Mistik Teoloji

BÖLÜM I — İlahî Karanlık Nedir

Bütün Varlığı, İlahlığı ve İyiliği aşan Teslis! Hıristiyanlara göksel bilgeliğini öğreten Sen! Bizi, ışığı aştığından çok daha fazla bilgiyi de aşan, mistik öğretinin en yüce doruğuna eriştir; öyle bir doruk ki orada göksel Hakikat'in yalın, mutlak ve değişmez sırları, kör edici karanlıkla gizli Sessizlik içinde saklıdır — bu karanlık kendi yoğunluğuyla her parlaklığı gölgede bırakır ve kör olmuş zihinlerimizi, her güzelliği aşan görkemlerin tümüyle el değmemiş ve görünmez asaletiyle doldurur. Duam budur; ve sana, sevgili Timotheos, öğütlerim şudur: mistik tefekkürün ciddi çabası içinde duyuları, zihnin faaliyetlerini, duyuların ya da zihnin algılayabileceği her şeyi, hem yokluk dünyasındaki hem de varlık dünyasındaki her şeyi geride bırak; ve anlayışın dinlenmeye bırakılmış hâlde, ne varlığın ne de anlayışın kuşatamayacağı O'nunla birleşmeye doğru gücün yettiğince ilerle. Zira kendinden ve her şeyden aralıksız ve mutlak feragatla, saflık içinde her şeyi bir kenara bırakacak, her şeyden kurtulacak ve böylece her varoluşu aşan o ilahî Karanlığın Işını'na doğru yükseltileceksin.

Bunları eremiş olmayan hiç kimseye açıklamamalısın — eremiş olmayanlardan kastım, insan düşüncesinin nesnelerine sıkı sıkıya tutunan ve bunun ötesinde öz-üstü bir hakikat olmadığını sanan, Karanlığı kendi gizli meskeni edinmiş Olan'ı insan anlayışıyla bildiklerini zanneden kimselerdir. Ve eğer İlahî Erginleşme bu kişilerin bile ötesindeyse, varlığın en aşağı mertebesinden aldıkları niteliklerle her şeyin Aşkın Nedeni'ni tarif eden, ama O'nun kendi cehaletleri içinde uydurdukları çeşitli dinsiz sanrılardan hiçbir şekilde üstün olmadığını iddia eden başkaları için ne söylenebilir? O, evrenin bütün olumlu niteliklerine sahiptir (çünkü evrensel Neden'dir), ama daha katı bir anlamda onlara sahip değildir, çünkü hepsini aşar; bu yüzden O'na bu nitelikleri hem yükleyip hem de reddetmek arasında bir çelişki yoktur — çünkü O her türlü yoksunluğu hem önceler hem aşar, olumlu ve olumsuz ayrımların ötesindedir.

Musa'nın Karanlığa Çıkışı

Zira sebepsiz değildir ki kutsanmış Musa'ya önce kendisinin arınması, sonra arınmamışlardan ayrılması buyrulur; ve tüm arınmadan sonra çok sesli borazanları işitir, saf ve çeşit çeşit akan ışınlarla parıldayan birçok ışık görür, sonra kalabalıklardan ayrılıp seçilmiş kâhinlerle birlikte İlahî Yükselişin en yüce zirvesine doğru ilerler. Yine de Tanrı'nın kendisiyle karşılaşmaz — O'nu değil (çünkü O görünmezdir) ama O'nun oturduğu yeri görür. Bu şeyler aracılığıyla O'nun kavranamaz varlığı, zihin tarafından algılanan kutsal mekânlarının yükseklerinde yürürken gösterilir; ve sonra hem görülen şeylerden hem de bunları görenlerden fışkırarak dışarı çıkar ve gerçek erginleşmiş kişiyi, anlayışının tüm kavrayışlarından vazgeçtiği ve tamamen dokunulmaz ve görünmez olana sarmalandığı Bilinemezliğin Karanlığına daldırır; ve tüm akıl yürütme güçlerinin edilgin sükûneti içinde en yüce yetisiyle tümüyle Bilinemez olan O'yla birleşir — O'ndan böylece her bilgiyi reddederek, anlayışını aşan bir bilgiye sahip olur.

BÖLÜM II — Her Şeyin Üstünde ve Nedeni Olan O'yla Birleşmenin ve O'na Övgü Sunmanın Nasıl Gerekli Olduğu

Işığın ötesindeki bu Karanlığa erişebilmemiz için dua ederiz; görme ve bilme kaybı yoluyla görüye ulaşabilelim ve böylece görmeyi ve bilmeyi bırakarak, her türlü algı ve anlayışın ötesindeki şeyi bilmeyi öğrenebilelim (çünkü yetilerimizin bu boşalması gerçek görme ve bilgidir) ve her şeyi aşan O'na, aşkın bir ilahi övgü sunabilelim — bunu, var olan her şeyi olumsuzlayarak ya da geri çekerek yaparız; tıpkı mermerden bir heykel yontan kişilerin, gizli imgenin açık seçik algılanışına engel olan her şeyi kaldırıp, yalnızca bu kaldırmayla gizli heykeli kendi gizli güzelliği içinde ortaya çıkarmaları gibi. Şimdi bu olumsuz yöntemi olumlu ifadelerinkinden tümüyle ayırmalıyız. Zira olumlu ifadeler yaparken en evrensel ifadelerle başlamış, sonra ara terimler aracılığıyla en sonunda tikel unvanlara ulaşmıştık; ama şimdi tikelden evrensel kavrayışlara doğru yükselerek, var olan her şeyde bütün bilgi nesneleriyle sarmalanmış olan o Bilinemezliğin çıplak bilgisine ulaşmak için tüm nitelikleri soyup atıyoruz.

BÖLÜM III — Tanrı Hakkındaki Olumlu İfadeler Nelerdir, Olumsuz İfadeler Nelerdir

Şimdi İlahiyat Ana Hatları adlı eserimde olumlu yönteme en uygun düşen kavramları ortaya koymuş, Tanrı'nın kutsal doğasının hangi anlamda tek, hangi anlamda üçlü diye adlandırıldığını göstermiştim. Ve İlahi İsimler kitabında, Tanrı'ya dair İyi, Var Olan, Yaşam, Bilgelik, Güç unvanlarının anlamını incelemiştim; ve Simgesel İlahiyatımda, duyular dünyasından alınıp Tanrı'nın doğasına uygulanan mecazi unvanları incelemiştim. Ne kadar yükseğe doğru yükselirsek, dilimiz o kadar salt zihinsel kavramların sınırlarına hapsolur; tıpkı şimdiki durumda, zihnin ötesindeki Karanlığa dalarken kendimizi yalnızca söz kısalığına değil, hem söz hem düşünce bakımından mutlak dilsizliğe indirgenmiş bulacağımız gibi. Kuşkusuz Tanrı'nın hava ya da taş olduğunu olumsuzlamaktan çok yaşam ve iyilik olduğunu olumlamak daha doğrudur; ve O'na sarhoşluk ya da öfke yüklenebileceğini olumsuzlamak, O'na insan düşüncesinin kategorilerini uygulayamayacağımızı olumsuzlamaktan daha doğrudur.

BÖLÜM IV — Duyularla Algılanan Her Şeyin Üstün Nedeni Olan O'nun, Duyularla Algılanan Şeylerden Hiçbiri Olmadığı

Bu yüzden, her şeyi aşan evrensel Nedenin ne kişiliksiz ne cansız, ne akıldan ne anlayıştan yoksun olduğunu; kısacası, maddi bir cisim olmadığını, dolayısıyla dışsal bir şekle ya da anlaşılır bir forma, niteliğe, niceliğe ya da katı bir ağırlığa sahip olmadığını; görme ya da dokunma yoluyla algılanabilecek herhangi bir yerel varlığı olmadığını öne sürüyoruz. Bunların hiçbiri O'nunla özdeşleştirilemez ya da O'na yüklenemez.

BÖLÜM V — Anlaşılır Olarak Algılanan Her Şeyin Üstün Nedeni Olan O'nun, Anlaşılır Olarak Algılanan Şeylerden Hiçbiri Olmadığı

Bir kez daha, daha da yükseğe çıkarak, O'nun ruh, akıl ya da hayal gücü, tahmin, akıl yürütme ya da anlama yetisiyle donanmış olmadığını; aklın O'nu betimleyemeyeceğini ya da anlayışın O'nu algılayamayacağını, çünkü O sayı, düzen, büyüklük ya da küçüklük olmadığından; ne bir olduğunu ne birlik olduğunu; ne İlahlık ne İyilik olduğunu; O'na hiçbir olumlama ya da olumsuzlamanın uygulanamayacağını öne sürüyoruz; çünkü O, her şeyin kusursuz ve biricik Nedeni olarak tüm olumlamayı aşar, ve yalın ve mutlak doğasının üstünlüğüyle, her sınırlamadan azade ve hepsinin ötesinde olarak tüm olumsuzlamayı aşar.