizin altı

Baldırın altı, dış taraf İç taraf

Ayak sırtı [Not: özgünü: Mons pedis; harfi harfine "ayağın dağı."] Dış ayak bileğinin altı Ayak tabanı

[s. 105] I iii

Uyarı: Şemaların içindeki küçük oymabaskı sayısal açıklamalar yoğundur ve yer yer siliktir, tam bir okuma için dikkatli inceleme gerektirir.

[Not: Bu sayfa, Albrecht Dürer’in ölümünden sonra 1528’de yayımlanan İnsan Orantısı Üzerine Dört Kitap (özgünü: Vier Bücher von menschlicher Proportion) adlı eserindeki çığır açıcı ahşap baskı resimlerden birini içerir. Şema, insan bedeni için temel orantı birimleri olarak Parçaları [Not: özgünü: "Teile", kısaltması T] ve Çizgileri [Not: özgünü: "Linien", kısaltması L] kullanan bir ölçüm sistemi kurar.]

Önden figürün üzerindeki sayısal açıklamalar (yukarıdan aşağıya): P 3 [Not: P = Parça (Teil), Dürer’in bedeni matematiksel kesirlere bölmek için türettiği birim.] 2 6 P 3 8 3 3 7 P 3 4 8 5 1 9 5 1 3 1 P 3 9 6 P 3 1 4 P 3 1 8 6 1 P 3 6 5 P 3 5 9 1 2 P 1 9 2 2 6 P 3 2 6 P 3 1 8 1 P L 1 7 P L 4 8 P 3 [Not: P L = Parça ve Çizgi; Dürer’in sistemi, azami kesinlik için bir "Parça"yı ayrıca on "Çizgi"ye böler.] 4 3 3 2 P 3 3 7 P 3 3 2 P 3 1 8 P 3 5 1 P 3 3 4

Arkadan figürün üzerindeki sayısal açıklamalar: 4 1 P 3 1 1 5 P 3 1 3 5 P 3 1 8

[s. 106] Bu erkeğe, ona uygun bir kadın eklensin. Önce onun bedenini, daha öncekilerde olduğu gibi, boyuna göre şu şekilde ölçeceksiniz.

Fakat kol şu şekilde olacaktır.

Bunlara genişlikler eklensin, ve ilk olarak bedenin profilden genişliği [Not: özgünü: obliqui, burada "kalınlık" veya yandan görünüş ölçülerini kastetmektedir].

[s. 107] I iiii

Yandan kol bu şekilde kalınlaştırılacaktır.

Önden görünen figürün genişlikleri şöyle olacaktır:

Önden görünen kolu şu şekilde yapacaksın:

Bütün bunlar bu suretle tesis edildiğinde, vücudun sureti tıpkı eğik [Not: yan veya üç çeyrek görünüm] ve önden görünen boyun talep ettiği gibi ifade edilecektir. Tıpkı bir kadın vücudunda olması gerektiği gibi, narin [Not: aslı: zarif veya güzel anlamında bellula] çizgiler de bulunacaktır. Bundan başka, arkadan görünen vücut, önden görünenle aynı dış hatlara sahip olacaktır. Fakat koltuk altları arasında şu kadar bir mesafe bulunacaktır,

Arka koltuk altlarının ön koltuk altlarından daha alçakta olduğunu söylemiş ve bunların köprücük kemiklerinden olan mesafesini yukarıda belirtmiştik. Fakat kaba etlerin yarığı [Not: aslı: podicis rima] şu kadar yer tutacaktır,

Bütün bunları örneklerde görülmek üzere aşağıya yerleştirdik.

[s. 108] [Not: Bu sayfa Albrecht Dürer'in insan oranları üzerine risalesinden (muhtemelen "On the Symmetry of Parts in the Upright Forms of Human Bodies" adlı Latince baskıdan) anatomik diyagramlar içermektedir. Kadın bedeninin yandan ve önden görünüşlerindeki kesin geometrik ölçülerini göstermektedir.]

Alnın üst kısmı [Not: aslı: "Sinciput"] Başın tepesi [Not: aslı: "Vertex"] Alın Kaşlar

Burun Çene Kürek kemiklerinin üst kısımları Omuzların üst kısımları Köprücük kemikleri [Not: aslı: "Juguli"] Göğüs Ön koltuk altları [Not: aslı: "Alæ aduersæ"]

Göğüs uçları Memelerin altı

Kuşak bağlanan bel [Not: doğal bel çizgisi] Göbek

Uyluğun veya kalçanın üst kısmı Karnın en alt kısmı Kasık bölgesinin başlangıcı Kasığın en alt kısmı Kaba etlerin son kısımları

Uyluk oluğu [Not: bacağın gövdeyle birleştiği kasık kıvrımı veya çizgisi]

Dizin üstü Dizin ortası Dizin altı

Alt baldır, dış taraf İç taraf

Ayak tarağı [Not: özgünü: "Mons pedis", harfi harfine "ayağın dağı"] En alttaki dış ayak bileği Ayak tabanı

[Not: Şema, kenar boşluklarında ve anatomik figürlerin üzerinde, oranları toplam boyun parçaları olarak temsil eden kapsamlı kesirli ölçümler içerir. Örneğin, profil figürünün alt kısmında: 9 / 3 5/6 ve önden görünüş figürünün alt kısmında: 3 2 / 2 1/3.]

[s. 109] Erkek Vücudunun Oranları: Arkadan Görünüş

[Not: Bu sayfada, arkadan görülen bir erkek figürünün merkezî bir şeması yer almaktadır. Figür, sırtın, omuzların ve bacakların "ideal" simetrisini tanımlamak için kullanılan bir dizi koordinat ve kesirli ölçümle işaretlenmiştir. Kâğıdın arka yüzünden kaynaklanan yoğun mürekkep yansıması görülmektedir, fakat ana işaretler netliğini korumaktadır.]

İnsan Figürünün Arkadan Görünüşü

Orantısal İşaretler ve Ölçümler [Not: Dürer incelemesinde, her bir anatomik genişliğin veya parçanın toplam vücut boyunun kaç parçasını kaplaması gerektiğini belirtmek için kesirler kullanmıştır.]

4/3 1 39/75 H H [Not: 'H' harfleri yatay işaretçiler olarak hizmet eder, muhtemelen yanal simetriyi sağlamak için kürek kemiklerinin veya kalçaların en dış noktalarını belirtir.] 17/73

Anatomik Referans Noktaları [Not: Bu sayfadaki metne sayısal veriler hâkim olsa da, işaretler şemada görülen aşağıdaki anatomik özelliklere karşılık gelir:]

* Üst Gövde: Omuzların genişliği ve kürek kemiklerinin hizalanması için ölçümler. * Omurga: Vücudun sol ve sağ taraflarını dengelemek için kullanılan dikey eksen. * Pelvis Bölgesi: Bel genişliği ve kaba etlerin kavisi için özel işaretler. * Alt Uzuvlar: Uyluklar, baldırların incelmesi ve ayak bileklerinin yerleşimi için oranlar. * Ayaklar: Topuklar ve ayakların dış kenarı için ölçümler.

[Not: Dürer'in sistemi, sanatçıların insan formunu matematiksel bir kesinlikle yeniden oluşturmalarını sağlamayı amaçlıyordu; vücudu, bu bağlamda "orantılılık" anlamına gelen "simetri" yoluyla çözülecek geometrik bir problem olarak ele alıyordu.]

[s. 110] Bundan sonra gelecek olanlar için şunları aklında tut: Nitekim, yukarıdakiyle aynı sıra ve usulde, daha önceki erkek tasvirine yakından bağlanmak üzere, kadın vücudunun bir başka ölçümünü [Not: özgünü: "commensuratio"] ortaya koyacağım. Boyu şu şekilde olacaktır: Alnın üst kısmından [Not: özgünü: "sincipite", kafatasının ön kısmını kasteder] başın tepesine kadar şöyle olsun:

Fakat kol şu şekilde yapılsın: Omuzlardan dirsek kirişine kadar şöyle olsun:

Bundan sonra, bu enine boy çizgileri boyunca genişlikler [Not: özgünü: "latitudines"] de işaretlenecektir, ilk olarak eğik biçimde şu şekilde:

[Not: Dürer’in bu sayfadaki ölçü sistemi dört birim kullanır: 'perticula' (parça), 'numerus' (sayı), 'portio' (kısım) ve 'scustulum' (ince kısım). Bunlar toplam vücut boyunun giderek küçülen kesirlerini temsil eder ve bir sanatçının "mükemmel" Rönesans oranlarını koruyarak figürü herhangi bir boyuta ölçeklemesine imkan tanır.]

[s. 111]

parça · sayı · kısım · ince kısım

Fakat eğik durduğunda kolu geniş yapacaksın.

Öne bakan bedenin genişlikleri bunu izler; bunlar, sıkça belirtildiği gibi, önerilen üç tipin ikinci çizgisine göre şu şekilde kaydedilecektir:

Bütün bunlar hazırlandığında, bedenlerin biçimleri, daha önce sıkça bildirdiğimiz gibi, her biri kendi çizgilerine göre uygun şekilde ifade edilmiş olacaktır. Gerçekten de, kaba etlerin ayrımı için [Not: Özgünü: "podicis rimae"], karşı karşıya duran çizgilerin en uç noktalarına verilecektir, burada nitekim kaba etlerin ayrımı için:

Bunların tamamlanmış örneklerini aşağıda sunuyoruz.

[s. 112] Başın önü Başın tepesi Alın Kaşlar

Burun Çene Kürek kemiklerinin tepesi Omuzların tepesi Köprücük kemikleri [Not: Özgünü: "Juguli," boğaz çukuruna veya klavikula kemiklerine atıfta bulunur] Göğüs Meme uçları Memelerin altı

Beller, yani kuşak yeri [Not: Özgünü: "Lumbi idest cinctus," kemerin veya kuşağın takıldığı bölgeye atıfta bulunur] Göbek

Uyluğun tepesi Bedenin ikiye ayrıldığı edep yerinin başlangıcı [Not: Özgünü: "ubi corpus bifidum fit," gövdenin bacaklara ayrıldığı kasık bölgesini tarif eder] Edep yerinin altı Kaba etlerin uçları

Uyluk oyuğu

Dizin üstü Dizin ortası Dizin altı

Alt baldır, dış kısımda İç kısımda

Ayak sırtı [Not: Özgünü: "Mons pedis," ayağın üst kubbesi] Ayak bileğinin altı Ayak tabanı

[s. 113] Forma işareti K

4 3/4 [Not: Dürer'in sisteminde bu sayılar, figürün doğru genişliğini belirlemek için kullanılan toplam beden yüksekliğinin "kısımlarını" temsil eder; burada muhtemelen omuz genişliğidir.]

1 1/7

3/5 7 1/2 [Not: Bu ölçü, bu özel orantı modelinde genellikle kalçaların en geniş noktasını belirler.]

1 1/7

Levha 3 [Not: Özgünü: "T 3," bu dizideki üçüncü anatomik levhaya veya veri tablosuna atıfta bulunan Latince Tabula kelimesinin kısaltmasıdır.]

[Not: Bu sayfadaki ölçümler, nesnenin üç boyutlu olarak kavranmasını tamamlamak amacıyla özellikle arkadan görünüme odaklanan incelemenin bir parçasıdır.]

[s. 114] Şimdi, bunun ardından, yukarıda belirlenen sıraya uyarak ve ilk önce yüksekliği ortaya koyarak erkek bedeninin bir başka ölçüsünü sunacağım. Şöyle olacaktır:

Ardından, alnın üst kısmı ile çenenin alt kısmı arasında, iki çizgiyle üç eşit aralık işaretleyeceksin. Bunların en yükseğine alnı; ortadakine burnu, gözleri ve kulakları; en alttakine ise yanağı ve çeneyi yerleştireceksin. Ve ölçmeye bu şekilde devam edeceksin.

Bununla birlikte, topuğun uzunluğu şöyle olacaktır:

Kola gelince, durum şöyledir: Omuzdan dirsek bükümüne kadar Dirsek bükümünden el eklemine kadar [Not: El bileği.] Eklemden parmak uçlarına kadar

Bunlar belirlendikten sonra genişlikler de eklensin, ilk olarak yandan bakıldığında bedenin kalınlığı verilsin.

[s. 115]

Bu beden için, bir pergelin sivri ucunu merkez olarak göbeğe sabitlersen, uzatılmış ayağın parmak uçlarına değen dairesel bir hat, kollar iki yana açılıp yukarı kaldırıldığında el parmaklarının uçlarına da temas edecektir. [Not: Bu, Dürer'in insan bedeninin hem bir karenin hem de bir dairenin içine sığdığı kusursuz bir geometri anlayışı olan "Vitruvius Adamı"nı tarifidir.] Bütün bunları aşağıdaki örneklerde incelenmek üzere sunduk.

[s. 116] Başın ön kısmı [Not: Özgününde: Sinciput; kafatasının üst-ön kısmı.] Başın tepesi [Not: Özgününde: Vertex; başın en yüksek noktası.] Alın [Not: Özgününde: Frons] Kaşlar [Not: Özgününde: Supercilia]

Burun [Not: Özgününde: Nasus] Çene [Not: Özgününde: Mentum] Kürek kemiklerinin tepesi [Not: Özgününde: Summæ scapulæ] Köprücük kemikleri [Not: Özgününde: Juguli; burada boğaz çukurunu veya köprücük kemikleri hizasını ifade eder.] Omuz başı [Not: Özgününde: Caput humeri; omuz eklemi.]

Koltuk altlarının ön kısmı [Not: Özgünü: Alæ aduersæ; koltuk altı bölgesinin önden görünüşü.] Göğüsler [Not: Özgünü: Mammæ] Aynı yerin altı [Not: Özgünü: Infra easdem; hemen göğüslerin altındaki ölçüm noktası.]

Bel [Not: Özgünü: Cinctus; sözcük anlamıyla "kemer çizgisi" ya da gövdenin en dar yeri.] Göbek [Not: Özgünü: Vmbilicus]

Uyluğun üstü [Not: Özgünü: Sumū femur] Alt karın [Not: Özgünü: Jma aluus; karnın alt kısmı.] Üreme organları [Not: Özgünü: Verenda; üreme organları için kullanılan yaygın tarihî bir terim.] Kaba etlerin sonu [Not: Özgünü: Extremæ nates]

Uyluktaki oluk [Not: Özgünü: Sulcus in femine; bacağın üst kısmındaki anatomik oyuk ya da kas ayrımı.]

Dizin üstü [Not: Özgünü: Supra genu]

Dizin ortası [Not: Özgünü: Medium genu] Dizin altı [Not: Özgünü: Infra genu]

Dış baldırın altı [Not: Özgünü: Imū suræ exterioris] İç baldırın altı [Not: Özgünü: Imum suræ interioris]

Ayak tarağı [Not: Özgünü: Mons pedis; sözcük anlamıyla "ayağın tepesi".] Dış ayak bileğinin altı [Not: Özgünü: Imum tali exterioris] Ayak tabanı [Not: Özgünü: Planta]

[s. 117] K iii [Not: Özgünü: K iij; Bu, erken dönem matbaacılarının ciltçilere bir kitabın sayfalarını doğru sırada birleştirmeleri için yardımcı olmak üzere kullandıkları bir forma işaretidir.]

[Not: Aşağıdaki liste, ahşap baskı resme karşılık gelen sayısal verileri içermektedir. Baştaki T3 öneki, büyük olasılıkla Dürer'in insan vücudunu "Çubuklar", "Parçalar" ve "Küçük Parçalar" olarak böldüğü ondalık benzeri sistemindeki üçüncü ölçüm düzeyi olan "Teile"ye (Parçalar) işaret etmektedir.]

T3 11 1/4 T3 8 8 T3 6 3 T3 3 2 3 2 3 1 1/2 T3 4 1/2 T3 3 T3 1 1/2 T3 2 1/2 T3 2 T3 1 1/2 1 T3 3 2

[Not: Bu veriler; Orantı, Anatomi, Albrecht Dürer, Ölçüm, Ahşap Baskı, Pergel kullanımı ve Antropometri (insan vücudunun ölçüleri ve orantılarının bilimsel incelemesi) üzerine yapılan bir çalışmanın parçasıdır.]

[Not: Teknik üstveride açıklandığı üzere, bu sayfada orantıları geometriyle sınanan bir adamın ünlü ahşap baskısı yer almaktadır. Resimde gösterilen pergel yayı, figürün boyunun uzuvların uzanma mesafesiyle nasıl bir ilişki kurduğunu ortaya koyar; bu, Rönesans'ın matematik aracılığıyla insan güzelliğine dair bir "evrensel yasa" bulma girişimidir.]

[s. 118] 4 3 2 [Not: Özgünü: Teil; Dürer'in sisteminde bir "Parça", toplam vücut boyunun onda birine eşit bir ölçü birimidir.]

1 2

3 5 5

3 2 1

[Not: Yukarıdaki sayısal değerler, üstveride açıklanan ahşap baskı resme karşılık gelmektedir. Bu sayılar sanatçı için bir koordinat sistemi işlevi görür. Sözgelimi, sayılar omuzların genişliğini veya baldırların uzunluğunu vücudun "Parçalar"ına nispetle belirtir.]

İnsan Vücudunun Bilimsel Orantıları Anatomi · Orantı · Albrecht Dürer

[Not: Bu bölüm, Rönesans hümanizminin vücut incelemesine uygulanışını temsil eder. Albrecht Dürer (1471–1528), güzelliğe dair matematiksel bir formül bulma tutkusuna kapılmıştı. Bir sanatçının pergel ve cetvel kullanarak, doğanın tasarladığı "kusursuz" insan formunu yeniden yaratabileceğine inanıyordu.]

Ölçüler şunlara ayrılır: * Parça [Not: Özgünü: Teil]: Ana bölüntü (vücudun 1/10'u). * Bölüm [Not: Özgünü: Trum; ayrıca "kesit" olarak da anılır]: Parmak kalınlığı ya da ayak bileğinin kavisi gibi ince ayrıntılar için kullanılan daha küçük bir alt bölüntü. * Ahşap Baskı [Not: Özgünü: Holzschnitt]: Görselin ahşap bir bloğa oyulduğu, şemayı oluşturmak için kullanılan baskı yöntemi.

[Not: Şemada gösterilen, açıkça yazıya aktarılmamış olsa da sayfa için büyük önem taşıyan geometrik yay, uzuvların "kapsamını" gösterir. Vücudun bir daireye ya da kareye nasıl oturduğunu ortaya koyar; bu, Vitruvius ve daha sonra Leonardo da Vinci tarafından da meşhur bir biçimde incelenmiş bir kavramdır.]

[s. 119] K iiij [Not: Bu, erken dönem matbaacılarının ciltçilere sayfaları doğru sırada birleştirmeleri için yardımcı olmak üzere kullandıkları bir forma işaretidir.]

Böyle bir erkeğe, yukarıda gözetilen usule göre vücudunu üç şekilde tarif edeceğimiz, uyuşan orantılara sahip bir kadın eklensin. Uzunluklar şu şekilde olacaktır:

Alnın tepesi ile çenenin altı arasında kalanı, iki çizgiyle üç eşit aralığa böleceksin. Birincisi alnı, ikincisi burnu, gözleri ve kulakları, üçüncüsü çeneyi ve yanağı içine alır. Ardından ölçmeye devam edeceksin:

Fakat kolu şu şekilde yapacaksın:

Bunlar belirlendikten sonra genişlikleri ekleyecek ve bedeni profilden meydana getireceksin.

Fakat uyluk, kaba etlerin alt kısmının yakınında olsun.

[s. 120] Bu bölümde kullanılan sözcükler: kaval kemiği, tarak kemiği [Not: harfi harfine "ayağın dağı"], ayak bileği, kol, omuz, kas, dirsek, el bileği eklemi, avuç, başın tepesi, alın, kaşlar, kulaklar, burun, yanaklar, boyun, çene, kürek kemikleri, kalçalar, göğüs, koltuk altları, göğüs uçları, memeler, bel, göbek, uyluk, edep yeri, kaba etler, uyluk kıvrımı, diz, baldır, topuk, kaba et yarığı [Not: özgün metinde: rima podicis; kaba etlerin arasındaki dikey yarık], kadın bedenlerinin boyutu.

Bundan sonra kolun profilden kalınlığını şu şekilde belirleyeceksin.

Önden genişlikler aşağıdadır.

Kol ise şu şekilde yapılacaktır.

Üç katlı kadın boyunun parçalarına dair bu tasvirlerle, figürleri her birini kendi uygun yerine yerleştirecek şekilde uyarlayacaksınız. Ayrıca arkadan görünüşü, sıklıkla salık verdiğimiz üzere, önden görünüşün sahip olduğu aynı dış hatlar içine çizeceksiniz. Fakat kalça yarığı [Not: Kaba etlerin dikey çukuru] şu ölçüde olacaktır:

Ayaklar uzatılmış ve eller yukarı doğru açılmış haldeyken bir pergelin ucunu bu gövdenin göbeğine sabitleyecek olursanız, parmakların ve topuğun uçları çember yayına temas edecek biçimde bir daire çizebilirsiniz. [Not: Bu, bedenin oranlarının merkezinde göbek bulunan bir daire içine kusursuzca oturduğunu kanıtlayan, meşhur 'Vitruvius Adamı' geometrisinin kadın varyasyonudur.] Tıpkı örneklerde göstermiş olduğumuz gibi.

[s. 121] Başın ön kısmı [Not: Özgün metinde "sinciput", kafatasının üst ön kısmı] Başın tepesi Alın Kaşlar Burun Çene Kürek kemiklerinin üst kısmı Boğaz çukuru [Not: Özgün metinde "juguli", boyun çukuruna ya da köprücük kemiği bölgesine atıfta bulunur] Omuzların üst kısmı Göğüs Koltuk altlarının ön kısmı Meme uçları Göğüslerin altı

Bel Göbek

Uyluğun üst kısmı Edep yerinin başlangıcı Edep yerinin alt kısmı Kaba etlerin dış kenarları

Uyluk kıvrımı [Not: Özgün metinde "sulcus feminis", uyluğun gövdeyle birleştiği anatomik oluk]

Dizin üstü Dizin ortası Dizin altı

Dış baldırın alt kısmı İç baldırın alt kısmı

Ayak tarağı [Not: Kelimesi kelimesine "ayağın dağı"] Dış ayak bileğinin alt kısmı Ayak tabanı

[s. 122] Anatomik Oranlar Şeması

[Not: Şema, kısmi bir çember içine alınmış, bir kolu yana uzatılmış bir erkek insan figürünü betimlemektedir. Açıklamalar sayısal ölçümlerden ve tekrarlanan "T 3" birim işaretinden oluşmaktadır; özgünü "T" olup muhtemelen bir başın kısımları ya da Dürer'in modüler sistemindeki belirli bir birim gibi standart bir oransal bölümü temsil etmektedir. Etiketler genel olarak yukarıdan aşağıya doğru sıralanmıştır.]

Baş ve Boyun - 3 9, T 3 - T 3, 8 5 - 1 3, T 3, 8 4 - T 3, 3 1, 8 1 1/2 - T 3, 2 1 1 - T 3, 4 5, T 3

Omuzlar ve Gövde - T 3 1 2 1 1, T 3 1 - 3 1, 1 - T 3, 5 8 - 3 1, 5 9 - T 3, 5 8 - 7 8 - T 3, 1 - 3 1, 9 8

Leğen Kemiği ve Kalçalar - T 3 6 1 1 - T 3 L, 1 2 5 - T 3 4, 1 9, 6 2

Bacaklar ve Ayaklar - T 3, 9 5 - 3 7 1 - T 3, 1 1/2 - 3/2 - T 3, 1/3 - T 3, 4 3 - 1 2 - T 3 6 1 3 2 - T 3, 1 2 - T 3, 5 1 - T 3, 1/2 - 8 1, T 3

Taban Çizgisinin Altı - T 8 - 6 2

Uzatılmış Kol - T 3, 6 7 - T 3, 4 2 - T 3, 2 4 - T 3, 5 7

Kenar İşaretleri - C [Not: Bu tek harf, muhtemelen belirli bir referans noktasına veya çemberin geometrik çizimi için bir "merkez" noktasına işaret etmektedir.]

[s. 123] İnsan Oranı İncelemesi, Arkadan Görünüş

[Not: Bu sayfa, anatomik bir şemanın sayısal verilerini içermektedir. Albrecht Dürer, vücudun "Parçalara" bölündüğü modüler bir sistem kullanmıştır (Almancası için 'T' ile işaretlenmiştir). Bu ölçümler, kasların ve kemiklerin genişliğini ve uzunluğunu, figürün toplam boyuna oranla tanımlar.]

Erkek Figürü İçin Ölçüm Koordinatları

Parça 4 8 Parça 3 4

9 4 Parça 3 6

3 Parça 2 5

l - l [Not: Bu harfler muhtemelen şema boyunca uzanan yatay bir hizalama çizgisini göstermektedir.]

H

D [Not: Dürer'in geometrik çizimlerinde H ve D gibi harfler sıklıkla bir çapın belirli noktalarını veya bir ufuk çizgisinin yüksekliğini belirtir.]

1 5 Parça 3 5 1

Temel Terimler * Anatomi: Vücut yapısının incelenmesi. * Oran: Şeyler veya büyüklükler arasındaki karşılaştırmalı bağıntı. * Dürer: Yazar ve sanatçı Albrecht Dürer'e (1471–1528) atıfta bulunur. * Geometri: Şekiller ve çizgilerle ilgilenen matematik dalı. * Antropometri: İnsan vücudunun ölçü ve oranlarının bilimsel olarak incelenmesi. * Parçalar: [Not: özgünü "Teile"] Dürer'in oran sistemindeki temel ölçü birimi. * Rakamlar: "Parçaların" belirli alt bölümlerini ifade etmek için kullanılan basamaklar.

[Not: Bu sayılarla ilişkili şema, arkadan görünen bir adamı göstermektedir. Sağ kolu yana doğru uzatılmış olup dikey bir sınıra temas etmektedir. Omurgasındaki bir noktadan çıkan eğri bir çizgi (bir çember yayı), kolun dönüşünün kusursuz bir geometrik çembere nasıl uyduğunu gösterir. Bu, insan vücudunun matematiksel yasalarla yönetildiğine dair Rönesans inancını örneklemektedir.]

[s. 124] Aynı şekilde biri erkek, diğeri kadın olmak üzere iki beden daha tarif edeceğim. İlk olarak, daha önce adet edindiğim üzere, parçaların yüksekliklerini ortaya koyacağım.

Erkekte, başın en yüksek tepesinden çenenin altına kadar olan uzunluk mesafesi şöyle olsun,

Şimdi kol için.