Napolili bilgin Giambattista della Porta'nın Magia Naturalis adlı yapıtı, Rönesans döneminin doğaya dair merakını okült nedenlerle açıklamaya çalışan temel bir eserdir. Yedinci bölümde yazar, şeylerin gizli ve saklı özelliklerinden doğan bir uyum ve uyumsuzluk düzeninden söz eder. Yunanların sempati ve antipati dediği bu karşılıklı çekim ile itiş, della Porta için doğanın en derin sırlarından biridir. Aşağıdaki pasaj, bütün yaratılmışlar arasındaki bu gizli akrabalığın doğasını ve ondan çıkarılabilecek pratik yararları ortaya koyar.

Türkçe çeviri (önizleme) · Çeviren Şira Nur Uysal

Şeylerin gizli ve saklı özellikleri sebebiyle, her tür yaratılmışta, deyim yerindeyse bir tür şefkat bulunur; Yunanların Sempati ve Antipati dediği, bizimse daha aşina bir dille uyum ve uyumsuzluk diye adlandırdığımız şey işte budur. Zira kimi şeyler sanki karşılıklı bir ittifak içinde birbirine bağlanmış, kimileriyse birbiriyle çekişme ve çatışma halindedir. Bunlarda birbirleri için bir dehşet ve yıkım olan öyle bir yön vardır ki, buna makul hiçbir sebep gösterilemez. Hiçbir bilge kişi bunun için şundan başka bir neden aramaz: bunun böyle olması doğanın hoşnutluğudur. Doğa hiçbir şeyin eşi olmaksızın var olmasını istemez ve doğanın bütün sırları arasında, gizli ve özel bir niteliği bulunmayan hiçbir şey yoktur.

Dahası, bu uyum ve uyumsuzluk aracılığıyla, insanın ihtiyaçları için pek çok yararlı kullanım keşfedebiliriz. Bir şeyin bir başkasıyla çekiştiğini bir kez bulduğumuzda, bunlardan birinin ötekinin verdiği zararlara karşı uygun bir çare olarak kullanılabileceğini hemen tahmin edebilir ve deneme bunu ispatlar. Şüphesiz geçmiş çağların bu yolla keşfettiği pek çok şey, yazılarının da gösterdiği üzere bize aktarılmıştır.

Özgün metin (İngilizce)

Because of the hidden and secret properties of things, there is in all kinds of creatures a certain "compassion," as I may call it, which the Greeks call Sympathy and Antipathy; but we call it more familiarly their "agreement" and their "disagreement." For some things are joined together as if in a mutual league, while others are at odds and in discord with one another. They have something in them that is a terror and destruction to each other, for which no probable reason can be given. No wise man will seek any cause for this other than this: that it is the pleasure of Nature for it to be so. She would have nothing exist without its match, and among all the secrets of Nature, there is nothing that does not have some hidden and special property. Moreover, through this agreement and disagreement, we might find many helpful uses for human needs. Once we find one thing at odds with another, we may immediately guess, and trial will prove it, that one of them may be used as a suitable remedy against the harms of the other. Surely many things that former ages discovered this way have been passed down to us, as their writings show.

Bu metin neden önemli

Giambattista della Porta (1535-1615), Napolili bir polimat ve Accademia dei Lincei'nin kurucularındandır. Magia Naturalis (Doğal Büyü) ilk kez 1558'de yayımlanmış, 1589'da yirmi kitaba genişletilmiştir. Yapıt, optikten simyaya, botanikten meteorolojiye uzanan bir doğa felsefesi ansiklopedisidir. Buradaki pasaj, eserin 1658 tarihli İngilizce çevirisinin Yedinci Bölümünden alınmıştır. Della Porta'nın sempati ve antipati öğretisi, şeyler arasında gözle görülmeyen bir bağ ağı olduğu düşüncesine dayanır; bu düşünce Homeros'un altın zinciri ve Platon'un halkaları imgelerine kadar geri götürülür. Büyücü, doğanın hizmetkarı olarak bu gizli bağları keşfeder ve aşağı şeyleri üstün güçleriyle eşleştirir.

Eser hakkında

On altıncı yüzyıl İtalya'sının entelektüel canlılığı içinde yetişen Giambattista della Porta, Rönesans doğa felsefesinin en üretken simalarından biridir. Napoli merkezli bilimsel merakın ve gizli cemiyetler geleneğinin temsilcisi olan yazar, Aristotelesçi doğa anlayışı ile Yeni-Platoncu hermetik mirası bir araya getiren bir çevrede ürün vermiştir. Doğanın sırlarını akılcı gözlem ve deneysel merakla çözme çabası, della Porta'nın düşünce dünyasını biçimlendirmiştir. Bilginin doğayı dönüştürme gücüne inanan bu yaklaşım, geç Rönesans ve erken modern dönem boyunca Avrupa'nın dört bir yanında geniş yankı bulmuş ve doğa araştırmacıları için vazgeçilmez bir başvuru zemini hazırlamıştır.

Magia Naturalis, doğanın işleyişini sihirli ya da doğaüstü müdahalelerden ayırarak bizzat yaratılışın kendi mekanizmalarıyla açıklamayı hedefleyen kapsamlı bir doğa felsefesi külliyatıdır. Eserin ana savı, evrenin birbirine görünmez bağlarla kenetlenmiş canlı bir bütün olduğu ve bu bütünü yöneten kuralların kavranabileceği fikrine dayanır. Yazar, minerallerden bitkilere, gök cisimlerinden insan bedenine kadar tüm varlık alanlarını tek bir sistem içinde ele alır. Büyü kavramını şeytani güçlerin müdahalesi olarak değil, doğanın saklı güçlerini keşfedip bunları insanlığın pratik yararına sunma sanatı olarak tanımlayan yapıt, kuramsal ilkelerle ampirik reçeteleri aynı çatı altında birleştirir.

Okuduğunuz pasaj, eserin kuramsal omurgasını oluşturan birinci kitabın yedinci bölümünden alınmıştır ve şeylerin özündeki sempati ile antipati dinamiklerini inceler. Yazar burada, maddelerin birbirine duyduğu çekim ve itiş kuvvetlerinin nedenini doğanın kendi iradesinde ararken, bu ilişkinin insan yararına nasıl dönüştürülebileceğini gösterir. Çağdaş bir okur bu metne yaklaşırken, dönemin kavramsal dünyasını göz önünde bulundurmalı; doğanın karşılıklı zıtlıklar ve uyumlar üzerinden kurduğu dengenin, tıp ve eczacılığın erken biçimlerine nasıl esin kaynağı olduğunu fark etmelidir. Metin, sadece tarihsel bir doğa kavrayışını sergilemekle kalmaz, aynı zamanda erken modern dönemde gözlem ile deney arasındaki bağın nasıl kurulduğunu da gözler önüne serer.

Bu eser Büyü ve Okült Koleksiyonu'nun parçasıdır →

Künye

Kaynak eser: Natural Magick (Magia Naturalis), 1658 İngilizce çevirisi, Yedinci Bölüm: Of Sympathy and Antipathy
Neşir: 1658 Londra İngilizce baskısı (Magiae Naturalis'in ilk tam İngilizce çevirisi)
Konum: Birinci Kitap, Yedinci Bölüm, s. 22-23
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY-SA 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin, değiştirirseniz aynı lisansla paylaşın). Kullanım & lisans →

Bu Çeviriye Atıf

Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Doğal Büyü: Sempati ve Antipati Üzerine. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/dogal-buyu-sempati-antipati-della-porta

Özgün Sayfalar60 sayfa