Dionysios Areopagita, İlahi İsimler Üzerine

46) İskenderiye’nin en ünlü Hristiyan filozoflarından biri olan Pantaenus’un, MS 193 yılında, o şehrin piskoposu Demetrius tarafından, bir talebe binaen Hindistan’a gönderildiğini biliyoruz. Havari Bartholomew (on ikilerden biri) o ülkede İsa Mesih’in gelişini müjdelemişti. Pantaenus orada İbranice yazılmış bir Aziz Matta İncili nüshası buldu.

Maximus’un Scholia’sında yer alan, İskenderiyeli Dionysius’un (250) İlahi İsimler üzerine yazdığı Scholia’dan yapılan alıntı ve ayrıca yakın zamanda British Museum’da keşfedilen aynı Dionysius’a ait bir mektubun alıntısı vasıtasıyla, Dionysius Areopagite’in yazılarının Pantaenus’un ölümünden birkaç yıl sonra İskenderiye’de bilindiğini ve el üstünde tutulduğunu biliyoruz. Pantaenus’un Dionysius’un yazılarını ve Hierotheus’un daha soyut eserlerini Hindistan’a götürdüğünden makul bir şekilde şüphe edebilir miyiz?

Sekizinci yüzyılda Sankara ve on üçüncü yüzyılda Ramanuja tarafından ifade edilen Hindu felsefesi ile "İlahi İsimler" arasındaki dikkat çekici benzerliğin açıklamasını burada bulmuyor muyuz? Sankara, Yüce Olan’ı "mutlak Bir" olarak ele alır, Ramanuja ise "nitelikli, ikici olmayan" olarak tanımlar. Bu gerçeklerin her ikisi de Dionysius’ta birleştirilmiş ve ifade edilmiştir. Tulsi-das’ın Ramayana’sında kurtarıcı Vishnu hakkında geçen pek çok güzel ifadenin, Hindu kisvesi altındaki Hristiyan Hakikatleri olduğuna inanmaktan kendimi alamıyorum.

Pek çok bilgili Hindu, Hristiyan olmalarına gerek olmadığını, çünkü Yüce Tanrı hakkında Hristiyanların kendisinden daha yüce bir kavrayışa sahip olduklarını iddia eder. "İlahi İsimler"in, Hindistan’ı Hristiyan inancına ulaştırmada en iyi ve tek etkili yolla, yani bireyler aracılığıyla değil topluluklar vasıtasıyla, en cahiller aracılığıyla değil en bilgili ve dindar olanlar vasıtasıyla vesile olacağını ileri sürüyorum. Önce Dionysius ihtida etmiş, ardından onun liderliğini doğal ve uygun bir şekilde takip edenler gelmiştir.

Dexter, Pretorian Doğu Muhafızlarının Valisi oldu ve döneminin en seçkin devlet adamlarından biriydi. Toledo ve diğer şehirlerin Kilise arşivlerinden yararlanarak MS 430’dan itibaren İspanya’daki Kilise olaylarının kısa bir özetini sunan bir kronik derledi. Bu kroniği, hem kroniği hem de yazarını "seçkin adamlar" arasına kaydeden Jerome’a ithaf etti. Jerome, Kilise Yazarları üzerine kitabını Dexter’ın ricası üzerine yazmıştı.

Dexter, Toledo’nun en eski piskoposları arasında, asil soyundan dolayı Eugenius lakabıyla anılan Marcellus adında olağanüstü bir adamı tanımlar. Bivarius onun Sezar’ın hanesinden ve ailesinden olduğunu, İmparator Hadrianus’un amcası olduğunu söyler. Marcellus, Arles’da Dionysius Areopagite tarafından piskopos olarak takdis edilmiş ve Toledo’ya gönderilmiştir. Dexter, onunla ilgili olarak, Dionysius’un İlahi İsimler kitaplarını ona ithaf ettiğini kaydeder.

Dexter ayrıca Dionysius’un, güzel ahlakından dolayı Marcellus’a Timothy lakabını verdiğini kaydeder. Efes Piskoposu Polycrates, Dionysius’un eserlerinin ilk ithaf edildiği Efes Piskoposu Timothy’nin, Nerva’nın saltanatı sırasında, MS 97 yılında şehit edildiğini aktarır. Patmos’tan salıverilen Aziz Yuhanna’yı ziyaret ettikten sonra Galya’ya dönen Dionysius’un, MS 98 yılında dostu Marcellus’u Timothy diye çağırdığını ve "İlahi İsimler" kitaplarını ona sunduğunu görüyoruz, böylece ilk Timothy’si MS 97’de Mesih’e göçmüş olsa da, yeryüzünde hâlâ yaşayan bir Timothy’ye sahip olabilecekti.

İlim ve takvasıyla ünlü bir piskoposun oğlu olan seçkin bir devlet adamı tarafından 1400 yılı aşkın bir süre önce yazılmış bir kronikte korunan bu insani dokunuş, tarafsız bir zihin tarafından, "İlahi İsimler"in MS 98’den önce yazıldığının makul bir kanıtı olarak kabul edilebilir.

Bazı araştırmaların bir sonucu olarak, Kurtarıcımızın son vazifelendirmesinin birinci yüzyıldaki Kilise tarihinin anahtarı olduğunu iddia ediyorum. Havarilere İncil’i tüm dünyada vaaz etmelerini emrettiği gibi, İncil de vaaz edilmişti ve en bilgili ve asil olanlar arasında öylesine büyük bir başarı elde edilmişti ki, Flavius Clemens ve ailesinin Hristiyan inancı uğruna vahşice katledilmesi olmasaydı, birinci yüzyılda Hristiyan bir imparator olacaktı. İsa’nın "Yeryüzünün en uç noktalarına kadar benim şahitlerim olacaksınız" dediği gibi, Havariler de Galya, İspanya ve Britanya’da üçlü hizmet düzeniyle Mesih’in Kilisesini kurdular ve ikinci yüzyılın sonuna gelindiğinde bu toprakların her birinde örgütlü bir Kilise mevcuttu.

Schneider bana "Almanya’da artık dışsal kanıtların Dionysius’un özgünlüğü lehine olduğunu kabul ettiklerini, ancak kendilerini içsel kanıtlarla sınırlı tuttuklarını" bildiriyor. Onlar, doktrinin havariler çağında yazılmış olamayacak kadar açık ve kesin olduğunu iddia ediyorlar.

Aziz Pavlus’un ihtida ettirdiği ve yoldaşı olan baş Areopagite, onun aşkınlık (thearkhia) [NOT: Metinde ilahi hiyerarşi ve tanrısallık anlamında kullanılmıştır] öğretilerini nasıl olur da en açık şekilde kavrayamazdı?

İlahi İsimlerin Amacı ve Geleneği

Şimdi, ey Mübarek Olan, Teolojik Taslaklar’dan sonra, elimden geldiğince İlahi İsimler’in yorumuna geçeceğim. Ancak vahiylerin kuralı burada da bizim için geçerli olsun, yani Tanrı hakkında söylenen şeylerin hakikatini, insan bilgeliğinin ikna edici sözleriyle değil, teologların Ruh tarafından harekete geçirilen gücünün kanıtıyla ortaya koyalım, bu güç sayesinde dile getirilemez ve bilinmez olanla, içimizdeki akıl yürütme ve sezgi yetisinin ve işleyişinin üstün birliği oranında, dile getirilemez ve bilinmez bir şekilde temas kurarız.

Kutsal vahiylerde bize ilahi olarak bildirilenlerin ötesinde, öz-üstü ve gizli Tanrısallık hakkında herhangi bir şey konuşmaya, hatta düşünmeye hiçbir şekilde izin verilmez. Onun akıl, zihin ve özün üzerindeki öz-üstü yapısının bilinmezliğine, ilahi vahiylerin ışığı kendini sunduğu ölçüde, en Yüce Olan’a yönelen öz-üstü ilmi atfetmeliyiz, bu sırada ilahi şeylere karşı ihtiyat ve takva ile daha yüce ihtişamlara yaklaşırken kendimizi dizginleriz.

Zira her şeye muktedir ve en güvenilir tanrısallık (thearkhia) bilimine inanmamız gerekirse, ilahi olan şeyler her bir zihnin kapasitesi nispetinde vahyedilir ve mütalaa edilir, çünkü yüce ilahi iyilik, kendi sınırsızlığını, kapasitesi sınırlı olanları koruyan bir adaletle ilahi bir şekilde dağıtır.

Zira akılla kavranabilen şeyler duyularla algılanabilenler tarafından, bileşik olmayan ve biçimsiz olanlar ise bileşik ve biçimli olanlar tarafından kavranıp mütalaa edilemeyeceği gibi, beden dışı olanların dokunulmaz ve şekilsiz biçimsizliği de bedenlerin şekillerine göre biçimlenmiş olanlar tarafından kavranamaz, hakikatin bu aynı analojisine uygun olarak, özler üstü sınırsızlık özsel olan şeylerin, zihinlerin üzerindeki birlik ise zihinlerin üzerine yerleştirilmiştir, kavrayışın üzerindeki Tek olan ise tüm kavrayışlar için kavranamazdır ve kelamın üzerindeki İyi olan kelam ile ifade edilemez, her bir birimi bir kılan birim, özler üstü öz ve kavranamaz zihin, ifade edilemez kelam, sözsüzlük ve kavranamazlık ve isimsizliktir, var olan hiçbir varlığın tarzına göre olmayıp her şeye varlığın sebebi olan, fakat kendisi var olmayandır,

çünkü her bir özün ötesindedir ve kendisi hakkında kendisini layıkıyla ve ilmi olarak beyan edebilir.

O halde, daha önce de belirtildiği gibi, bu özler üstü ve gizli uluhiyet hakkında, kutsal vahiylerde bize ilahi olarak bildirilenlerin ötesinde konuşmaya ve hatta düşünmeye izin verilmemiştir.

Çünkü kendisinin de kendi iyiliğine yaraşır şekilde vahiylerde öğrettiği üzere, kendi özsel doğası içindeki bilimi ve mütalaası, tüm yaratılmış şeylerin erişiminin ötesindedir, zira her şeyin üzerinde özler üstü bir şekilde yükselmektedir.

Ve onu sadece görünmez ve kavranamaz olarak değil, aynı zamanda akıl ermez ve izi sürülemez olarak öven birçok ilahiyatçı bulacaksınız, çünkü onun gizli sonsuzluğuna nüfuz edenlerin hiçbir izi yoktur.

İyi olan, tek bir yaratılmış varlıktan bile tamamen esirgenmiş değildir, aksine özler üstü ışınını, kendisinde sürekli olarak sabit kalacak şekilde, her bir varlığa uygun aydınlanmalarla şefkatle saçar ve yasal ve hürmetkar olduğu ölçüde onun peşinden giden, ne uyumlu bir şekilde aktarılan ilahi tecelliden daha yüksek olana karşı acizce böbürlenen, ne de daha aşağı bir seviyeye doğru, kötüye meylederek aşağı düşen, aksine kendilerine parıldayan ışına kararlı ve sarsılmaz bir şekilde yükselen ve izin verilen aydınlanmalara duydukları ölçülü sevgiyle,

kutsal bir hürmetle, ihtiyatla ve dindarlıkla, adeta yeni kanatlarla yükselen o mukaddes zihinleri, izin verilen mütalaasına, birliğine ve benzerliğine yüceltir.

O halde, göksel üstü hiyerarşi (hiyerarşi) düzenlerinin tüm kutsal rütbelerini de yöneten bu yüce ilahi ölçüleri takip ederek, uluhiyetin zihin ve maddenin ötesindeki vahyedilmemiş yönünü zihnin akıl ermez ve kutsal hürmetiyle, ifade edilemez şeyleri ise ihtiyatlı bir sessizlikle onurlandırırken, kutsal vahiylerde bizi aydınlatan ihtişamlara kendimizi yükseltiriz ve onların ışığıyla, kapasitelerimize göre bize verilen yüce ilahi aydınlanmaları hem görmek hem de her kutsal ışık tecellisinin iyilik veren kaynağını, kendisinin kutsal vahiylerde kendisi hakkında öğrettiği gibi övmek üzere, dünyalar üstü bir şekilde aydınlandığımız ve kutsal övgü ilahilerine göre şekillendiğimiz yüce ilahi ilahilere yönlendiriliriz.

Örneğin, onun her şeyin sebebi, kökeni, özü ve yaşamı olduğunu, hatta ondan sapanlar için hem geri çağırma hem de diriliş olduğunu, ilahi benzerliğin bozulmasına uğrayanlar için yenilenme ve reform olduğunu, bir tür dinsiz kararsızlık içinde çalkalananlar için dini bir istikrar olduğunu, ayakta kalmaya devam edenler için sarsılmazlık olduğunu, ona yönlendirilenler için koruyucu bir rehber olduğunu, aydınlatılanlar için aydınlanma olduğunu, yetkinleştirilenler için yetkinlik kaynağı olduğunu, tanrısallaştırılanlar için tanrısallık (thearkhia) kaynağı olduğunu,

sadeleştirilenler için sadeleşme, birleştirilenler için birlik olduğunu, her kökenin özler üstü bir şekilde köken-üstü kökeni olduğunu ve gizli olanın, doğru olduğu ölçüde, hayırlı tecellisi olduğunu ve tek bir kelimeyle, yaşayanların yaşamı ve var olan şeylerin özü olduğunu, tüm yaşamın ve özün kökeni ve sebebi olduğunu, çünkü onun iyiliğinin var olan şeyleri kendi varlıklarında var ettiğini ve sürdürdüğünü öğreniriz.

Bu şeyleri ilahi vahiylerden öğrendik ve ilahiyatçıların neredeyse tüm kutsal ilahilerinin, uluhiyetin hayırlı ilerleyişlerini bildirmek ve övmek amacıyla Tanrı'nın isimlerini düzenlediğini göreceksiniz.

Bu nedenle, hemen her ilahiyat risalesinde uluhiyetin, kendisinden birleştirici bir güç olarak birleştiğimiz ve bölünmüş çeşitliliklerimiz dünyalar üstü bir tarzda bir araya toplandığında tanrısal bir birime ve ilahi olarak taklit edilen bir birliğe dâhil olduğumuz doğaüstü bölünmezliğinin sadeliği ve tekliği nedeniyle hem monad hem de birlik olarak dindarlıkla övüldüğünü görürüz, fakat aynı zamanda, gökteki ve yerdeki tüm babalığın kendisinden var olduğu ve adlandırıldığı özler üstü üretkenliğin üç şahıslı tecellisi nedeniyle triad olarak da övüldüğünü görürüz, ayrıca var olan şeylerin sebebi olarak da övülür, çünkü tüm şeyler onun hem bilge hem de iyi olan yaratıcı iyiliği nedeniyle varlığa getirilmiştir, çünkü tüm şeyler kendi doğalarının özelliklerini zarar görmeden korurken, her ilham edilmiş uyum ve kutsal güzellikle doldurulur, fakat her şeyden önce, insana karşı sevgi dolu olarak övülür, çünkü o, kendi şahıslarından birinde, bize ait olan şeyleri gerçekten ve tamamen paylaşmış, insanlığın en uç noktasını kendisine geri çağırıp onun yerine geçmiş, ondan ifade edilemez bir tarzda sade İsa meydana gelmiş ve ebedi olan zamansal bir süre almış ve tüm doğa boyunca her rütbenin üzerinde özler üstü bir şekilde yüceltilmiş olan o, kendi özelliklerinin değişmez ve karışmaz sarsılmazlığını korurken doğamızın içine dâhil olmuştur.

İlhamla dolu önderlerimizin aydınlanmamız gayesiyle bizlere miras bıraktığı, Kutsal Kelam’a (Oracula) muvafık diğer bütün ilahî kaynaklı aydınlanmalara da böylelikle inisiye edildik, şimdilik kendi iktidarımız nispetinde, Kutsal Kelam’da ve hiyerarşi geleneklerinde bildirilen, aklî olanı duyulur olanla, öz-üstü olanı ise var olan şeylerle örten, biçimsiz ve suretsiz olanın etrafına biçimler ve suretler yerleştiren, doğaüstü ve suretsiz sadeliği bölünmüş simgelerin çeşitliliği içinde çoğaltıp şekillendiren, insana yönelik o sevecen lütfun mukaddes örtüleri vasıtasıyla bu sırra eriyoruz, fakat daha sonra, çürümez ve ölümsüz kılındığımızda, Mesihvari ve en kutlu huzura eriştiğimizde, İlahî Kelam uyarınca, en mukaddes Başkalaşım’daki havariler gibi, bizleri parlak ihtişamlar içinde izzetle kuşatan Tanrı’nın gözle görülür tecellisiyle tertemiz temaşalar vasıtasıyla dolarak "daima Rab ile birlikte" olacağız ve O’nun manevi ışık bağışına, tutkulardan arınmış ve gayrimaddi bir akılla iştirak edeceğiz, dahası semavi-üstü akılların daha İlahî bir taklidi içinde, akıl almaz parlaklıktaki ışınlara yönelen o bilinemezci ve en kutlu gayretler vasıtasıyla, idrakin ötesindeki birlik içinde bulunacağız.

Zira Kutsal Kelam’ın hakikatinin ikrar ettiği üzere, meleklere denk ve dirilişin evlatları olarak Tanrı’nın evlatları olacağız.

Lakin şimdilik, elimizden geldiğince İlahî şeylere münasip simgeler kullanmaktayız ve bunlardan hareketle, derecemiz nispetinde, manevi rüyetlerin sade ve birleşik hakikatine yeniden yükselmekteyiz, tanrısal şeylere dair her türlü tasavvurumuzun ardından zihnî enerjilerimizi bir kenara bırakarak, her türlü bilginin bütün sınırlarının ifade edilemez bir biçimde önceden içinde var olduğu, her şeyin fevkinde ve aşkın bir meçhul oluşundan ve her türlü tözsel bilgi ile kudretin bütün kemalatını öz-üstü bir tarzda önceden kendi içinde barındırmış olmasından ve mutlak kudretiyle her şeyin, hatta semavi-üstü akılların dahi üzerinde sarsılmaz bir şekilde durmasından ötürü tasavvur edilmesi, ifade edilmesi veya herhangi bir surette bütünüyle temaşa edilmesi imkânsız olan o öz-üstü ışına doğru, iktidarımız ölçüsünde kendimizi bırakırız.

Zira her türlü bilgi var olan şeylere aitse ve var olan şeylerle sınırlıysa, bütün özlerin ötesinde olan O Varlık, aynı zamanda her türlü bilginin de fevkindedir, aşkınlık sahibidir.

Ve yine de O, her türlü ifadeden ve her türlü bilgiden üstünse ve bütünüyle aklın ve özün üzerine yerleşmişse, her şeyi kuşatan, birleştiren, kavrayan ve önceden gören, fakat Kendisi herkes için bütünüyle kavranılmaz olan ve Kendisine dair ne bir algı, ne tahayyül, ne zan, ne isim, ne ifade, ne temas, ne de bir ilim bulunan bir Zat ise, öz-üstü tanrısallık (thearkhia) İsimsiz ve her İsmin fevkinde gösterilmişken, risalemiz İlahî İsimler’in manasını nasıl derinlemesine araştırabilir?

Fakat Teolojik Taslaklar’ı ortaya koyduğumuzda söylediğimiz gibi, Bir olanın, Bilinmeyen’in, Öz-üstü kendiliğinden-var-olan İyi’nin ne olduğunu ifade etmek de tasavvur etmek de mümkün değildir, kastettiğim üçlü Birlik, aynı şekilde Tanrı ve aynı şekilde İyi’dir.

Hatta mukaddes Kudretler’in meleklere yaraşır o birlikleri dahi, ister aşkın-Meçhul ve her şeyi aşan İyilik’ten sonraki gayretler, ister O’ndan gelen kabuller olarak adlandırılsın, hem dille ifade edilemez hem de bilinemezdir ve yalnızca melekî bilginin fevkinde olarak bunlara layık görülen meleklerde mevcuttur.

Erişilebildiği ölçüde meleklerin taklidi yoluyla bu birliklerce bir kılınan tanrısal akıllar (insanlar), ilahlaşmış akılların bu türden bir aşkın-ilahî ışığa doğru birliğinin ancak her zihnî enerjinin durması esnasında vuku bulmasından ötürü, O’na doğru yönelen en kutlu birlikten hakikaten ve doğaüstü bir biçimde bu hususta aydınlanmış olarak, O’nu bütün yaratılmış şeylerin soyutlanması yoluyla en layık şekilde tesbih ederler, O, var olan her şeyin hakiki İlletidir, fakat kendisi, öz-üstü bir biçimde hepsinin fevkinde olması hasebiyle bunlardan hiçbiri değildir.

Hakikatin her şeyin fevkindeki âşıklarından hiçbirine, aşkın-iyiliğin aşkın-mevcudiyeti olan o en yüce İlahî Özselliği ne söz veya kudret, ne akıl veya hayat veya öz olarak değil, bilakis her türlü durumdan, hareketten, hayattan, tahayyülden, zandan, isimden, sözden, düşünceden, tasavvurdan, özden, konumdan, durağanlıktan, birlikten, sınırdan, sonsuzluktan, hasılı her şeyden müstesna surette ayrılmış olarak tesbih etmesine müsaade edilmemiştir.

Fakat iyiliğin idame ettirici kaynağı sıfatıyla, bizzat var oluşu gereği var olan her şeyin illeti olduğundan, yaratılmış her şeyden hareketle Tanrılığın lütufkâr İnayetini tesbih etmeliyiz, zira her şey hem O’nun etrafındadır hem O’nun içindir, O her şeyden öncedir ve her şey O’nda vücut bulur, bütünün var edilmesi ve idamesi O’nun varlığıyladır ve her şey O’na meyleder, aklî ve rasyonel olanlar bilgi vasıtasıyla, bunlardan aşağı mertebede olanlar duyular vasıtasıyla, diğer şeyler ise canlı hareket veya tözsel ve fıtri istidat vasıtasıyla O’na yönelir.

Bunu bilen ilahiyatçılar, O’nu hem İsimsiz olarak hem de her İsimle tesbih ederler.

İsimsiz olarak tesbih ederler, nitekim simgesel İlahî tecellinin o mistik rüyetlerinden birinde bizzat Tanrılığın, "İsmin nedir?" diyene serzenişte bulunduğunu ve onu İlahî İsim’e dair her türlü bilgiden uzaklaştırarak şöyle buyurduğunu naklederler, "ve İsimi ne diye sorarsın? [NOT: Metindeki 'İsimi' tarama bozukluğudur, 'İsmimi' kastedilmektedir]

Ve gerçekte o harikulade İsim, her İsmin fevkinde olan, o İsimsiz olan, gerek bu çağda gerekse gelecek çağda anılan her ismin fevkine yerleşmiş olan bu değil midir?

Aynı şekilde, O’nu sanki kendisi şöyle söylüyormuş gibi takdim ettiklerinde de O’na "çok isimli" derler, "Ben O’yum, Var Olan, Yaşam, Işık, Tanrı, Hakikat." Tanrı’nın bilgeleri de yaratılmış tüm şeylerden hareketle, O’nu her şeyin Müellifi olarak pek çok İsim altında saygıyla anarlar, O’nu İyi, Güzel, Bilge, Sevgili, tanrıların Tanrısı, rablerin Rabbi, Mukaddesler Mukaddesi, Ezeli, Varlık, Çağların Müellifi, Yaşam Bahşeden, Hikmet, Zihin, Kelam, Bilen, tüm bilginin bütün hazinelerine eşsiz bir biçimde sahip olan, Kudret, Muktedir, kralların Kralı, Günlerin Kadimi, asla yaşlanmayan ve Değişmez olan, Muhafaza, Adalet, Takdis, Kurtuluş, büyüklükte her şeyi aşan ve hafif bir meltemdeki gibi diye vasıflandırırlar. Evet, O’nun zihinlerde, ruhlarda, bedenlerde, gökte ve yerde olduğunu, aynı zamanda aynı yerde, alemin içinde, alemin çevresinde, alemin fevkinde, semaüstü, tözüstü, güneş, yıldız, ateş, su, ruh, çiy, bulut, kendiliğinden yontulmuş taş ve kaya, var olan her şey ve var olan hiçbir şey olduğunu da söylerler.

Her şeyin üzerinde olan o her şeyin [Müellifi], tüm var olanların isimlerinin yaptığı gibi, bütünü üzerinde kesin bir hükümdarlık kurmak, her şeyin O’nun etrafında bulunması ve bir illet, bir başlangıç, bir son olarak O’na tabi olması için vardır.

Ve Kendisi, İlahi kelama göre, "her şeyde her şey" olabilir ve her şeyi var eden, yönlendiren, yetkinleştiren, koruyan, muhafaza eden, bir mabet olan ve her şeyi tek bir biçimde, karşı konulamaz ve eşsiz bir tarzda Kendisine döndüren olarak hakiki bir biçimde övülebilir.

Zira O sadece rızkın, yaşamın veya yetkinliğin illeti değildir, öyle ki İsmin de üzerindeki o İyilik sadece şu veya bu inayetiyle isimlendirilsin, aksine O, her şeyi var eden tek inayetinin eksiksiz lütuflarıyla, var olan her şeyi mutlak ve sınırsız bir biçimde Kendisinde önceden barındırmıştır ve yaratılmış tüm şeylerin ortak uyumuyla O saygıyla anılır.

Dahası, İlahiyatçılar Tanrı’nın sadece umumi veya hususi inayeti yahut inayetinin yöneldiği nesneler vesilesiyle verilen İsimlerini tazim etmekle kalmazlar, aynı zamanda kutsal mabetlerde veya başka yerlerde, inisiye olanları yahut Peygamberleri aydınlatan bazı arizi İlahi Tecellilerden hareketle de İsmin üzerindeki o fevkalade parlak İyiliği, şu veya bu illet ve kudretlere göre adlandırırlar, O’nu insan, ateş veya kehribar form ve şekillerine büründürürler, O’nun gözlerini, kulaklarını, saç buklelerini, çehresini, ellerini, sırtını, kanatlarını, kollarını, arka kısımlarını ve ayaklarını överler.

Ayrıca O’na taçlar, tahtlar, kadehler, kaseler ve Sembolik İlahiyatımızda elimizden geldiğince bahsedeceğimiz diğer bazı mistik şeyleri atfederler.

Şimdi, vahiylerden mevcut risalemizin amacına hizmet edecek kadarını toplayarak ve yukarıda zikredilenleri bir nevi Kanun addedip gözümüzü onlardan ayırmayarak, kavrayışımızın sınırlarına giren Tanrı İsimlerini açıklamaya doğru ilerleyelim ve hiyerarşi kuralının ilahiyatın her safhasında bize her zaman öğrettiği üzere, tanrısal tefekkürlere, tanrı tarafından aydınlatılmış bir tasavvurla, salahiyetle konuşmak gerekirse, inisiye olalım. İlahi geleneğe göre mukaddes olanı mukaddes olana yerleştirerek ve onu inisiye olmayanların kahkahalarından ve alaylarından uzak tutarak, Tanrı’nın Kutsal İsimlerinin açıklanmasına dindar kulaklar verelim, hatta eğer gerçekten böyle insanlar varsa, onları bu hususta Tanrı’ya karşı savaşmaktan arındıralım.

O halde, ey mümtaz Timoteos, en mukaddes rehberliğe uyarak bu şeyleri korumak ve İlahi olanı inisiye olmayanlara ne söylenir ne de bilinir kılmak senin vazifen olsun.

Kendi adıma ise, Kadir-i Mutlak Tanrı’dan, çağrılmayan ve isimlendirilmeyen Uluhiyet’in pek çok hayırhah İismini Tanrı’ya yaraşır bir şekilde övmeyi bana nasip etmesini ve ağzımdan hakikat kelamını esirgememesini dilerim.

O halde, kendiliğinden var olan İyilik, bütünü tanımlayan ve ortaya koyan olarak vahiylerden okunup övülsün.

Zira bizzat Uluhiyet’in yol göstererek, "Bana neden İyi hakkında soru soruyorsun? Tanrı’dan başka İyi yoktur" dediğini teyit eden mukaddes ilahiyattan öğrenilecek başka ne vardır? Şimdi, Tanrı’ya yaraşan tüm Tanrı İsimlerinin vahiyler tarafından kısmen değil, bütün, eksiksiz, yetkin ve tam Uluhiyet’e uygulanarak övüldüğünü ve hepsinin bölünmez, mutlak, kayıtsız şartsız ve tamamen, bütünüyle yetkin ve her bir uluhiyetin tüm Bütünlüğüne atfedildiğini başka bir yerde etraflıca ortaya koymuş bulunuyoruz.

Ve şüphesiz, İlahiyat Taslakları’nda belirttiğimiz gibi, eğer bir kimse bunun bütün Uluhiyet hakkında söylenmediğini iddia edecek olursa, küfre düşmüş olur ve haddini aşarak, aşkınlık mertebesindeki o son derece birleşmiş Birliği parçalamaya cüret eder.

O halde, bunun bütün Uluhiyet hususunda kabul edilmesi gerektiğini teyit etmeliyiz.

Zira bizzat tözsel olarak İyi olan Kelam bile, "Ben İyiyim" demiştir. Ve Tanrı aşkıyla kendinden geçmiş Peygamberlerden biri de Ruh’u "İyi" olarak över. Ve yine şu ifade, "Ben O’yum, Var Olan." Eğer bunun bütün Uluhiyet hakkında söylenmediğini iddia edip bunu zorla tek bir kısma sınırlandıracak olurlarsa, şunu nasıl anlayacaklar?

"Var olan, var olmuş olan ve gelecek olan, Kadir-i Mutlak olan şöyle der" ve "Sen aynısın" ve şu, "Babadan çıkan, var olan hakikat Ruhu." Ve eğer yüce İlahi Yaşam’ın bütünle eş tözlü olmadığını söylerlerse, "Baba ölüleri nasıl diriltir ve onlara hayat verirse, Oğul da dilediğine öylece hayat verir" ve "Hayat veren Ruh’tur" diyen mukaddes Kelam nasıl doğru olabilir? Fakat bütün Uluhiyet’in bütün üzerinde Rabliğe sahip olduğunu söylemek neredeyse gereksizdir, zira Baba ve Oğul için uygulandığı üzere, Tanrı’nın Kelamı’nda Pederane Uluhiyet’e veya Evlada ait Uluhiyet’e atıfla "Rab" kelimesinin kaç kez tekrarlandığını düşünüyorum. Ruh da Rab’dir.

Ve "güzel ve bilge" olan da bütün Uluhiyet hakkında övülerek söylenir.

Ve Oracles (Kehanetler), ışığı, tanrısallık (thearkhia) bahşedeni, sebebi ve Tanrısal bütünlüğe ait olan her şeyi, en yüce İlahi ilahilerin tamamına dahil eder, toplu olarak "her şey Kadir-i Mutlak Tanrı'dandır" dediklerinde, ama özel olarak da "her şey O'nun aracılığıyla ve O'nun için yapıldı" ve "her şey O'nda mevcuttur" ve "Ruhunu göndereceksin ve onlar yaratılacaklar" dediklerinde olduğu gibi. Ve özetle konuşmak gerekirse, en yüce İlahi Kelam'ın kendisi şöyle demiştir, "Ben ve Baba Biriz" ve "Baba'nın sahip olduğu her şey Benimdir" ve "Benim olan her şey Senindir ve Senin olanlar da Benimdir". Ve yine, Baba'ya ve Kendisine ait olan her şeyi, toplu olarak ve ortaklaşa en yüce İlahi Ruh'a atfeder, bunlar Tanrı'nın işleri, hürmet, pınarsal ve kesintisiz sebep ve güzel armağanların dağıtılmasıdır.

Ve sanıyorum ki, İlahi Oracles ile önyargısız anlayışlarla beslenmiş olanlardan hiçbiri,

buna karşı çıkmayacaktır, Tanrı'ya yaraşan her şey, ilahi olana göre tüm Tanrısal bütünlüğe aittir

ve bunları Oracles'tan tanımlamıştır, burada

bütünle ilgili olarak kabul edilmesi gereken

Ancak eğer birisi bu şekilde davranarak, Tanrı'ya yaraşan ayrımın zararına olacak bir kargaşa yarattığımızı söyleyecek olursa, böyle bir ifadenin kendisinin, doğru olduğuna ikna etmek için yeterli olduğunu düşünmüyoruz.

Çünkü, eğer kendisini tamamen Oracles'ın karşısına koymuş biri varsa, o zaten bizim felsefemizin de tamamen dışında kalacaktır, ve eğer Oracles'ın ilahi Hikmetini umursamıyorsa, onun teoloji bilimine yönlendirilmesini biz neden umursayalım?

Fakat, eğer Oracles'ın hakikatine saygı duyuyorsa, biz de bu ölçütü ve aydınlanmayı kullanarak, elimizden gelen en iyi şekilde, teolojinin bazı şeyleri ortak, diğerlerini ise ayırt edici olarak aktardığını onaylayarak tereddüt etmeden cevaba doğru ilerleyeceğiz, ne ortak olanı bölmek ne de ayırt edici olanı karıştırmak uygundur, aksine gücümüz nispetinde O'nu takip ederek İlahi ihtişamlara yükselmeliyiz, çünkü oradaki İlahi vahiyleri hakikatin en mükemmel ölçütü olarak kabul ederek, orada bulunan şeyleri kendi doğal sadeliği, bütünlüğü ve aynılığı içinde korumaya gayret ederiz, kendimiz de korunuruz korurken

Oracles'ı ve bunlardan güç alarak onları koruyanları korumak için.

O halde, Teolojik Taslaklar'da birçok örnekle Oracles'tan kanıtladığımız gibi, tüm Tanrısallık için ortak olan (İsimler), Süper-İyi, Süper-Tanrı, Süper-Özsel, Süper-Yaşayan, Süper-Bilge ve üstünlük belirten soyutlamaya ait olan diğer her şeydir, bunlarla birlikte Sebep'i ifade edenlerin tümü, İyi, Güzel, Varlık, Yaşam üreten, Bilge ve O'nun güzel armağanlarından ötürü tüm İyiliğin Sebebi'ne verilen diğer tüm İsimlerdir.

Fakat ayırt edici İsimler, Baba, Oğul ve Ruh'un süper-özsel ismi ve özelliğidir, çünkü bunlarda hiçbir şekilde bir değişim veya ortaklık söz konusu edilmemiştir.

Ancak daha başka bir ayrım daha vardır, yani İsa'nın aramızdaki eksiksiz ve değişmeyen varlığı ve insana yönelik sevginin aslında onun içinde var olan tüm gizemleri.

Fakat sanırım, İlahi birliğin ve ayrımın eksiksiz biçimini yeniden ele almak ve ortaya koymak daha ziyade gereklidir, öyle ki tüm söylem bir bakışta belirsiz ve belirsiz olan her şeyi reddettiğini göstersin ve uygun İsimleri mümkün olduğunca eleştirel ve belirgin bir şekilde tanımlasın, başka bir yerde söylediğim gibi, İlahi geleneksel öğretinin kutsal eğitmenlerinin "İlahi Birlikler" olarak adlandırdığı şeyi düşünsün, süper-ilahi İsimlerin söylenmemiş ve açığa çıkmamış yücelikleri.

[okunamadı] dile getirilemez ve bilinmezliğin ötesindeki Yalıtılmışlık, fakat "ayrımlar", Tanrısallığın güzel ilerlemeleri ve tezahürleridir, ve kutsal Oracles'ı takip ederek, sözü edilen "Birlik"in özelliklerinden ve yine ayrımın özelliklerinden, belirli özel birlikler ve ayrımlar olduğunu belirtirler.

Örneğin, İlahi Birlik, yani Süper-Özselik ile ilgili olarak, Tek-kaynaklı Üçleme'ye akraba ve ortak olan, süper-özsel destekleyici Kaynak, süper-İlahi Tanrısallık, süper-iyi İyilik, tüm yüce Hususiyetin yüce aynılığı, bir olanın kaynağının üzerindeki Birlik, Söylenemez Olan, Çok-konuşan, Agnosia (bilinmezlik), herkes tarafından Kavranan, her şeyi Yerleştiren, her şeyin Soyutlanması, her türlü onaylama ve soyutlamanın üzerinde olan, tabiri caizse, Tek-kaynaklı Kişilerin tamamen süper-birleşmiş ve hiçbir kısmında birbirine karışmamış olarak birbirlerinde kalmaları ve sabitlikleridir, tıpkı (kapasitemize tanıdık gelen duyusal örnekler kullanmak gerekirse) bir evdeki lambaların ışıklarının, hem tamamen birbirlerinin içinde olmaları hem de birbirlerinden olan ayrımlarını özel ve kusursuz bir şekilde korumaları, ayrımda bir ve birlikte ayrı olmaları gibi, ve o zaman, içinde birçok lamba bulunan bir evde, hepsinin ışıklarının birleşerek belirli tek bir ışık oluşturduğunu ve birleşik bir parıltı yaydığını görebiliriz, ve sanırım, tüm ışıkları barındıran havada, şu veya bu lambanın ışığını diğerlerinden ayırt edebilecek

ve birini diğeri olmadan görebilecek kimse yoktur, çünkü bütün bütünün içinde birbirine karışmadan harmanlanmıştır.

Fakat, eğer birisi odadan belirli bir kandili çıkaracak olsaydı, ona ait olan tüm ışık onunla birlikte giderdi, diğer ışıklardan hiçbir parçacık onunla birlikte çekilmez, kendi ışığından hiçbir şey de diğerinin yanında kalmazdı.

Çünkü, söylediğim gibi, hepsinin hepsiyle eksiksiz bir birliği vardı, baştan sona karışmamış ve hiçbir yerinde bulanıklaşmamış, ve bu durum aslında bir bedende, havada gerçekleşiyordu, ışığın kendisi bile maddi ateşe bağımlıydı.

Bu nedenle, süper-özsel Birliğin sadece bedenlerdeki birliklerin değil, aynı zamanda ruhların kendilerindeki ve zihinlerin kendilerindeki birliklerin de üzerinde kurulduğunu onaylıyoruz, bunlar karışmamış ve dünya üstü bir şekilde, Tanrı benzeri ve göklerin üzerindeki Aydınlanmalar, bütünün içindeki bütün olarak, her şeyin üzerinde yükselmiş olan Birliğe katılanların pay alımına uygun olarak sahip olurlar.

Fakat Tanrı'nın süper-özsel adlandırılmasında sadece bahsettiğim ayrım, yani Tek-kaynaklı Kişilerin her birinin birliğin kendisinde, karışmamış ve bulanıklaşmamış olarak sabitlenmiş olması değil, aynı zamanda süper-özsel İlahi Üretimin özelliklerinin birbirleriyle dönüştürülebilir olmaması da bir ayrımdır.

Baba, öz-aşkın tanrısallığın (thearkhia) yegâne Pınarıdır, zira Baba Oğul değildir, Oğul da Baba değildir, nitekim ilahiler en yüce İlahî Şahısların her birinin kendine has vasıflarını hürmetle muhafaza eder.

dile gelmez Birlik ve varlığı ayakta tutan Kaynak içerisindeki birlikler ve ayrımlardır.

Fakat, İlahî Birliğin o hayırlı ilerleyişi, İyilik vasıtasıyla kendini benzersizliğin ötesinde çoğaltarak ve birçok surete bürünerek aynı zamanda İlahî bir ayrım teşkil etse de, her şeyin İlleti olan İyiliğin karşı konulmaz dağıtımları, cevher verici, hayat verici, hikmet bahşedici ve diğer ihsanları İlahî ayrım içinde ortaktır, ki pay alışlardan ve pay alanlardan hareketle, pay alınamaz surette pay alınan şeyler bunlara göre tebcil edilir.

Ve bütün Tanrısallık için akraba, müşterek ve bir olan husus şudur, O, Pay Alanların her biri tarafından bütünüyle ve eksiksizce pay alınır ve hiçbiri tarafından kısmen pay alınmaz.

Tıpkı bir dairenin merkezindeki bir noktanın, daireyi çevreleyen bütün doğru çizgilerden pay alması ve bir mührün pek çok baskısının arketipik mühürden pay alması gibi, baskıların her birinde mühür tam ve aynıdır ve hiçbirinde herhangi bir bakımdan cüzî değildir.

Lakin bunlardan daha üstün olanı, her şeyin İlleti olan Tanrısallığın parçalanamazlığıdır, zira O’nunla hiçbir temas vuku bulmaz.

Pay alan şeylerle O’nun hiçbir karmaşık iştiraki de yoktur.

Yine de bir kimse, mührün suretlerin tamamında tam ve aynı olmadığını söyleyebilir.

Fakat bunun illeti mühür değildir, zira o kendini her birine bütünüyle ve aynı şekilde bahşeder, lakin kabullenenlerin farklılığı şekilleri benzersiz kılar, oysa arketip birdir, kâmildir ve aynıdır.

Misal olarak, eğer balmumu yumuşak, tesire açık, pürüzsüz ve basılmamış olsaydı, ne tesire kapalı ve sert ne de akıcı ve eriyici olsaydı, şekli berrak, keskin ve sabit tutardı.

Fakat şayet mezkûr kabiliyetlerden herhangi birinden mahrum kalırsa, pay alamayışın, şekilsizliğin, belirsizliğin ve kabule dair kabiliyetsizlikten neşet eden diğer her şeyin illeti bu olacaktır.

Dahası, Tanrı’nın bize yönelik hayırlı fiilinden neşet eden bir ayrım mevcuttur, şöyle ki, öz-aşkın Kelam aramızda, bizden bütünüyle ve hakikaten varlığa bürünmüş, O’nun insanî tanrısal fiilinde seçkin ve mümtaz olan her ne varsa eylemiş ve bunlara katlanmıştır.

Zira bunlara, Baba ve Ruh hiçbir bakımdan iştirak etmemiştir, meğerki bir kimse bunu belki de lütufkâr ve insanperver gaye bakımından ve değişmez Olan’ın, Tanrı ve Tanrı’nın Kelamı sıfatıyla aramızda doğduğunda eylediği o mümtaz ve dile gelmez tanrısal fiillerin tamamı bakımından ifade etsin.

Böylece bizler de İlahî şeylerin bizatihi kendileri nasıl birleşmiş ve ayrılmışsa, Kelam’da İlahî olan şeyleri öylece birleştirmeye ve ayırt etmeye gayret ederiz.

Şimdi biz, İlahî Kelamlarda bu birliklere ve ayrımlara dair bulduğumuz İlahî İlletler her ne ise, kabiliyetimiz nispetinde her birini ayrı ayrı ele alarak, bazı şeyleri şaşmaz Kelam vasıtasıyla izah edip

şerh ederek ve dindar, lekesiz aklı İlahî Kelamların parlak rüyetlerine sevk ederek, lakin diğerlerine, sırlarla dolu olduklarından, aklî enerjiden daha üstün olan İlahî gelenek uyarınca yaklaşarak İlahiyat Taslakları’nda sergiledik.

Zira bütün İlahî hususiyetler, bize vahyedilenler dahi, yalnızca pay alışlar vasıtasıyla bilinir, kendileri ise, kendi kaynaklarında ve makamlarında oldukları halleriyle, aklın, bütün cevherin ve bilginin fevkindedir.

Misal olarak, şayet öz-aşkın Gizliliği Tanrı, Hayat, Cevher, Işık veya Kelam (Logos) olarak tesmiye etmişsek, O’ndan bize ulaştırılan kudretlerin tanrılaştırıcı, cevher verici, hayat taşıyıcı yahut hikmet bahşedici olduğundan başka bir düşünceye sahip değilizdir, lakin O’nun Kendisine bütün aklî enerjilerin sükûnet bulduğu esnada yaklaşırız, her şeyin fevkinde yücelmiş İllete tam manasıyla benzeyen hiçbir tanrılaşma, hayat yahut cevher görmeyiz.

Yine, Babanın pınarsal Tanrısallık olduğunu, lakin Rab İsa’nın ve Ruh’un, tabir caizse, Tanrı tarafından dikilmiş filizler ve sanki Tanrı-taşıyıcı Tanrısallığın Çiçekleri ve öz-aşkın Işıkları olduğunu mukaddes İlahî Kelamlardan teslim aldık, lakin bu şeylerin nasıl olduğunu söylemek de tasavvur etmek de mümkün değildir.

bu noktaya kadar aklî enerjimizin nihai kudreti bizi taşır, şöyle ki, bütün ilahî babalık ve oğulluk, her şeyin fevkinde mümtaz olan babalık Kaynağından ve oğulluk Kaynağından hem bize hem de sema-ötesi

kudretlere bahşedilmiştir, bunlardan ötürü tanrısal olanlar hem tanrılar, hem tanrıların oğulları, hem de tanrıların babaları haline gelir ve Akıllar olarak adlandırılırlar, böylesi bir babalık ve oğulluk elbette ruhanî olarak, yani

cisimsizce, maddesizce, aklî olarak ikmal edilir, zira en yüce İlahî Ruh bütün aklî maddesizliğin ve tanrılaşmanın fevkinde mukimdir, Baba ve Oğul ise bütün ilahî babalık ve oğulluğun fevkinde mümtaz surette yücelmiştir.

Zira illetli olan ile illetler arasında mutlak bir benzerlik yoktur.

İlletli olanlar gerçekten de illetlerin kabul edilen benzerliklerine sahiptir, lakin illetlerin kendileri, kendi has menşelerinin nispeti uyarınca, illetli olanların fevkinde yücelmiş ve tesis edilmiştir.

Ve kendimize münasip misaller kullanacak olursak, hazların ve elemlerin haz ve elem doğurucu olduğu söylenir, lakin bunların kendileri ne haz ne de elem hisseder.

Ve ateş, ısıtır ve yakarken, yandığı ve ısıtıldığı söylenmez.

Ve şayet bir kimse kendi başına kaim Hayat’ın yaşadığını yahut kendi başına kaim Işık’ın aydınlandığını söylerse, benim nazarımda doğru konuşmuş olmayacaktır, meğerki bunu belki başka bir tarzda, illetli olanın hususiyetlerinin illetlerde bolca ve cevherî olarak önceden var olduğunu kastederek söylesin.

Dahası, bütün ilahiyatın en bariz hakikati, İsa’nın aramızdaki Tanrı-biçimliliğidir, bu her türlü ifadeyle dile getirilemez ve en muhterem meleklerin en başta gelenleri de dâhil olmak üzere her akıl için meçhuldür.

O’nun insan olarak cevher kazandığı hakikatini gerçekten de bir sır olarak kabul ettik, lakin ne şekilde, bakire kanlarından, farklı bir kanunla, tabiatın ötesinde biçimlendiğini ve cismanî bir kütleye ve madde ağırlığına sahip olduğu halde kuru ayaklarla akıcı ve kararsız cevher üzerinde nasıl yürüdüğünü ve İsa’nın tabiat-üstü fizyolojisinin diğer bütün hususiyetlerine dair keyfiyeti bilmeyiz.

Şimdi, başka yerlerde bu konular hakkında yeterince konuştuk ve bunlar, şanlı liderimiz tarafından İlahiyat İlkeleri adlı eserinde, doğal yeteneğin çok ötesinde bir tarzda yüceltildi, ki o şanlı zat bunları ya kutsal ilahiyatçılardan edinmiş ya da Kehanetlerin bilimsel olarak araştırılmasından, bunlara dair çok yönlü mücadele ve incelemelerden kavramış veya bir tür daha İlahi Esin ile eğitilmiştir, sadece öğrenmekle kalmayıp İlahi olanın sancılarını hissetmiş ve tabiri caizse onlarla olan sempatisi sayesinde, onların öğretilmemiş ve mistik birliğine ve kabulüne doğru yetkinleşmiştir.

Ve onun bu en mükemmel zekasının çok sayıdaki ve kutsal vizyonlarını en az kelimeyle sergileyebilmemiz için, kendisi tarafından derlenen İlahiyat İlkeleri’nde Rab İsa hakkında söylediği şeyler şunlardır.

En kutsal olanın İlahiyat İlkeleri’nden

Rab İsa’nın Tanrısallığı (thearkhia), her şeyin Nedeni ve Tamamlayıcısıdır, parçaları bütünle uyumlu olarak korur, ne parçadır ne de bütündür, hem bütün hem parçadır, çünkü Kendi içinde hem parça hem bütün olan her şeyi kucaklar, her şeyin üstünde ve öncesindedir, mükemmelliğin kaynağı olarak mükemmel olmayanda gerçekten mükemmeldir, ancak mükemmel olanda mükemmel-üstü ve mükemmellik-öncesi olarak mükemmel olmayandır, formun Kaynağı olarak formsuz şeylerde form üreten Formdur, formun üstünde olarak formlarda formsuzdur, özleri baştan başa lekesizce kat eden Öz ve her özün üzerinde yücelmiş aşkınlıktır, tüm hükümdarlıklara ve düzenlere sınırlar koyar ve her hükümdarlığın ve düzenin üzerinde kuruludur.

O aynı zamanda var olan şeylerin ölçüsüdür, çağdır, çağın üstündedir ve çağdan öncedir, muhtaç olan şeylerde dolu, dolu olan şeylerde aşkın doludur, telaffuz edilemez, kelimelerle ifade edilemez, zihnin üstünde, yaşamın üstünde, özün üstündedir.

Doğaüstü olana doğaüstü bir şekilde, aşkın olana aşkın bir şekilde sahiptir.

Bu yüzden, insana olan sevgisi nedeniyle doğaya kadar geldiği ve gerçekten tözselleştiği ve Aşkın-Tanrı bir İnsan olarak yaşadığı için (zihnimizin ve ifademizin ötesinde yücelttiğimiz bu şeyler konusunda bize merhametli olsun), bunlarda doğaüstü ve töz-üstü olana sahiptir, sadece bizimle değişmeksizin ve karışmaksızın iletişim kurduğu, Kendini telaffuz edilemez bir şekilde boşaltmasından ötürü Kendi aşkın doluluğundan hiçbir kayba uğramadığı için değil, aynı zamanda tüm yeni şeylerin en yenisi olarak, bizim fiziksel durumumuzda fiziksel-üstü, tözsel şeylerde töz-üstü olduğu, bizden olan, bizimle ilgili ve bizim üstümüzde olan tüm şeyleri geride bıraktığı içindir.

Bölüm XI

Bu konular üzerine bu kadarı yeterlidir, şimdi söylemin amacına doğru ilerleyelim ve elimizden gelen en iyi şekilde, İlahi ayrımın akraba ve ortak İsimlerini açıklayalım.

Ve her şeyi sırasıyla ilk önce açıkça tanımlamak adına, daha önce de söylediğimiz gibi, Tanrılığın güzel ilerleyişlerine İlahi ayrım diyoruz.

Çünkü var olan tüm şeylere verilerek ve bahşedilen tüm iyilikleri bolca dökerek, tek bir biçimde ayırt edilir, benzersiz bir şekilde çoğalır ve kendi merkezinde kalırken Bir olandan çoğuna doğru şekillenir.

Örneğin, Yüce Tanrı aşkın bir şekilde Varlık olduğundan, ancak Varlık var olan şeylere miras bırakıldığından ve tüm Özleri ürettiğinden, o Tek Varlık, Kendi içinden birçok varlığın üretilmesiyle birçok formda şekillenmiş olarak söylenir, bu esnada Kendisi eksilmeden kalır, çoklukta Tektir, ilerleyiş sırasında Birleşmiştir, ayrımda eksiksizdir, hem tüm varlıkların üzerinde aşkın bir şekilde yücelmesiyle hem de bütünün benzersiz üretimiyle ve Kendisinin eksilmeyen dağıtımlarının azalmayan akışıyla bunu gerçekleştirir.

Dahası, Tek olarak ve Tek olanı hem her parçaya hem bütüne, hem teke hem de çokluğa dağıtmış olarak, tabiri caizse aşkın bir şekilde Tektir, ne çokluğun bir parçasıdır ne de parçalardan oluşan bir bütündür, dolayısıyla ne tektir, ne tekten pay alır, ne de teke sahiptir.

Fakat bunların da ötesinde, var olan şeyler için tekin üstünde Tektir, Tektir ve bölünmez çokluktur, dolmayan aşkın doluluktur, her bir şeyi ve çokluğu üreten, yetkinleştiren ve ayakta tutandır.

Yine, Kendi içinden gelen Tanrısallaştırma yoluyla, kendi kapasitelerine göre tanrı olan birçoklarının İlahi benzerliğiyle, Tek Tanrı’nın bir ayrımı ve çoğalması var gibi görünür ve söylenir, ancak O yine de Yüce Tanrı’dır ve aşkın-Tanrı’dır, aşkın bir şekilde Tek Tanrı’dır, bölünmüş şeylerde bölünmezdir, Kendi içinde birleşmiştir, çoklukta hem karışmamış hem de çoğalmamıştır.

Ve bizim ve liderimizin İlahi ışık armağanına giden ortak rehberi, İlahi gizemlerde büyük olan, dünyanın ışığı, bunu doğal yeteneğin üzerinde bir tarzda düşündüğünde, Tanrı’nın esiniyle kutsal yazılarında şöyle der, "Çünkü gökte veya yerde tanrı diye adlandırılanlar olsa bile, nitekim birçok tanrılar ve birçok rabler vardır, fakat bizim için her şeyin Kendisinden olduğu ve bizim Kendisine yöneldiğimiz Tek bir Tanrı, Baba vardır ve her şeyin Kendisi aracılığıyla olduğu ve bizim de Kendisi aracılığıyla var olduğumuz Tek bir Rab İsa Mesih vardır." Çünkü İlahi şeylerle ilgili olarak, birlikler ayrımlara hükmeder ve onlardan önce gelir ve kendi merkezinde olan ve birleşmiş ayrımdan sonra bile yine de birleşmiş kalırlar.

Bu karşılıklı ve ortak ayrımları, daha doğrusu tüm Tanrılığın güzel ilerleyişlerini, Kehanetlerde kendilerini bildiren Tanrı’nın İsimlerinden elimizden gelen en iyi şekilde yüceltmeye çalışacağız, ilk olarak, söylediğimiz gibi, Tanrı’nın her yararlı İsminin, en yüce İlahi Kişilerden hangisine uygulanırsa uygulansın, kayıtsız şartsız tüm En Yüce İlahi bütünlüğe atıfla anlaşılması gerektiğini ortaya koymuş bulunuyoruz.

Duanın gücü nedir ve kutsal Hierotheus hakkında ve Tanrı’nın Sözü’ndeki huşu ve [okunamadı] hakkında.

İlk olarak, izninizle, Yüce Tanrı’nın tüm ilerleyişlerini gösteren İyiliğin her bakımdan mükemmel olan İsmini inceleyelim, en yüce iyi ve aşkın-iyi Üçleme’yi, O’nun tüm en iyi Takdirlerini gösteren İsmi yardıma çağırarak başlayalım.

Çünkü dualarımızla ilk önce iyiliğin Kaynağı olarak O’na yükseltilmeliyiz ve O’na daha yakın bir yaklaşımla, O’nun etrafında kurulan tüm iyi armağanlara inisiye olmalıyız.

Çünkü O gerçekten herkes için mevcuttur, ancak herkes O’nun için mevcut değildir.

Fakat o zaman, tüm saf dualarla, kirlenmemiş zihinle ve İlahi Birliğe olan yatkınlığımızla O’nu yardıma çağırdığımızda, biz de O’nun için mevcut oluruz.

Zira O, belirli bir mekânda bulunmayıp oradan yoksun kalacak ya da birinden diğerine geçecek şekilde bir mekân içinde değildir.

Hatta O'nun var olan bütün varlıkların içinde olduğu ifadesi dahi, her şeyin fevkinde bulunan ve her şeyi kuşatan sonsuzluğunun gerisinde kalır.

Öyleyse dualarımızla bizzat kendimizi İlahi ve hayırlı ışınların daha yüce urucuna yükseltelim, tıpkı semavi yüceliklerden asılmış nurlu bir zincir gibi,

ve buraya kadar uzanan bu zinciri, evvela bir elimizle ve sonra diğeriyle durmaksızın yukarı doğru kavrayarak onu aşağı çekiyormuşuz gibi görünsek de, gerçekte hem yukarıda hem aşağıda bulunan bu zinciri aşağı çekmeyiz, bilakis kendimiz nurlu ışınların daha yüce ihtişamlarına doğru yukarı taşınırız.

Yahut bir gemiye bindikten sonra, adeta tutunmamız için uzatılmışçasına bir kayadan erişen halatlara sarıldığımızda, kayayı kendimize çekmeyiz de, hakikatte kendimizi ve gemiyi kayaya çekeriz.

Ya da başka bir misal vermek gerekirse, gemide duran herhangi biri deniz kıyısındaki kayayı iterse, sabit ve hareketsiz kayaya hiçbir tesirde bulunmaz, bilakis kendisini ondan ayırır ve onu ne ölçüde iterse, kendisi ondan o kadar uzağa savrulur.

Bu sebeple, her şeyden ve bilhassa teolojiden evvel duayla başlamalıyız, sanki her yerde hazır ve hiçbir yerde mevcut olmayan kudreti kendimize çekiyormuşuz gibi değil, dindarca hatırlamalarımız ve yakarışlarımızla kendimizi ona sevk ederek ve kendimizi onunla bir kılarak.

Belki de, şanlı önderimiz Hierotheus, "Teolojik Unsurlar" adlı eserini fıtri iktidarın fevkinde bir surette telif ederken, bizim sanki bunlar kâfi değilmiş gibi başka eserler ve eldeki bu teolojik risaleyi kaleme almış olmamız bir mazeret beyanını hak etmektedir.

Oysa o zat, bütün teolojik risaleleri dizgeli bir biçimde ele almaya tenezzül etmiş ve ayrıntılı izahlarla bütün teolojinin hülasasını tüketmiş olsaydı, teolojik meselelere tek başımıza girişip, bunları ondan daha vazıh veya daha ilahi bir tarzda ele alma cüretini gösterecek, yahut aynı şeyleri lüzumsuz yere iki defa tekrar ederek beyhude kelam sarf edecek, üstelik hem muallim hem dost olan birine haksızlık edip, İlahiyatçı Pavlus'un ardından bizzat onun hitaplarından talim görmüş olan bizler, onun o pek şanlı temaşa ve şerhini kendi nefsimizin tebcili için aşırmış olacak kadar ahmaklığın veya divaneliğin zirvesine varmazdık.

Lakin hakikatte o, ilahi meseleleri presbiterlere [NOT: Kilise hiyerarşisinde kıdemli ruhani önderlere] yaraşır bir surette talim ederken, gerek bizim için gerekse bizimle birlikte yeni intisap etmiş ruhların muallimleri olan kimseler için münasip düşecek ve birçok şeyi bir arada ihtiva edecek kuşatıcı tarifler vazettiğinden, o şanlı zatın en üstün aklî iktidarının bu kuşatıcı ve yekpare terkiplerini istidadımıza denk bir lisanla açıp çözmemizi bize buyurmuş olduğundan, ve sen dahi bizi defaatle buna teşvik edip, aşkınlık taşıyan kıymetinden ötürü bizzat mezkûr kitabı geri göndermiş olduğundan, işte bu sebeple biz de onu, adeta ikinci vahiyler mertebesinde ve Tanrı'nın Meshedilmişi'nden hemen sonra gelen, avamın fevkindeki kimseler için kâmil ve presbiterce mefhumların bir muallimi olarak tefrik etmekteyiz.

Fakat bizim gibi kimseler için İlahi şeyleri kendi takatimiz nispetinde nakledeceğiz.

Zira katı taam kâmil olanlara mahsussa, aynı taamla başkalarını beslemek için ne büyük bir kemalat gereklidir.

Kavranılır Vahiylerin zatî idrake dayalı müşahedesi ve onların kuşatıcı talimi, presbiterce bir kudret iktiza eder, fakat buna ulaştıran delillerin ilmi ve etraflı talimi, daha alt mertebeye yerleştirilmiş olan arınmış ve kutsanmış kimselere layıkıyla aittir.

Bununla birlikte, ilahi önderimiz tarafından dakik bir şerhle enine boyuna tahkik edilmiş hususlara dair, onun vazettiği İlahi metnin aynı şerhi adına hiçbir surette aynı şeyleri lafzen tekrarlamayacağımız hususunda azami bir ihtimam gösterdik.

Zira ilham sahibi hiyerarşi mensuplarımız arasında (ki bildiğin üzere hem biz, hem bizzat sen ve mukaddes ihvanımızın birçoğu, Hayat fışkıran ve Tanrı'yı kabul eden bedenin defni [NOT: Meryem Ana'nın vefatı ve defnedilmesi hadisesi kastedilmektedir] için bir araya toplandığımızda, ve orada Tanrı'nın kardeşi Yakup ile İlahiyatçıların en önde gelen ve en mükerrem zirvesi olan Petrus da hazır bulunduğunda, defin ameliyesinden sonra hiyerarşi mensuplarının her birinin elinden geldiğince, yüce tanrısallık (thearkhia) Zafiyetinin [NOT: Tanrı'nın beşer suretinde bedenlenmesi ve ıstırap çekmesi kastedilmektedir] Her Şeye Kadir İyiliğini tesbih etmesi kararlaştırıldığında), o zat, bildiğin üzere İlahiyatçılardan sonra diğer bütün ilahi muallimleri geride bırakmış, tamamen vecd içine girmiş, bütünüyle kendi nefsinden sıyrılmış, tesbih edilen şeylerle kurduğu rabıtanın elemini tecrübe etmiş, ve kendisini işiten, gören, bilen ve bilmeyen herkes tarafından ilhamlı ve ilahi bir Mezmurlar Şairi addedilmişti.

Hem orada ilahi tarzda irat edilen kelamlar hakkında sana ne söyleyeyim?

Eğer kendimi unutmadıysam, mezkûr ilhamlı methiyelerin kimi kısımlarını senden dinlediğimi pek çok kez hatırlarım, zira senin İlahi meselelerin peşine düşme gayretin asla üstünkörü değildi.

Fakat oradaki mistik hususları hem avama yasaklanmış olmaları hem de senin malumun bulunmaları hasebiyle bir kenara bırakırsak, bu hakikatleri avama tebliğ etmek ve aramızdaki mukaddes marifete mümkün olduğunca çok kişiyi eriştirmek icap ettiğinde o, gerek zamanı kullanışı ve aklın saffetiyle, gerek bürhanlarının dakikliği ve sair mukaddes hitaplarıyla mukaddes muallimlerin ekseriyetini öyle fersah fersah aşmıştı ki, böylesine azim bir güneşin yüzüne doğrudan doğruya bakmaya güçbela cesaret edebilirdik.

Zira kendimizdeki sınırların farkındayız ve biliriz ki, ne İlahi meselelerin kavranılır hakikatini layıkıyla idrak etmeye doğru ilerleyebiliriz, ne de ilahi marifete dair söylenenleri gereğince ifade ve beyan edebiliriz.

Zira teolojik hakikat hususunda o ilahi zatların maharetinden öyle uzağız ve öylesine dun bir mertebedeyiz ki, bize ulaşan ilahi meselelerin marifetini savsaklamamamız icap ettiğini aklımızda kavramamış olsaydık, aşırı hürmet yüzünden bütünüyle bu noktaya, yani ilahi felsefeye dair hiçbir şey işitmeme ve söylememe raddesine varırdık.

Ve biz bu yola, sadece doğaüstünün müsaade edilen temaşasına her daim muhabbetle sarılan akılların fıtri iştiyaklarıyla değil, bizzat İlahi nizamların o en mükemmel intizamıyla da sevk edildik,

Bu durum bizi, bir yandan mertebemizin fevkinde ve erişilmez olan, üzerimizdeki şeyleri fazlaca araştırmaktan menederken, diğer yandan da öğrenmemize izin verilen ve bize bağışlanan her ne varsa cömertçe başkalarına da aktarmamız için ısrarla sevk eder.

Şu halde bu mülahazalara boyun eğerek, İlahi olanın erişilebilir keşfinden ne kaçınıp ne de geri durarak, fakat bizim için fazlasıyla yüce olan şeyleri temaşa etmekten aciz bulunanları da yardımsız bırakmaya gönlümüz elvermeyerek, hakikatte yeni bir şey ortaya koymaya cüret etmeksizin, Hierotheos tarafından söylenmiş olanları daha kolay ve daha ayrıntılı izahlarla çözmek ve aydınlatmak üzere kendimizi bu telife vermiş bulunuyoruz.

İyi, Işık, Güzellik, Aşk, Cezbe, Kıskançlık Hakkında ve Kötünün ne Var Olduğu, Ne Varlıktan Geldiği, Ne de Mevcudatta Bulunduğu Üzerine

Kelamımızda daha önce zikredilmiş bulunan "İyi" ismine gelelim, İlahiyatçılar bunu, tahmin ettiğim üzere, en yüce İlahi Varlığı İyilik diye adlandırarak, en üstün mertebede ve münhasıran aşkın-İlahi tanrısallığa (thearkhia) atfederler, zira İyi, zatî İyi olarak, kendi varlığıyla İyiliğini var olan her şeye teşmil eder.

Nitekim güneşimiz dahi, hesaplamaksızın veya seçmeksizin, sırf kendi varlığıyla, kendi derecelerine göre ışığından pay alabilen her şeyi nasıl aydınlatıyorsa, İyi de, bir güneşten üstün olarak, zatı gereği en yüce arketip kabilinden sönük bir suretin fevkinde bulunarak, sırf Kendi varoluşuyla mevcudatın bütününe, kabiliyetleri nispetinde Kendi külli iyiliğinin ışınlarını gönderir.

Kavranılır ve aklî tüm cevherler, kudretler ve fiiller, bu ışınlar sebebiyle vücut bulmuştur (hipostaz kazanmıştır).

Onlar bu sebeple vardırlar ve her türlü bozulmadan, ölümden, maddeden ve neşetten arınmış, kararsız, dalgalanan ve tereddüt eden değişkenlikten tecrit edilmiş olarak sürekli ve eksilmez hayatlarına maliktirler, cisimsiz ve gayrimaddi olarak tasavvur edilirler, akıllar olarak dünya-üstü bir tarzda düşünürler, nesnelerin ilkelerine dair kendilerine has bir surette tenvir edilirler, kendi cinslerinden olan ruhlara kendilerine münasip olan şeyleri bizzat aktarırlar, bekalarını İyilikten alırlar, onlar için sebat, tutarlılık, himaye ve iyi şeylerin sığınağı oradan gelir, O’na iştiyak duydukça hem varlığa hem de iyi varoluşa sahip olurlar, erişilebildiği ölçüde O’na intibak ederek hem iyiliğin numuneleri haline gelirler hem de İlahi Kanunun emrettiği veçhile, İyiden kendilerine vasıl olan ihsanları kendi ardıllarına bahşederler.

Dünya-üstü mertebeler, kendi aralarındaki birlikler, karşılıklı iç içe geçmeler, birbirine karışmayan tefrikler, aşağı olanı yukarıya yükselten kudretler, daha yüce olanların kendi altındakiler için gösterdiği inayetler, her bir kudrete mahsus olan şeylerin muhafazası, kendi etraflarındaki kesintisiz dönüşler, İyiyi arzulama etrafındaki ayniyetler ve yücelikler ile Risalemizde meleki vasıflar ve hiyerarşi hakkında zikredilen her ne varsa onlara oradan gelir.

Dahası, semavi Hiyerarşiye ait olan her ne varsa, meleklere layık arınmalar, dünya-üstü aydınlanmalar ve meleklerin bütün kemalatını ikmal eden şeyler, her şeyi yaratan ve menba olan İyilikten neşet eder, onlara İyiliğin sureti ve gizli İyiliği kendi içlerinde izhar etme vasfı oradan verilmiştir, meleklerin adeta İlahi sükûtun habercileri olmaları ve gizlilik içinde Olanı ifşa eden nurlu ışıkları yansıtmaları da bundandır.

Bundan başka, bu mukaddes ve pak akıllardan sonra gelen ruhlar ve ruhlarda iyi olan her ne varsa, onların aklî olmaları, zatî, yok edilemez bir hayata ve bizatihi varlığın kendisine sahip bulunmaları, meleki hayatlara yükselerek bütün iyi şeylerin iyi Menbaına iyi rehberler vasıtasıyla ulaştırılabilmeleri ve oradan fışkıran aydınlanmalara her birinin kabiliyeti nispetinde ortak olabilmeleri, güçleri yettiğince iyilik benzeri ihsandan pay alabilmeleri ve ruha dair Risalemizde saydığımız diğer her şey, aşkın-iyi İyilik sayesindedir.

Lakin eğer havayı yaran, karada yürüyen, yerde sürünen, suda yaşayan veya hem karada hem suda barınan, toprağın altında gizlenip yuvalanan ve tek kelimeyle hissi ruha yahut hayata sahip bulunan gayrinatık ruhlardan veya canlı mahluklardan bahsetmeye müsaade edilirse, bütün bunlar dahi ruhlarını ve hayatlarını İyi sebebiyle muhafaza ederler.

Dahası, bütün nebatat büyüyen ve hareket eden canlılığını İyiden alır, ruhsuz ve cansız madde dahi İyi vesilesiyledir ve cevheri durumunu O’nun sayesinde tevarüs etmiştir.

Şayet İyi, hakikaten olduğu üzere mevcudatın üzerindeyse ve suretsiz olanı şekillendiriyorsa, sırf Kendi zatında bile hem cevher-olmayan cevherin üstünlüğüdür, hem canlı-olmayan daha üstün bir hayattır, hem akılsız olan daha üstün bir hikmettir ve İyide olan her ne varsa suretsiz olanın en yetkin teşekkülüdür, söylemeye cüret edilirse, var-olmayan bile var olan her şeyin üzerindeki İyiyi arzular ve her şeyin dışlanmasıyla, hakikaten Zat-üstü olan İyide bir şekilde kendi dahi var olmak için çabalar.

Kelamımızın ortasında gözümüzden kaçan hususa gelince, İyi, semavi hareketlerin başlangıç ve nihayetlerinin, bunların artmayan, eksilmeyen ve tamamen değişmez olan seyirlerinin, eğer böyle söylenebilirse, muazzam semavi intikalin gürültüsüz hareketlerinin, yıldız mertebelerinin, güzelliklerin, ışıkların, sebatkarlıkların, kimi yıldızların tedrici süratli hareketlerinin ve Vahiylerin "büyük" diye tesmiye ettiği iki ışık kaynağının aynı cihetten aynı cihete periyodik avdetinin İlletidir, bu avdetin ardından günlerimiz ve gecelerimiz belirlenir, aylarımız ve yıllarımız ölçülür, zamanın ve zamana bağlı şeylerin devri hareketleri tespit edilir, sayılır, tanzim edilir ve ihata olunur.

Fakat güneşin bizatihi ışını hakkında kim ne diyebilir?

Zira ışık İyidendir ve İyiliğin bir suretidir, bu sebeple İyi, Işık ismiyle de tebcil edilir, tıpkı bir tasvirde aslın izhar olunması gibi.

Zira her şeyin ötesindeki tanrısallığın (thearkhia) iyiliği, en yüce ve en mükerrem tözlerden en aşağıdakilere kadar sirayet ederken yine de her şeyin üzerinde kalır, ne en öndekiler onun üstünlüğünü aşabilir ne de aşağıdaki şeyler onun kavrayışından kaçabilir, aksine o, kabil olan her şeyi aydınlatır, biçimlendirir, canlandırır, kavrar, yetkinleştirir ve var olan şeylerin ölçüsü, çağı, sayısı, düzeni, kavrayışı, illeti ve gayesidir, tıpkı bunun gibi, İlahî İyiliğin parlak bir benzeri olan, bütünüyle parlak ve daima ışık saçan, İyiliğin en uzak bir yankısı mesabesindeki bu ulu güneşimiz de kendisine katılmaya kabil olan her şeyi aydınlatır, ışığa en yüksek saflık derecesinde maliktir, kendi ışınlarının ihtişamını görünür evrene, yukarıya ve aşağıya doğru serer, şayet herhangi bir şey bu ışınlardan pay almıyorsa, bu durum ışığın dağıtılmasındaki bir hareketsizlikten ya da eksiklikten değil, kendini açmayan şeylerin ışığı kabul etmeye elverişsizliğinden ileri gelir.

Kuşkusuz ışın, böylesi bir durumda bulunan pek çok şeyin üzerinden geçip onlardan sonrakileri aydınlatır ve kendi ihtişamının aşkın azametiyle ulaşmadığı hiçbir görünür şey yoktur.

Dahası o, duyulur cisimlerin meydana gelişine katkıda bulunur, onları hayata sevk eder, besler, büyütür, yetkinleştirir, arındırır ve yeniler, ışık hem saatlerin, günlerin hem de bütün zamanımızın ölçüsü ve sayısıdır.

Zira ilahî Musa’nın günlerimizin o ilk üçlüsünü belirlediğini bildirdiği şey, o vakitler henüz biçimden yoksun olsa dahi, bizzat ışıktır.

Nasıl ki İyilik her şeyi Kendisine döndürür ve Tek-kaynaklı ve Bir-kılıcı tanrısallık olarak dağılmış şeylerin baş toplayıcısıdır, her şey Kaynak, Bağ ve Gaye olarak O’na iştiyak duyar, Kutsal Kelam’ın buyurduğu üzere O, her şeyin kendisinden vücut bulduğu ve her şeyi yetkin kılan bir İllet tarafından varlığa getirildiği İyidir, her şeyin her şeyi denetleyen bir mecrada korunup yönetilerek kendisinde varlığını sürdürdüğü İyidir, her şeyin kendi hakiki gayesi olarak kendisine yöneldiği İyidir ve her şey O’na iştiyak duyar, aklî ve rasyonel olanlar bilgi vasıtasıyla, duyulur olanlar duyular vasıtasıyla, duyulur idrakten yoksun olanlar hayata duyulan iştiyakın fıtrî hareketiyle, hayatsız olup yalnızca var olanlar ise sırf tözsel katılmaya olan istidatlarıyla iştiyak duyarlar, ışık da parlak aslının aynı yöntemi uyarınca var olan her şeyi kendine toplar ve döndürür, gören şeyleri,

hareket eden şeyleri, aydınlanan şeyleri, ısınan şeyleri, parlak ihtişamıyla bütünüyle bir arada tutulan şeyleri, bu sebeple ona Helios denmiştir, zira her şeyi bir araya getirir [NOT: Yunanca 'aollē' (topluca) kelimesi ile Helios arasında etimolojik bağ kurulmaktadır] ve dağılmış şeyleri toplar.

Duyulur idrakle donatılmış bütün mahluklar da ya görmeye ya da hareket etmeye, aydınlanmaya, ısınmaya ve ışık tarafından bütünüyle bir arada tutulmaya iştiyak duyarak ona yönelirler.

Kadimlerin ifadesini takip ederek, güneşin bizatihi kendisinin Tanrı ve evrenin Yaratıcısı sıfatıyla nurlu âlemi yönettiğini asla iddia etmiyorum, lakin Tanrı’nın görünmez nitelikleri, ebedî kudreti ve tanrısallığı, dünyanın yaratılışından beri yapılan şeylerin idrak edilmesiyle açıkça görülmektedir.

Fakat bu meseleleri Sembolik Teoloji adlı eserimizde zikretmiştik.

Öyleyse şimdi, İyiyi temaşa ettiğimiz Işığın kavranılır İsmini tebcil edelim ve O’nun, yani İyinin, semavî olanın da üzerindeki her aklı kavranılır ışıkla doldurması, içinde bulunabilecekleri her ruhtan bütün cehaleti ve dalaleti kovması, onlara mukaddes ışığı bahşetmesi, onların aklî nazarını cehaletten kaynaklanan ve kendilerini saran sisten arındırması, karanlığın ağır yüküyle kuşatılmış olanları harekete geçirip açması ve başlangıçta onlara ölçülü bir parlaklık bahşetmesi hasebiyle kavranılır Işık olarak adlandırıldığını beyan edelim, sonra onlar adeta ışığı tadıp

onu daha çok arzuladıkça, Kendisini daha kâmil bir surette verir ve onları daha bol aydınlatır, zira "çok sevmişlerdir" ve her birinin iştiyak nispetine uygun olarak onları daima daha ilerideki mertebelere yükseltir.

Her ışığın üzerindeki İyi, pınarsı bir ışın ve taşan bir ışık ırmağı olarak kavranılır Işık diye adlandırılır, kendi doluluğundan dünyanın üstündeki, etrafındaki ve içindeki her akla ışır, onların bütün aklî melekelerini yeniler, onları gölgesiyle bütünüyle kuşatır, yüceliğiyle her şeyin üzerinde yer alır ve tek kelimeyle, ışık dağıtma kabiliyetinin bütün hâkimiyetini kuşatıp ona önceden ve faik bir biçimde sahip olarak, ışığın kaynağı ve her ışığın üzerinde bulunarak ve aklî olan her şeyi ve rasyonel olan her şeyi kendi içinde kavrayıp hepsini bir kılarak bunu gerçekleştirir.

Zira cehalet yollarını şaşıranları nasıl birbirinden ayırırsa, kavranılır ışığın mevcudiyeti de aydınlananları öyle toplar ve birleştirir, onları hem yetkinleştirir hem de çok sayıdaki mefhumdan döndürüp muhtelif görüşleri veya daha doğru bir ifadeyle vehimleri tek, hakiki, saf ve yeknesak bir bilgiye dönüştürerek ve onları tek ve birleştirici bir ışıkla doldurarak hakiki Varlığa doğru yöneltir.

Bu İyi, mukaddes teologlar tarafından hem güzel hem Güzellik hem Aşk hem de

Maşuk olarak tebcil edilir, güzelleştiren ve ziyadesiyle lütufkâr olan letafete yaraşan diğer bütün İlahî İsimlerle de anılır. Fakat her şeyi bir olanda kuşatmış olan İllet bakımından güzel ve Güzellik birbirinden ayrılamaz.

Zira yaratılmış bütün şeyler söz konusu olduğunda, onları katılmalar ve katılanlar olarak ayırarak, Güzellikten pay alana güzel deriz, güzelliği ise bütün güzel şeyleri güzelleştiren İlletten pay alma olarak adlandırırız.

Fakat töz-ötesi Güzel, Kendisinden bütün güzel şeylere her birine münasip bir tarzda bahşedilen güzellik sebebiyle, pınarsı ışınının bütün güzelleştirici dağılımlarına ışık gibi parıldayan her şeyin ahengine ve parlaklığına İllet olması hasebiyle, her şeyi Kendisine çağırması [NOT: Yunanca 'kalein' (çağırmak) fiili ile 'kallos' (güzellik) arasındaki kelime oyunu] (bu sebeple ona Güzellik denir) ve her şeyi her şeyde Kendisine toplaması sebebiyle Güzellik olarak adlandırılır.

İlahi İsimler Üzerine

Ve O, hem güzel hem de güzeller güzeli olduğu, her zaman aynı koşullar altında ve aynı şekilde güzel kaldığı, ne varlığa geldiği ne de yok olduğu, ne büyüdüğü ne de küçüldüğü için Güzel olarak adlandırılır, O, ne şurada güzel ne de burada çirkin, ne bir zamanda güzel ne de bir başka zamanda çirkin değildir, ne bir şeye nispetle güzel ne de bir başka şeye nispetle çirkin, ne şurada güzel ne de orada çirkin olup bazılarına güzel görünürken bazılarına çirkin görünmez, aksine kendi içinde, kendisiyle, tek biçimli, her zaman güzel olan ve her güzel şeyin kaynak teşkil eden güzelliğini kendi içinde önceden en üstün derecede barındırandır. Çünkü tüm güzel şeylerin yalın ve doğaüstü tabiatı gereği, tüm güzellik ve güzel olan her şey O'ndan kaynaklanır.

Bu Güzel'den gelir var olan tüm şeylerin varlığı, her biri kendi uygun hiyerarşisi içinde güzeldir, tüm şeylerin uyumu, dostlukları ve karşılıklı iştirakleri Güzel'in vesilesiyledir, Güzel vasıtasıyla tüm şeyler bir kılınır, Güzel tüm şeylerin kökenidir, yaratıcı bir Neden olarak hem bütünü hareket ettirir hem de onu kendi özel Güzelliğinin sevgisiyle bir arada tutar, tüm şeylerin sonu ve sevgilisidir, nihai Neden olarak, çünkü tüm şeyler Güzel'in hatırı için vardır, ve örnek teşkil eden Neden olarak, çünkü tüm şeyler O'na göre belirlenir.

Bu nedenle Güzel, İyi ile özdeştir, çünkü tüm şeyler her bakımdan Güzel'e ve İyi'ye yönelir ve var olan hiçbir şey yoktur ki Güzel'den ve İyi'den pay almasın.

Evet, akıl şunu bile söylemeye cüret edecektir ki, var olmayan bile Güzel'den ve İyi'ye iştirak eder.

Çünkü o bile, Tanrı'da her şeyin dışlanmasıyla aşkınlık (thearkhia) [NOT: Metindeki "superessentially" ifadesi tanrısallık ve aşkınlık bağlamında ilahi olanın varlık üstü niteliğini belirtir] mertebesinde yüceltildiğinde güzel ve iyidir.

Bu tek İyi ve Güzel, çok sayıdaki güzel ve iyi şeyin biricik Nedenidir.

Var olan şeylerin tüm tözsel başlangıçları, birlikleri, ayrımları, özdeşlikleri, çeşitlilikleri, benzerlikleri, benzemezlikleri, karşıtların iştirakleri, birleşmiş olanların birbirine karışması, üstün olanların inayetleri, aynı mertebede olanların karşılıklı bağlılıkları, daha muhtaç olanların gözetilmesi, kendi bütünlüklerinin koruyucu ve sarsılmaz kalıcılıkları ve kararlılıkları ve diğer taraftan, her birine özgü bir tarzda tüm şeylerin tüm şeyler arasındaki iştirakleri, bütünün uyumları, katışıksız dostlukları ve ahenkleri, bütün içindeki karışımlar ve var olan şeylerin çözülmez bağları, nesillerin kesintisiz silsileleri, zihinlerin, ruhların ve bedenlerin tüm duruşları ve hareketleri O'ndan gelir.

Çünkü her duruşun ve her hareketin üzerinde tesis edilmiş olan ve her şeyi kendi varlığının yasası uyarınca kendi uygun hareketine sevk eden O, herkes için bir duruş ve harekettir.

Şimdi, ilahi zihinlerin, yani meleklerin, başlangıcı ve sonu olmaksızın Güzel'in ve İyi'nin nurlarıyla birleşerek dairesel olarak hareket ettikleri söylenir, fakat daha aşağı mertebedekilerin yardımına koştuklarında, her şeyi doğrudan yerine getirerek doğru bir çizgide hareket ederler, daha muhtaç olanları gözetirken bile, kendi özdeşliklerinin iyi ve güzel Nedeni etrafında durmaksızın dönerek, özdeşlik içinde sabit kalmaları sebebiyle de spiral şeklinde hareket ederler.

Dahası, ruhun da dairesel bir hareketi vardır, bu hareket dışarıdaki şeylerden kendi içine dönmesi ve zihni güçlerinin birleşerek kıvrılmasıdır, bu durum ona bir daire içinde yanılmazlık bahşeder, onu dışarıdaki çokluktan önce kendi içine döndürüp toplar, sonra tekilleşmiş olarak, biricik şekilde birleşmiş güçlerle bir araya getirir ve böylece var olan her şeyin üzerinde, Bir ve Aynı, başlangıçsız ve sonsuz olan Güzel'e ve İyi'ye ulaştırır.

Fakat bir ruh, ilahi bilgi türlerine doğru kendi fıtratına uygun bir tarzda, sezgisel olarak ve bir kerede değil, mantıksal ve söylemsel olarak ve adeta karışık ve göreceli işlemlerle aydınlatıldığı ölçüde spiral olarak hareket eder, kendi içine dönmeyip tekil bir sezgiyle hareket ettiğinde değil, kendi etrafındaki şeylere yöneldiğinde ve dışarıdaki şeylerden, adeta çeşitli ve çoğalmış belirli sembollerden yalın ve birleşmiş tefekkürlere yönlendirildiğinde ise doğru bir çizgide hareket eder.

Aşağıdaki bu duyulur alemdeki her şeyde bulunan bu üç hareketin ve çok daha fazlası olan her birinin kalıcılığının, huzurunun ve sabitliğinin Nedeni, Bağı ve Sonu, her türlü huzur ve hareketin üzerinde olan Güzel ve İyi'dir, her huzur ve hareket O'nun vesilesiyle, O'ndan, O'nun içinde, O'na doğru ve O'nun hatırı içindir. Çünkü hem töz hem de her yaşam, hem zihnin hem ruhun hem de her tabiatın yaşamı, en küçük ayrıntılar, eşitlikler, büyüklükler, varlıkların tüm ölçüleri ve analojileri, uyumlar ve bileşimler, bütünler, parçalar, her bir tek şey ve çokluk, parçaların bağları, her çokluğun birlikleri, bütünlerin yetkinlikleri, nitelik, ağırlık, boyut, sonsuzluk, bileşikler,

ayrımlar, her sınırsızlık, her terim, tüm sınırlar, düzenler, üstünlükler, unsurlar, formlar, her töz, her güç, her enerji, her durum, her duyusal algı, her akıl, her kavram, her temas, her bilim, her birlik ve tek bir kelimeyle, var olan tüm şeyler Güzel ve İyi'den gelir, Güzel ve İyi'nin içindedir ve kendilerini Güzel ve İyi'ye döndürürler.

Dahası, var olan ve meydana gelen her ne varsa, Güzel ve İyi vesilesiyle vardır ve meydana gelir, tüm şeyler O'na bakar, O'nun tarafından hareket ettirilir ve bir arada tutulur, her örnek, nihai, yaratıcı, biçimlendirici, unsursal kaynak ve tek bir kelimeyle her başlangıç, her bağ, her terim O'nun hatırı için, O'nun vesilesiyle ve O'nun içindedir, özetle söylemek gerekirse, var olan tüm şeyler Güzel ve İyi'den gelir, var olmayan tüm şeyler ise aşkınlık mertebesinde Güzel ve İyi'nin içindedir, O, her şeyin başlangıcı ve sınırıdır, başlangıcın da sınırın da üzerindedir, çünkü Kutsal Kelam'ın buyurduğu gibi, her şey O'ndan, O'nun vasıtasıyla, O'nun içinde ve O'na doğrudur.

O hâlde Güzel ve İyi olan, her şey tarafından arzu edilir, sevilir ve el üstünde tutulur, ve O'nun vesilesiyle ve O'nun uğruna, daha aşağı mertebede bulunanlar daha üstün olanları yakarışla sever, aynı mertebedekiler kendi akranlarını kardeşçe sever, daha üstün olanlar daha aşağıdakileri ihtimamla sever, ve bunların her biri kendilerine ait olan şeyleri kesintisiz bir muhabbetle sever, ve bütün varlıklar Güzel ve İyi olana yönelip can atarak, her ne yaparlar ve dilerlerse yaparlar.

Dahası, tam bir hakikatle ve cüretle söylenebilir ki, bizzat her şeyin Müellifi dahi, taşan İyiliği sebebiyle her şeyi sever, her şeyi vücuda getirir, her şeyi kemale erdirir, her şeyi ayakta tutar, her şeyi kendine çeker, ve hatta İlahî Aşk dahi, İyi'nin vesilesiyle, İyi'nin İyisidir.

Zira var olanların velinimeti olan ve İyi'de taşkınca ve önceden mevcut bulunan Aşkın kendisi, kendi içinde semeresiz kalmaya rıza göstermemiş, her şeyin türeyişine kaynaklık eden bu taşkınlığa yaraşır bir surette, kendisini yaratışlara sevk etmiştir.

Bölüm XII

Ve hiç kimse bizim Aşk İsmine Kutsal Kelam'ın (Kehanetlerin) ötesinde bir hürmet gösterdiğimizi sanmasın, zira bana göre, mananın kudretine değil de sırf lafızlara sarılmak akıl dışı ve ahmakçadır, ve bu hal İlahî olanı kavramak isteyenlerin değil, bilakis boş sesleri işiten, bunları dışarıdan içeriye geçirmeksizin yalnızca kulaklarında tutan, böylesi bir kelimenin ne anlama geldiğini ve aynı kudretteki daha açıklayıcı başka kelimeler vasıtasıyla onun nasıl açıkça temsil edilmesi gerektiğini bilmeye yanaşmayan, aksine ruhlarının aklî kısmına nüfuz etmeyip dudaklarının ve kulaklarının etrafında beyhude vızıldayan manasız seslere, işaretlere, hecelere ve meçhul sözlere bilhassa düşkünlük gösterenlerin vasfıdır, sanki dört sayısını iki kere iki ile ya da doğru çizgileri müstakim hatlarla veya ana vatanı baba vatanı ile yahut kelamın muhtelif kısımlarıyla tıpatıp aynı şeyi ifade eden başka tabirlerle belirtmek caiz değilmiş gibi.

Doğru bir izahta bulunmak gerekirse bilmeliyiz ki, sesleri, heceleri, ibareleri, tasvirleri ve kelimeleri duyulur algılar sebebiyle kullanırız, çünkü ruhumuz temaşa edilen şeylere doğru aklî fiillerle sevk edildiğinde, duyulur nesnelerin yardımıyla işleyen duyulur algılar fuzuli kalır, tıpkı ruhun, tanrısal bir hâl alarak, bilginin ötesindeki bir birlik vasıtasıyla, ışıksız cehtlerle o yaklaşılmaz ışığın nurlarına doğru kendini fırlattığında, aklî güçlerin de lüzumsuz kalması gibi.

Lakin akıl, duyuların nesneleri vasıtasıyla temaşa kabilinden kavrayışlara doğru yükselmeye gayret ettiğinde, daha vazıh tefsirler duyulur algılara bütünüyle müreccahtır ve daha belirli tasvirler, bizzat görülen şeylerden daha seçiktir, çünkü yakındaki nesneler duyulur algılara tebeyyün etmediğinde, bu algılar da algılanan şeyleri akla hakkıyla takdim edemeyecektir.

Fakat böyle konuşmakla İlahî Kelam'ı bir kenara itiyor gibi görünmememiz için, Aşk (Eros) İsmini tezyif edenler o kelamı işitsinler.

Tanrı Kelamı'nda Aşka dair terennüm edilen her ne varsa, "Ona âşık ol," derler, "ve O seni koruyacaktır, O'nunla sevinç bul, ve O seni yüceltecektir, O'na hürmet et ki, seni kuşatsın."

Bununla birlikte, bizim mukaddes şarihlerimizden bazılarına göre Aşk İsmi, muhabbet (agape) isminden daha İlahî görünmüştür.

İlahî İgnatios, "Benim Aşkım (Eros) çarmıha gerildi," diye yazar, ve Kutsal Kelam'a yazılan mukaddimelerde, bir Zatın İlahî Hikmet hakkında, "Ben onun Güzelliğine meftun oldum," dediğini görürsünüz. Şu hâlde bizim bu Aşk İsminden katiyen korkmamıza gerek olmadığı gibi, bu isme dair hiçbir ürkütücü beyanın da bizi dehşete düşürmesine meydan vermemeliyiz.

Zira teologlar bana Muhabbet ismi ile Aşk ismini birbirine muadil sayıyor gibi görünmektedir, ve bu sebeple, bu kabil insanların yersiz peşin hükümleri yüzünden, hakiki Aşkı tercihen İlahî olan şeylere atfetmektedirler.

Çünkü hakiki Aşk, Tanrı'ya yaraşır bir manada yalnızca bizim tarafımızdan değil bizzat Kutsal Kelam tarafından da terennüm edildiği hâlde, avam tabakası İlahî Aşk İsminin Birliğini idrak edemeyerek, kendilerinden bekleneceği üzere, bölünmüş, cismanî ve parçalanmış olana meyletmiştir, zira bu durum gerçek bir aşk değil, bir gölge, yahut daha ziyade hakiki Aşktan bir sukuttur.

Zira İlahî ve tek olan Aşkın Birliği avam için kavranılamaz bir şeydir, bu sebeptendir ki, avama pek çetin bir isim gibi göründüğünden, onları hakiki Aşkın bilgisine geri götürmek, iade etmek ve buna dair içine düştükleri müşkilden onları azat etmek maksadıyla İlahî Hikmet'e tahsis edilmiştir.

Ve yine, kendimiz bakımından, dünyevî mizaçlı insanların uygunsuz bir tahayyüle kapıldıkları yerlerde çoğu kez, kulağa daha hoş gelen tabirler kullanılmıştır. Biri şöyle der, "Senin sevgin, kadınların sevgisi gibi üzerime düştü." İlahî şeyleri hakkıyla dinlemiş olanlar için Muhabbet ve Aşk ismi, mukaddes teologlar tarafından İlahî vahiyler boyunca aynı mertebeye konulmuştur, ve bu güç, Güzel ve İyi olanda birleştirici, birbirine bağlayıcı ve fevkalade surette kaynaştırıcı bir güçtür, güzel ve iyi olanın vesilesiyle önceden mevcut bulunan, güzel ve iyi olandan neşet eden, ve Güzel ve İyi olanın vesilesiyle bağışlanan bir kuvvettir, aynı mertebedeki şeyleri aralarındaki karşılıklı tesanüt içinde ayakta tutar, en baştakileri daha aşağıdakiler için inayete sevk eder, ve daha aşağıdakileri hürmet ile daha üstün olanlara rapteder.

Fakat İlahî Aşk vecd doludur (ekstatiktir), kimsenin kendi kendisinin aşığı olmasına izin vermez, bilakis sevilenlerin aşığı kılar.

Bunu üstün olanlar aşağıdakileri gözeterek, denk olanlar aralarındaki karşılıklı tesanütle, aşağıdakiler ise daha üstün olan şeylere karşı gösterdikleri daha tanrısal bir hürmetle izhar ederler.

Bundan ötürüdür ki, Büyük Pavlus da İlahî Aşk tarafından kuşatıldığında ve onun vecd dolu kudretine iştirak ettiğinde, ilham almış dudaklarıyla şöyle der, "Artık yaşayan ben değilim, fakat Mesih bende yaşıyor." Hakiki bir âşık olarak ve kendi ifadesiyle Kadir-i Mutlak Tanrı karşısında kendinden geçmiş hâlde, kendi hayatını değil, hadsizce kıymet verilen bir hayat olarak Maşukun hayatını yaşayarak.

Hakikat adına şu kadarı bile cesaretle söylenebilir ki, bizzat her şeyin Müellifi, her şeye duyduğu o güzel ve iyi sevgiyle, sevecen iyiliğinin bir taşması neticesinde, var olan tüm şeylere yönelik inayeti vasıtasıyla Kendisinden dışarı çıkar,

ve adeta iyilik, şefkat ve sevgi tarafından ikna edilerek, her şeyin üstünde ve ötesinde olan o Yücelik’ten, Kendisinde merkezlenmiş ve kendinden geçen aşkın bir cevher-üstü güce yaraşır şekilde, her şeyin içinde var olmaya doğru yönlendirilir.

Bu sebeple, İlahi meselelerde mahir olanlar O’nu Kıskanç olarak da adlandırırlar, zira O tüm varlıklara karşı o muazzam ve iyi Sevgi’yi besler ve Kendisindeki sevgi dolu meyli kıskançlığa sevk eder, ve Kendisini Kıskanç olarak ilan eder, çünkü arzulanan şeyler O’nun için kıskançlık nesneleridir ve inayet dolu ihtimamının nesneleri, O’nun için adeta birer kıskançlık konusudur.

Ve kısacası, sevilesi olan Güzel ve İyi’ye aittir ve Sevgi hem Güzel ve İyi’de önceden mevcuttu, hem de Güzel ve İyi uğruna vardır ve Varlık kazanır.

Fakat ilahiyatçılar, O’nu bir taraftan Sevgi ve Sevecenlik, diğer taraftan ise Sevilen ve Değer Verilen olarak adlandırırken neyi kastetmektedirler?

Çünkü birincisinin O Müellifi ve adeta Üreticisi ve Babasıdır, diğerinin ise bizzat Kendisidir, ve biriyle hareket ettirilir, diğeriyle ise hareket ettirir, veya O’nun Kendisinin Kendisini ve Kendisi vasıtasıyla Tedarik Eden ve Hareket Ettiren olduğunu söylediklerinde bunu kastederler.

Bu anlamda O’na, Güzel ve İyi olarak değer verilen ve sevilen derler, fakat aynı zamanda Sevgi ve Sevecenlik de derler, çünkü O hem Kendisine doğru hareket ettiren hem de sevk eden Güçtür, Kendi sebebiyle yegane kendiliğinden Güzel ve İyi olan ve adeta Kendisinin Kendisi vasıtasıyla bir tezahürü, o aşkın birliğin iyi bir İlerlemesi ve o İyi’de önceden var olan, İyi’den var olan şeylere doğru fışkıran ve yine İyi’ye dönen, basit, kendiliğinden hareket eden, kendiliğinden işleyen sevgi dolu bir Hareket olan Güçtür, ki bu Harekette İlahi Sevgi, İyi sebebiyle, İyi’den, İyi’de ve İyi’ye doğru şaşmaz bir birleşim içinde dönüp duran ebedi bir daire gibi, kendi sonu ve başlangıcı olmayan doğasını açıkça gösterir ve her daim aynı şeyde ve aynı şey boyunca ilerler, kalır ve geri döner.

Ve bizim o mümtaz mürşidimiz, Sevgi İlahileri boyunca bu şeyleri ilahi bir şekilde ortaya koymuştur ki bunlardan uygun bir şekilde bahsedebilir ve onları Sevgi hakkındaki risalemize adeta kutsal bir bölüm olarak yerleştirebiliriz.

İster İlahi, ister Meleksi, ister zihni, ister nefsi, ister fiziki olsun, Sevgi’yi, üstün olanı aşağı olan için ihtimam göstermeye, eşitleri karşılıklı bir ortaklığa ve son olarak aşağı olanı daha yüksek ve üstün olana karşı hürmet duymaya sevk eden, birleştirici ve bir araya getirici belirli bir güç olarak kabul edelim.

Aynı müellifin, aynı Aşk İlahileri’nden.

Dünyevi ve dünya-üstü sevgilerin bilgi türlerinin ve güçlerinin neler olduğunu sırasıyla anlatarak, tek olandan birçok sevgiyi tertip ettiğimizden, ki söylemin belirlenmiş amacına göre zihni ve anlaşılır sevgilerin düzenleri ve hiyerarşi basamakları bunlara riyaset eder, bunların hemen ardına ise tarafımızca uygun şekilde övülmüş olan o hakikaten güzel sevgilerin üzerinde kendiliğinden var olan anlaşılır ve ilahi sevgiler yerleştirilir, şimdi ise diğer taraftan, hepsini o Tek ve sarmalayıcı Sevgi’ye ve hepsinin Babası’na geri döndürerek, O’nu tamamen sevilesi iki Güce indirgemek suretiyle çokluktan bir araya getirelim ve toplayalım, ki bu güçlerin üzerinde, her şeyin ötesindeki evrensel Sevgisinden ötürü karşı konulamaz olan İllet bütünüyle hüküm sürer ve öncelenir ve var olan tüm şeylerden gelen tüm sevgi, her birinin kendi doğasına göre bu İllet’e yükselir.

Aynı müellifin, aynı Aşk İlahileri’nden.

Gelin öyleyse, bunları yine bir tek şeyde toplarken diyelim ki, bu, İyi’den var olanların en aşağısına kadar bir tür birleştirici birleşime doğru kendiliğinden hareket eden ve bundan yine uygun bir sırayla, her şeyin içinden Kendisinden İyi’ye doğru, Kendisi vasıtasıyla ve Kendisi tarafından tekrar dönen ve her zaman aynı şekilde Kendisine geri rücu eden basit bir güçtür.

Yine de herhangi biri şöyle diyebilir, "eğer Güzel ve İyi herkes tarafından seviliyor, arzulanıyor ve değer görüyorsa (çünkü var olmayan bile, söylediğimiz gibi, O’nu arzular ve O’nun içinde olmak için çabalar, ve O bütünüyle biçimsiz şeylere bile biçim verendir ve yalnızca O’nun vasıtasıyla var olmayan bile var olarak adlandırılır ve aşkınlık içinde mevcuttur) nasıl oluyor da iblisler güruhu Güzel ve İyi’yi arzulamıyor, aksine dünyevi eğilimleri yüzünden, İyi’nin arzusu hususunda meleksi özdeşlikten düşerek hem kendileri hem de bozulmuş olduğu söylenen diğer tüm varlıklar için tüm kötülüklerin sebebi haline geliyorlar?

ve kısacası, iblis kabileleri İyi’den var edilmişken, neden İyi gibi değiller?

veya İyi’den gelen iyi bir ürün olduktan sonra, nasıl değiştiler?

ve onları bozan şey nedir ve kısacası, kötülük nedir?

ve var olan şeylerin hangisindedir?

ve İyi olan O, kötülüğü nasıl var etmeyi diledi?

ve dilediğinde, buna nasıl muktedir oldu?

Ve eğer kötülük başka bir sebepten kaynaklanıyorsa, var olan şeyler için İyi’den başka hangi sebep vardır?

Dahası, bir İnayet varken, kötülük nasıl oluyor da ya hiç var olabiliyor ya da yok edilmiyor?

Ve var olan herhangi bir şey, İyi ile karşılaştırıldığında onu nasıl arzulayabilir?"

Bölüm XIX. İtiraz mahiyetinde böyle bir beyan ileri sürülebilir.

İtiraz edenden olguların hakikatine bakmasını rica ediyorum ve ilk olarak şunu cesaretle söyleyeceğim.

Kötülük İyi’den değildir ve eğer İyi’den ise, kötülük değildir.

Çünkü soğutmak ateşin doğasında olmadığı gibi, iyi olmayan şeyleri var etmek de iyi olanın doğasında değildir, ve eğer var olan tüm şeyler İyi’den ise (çünkü üretmek ve korumak İyi’nin doğasındadır, yok etmek ve dağıtmak ise Kötü’nün), Kötü’den gelen hiçbir varlık yoktur, ve eğer kötülük bizzat kendisi için bile kötü olacaksa, kötülüğün kendisi de var olmayacaktır.

Ve eğer böyle değilse, Şer tamamen şer değildir, bilakis kendisinde Hayr’dan bir pay barındırır ve bütünüyle var olmasını da buna borçludur.

Şimdi eğer var olanlar Güzel’i ve Hayr’ı arzuluyorsa ve her ne yapıyorlarsa iyi görünenin uğruna yapıyorlarsa, ayrıca var olanların her bir amacının başlangıcı ve sonu Hayr ise, zira şerri şer olarak gözeten hiçbir şey yaptığı şeyi bu şekilde yapmaz, o halde Şer var olanların arasında nasıl bulunabilir, ya da bütünüyle var ise, böylesi hayırlı bir özlemden nasıl saptırılmıştır?

Ayrıca eğer var olan her şey Hayr’dan geliyorsa ve Hayr var olan her şeyin üzerindeyse, o halde var olmayan dahi Hayr’ın içinde mevcuttur, fakat Şer var olan değildir, eğer durum böyle değilse, Şer tamamen şer ya da var olmayan değildir, çünkü mutlak olarak var olmayan, Hayr’ın içinde aşkınlık (thearkhia) [NOT: Metindeki aşkınlık ifadesi, Tanrısal kaynağın aşkın varoluşuna atıfta bulunur] vasfıyla anılmadığı sürece bir hiç olacaktır.

O halde Hayr, hem mutlak olarak var olanın hem de var olmayanın çok daha üzerinde konumlanacaktır, fakat Şer ne var olanların ne de var olmayanların içindedir, bilakis Hayr’dan var olmayanın kendisinden bile daha uzak olduğundan, yabancıdır ve mevcudiyetten daha yoksundur.

Çünkü eğer Şer yoksa, erdem ile rezalet hem tümel hem de tikel olarak aynı şeydir.

Veyahut erdeme karşı duran şey bile şer olmayacaktır, oysa ölçülülük ile sefahat, adalet ile adaletsizlik birbirinin zıddıdır.

Ben burada asla sadece adil ve adaletsiz insandan, ya da ölçülü ve ölçüsüz insandan bahsetmiyorum, bilakis adil insan ile onun karşıtı arasındaki fark dışarıda tezahür etmeden çok önce, bizzat ruhun kendisinde rezaletler erdemlerden tamamen ayrı durur ve tutkular akla isyan eder, bu durumdan ötürü Hayr’ın karşıtı olan bir şerrin varlığını kabul etmemiz gerekir.

Çünkü Hayr kendisinin karşıtı değildir, bilakis tek bir Kaynak ve tek bir Sebebin ürünü olarak, ortaklık, birlik ve dostluk içinde sevinç bulur.

Daha az olan hayır da daha büyük olana karşıt değildir, zira ne daha az sıcaklık ya da soğukluk daha büyük olana karşıttır.

O halde Şer var olanların içindedir, vardır, karşıttır ve Hayr’a muhaliftir, eğer var olanların yıkımı ise, bu durum Şer’i varoluştan dışarı atmaz, aksine hem kendisi var olacak hem de var olanları doğuran olacaktır.

Bir şeyin yıkımı, sıklıkla bir başkasının doğumu haline gelmez mi?

Ve Şer bütünün tamamlanmasına katkıda bulunacak, kendisi vasıtasıyla bütüne noksansızlık sağlayacaktır.

Şimdi tüm bunlara gerçek akıl şöyle cevap verecektir, Şer, şer olarak ne tek bir öz ne de bir doğum meydana getirir, sadece elinden geldiğince var olanların mevcudiyetini kirletir ve yıkar.

Fakat eğer birisi onun varlığı doğurduğunu ve birinin yıkımıyla bir başkasına doğum verdiğini söylerse, ona gerçekte şöyle cevap vermeliyse, o yıkım olması bakımından doğurmaz, bilakis yıkım ve şer olması bakımından sadece yıkar ve kirletir, fakat Hayr sebebiyle doğum ve öz haline gelir, Şer kendisi sebebiyle gerçekten yıkım olacaktır, fakat Hayr sebebiyle doğumun üreticisi olacaktır, şer olması bakımından ise ne var olandır ne de var olanları üretendir, fakat Hayr sebebiyle hem var olandır hem iyi var olandır hem de iyi olan şeylerin üreticisidir.

Dahası, çünkü aynı şey kendi başına hem iyi hem şer olmayacağı gibi, aynı güç de kendiliğinden hem yıkım hem doğum olamaz, ne kendiliğinden hareket eden bir güç ne de kendiliğinden hareket eden bir yıkım olarak, mutlak Şer ne var olandır, ne iyidir, ne doğurandır, ne de var olan ve iyi olan şeyleri üretendir, fakat Hayr, içinde kusursuzca vücut bulduğu her şeyi kusursuz, saf ve tamamen iyi kılar, ondan daha az pay alan şeyler ise Hayr’ın eksikliği sebebiyle hem kusurlu bir şekilde iyidir hem de saflıktan uzaktır.

Ve böylece Şer bütünüyle ne vardır, ne iyidir, ne de iyi üretendir, fakat Hayr’a az çok yaklaşan şey orantılı olarak iyi olacaktır, çünkü her şeye nüfuz eden Kusursuz İyilik, sadece kendi etrafındaki tamamen iyi varlıklara nüfuz etmekle kalmaz, kiminde tamamen, kiminde ikincil derecede, geri kalanında ise en uzak derecede bulunarak, her var olan şeyin Ondan pay alabildiği ölçüde en uzak olana kadar Kendini genişletir.

Ve bazı şeyler gerçekten Hayr’dan tamamen pay alır, diğerleri ise Ondan az çok mahrum kalır, başkaları ise Hayr’dan daha belirsiz bir paya sahiptir ve geri kalanlar için Hayr en uzak bir yankı olarak mevcuttur.

Çünkü eğer Hayr her birinin kapasitesine göre mevcut olmasaydı, en Tanrısal ve saygın olan en düşük olanın mertebesini işgal ederdi.

Hem herkes onun bütünüyle paylaşımına aynı şekilde uyum sağlamamışken, hepsinin Hayr’dan tek bir biçimde pay alması nasıl mümkün olabilirdi?

Şimdi bu, Hayr’ın gücünün aşırı büyüklüğüdür ki, hem mahrum olanları hem de Kendisinin mahrumiyetini, kendisinin tamamen paylaşılması amacıyla güçlendirir.

Ve eğer birinin gerçeği söylemeye cesaret etmesi gerekirse, Ona karşı savaşan şeyler bile Onun gücü sayesinde hem vardır hem de savaşabilmektedir.

Dahası, özetle söylemek gerekirse, var olan tüm şeyler var oldukları sürece hem iyidir hem de Hayr’dan gelir, fakat Hayr’dan mahrum kaldıkları ölçüde ne iyidirler ne de var olurlar.

Çünkü sıcaklık veya soğukluk gibi diğer durumlarla ilgili olarak bile, ısınmış olan şeyler vardır ve ısı onlardan gittiğinde, birçoğu hem yaşamdan hem de zekadan mahrum kalır, oysa Mutlak Kadir Tanrı özün dışındadır ve aşkınlık vasfıyla vardır, tek bir kelimeyle, geri kalanına gelince, o durum gitmiş veya tamamen gelişmemiş olsa bile, şeyler var olur ve mevcudiyetlerini sürdürebilirler, fakat her bakımdan Hayr’dan mahrum olan şey, hiçbir şekilde veya surette hiçbir zaman var olmamıştır, yoktur, olmayacaktır ve var olması da mümkün değildir.

Örneğin, şehvet düşkünü bir adam, irrasyonel arzusu bakımından İyiden mahrum kalmış olsa bile, bu yönüyle ne gerçekliktir ne de gerçeklikleri arzular, ancak yine de birliğin ve dostluğun o çok belirsiz yankısında İyiden pay alır.

Ve Öfke bile, görünürdeki kötülükleri görünürdeki iyiye yöneltme ve çevirme yönündeki o hareket ve arzu sayesinde İyiden pay alır.

Ve tamamen hayatı ve kendisine en iyi görüneni arzulayan biri olarak, en kötü hayatı arzulayan o adam bile, sırf arzulama ve hayatı arzulama ve en iyi bir hayata yönelme olgusu sayesinde İyiden pay alır.

Ve eğer İyiyi tamamen ortadan kaldıracak olursanız, ne öz, ne hayat, ne özlem, ne hareket, ne de başka bir şey kalacaktır.

Dolayısıyla, doğumun yıkımdan meydana gelmesi olgusu kötülüğün bir gücü değil, daha az bir iyinin mevcudiyetidir, tıpkı hastalığın düzenin tamamen değil de kısmen bozulması olması gibi, çünkü eğer bu tamamen olsaydı, hastalığın kendisi bile varlığını sürdüremezdi, oysa hastalık, özün mümkün olan en düşük düzenine sahip olarak kalır ve var olur ve bu sayede bir parazit gibi varlığını sürdürür. Çünkü İyiden tamamen mahrum olan şey ne var olandır ne de var olan şeylerin içindedir, fakat bileşik olan, var olan şeylerdeki İyi sebebiyle ve bunun sonucunda var olan şeylerde, İyiden pay aldığı ölçüde var olur.

Dahası, var olan tüm şeyler, İyiden az veya çok pay aldıkları ölçüde var olacaklardır, çünkü kendi kendine var olan Varlık açısından bile, hiçbir şekilde var olmayan şey hiçbir şekilde var olmayacaktır, fakat kısmen var olan ama kısmen var olmayan şey, her daim var Olandan düşmüş olduğu ölçüde var değildir, fakat Varlıktan pay aldığı ölçüde vardır ve onun tüm varlığı ile var olmayışı desteklenir ve korunur.

Ve Kötülük, yani İyiden tamamen düşmüş olan şey, ne daha fazla ne de daha az iyi olacaktır, fakat kısmen iyi ve kısmen iyi olmayan şey, şüphesiz belirli bir iyiye karşı savaşır, ancak İyinin bütününe karşı savaşamaz ve hatta o bile İyiden pay alarak ayakta tutulur ve İyi, tamamen Kendisinden pay alınması yoluyla, Kendisinden mahrum kalışa bile öz kazandırır, çünkü İyi tamamen çekildiğinde, ne bütünüyle iyi bir şey, ne bileşik, ne de mutlak kötülük kalacaktır.

Çünkü eğer Kötülük kusurlu bir iyiyse, İyinin tamamen yokluğuyla hem kusurlu hem de kusursuz İyi yok olacaktır ve Kötülük ancak, bir yandan karşı çıktığı şeylere bir kötülük olduğunda, diğer yandan da iyilikleri sebebiyle diğer şeylerden kovulduğunda var olacak ve görülecektir.

Çünkü aynı şeylerin, her bakımdan aynı koşullar altında, birbirleriyle savaşması imkansızdır.

O halde Kötülük fiili bir şey değildir.

Fakat Kötülük var olan şeylerin içinde de değildir.

Çünkü eğer var olan tüm şeyler İyiden geliyorsa ve İyi var olan tüm şeylerin içindeyse ve her şeyi kuşatıyorsa, Kötülük ya var olan şeylerin içinde olmayacaktır ya da İyinin içinde olacaktır ve şüphesiz İyinin içinde olmayacaktır, çünkü ne ateşin içinde soğuk vardır, ne de kötülüğü bile iyiye çeviren O'nda kötülük yapmak vardır.

Fakat eğer olacaksa, Kötülük İyinin içinde nasıl olacaktır?

Şayet Kendisinden ise, bu saçma ve imkansızdır.

Çünkü Kutsal Metinlerin hatasızlığının da onayladığı gibi, "iyi bir ağacın kötü meyveler vermesi" ya da şüphesiz bunun tersi mümkün değildir.

Fakat eğer Kendisinden değilse, bunun başka bir kaynaktan ve sebepten olacağı açıktır.

Çünkü Kötülük ya İyiden olacaktır ya da İyi Kötülükten, veya eğer bu mümkün değilse, hem İyi hem de Kötülük başka bir kaynaktan ve sebepten olacaktır, çünkü hiçbir ikilik kaynak değildir, aksine bir Birlik her ikiliğin kaynağı olacaktır.

Ayrıca, tamamen zıt iki şeyin tek ve aynı olandan çıkması ve var olması ve bu aynı kaynağın yalın ve benzersiz olmayıp bölünmüş, çift, kendisine zıt ve değişmiş olması saçmadır ve var olan şeylerin iki zıt kaynağının olması ve bunların birbirleriyle ve bütünün içinde mücadele etmesi kesinlikle mümkün değildir.

Çünkü eğer bu kabul edilirse, her şeye gücü yeten Tanrı bile huzur içinde olmayacak, Kendisine bile huzursuzluk getiren bir şey varsa, endişeden uzak kalmayacaktır.

Her şey düzensizlik içinde olacak ve her zaman savaşacaktır, oysa İyi, var olan tüm şeylere dostluk dağıtır ve kutsal ilahiyatçılar tarafından hem Barışın kendisi hem de Barış Veren olarak yüceltilir.

Bu nedenle, iyi olan şeylerin her biri hem dostane hem de uyumludur, tek bir hayatın ürünleridir ve tek bir iyiye yönlendirilmişlerdir, birbirlerine karşı nazik, benzer ve cana yakındırlar.

Demek ki Kötülük Tanrı'da değildir ve Kötülük Tanrı'dan ilham almaz.

Fakat Kötülük Tanrı'dan da gelmez, çünkü O ya iyi değildir ya da iyilik yapar ve iyi şeyler üretir, hem de arada bir ve bazılarını değil, başka bir zaman yapmayıp hepsini yapmamak şeklinde değil, çünkü bu durum, her şeyin en Tanrısal olanı, yani Sebep olan için bile bir geçiş ve değişim anlamına gelirdi.

Fakat eğer Tanrı'da İyi, yaşatan öz ise, Tanrı İyiden uzaklaştığında bazen Varlık, bazen de var olmayan olacaktır.

Fakat eğer İyiye pay alma yoluyla sahipse, o zaman ona bir başkasından sahip olacaktır ve bazen ona sahip olacak, bazen de olmayacaktır.

O halde Kötülük, ne mutlak olarak ne de ara sıra, Tanrı'dan gelmez ve Tanrı'da değildir.

Fakat Kötülük Meleklerde de değildir, çünkü eğer iyi benzeri melek Tanrı'nın iyiliğini bildiriyorsa, bildirilen şey birinci derecede Sebep iken kendisi ikinci derecede pay alma yoluyla o şey oluyorsa, Melek her şeye gücü yeten Tanrı'nın bir benzeridir, tezahür etmemiş ışığın bir tezahürüdür, lekesiz bir aynadır, en şeffaf, kusursuz, saf, lekesizdir,

Tabiri caizse, Tanrı'nın İyilikle mühürlenmiş benzerliğinin tüm güzelliğini kabul eden, en içteki mabetlerde ikamet eden Sessizlik'in iyiliğini, kendi içinde, mümkün mertebe lekesiz ve tertemiz bir şekilde dışarıya yayan bir hiyerarşi.

Şu halde kötülük, Meleklerde bile yoktur.

Peki, günahkarları cezalandırdıkları için mi kötüdürler?

Eğer bu kural geçerliyse, yasa çiğneyenleri cezalandıranlar ve kutsal olmayanları İlahi Gizemlerden uzak tutan rahipler de kötüdür.

Oysa cezalandırılmak bir kötülük değildir, cezaya layık hale gelmektir, Kutsal olanlardan haklı olarak uzaklaştırılmak da bir kötülük değildir, Tanrı tarafından lanetlenmiş, kutsallıktan mahrum ve bozulmamış şeylere uygunsuz hale gelmektir.

Öte yandan, iblisler de doğaları gereği kötü değildirler, zira doğaları gereği kötü olsalardı, ne İyilik'ten gelirlerdi ne de var olan şeyler arasında yer alırlardı, hatta doğaları gereği ve her zaman kötü olduklarından, iyiden kötüye değişmiş de olmazlardı.

Öyleyse, kendilerine karşı mı kötüdürler, yoksa başkalarına karşı mı?

Eğer kendilerine karşıysalar, kendilerini de yok ederler, fakat başkalarına karşıysalar, nasıl yok ederler veya neyi yok ederler? Özü mü, gücü mü, yoksa enerjiyi mi?

Eğer gerçekten Özü yok ediyorlarsa, ilk olarak, bu doğaya aykırı değildir, çünkü doğası gereği yok edilemez olan şeyleri değil, yok oluşu kabul eden şeyleri yok ederler.

O halde bu, herkes için ve her durumda bir kötülük değildir, hatta var olan hiçbir şey, özü ve doğası olduğu sürece yok edilmez, ancak doğanın düzeninin kusuru nedeniyle, uyum ve oran ilkesi olduğu gibi kalma gücünden yoksun kalır.

Fakat bu güçten yoksun oluş tam değildir, çünkü gücün tamamen yok olması hastalığı da onun öznesini de ortadan kaldırır, böyle bir hastalık kendi kendisinin de yok oluşu olacaktır, öyle ki, böyle bir şey bir kötülük değil, kusurlu bir iyiliktir, zira İyilik'ten hiçbir payı olmayan bir şey var olanlar arasında yer alamaz.

Gücün ve enerjinin yok olması hususunda da ilke aynıdır.

Öyleyse, Tanrı'dan varlığa geldikleri halde iblisler nasıl kötü olurlar?

Çünkü İyilik, iyi olan şeyleri ortaya çıkarır ve yaşatır.

Yine de onlara kötü denmektedir, diyebilir birisi.

Fakat oldukları gibi değil, çünkü İyilik'ten gelmişlerdir ve iyi bir varoluş elde etmişlerdir, Kutsal Metinlerin de onayladığı üzere "kendi ilk konumlarını koruyacak" güce sahip olamayarak, olmadıkları gibi kötü denmektedir. Zira iblislerin, İlahi olan iyi şeylere yönelik meyil ve enerjilerinin kesintiye uğraması dışında, hangi hususta kötüleştiklerini iddia edebiliriz ki, bana söyleyin?

Aksi takdirde, iblisler doğaları gereği kötü olsalardı, her zaman kötü olurlardı, oysa kötülük kararsızdır.

Dolayısıyla, eğer her zaman aynı durumda kalıyorlarsa kötü değillerdir, çünkü her zaman aynı kalmak İyilik'in bir özelliğidir.

Fakat eğer her zaman kötü değillerse, doğaları gereği değil, meleksi iyi niteliklerden sapmaları nedeniyle kötüdürler.

Ve hem var oldukları, hem yaşadıkları ve düşündükleri, tek kelimeyle içlerinde bir nevi özlem yönelimi olduğu sürece, iyilikten tamamen pay almamış değillerdir.

Ancak doğalarına uygun eylemleri hususundaki zayıflıkları nedeniyle onlara kötü denmektedir.

Kendilerine yakışan şeylerden bir sapma ve dışarı adım atma, hedeften şaşma, kusurluluk ve acizlik, bir zayıflık ve ayrılış, içlerindeki bütünlüğü koruyan güçten uzaklaşmadır bu.

Mantıksız bir öfke, akılsızca bir arzu, aceleci bir hayal gücü. Fakat bunlar, iblislerde olsalar bile, tamamen, her bakımdan ve yalnızca kendi içlerinde kötülük değildirler.

Zira diğer canlı yaratıklar açısından da bunlara sahip olmak değil, bunların kaybı hem yaratık için bir yıkım hem de bir kötülüktür.

Oysa bunlara sahip olmak, onlara sahip olan canlı yaratığın doğasını korur ve var kılar.

Şu halde iblisler topluluğu, doğaya uygun olduğu sürece kötü değildir, ancak doğaya uygun olmadığı sürece kötüdür, kendilerine verilen iyiliğin tamamı değişmemiştir, aksine kendileri kendilerine verilen iyiliğin tamamından düşmüşlerdir.

Ve kendilerine verilen meleksi armağanların hiçbir şekilde değiştiğini iddia etmiyoruz, aksine bunlar mevcuttur, tamdır ve tamamen ışık saçmaktadır, her ne kadar iblislerin kendileri, iyiyi görme güçlerini körelttikleri için göremeseler de.

Var oldukları sürece hem İyilik'ten gelirler hem iyidirler, varlığa, hayata ve düşünceye, yani gerçekliklere özlem duyarak Güzele ve İyiye yönelirler, kendilerine yakışan iyi şeylerden mahrum kalmaları, ayrılmaları ve sapmaları nedeniyle kötü olarak adlandırılırlar ve olmadıkları şeyler bakımından kötüdürler, var olmayana özlem duyarak da Kötülüğe özlem duyarlar.

Fakat birisi ruhların kötü olduğunu mu söylüyor?

Eğer kötü şeylerle takdir-i ilahi gereği ve kendi korunmaları amacıyla karşılaşıyorlarsa, bu bir kötülük değil, bir iyiliktir ve kötüyü bile iyi kılan İyilik'ten gelir.

Fakat eğer ruhların kötüleştiğini söylüyorsak, kendi iyi meyil ve enerjilerinin başarısızlığa uğraması ve kendi güçsüzlükleri nedeniyle hedeflerini şaşırmaları ve tökezlemeleri dışında hangi bakımdan kötüleşmektedirler?

Zira bizler de etrafımızdaki havanın, ışığın başarısızlığı ve yokluğu nedeniyle karardığını söyleriz, oysa ışığın kendisi her zaman ışıktır, karanlığı bile aydınlatandır.

Şu halde kötülük, ne iblislerde ne de bizde var olan bir kötülük olarak mevcuttur, aksine kendi özgü iyiliklerimizin mükemmelliğinin bir başarısızlığı ve kıtlığı olarak vardır.

Fakat kötülük akıl dışı yaratıklarda da yoktur, zira eğer öfkeyi, şehveti ve bahsettiğimiz, kendi doğalarında mutlak olarak kötü olmayan diğer şeyleri çekip alırsanız, cesaretini ve yırtıcılığını kaybetmiş olan aslan artık bir aslan olmayacaktır, herkese karşı uysal hale gelen köpek de artık bir köpek olmayacaktır, çünkü bekçilik yapmak, ev halkını içeri kabul edip yabancıyı uzaklaştırmak köpeğin görevidir.

Dolayısıyla doğanın yok olmaması bir kötülük değildir, aksine doğanın yıkımı, zayıflık ve doğal eğilimlerin, enerjilerin ve güçlerin başarısızlığı bir kötülüktür.

Zaman içindeki oluşum vasıtasıyla mükemmelliğe erişen şeyler için, kusurlu olan şey evrensel doğaya tamamen aykırı değildir.

Fakat doğadaki kötülük bütünüyle var değildir, zira doğanın tüm yöntemleri evrensel doğadan kaynaklanıyorsa, ona aykırı hiçbir şey yoktur.

Ancak her bir bireysel doğada bir şey doğaya uygun, başka bir şey ise doğaya aykırı olacaktır.

Çünkü bir şey birinde doğaya aykırı iken, bir başkasında farklıdır, birine göre doğaya uygun olan ise diğeri için doğaya aykırıdır.

Fakat doğanın marazı, yani doğaya aykırı olan şey, doğaya ait unsurların mahrumiyetidir.

Öyle ki kötü bir doğa yoktur, fakat kendi asli doğasının gerektirdiklerini yerine getirememek doğa için kötüdür.

Zira biçimsizlik ve hastalık, formun bir kusuru ve düzenin mahrumiyetidir.

Ve bu tamamen bir kötülük değil, daha az bir iyiliktir, çünkü güzelliğin, formun ve düzenin çözülüşü tamamlanacak olursa, bedenin kendisi de yok olup gidecektir.

Ancak bedenin, ruh için alçaklığın sebebi olmadığı, alçaklığın beden olmaksızın da, örneğin iblislerde varlığını sürdürmesi gerçeğinden açıkça anlaşılmaktadır.

Çünkü zihinler, ruhlar ve bedenler için kötü olan şey, kendi asli iyilerinin getirdiği alışkanlıktan zayıflık göstermek ve sapmaktır.

Fakat tekrar tekrar söyledikleri gibi, kötülük madde olduğu sürece maddede de değildir, zira o bile süsten, güzellikten ve formdan pay alır.

Ancak madde, bunlardan yoksun olarak, kendi başına niteliksiz ve formsuz ise, kendi başına edilgen olan madde nasıl bir şey üretebilir?

Çünkü eğer herhangi bir şekilde var değilse, ne iyi ne de kötüdür, fakat eğer bir şekilde var ise ve var olan her şey İyiden geliyorsa, o da İyiden gelmelidir, bu durumda ya İyi kötülüğü üretmektedir ya da İyiden gelen kötülük iyidir, yahut kötülük iyiyi üretme yetisine sahiptir, ya da İyiden gelen İyi kötüdür, yahut da başka bir tek mertebeye bağlı iki ilk ilke mevcuttur.

Ve eğer maddenin, tüm kozmosun tamamlanması için gerekli olduğunu söylüyorlarsa, madde nasıl bir kötülük olabilir?

Çünkü kötülük başka bir şeydir, gerekli olan ise başka bir şeydir.

Fakat İyi olan O, kötülükten nasıl bir şey doğurur?

Veya İyiye ihtiyaç duyan şey nasıl kötü olur?

Zira kötülük, İyinin doğasından kaçınır.

Ve kötü olan madde, doğayı nasıl üretir ve besler?

Fakat eğer onun ruhlarda alçaklık yaratmadığını, aksine ruhların ona doğru sürüklendiğini söylerlerse, bu nasıl doğru olacaktır?

İyi, peki ama madde onları tamamen kötülüğe sürüklerken bu nasıl gerçekleşti?

Demek ki ruhlardaki kötülük maddeden değil, düzensiz ve uyumsuz bir hareketten kaynaklanmaktadır.

Fakat eğer şunu da eklerlerse, onların her zaman maddeyi takip ettiklerini ve kendi başlarına sağlam duramayanlar için istikrarsız maddenin gerekli olduğunu söylerlerse, kötülük nasıl gerekli olur veya gerekli olan nasıl bir kötülük olur?

Fakat bizim iddia ettiğimiz şey de bu değildir, yani "mahrumiyet kendi gücüyle İyiye karşı savaşır" demeyiz, çünkü tam mahrumiyet tamamen güçsüzdür ve kısmi olan ise gücünü mahrumiyetten ötürü değil, tam bir mahrumiyet olmadığı ölçüde kendisinde barındırır.

Zira iyinin mahrumiyeti kısmi olduğu sürece henüz bir kötülük değildir ve gerçekleşmiş bir olgu haline geldiğinde, kötülüğün doğası da ortadan kalkmıştır.

Fakat kısaca söylemek gerekirse, İyi tek ve bütünsel olan Nedenden gelir, kötülük ise birçok ve kısmi kusurlardan kaynaklanır.

Her Şeye Kadir Tanrı, kötülüğü iyi olarak bilir ve O'nun katında kötülüklerin nedenleri, iyiyi üreten güçlerdir.

Fakat eğer kötülük ezeli ise ve yaratıyorsa, gücü varsa, var ise ve eyliyorsa, bunlar ona nereden gelmektedir?

İyiden mi, yoksa İyi vasıtasıyla kötülükten mi, yahut her ikisi vasıtasıyla başka bir nedenden mi?

Doğaya uygun olan her şey bir nedenden meydana gelir.

Ve eğer kötülük nedensiz ve belirsiz ise, doğaya uygun değildir.

Zira doğada doğaya aykırı olan hiçbir şey yoktur, sanatta da sanatsızlığın varlık sebebi yoktur.

O halde ruh, ateşin yakması gibi, kötülüklerin nedeni midir ve dokunduğu her şeyi alçaklıkla mı doldurur?

Yoksa ruhun doğası iyi midir de, enerjileri vasıtasıyla bazen bir durumda, bazen başka bir durumda mı bulunur?

Şayet doğası gereği ise, varlığı bile bir kötülüktür ve o halde varlığını nereden almaktadır?

Yoksa tüm evreni yaratan iyi Nedenden mi gelmektedir?

Fakat eğer bundan geliyorsa, nasıl özü itibariyle kötüdür?

Zira bundan doğan her şey iyidir.

Eğer enerjiler vasıtasıyla ise, bu da değişkenlik gösterir ve eğer öyle değilse, erdemler nereden gelmektedir?

Çünkü o (ruh), iyi görünmeden bile varlığa gelmektedir.

O halde kötülüğün bir zayıflık ve İyiden bir sapma olduğu gerçeği kalmaktadır.

Eğer kötülük İyiye karşıt ise, kötülüğün pek çok nedeni, kesinlikle kötü şeyleri üretenler, ilkeler ve güçler değil, güçsüzlük, kuvvetsizlik ve benzemeyen şeylerin orantısız bir şekilde karışmasıdır.

Kötü şeyler hareketsiz ve her zaman aynı durumda da değildir, aksine sonsuz ve belirsizdir, farklı ve sonsuz şeylerin içinde sürüklenip gider.

İyi, kötü şeyler de dahil olmak üzere herkesin başlangıcı ve sonu olacaktır, çünkü her şey, hem iyi olanlar hem de kötü olanlar, İyinin hatrına var olur.

Zira biz bile bunları İyiyi arzulayarak yaparız (çünkü hiç kimse yaptığını kötülük amacıyla yapmaz), bu yüzden kötülüğün kendi başına bir varlığı yoktur, aksine İyinin hatrına varlığa gelen, kendi başına var olamayan asalak bir varlığı vardır.

Varlığın, kendi kaynağından ötürü değil de bir ilinti olarak ve başka bir şeyin sebebiyle Kötü’ye ait olduğu, dolayısıyla varlığa gelen şeyin İyi’nin hatırına varlığa gelmesinden ötürü doğru göründüğü, fakat gerçekte iyi olmayanı iyi sanmamız sebebiyle doğru olmadığı kabul edilmelidir.

Arzulananın başka bir şey olduğu, gerçekleşenin ise bambaşka bir şey olduğu gösterilmiştir.

Öyleyse Kötü, yolun dışındadır ve hedefin dışındadır, doğanın dışındadır, sebebin dışındadır, başlangıcın dışındadır, sonun dışındadır, sınırın dışındadır, niyetin dışındadır ve amacın dışındadır.

Kötü o halde mahrumiyettir ve başarısızlıktır, güçten yoksunluktur, ölçüden yoksunluktur, erişimden yoksunluktur ve amaçtan yoksunluktur, güzellikten yoksundur, yaşamdan yoksundur, zihinden yoksundur, akıldan yoksundur, tamamlanmışlıktan yoksundur, istikrardan yoksundur, sebepten yoksundur, sınırdan yoksundur, üretimden yoksundur, eylemsizdir, sonuçsuzdur, düzensizdir, benzersizdir, sınırsızdır, karanlıktır, tözsel değildir ve hiçbir şekilde kendi başına hiçbir şeydir.

Kısacası kötü, İyi ile karışarak nasıl bir şey yapabilir?

İyi’nin içinde ne bir şey vardır ne de bir şeye muktedirdir.

Zira eğer İyi hem fiili bir şey hem de bir arzu nesnesiyse, güçlü ve etkiliyse, İyi’nin karşıtı olan, tözden, niyetten, güçten ve enerjiden mahrum bırakılmış olan şey nasıl bir şeye muktedir olacaktır?

Her şey herkes için kötü değildir, aynı şeyler her bakımdan kötü değildir.

Bir demon için kötü olmak, iyiye benzer zihne aykırı olmaktır, bir ruh için akla aykırı olmaktır, bir beden için ise doğaya aykırı olmaktır.

Kısacası, bir inayetin var olduğu yerde kötülükler nasıl var olabilir?

Kötü, kötü olması bakımından, ne fiili bir şey olarak ne de var olan şeylerin içinde mevcuttur.

Ve tek bir şey bile inayetten yoksun değildir.

Çünkü Kötü, İyi ile karışmamış halde var olan fiili bir şey de değildir.

Ve eğer tek bir şey bile İyi’den pay almaktan yoksun değilse, fakat İyi’nin eksikliği bir kötülükse ve var olan hiçbir şey İyi’den mutlak olarak mahrum değilse, İlahi İnayet var olan tüm şeylerin içindedir ve tek bir şey bile inayetten yoksun değildir.

Fakat İnayet, kendi iyiliğine yaraşır şekilde, meydana gelen kötülükleri bile kendilerinin veya başkalarının bireysel ya da genel yararı için kullanır ve her varlık için uygun şekilde gözetimde bulunur.

Bu yüzden, inayetin bizi irademiz dışında bile erdeme ulaştırması gerektiğini söyleyen kalabalıkların beyhude sözlerini kabul etmeyeceğiz.

Çünkü doğayı yok etmek, inayetin bir işlevi değildir.

Dolayısıyla inayet, her birinin doğasını koruyucu olduğundan, özgür olanı özgür olarak gözetir, bütünü ve bireyleri, hepsinin ve her birinin ihtiyaçlarına göre, gözetilenlerin doğası, onun evrensel ve çok yönlü inayetsel faydalarını kabul ettiği ölçüde, her birine orantılı olarak dağıtarak gözetir.

Öyleyse Kötü, fiili bir şey değildir ve Kötü, var olan şeylerin içinde değildir.

Çünkü Kötü, kötü olması bakımından hiçbir yerdedir ve kötülüğün varlığa gelmesi güçten ötürü değil, güçsüzlük sebebiyledir.

Ve demonlara gelince, onların ne oldukları hem İyi’den gelir hem de iyidir.

Fakat onların kötülüğü, kendi özgün iyilerinden sapmalarından ve bir değişimden, kendilerine yaraşan meleksi yetkinliğin kendi kimlikleri ve durumları bakımından zayıflamasından kaynaklanır.

Ve onlar, var olmayı, yaşamayı ve düşünmeyi arzuladıkları ölçüde İyi’yi arzularlar.

İyi’yi arzulamadıkları ölçüde ise var olmayanı arzularlar, bu ise arzulama değil, gerçek arzunun kaçırılmasıdır.

Kutsal metinler, İyi’nin her daim hatırlanması gereken bilgisinden ya da uygulamasından yana tamamen zayıf olan ve iradeyi bildikleri halde onu yerine getirmeyen bilerek günah işleyenleri, gerçekten işiten ama imandan ya da İyi’nin enerjisinden yana zayıf olanlar olarak adlandırır.

Ve bazıları için, iradenin sapması veya zayıflığı sebebiyle iyilik yapmayı anlamak iradelerine aykırıdır.

Ve kısacası Kötü, sıkça söylediğimiz gibi, güçten ve kudretten yoksunluktur, bilginin ya da asla unutulmaması gereken bilginin, imanın, arzunun ya da İyi’nin enerjisinin eksikliğidir.

Yine de birisi çıkıp bu zayıflığın cezalandırılabilir olmadığını, aksine bağışlanabilir olduğunu söyleyebilir.

Şimdi, eğer güç verilmemiş olsaydı bu iddia geçerli olabilirdi, fakat eğer güç, kutsal metinlere göre herkese uygun olan şeyleri mutlak olarak veren İyi’den geliyorsa, kendi özgün iyilerimizin İyi’sinden sapması, ayrılması ve uzaklaşması övgüye değer değildir.

Ancak, kutsal risale boyunca kutsal metinlerin yanılmazlığının, Yüce Tanrı’ya karşı adaletsizlik ve yalan söyleyen o safsata dolu iddiaları anlamsız sözler olarak bir kenara fırlattığı "Adil ve İlahi Cezalandırma Üzerine" adlı yazılarımızda, gücümüz ölçüsünde bu şeylerin yeterince söylenmiş olması kafi gelsin. Fakat şimdi, gücümüz ölçüsünde İyi, gerçekten sevilmeye değer olan, her şeyin başlangıcı ve sonu olan, var olan şeyleri kucaklayan, var olmayan şeylere biçim veren, tüm iyi şeylerin Sebebi olan, kötü şeylerden beri olan, eksiksiz İnayet ve İyilik olan, var olan ve var olmayan şeylerin üzerinde süzülen, kötü şeyleri ve Kendisinin mahrumiyetini iyiye dönüştüren, herkes tarafından arzulanan, sevilen ve saygı duyulan ve daha başka ne varsa, önceki bölümlerde gösterdiğim üzere doğru ifadenin kanıtladığı gibi yeterince övülmüştür.

Varlık Üzerine, ki burada Örnekler hakkında da durulacaktır.

Bölüm I, Şimdi o halde, kutsal metinlerde hakikaten var Olan’ın adı olarak verilen "Varlık" ismine geçelim.

Fakat size şu kadarını hatırlatalım ki, risalemizin amacı aşkın tözsel Öz’ü, aşkın tözsel olması bakımından tanıtmak değildir, çünkü bu ifade edilemez, bilinemez, tamamen ifşa edilmemiştir ve birleşmenin kendisini bile aşar, aksine var olan tüm şeylere töz veren aşkın İlahi Töz Kaynağı’nın yayılımını yüceltmektir.

Zira İyiliğin İlahi İsmi, her şeyin İlletinin bütün tecellilerini bildirdiği için, hem var olan şeylere hem de var olmayan şeylere şamil olup, var olan şeylerin de var olmayan şeylerin de üzerindedir.

Lakin Varlık İsmi, var olan her şeye şamildir ve var olan şeylerin üzerindedir, Hayat İsmi yaşayan her şeye şamildir ve yaşayan şeylerin üzerindedir, Hikmet İsmi ise aklî, akıl sahibi ve duyulur olan her şeye şamildir ve bütün bunların üzerindedir.

Şu halde bu risale, O’nun İnayetini beyan eden bu İlahî İsimleri tesbih etmeyi gaye edinir.

Zira risale, Kutsal Kelam’ın teyit ettiği vechile, gizli mahallerde bulunan, her türlü İyiliğin, tanrısallığın (thearkhia), özün, hikmetin ve hayatın fevkinde taht kurmuş olan bizatihi öz-üstü İlahlığın bizatihi öz-üstü İyiliğini, Özünü, Hayatını ve Hikmetini ifade etme iddiasında değildir.

Aksine risale, her şeyden önce İyilik ve bütün hayırların İlleti olarak, Varlık, Hayat ve Hikmet olarak zuhur eden, özden, hayattan, akıldan, mantıktan ve duyudan pay alanları öz sahibi kılan, dirilten ve hikmetli kılan o hayırhah İnayeti tesbih eder.

Lakin risale, İyiliğin bir şey, Varlığın başka bir şey olduğunu, Hayatın Hikmetten gayrı bulunduğunu, İlletlerin çok olduğunu ve kimi ilahların üstün ve aşağı dereceler halinde bir şeyi, kimilerinin ise başka bir şeyi varettiğini iddia etmez, bilakis bizim tarafımızdan tesbih edilen hayırlı tecellilerin tamamının ve İlahî İsimlerin tek bir Tanrı’ya ait olduğunu, bu nitelemelerden birinin tek Tanrı’nın kâmil İnayetini bildirdiğini, diğerlerinin ise O’nun daha umumi ve daha hususi inayetlerine delalet ettiğini beyan eder.

Yine de bir kimse, hangi sebepten ötürü Hayatın Varlıktan, Hikmetin de Hayattan üstün olduğunu iddia ettiğimizi sorabilir.

Şüphesiz hayat sahibi şeyler, yalnızca var olan şeylerin fevkindedir, duyulur şeyler yalnızca yaşayan şeylerin fevkindedir, akıl sahibi şeyler bunların fevkindedir ve Akıllar da akıl sahiplerinin fevkinde olup Tanrı’nın etrafındadır ve O’na daha yakındır.

Oysa Tanrı’dan daha büyük lütuflar alan şeylerin daha üstün olması iktiza eder.

Şayet bir kimse aklî olanın varlıktan ve hayattan yoksun olduğunu varsaysaydı, bu iddia geçerli olabilirdi.

Lakin İlahi Akıllar hem diğer tüm varlıkların fevkindeyse, hem diğer canlı varlıkların fevkinde yaşıyorsa, duyulur idrakin ve mantığın fevkinde düşünüp biliyorsa ve var olan diğer tüm varlıkların ötesinde Güzel ve İyi olana iştiyak duyup O’ndan pay alıyorsa, İyi olanın daha ziyade çevresindedirler, O’ndan daha bol pay alırlar ve O’ndan daha geniş ve daha büyük lütuflara mazhar olmuşlardır.

Nitekim akıl sahibi mahluklar da akıl zenginliğindeki üstünlükleriyle duyulur idrak sahiplerinden, bunlar da duyulur idrakleriyle diğerlerinden, diğerleri de hayatlarıyla cansızlardan üstündür.

Bana öyle geliyor ki şu hakikattir, Bir ve sonsuz ihsan sahibi olan Tanrı’dan daha çok pay alan şeyler, lütuf bakımından kendilerinin ardında kalanlara nispetle O’na daha yakın ve daha ilahîdir.

Mademki bu hususlardan söz etmekteyiz, gelin o halde, İyi olanı hakikatte Varlık olarak ve var olan her şeye öz bahşeden olarak methedelim.

O Ki Vardır, bütün kuvve halindeki Varlığı ayakta tutan öz-üstü İllettir, varlığın, mevcudiyetin, hipostazın, özün, tabiatın Yaratıcısıdır, çağların Kaynağı ve Ölçüsü, zamanların Mukaddiri, var olan şeylerin Çağı, varlığa gelen şeylerin Zamanı, her ne surette olursa olsun var olan şeylerin Varlığı, her ne surette olursa olsun doğan şeylerin Doğumudur.

O Ki Vardır, çağ, öz, varlık, zaman, doğum ve doğan şey O’ndandır, var olan şeylerdeki hakikatler ve her ne surette olursa olsun mevcut olan ve hipostaz kazanan şeyler O’ndandır.

Zira Kadir-i Mutlak Tanrı, izafi bir Varlık değil, mutlak ve sınırsız bir Varlıktır, zira bütün Varlığı Kendi Zatında kavramış ve öncelemiştir.

Bundan ötürü O’na çağların Hükümdarı da denir, nitekim bütün varlık O’nun içinde ve O’nun çevresinde hem mevcuttur hem de bekasını sürdürür.

O ne geçmişteydi, ne gelecektedir, ne oldu, ne olur, ne de olacaktır, bilakis var dahi değildir.

Fakat O, var olan şeylere Varlık verendir, yalnızca var olan şeylere değil, çağlardan önce ve mutlak surette var olan şeylerin bizatihi varlığıdır.

Zira O, çağların Çağıdır, çağlardan evvel Mevcut Olandır.

Hülasa edecek olursak diyelim ki, bütün varlıklara ve çağlara varlık veren, Önceden Mevcut Olandır. Her çağ ve her zaman O’ndandır.

Ve her çağın, her zamanın ve her ne surette olursa olsun mevcut olan her şeyin Kaynağı ve İlleti, Önceden Mevcut Olandır.

Her şey O’ndan pay alır ve O, hiçbir münferit varlıktan uzak durmaz.

O her şeyden öncedir ve her şey O’nun içinde vücut bulur.

Ve mutlak surette, bir şey her ne surette olursa olsun varsa, Önceden Mevcut Olanda hem mevcuttur, hem temaşa edilir, hem de muhafaza olunur.

Ve O’ndan alınan diğer bütün paylardan evvel, var olmaklık öncül olarak kabul edilir.

Kendiliğinden-varolan Varlık, kendiliğinden-varolan Hayat olmaktan, kendiliğinden-varolan Hikmet olmaktan ve kendiliğinden-varolan İlahî Benzerlik olmaktan öncedir, diğer varlıklar, her ne lütuftan pay alırlarsa alsınlar, bütün bunlardan evvel varlıktan pay alırlar, bilakis var olan şeylerin pay aldığı bütün kendiliğinden-varolan şeyler, kendiliğinden-varolan Varlıktan pay alırlar.

Ve kendiliğinden-varolan Varlığın, özü ve çağı olmadığı hiçbir mevcut şey yoktur.

O halde, tabiidir ki her şeyden evvel Kadir-i Mutlak Tanrı, diğer lütuflarının önceliği hasebiyle Varlık olarak tesbih edilir, zira O, önceden-mevcudiyeti dahi önceden haiz olarak, aşkın-mevcudiyeti haiz olarak ve varlığa aşkınlık ile malik olarak, bütün varlığı, yani kendiliğinden-varolan varlığı önceden tesis etmiş ve her ne surette olursa olsun mevcut olan her şeyi bizzat Varlığa tabi kılmıştır.

Ve sonra, varlıkların bütün kaynakları, varlıktan pay alarak hem var olurlar, hem kaynak olurlar, ilkin vardırlar, sonra kaynaktırlar.

Ve şayet demek istersen ki, kendiliğinden-varolan Hayat, canlı şeylerin canlı olarak kaynağıdır, kendiliğinden-varolan Benzerlik, benzer şeylerin benzer olarak kaynağıdır, kendiliğinden-varolan Birlik, birleşmiş şeylerin birleşmiş olarak kaynağıdır ve kendiliğinden-varolan Düzen, düzenli şeylerin düzenli olarak kaynağıdır, buna ya da şuna, yahut her ikisine ya da birçoğuna pay alarak katılan diğer şeylerin her ne kadarı bu ya da şu, yahut her ikisi ya da birçoğu ise, bizatihi kendiliğinden-varolan pay alışların dahi ilkin varlıktan pay aldığını ve varlıkları sayesinde ilkin baki kaldığını, sonra bunun ya da şunun kaynağı olduklarını ve varlıktan pay almaları sebebiyle hem var olduklarını hem de kendilerinden pay alındığını görürsün.

Lakin şayet bunlar dahi varlıktan pay almaları sayesinde varsalar, onlardan pay alan şeyler haydi haydi öyledir.

Kendiliğinden-var-olan Aşkın-iyilik, kendiliğinden-var-olan varlığın ilk armağanını öne sürerken, pay alışların en kadimi ve ilki tarafından methedilir, varlığın kendisi de O'ndandır ve O'ndadır, nitekim var olan şeylerin kaynakları, var olan her şey ve varlık tarafından her nasıl ayakta tutuluyorsa öylece ayakta tutulan şeyler de karşı konulmaz, ihata edici ve tekbiçimli olarak O'ndandır. Zira bir monadda (teklik) dahi her sayı bir birim suretinde önceden mevcuttur ve monad her sayıyı kendi içinde tek başına tutar.

Ve her sayı monadda birleşmiştir, lâkin monaddan ne kadar uzaklaşırsa, o kadar dağılır ve çoğalır. Bir merkezde de dairenin tüm çizgileri tek bir birlik dâhilinde birlikte mevcuttur; nokta bütün doğru çizgileri hem birbirleriyle hem de kendilerinden neşet ettikleri tek kaynakla tekbiçimli bir şekilde birleşmiş olarak kendi içinde tutar ve merkezin kendisinde bütünüyle birleşmişlerdir, fakat merkezden azıcık uzaklaştıklarında azıcık ayrılırlar, daha fazla uzaklaştıklarında ise daha fazla ayrılırlar.

Tek kelimeyle, merkeze ne kadar yakınlarsa, merkeze ve birbirlerine o kadar çok birleşirler;

merkezden ne kadar uzak dururlarsa, birbirlerinden de o kadar uzak dururlar.

Fakat doğanın teker teker tüm oranları, bütünün tüm doğasında, karışıklık barındırmayan tek bir birlik dâhilinde ihata edilir; ruhta ise her bir cüzün kuvvetleri bütün bedeni tekbiçimli bir tarzda gözetir.

Öyleyse, müphem suretlerden her şeyin İlletine yükselerek, dünya-aşkını gözlerle her şeyi, hatta birbirine zıt olanları dahi her şeyin İlletinde tek bir tarz üzere ve birleşmiş olarak müşahede etmemizde yadırganacak hiçbir şey yoktur.

Zira O, mevcudatın Kaynağıdır; hem varlığın kendisi hem de her nasılsa var olan her şey O'ndandır, her kaynak, her hudut, her hayat, her ölümsüzlük, her bilgelik, her nizam, her ahenk, her kudret, her muhafaza, her sebat, her tahammül, her mefhum, her kelâm, her duyulur idrak, her meleke, her duruş, her hareket, her birlik, her karışım, her dostluk, her mutabakat, her tefrik, her sınır ve var olmak suretiyle mevcut olup var olan her şeyi niteleyen diğer her ne varsa O'ndandır.

Tanrı-benzeri meleklerin daha üst ve daha alt aklî cevherleri, ruhların cevherleri ve bütün Kozmos'un tabiatları, gerek başkalarında gerekse akis yoluyla bulunduğu söylenen her ne varsa hepsi her şeyin aynı İlletindendir.

Evet, hakikaten var olan ve âdeta cevher-aşkını Üçlü'nün methalinde ikame edilmiş bulunan o pek mukaddes ve en muazzez Kudretler dahi O'ndandır ve O'ndadır, varlığı ve tanrı-benzeri varlığı haizdirler; melekler bahsinde onlardan sonra gelenler tâbi derecede, en uzaktakiler en uzak surette, lakin bizlere nispetle dünya-aşkını bir tarzda bunu haizdirler.

Ruhlar ve diğer tüm varlıklar da aynı kaide mucibince varlıklarını ve iyi-oluşlarını haizdirler; varlıklarını Önceden-mevcut-olan'dan almak suretiyle vardırlar ve iyidirler.

Hem varlık hem de iyi-oluş O'ndadır, ibtida O'ndandır, O'nda muhafaza olunur ve nihayet O'na erer.

Ve O, varlığın imtiyazlarını, Kutsal Sözlerin ebedî dahi addettiği üstün varlıklara tevzi eder.

Lakin varlığın kendisi, mevcut olan hiçbir varlıktan hiçbir vakit eksilmez.

Kendiliğinden-var-olan varlık dahi Önceden-mevcut-olan'dandır; varlık O'na aittir, O ise varlığa ait değildir, varlık O'ndadır, O ise varlıkta değildir; varlık O'na maliktir, O varlığa malik değildir; O hem çağların hem de varlığın başlangıcı ve ölçüsüdür; cevher-öncesinin, varlığın, çağın ve her şeyin cevherlendirici Kaynağı, Ortası ve Nihayetidir.

İşte bu sebeple Kutsal Sözler tarafından, hakikaten Önceden-mevcut-olan Varlık, varlıkların her bir mefhumuna göre pek çok suret altında temsil edilir; "İdi", "Şimdi vardır", "Olacaktır", "Oldu", "Olur" ve "Olacaktır" ifadeleri O'na atfen layıkıyla terennüm edilir.

Zira Tanrı'ya layık biçimde tefekkür edenler için bütün bunlar, her bir mefhum vasıtasıyla O'nun cevher-aşkını olarak var oluşunu ve mevcut olan şeylerin her veçhile İlleti bulunduğunu ifade eder.

Çünkü O, şu olup da bu olmayan değildir; belirli bir tarzda olup da başka bir tarzda olmayan da değildir; her şeyin İlleti olarak ve mevcut olan her şeyin bütün idarelerini, bütün hâkimiyetlerini Kendi içinde ihtiva edip önceden-tutarak her şeydir.

Her şeyden önce cevher-aşkını bir şekilde varlık-aşkını olduğundan, her şeyin fevkindedir.

Bundan ötürü her şey O'na atfedilir ve hepsi bir aradadır, yine de O bunların hiçbiri değildir; her biçimden, her türdendir, biçimsizdir, güzellikten münezzehtir; mevcut olan şeylerin başlangıçlarını, ortalarını

ve nihayetlerini karşı konulmaz ve üstün bir tarzda Kendisinde önceler; Bir ve aşkın-birlikli İllete yakışır biçimde varlığın [ışığını] kusursuzca herkese saçar.

Zira bizim güneşimiz, tek olduğu ve tekbiçimli bir ışık yaydığı hâlde, duyulur mahlukların pek çok ve muhtelif olmalarına rağmen cevherlerini ve niteliklerini yeniliyor, besliyor, koruyor, kemale erdiriyor, tefrik ediyor, birleştiriyor, büyütüyor, mahsuldar kılıyor, artırıyor, dönüştürüyor, pekiştiriyor, serpilmesini sağlıyor, uyandırıyor ve hepsine hayat veriyorsa; bütünün her bir cüzü kendine mahsus bir tarzda aynı ve tek olan güneşten pay alıyorsa ve tek olan güneş, çok sayıdaki pay alanın illetlerini kendi içinde tekbiçimli bir surette öncelemişse; O'nun ve her şeyin İlletine nispetle, Bir olan cevher-aşkını Tekliğe yaraşır şekilde, mevcudatın bütün nümûnelerine evvelemirde riyaset ettiğini kabul etmemiz çok daha evladır, zira O cevherleri dahi cevherden sudûr edişe yakışır biçimde vareder.

Fakat biz ikrar ederiz ki nümûneler, Tanrı'da bulunan, var olan şeylere cevher bahşeden ve tekbiçimli bir surette önceden-mevcut olan usullerdir; teoloji bunları, mevcut olan şeyleri tarif ve inşa eden ön-belirlenimler ile İlahî ve iyi iradeler olarak tesmiye eder; Aşkın-özlü olan, var olan her şeyi bu [ön-belirlenimlere] göre hem önceden belirlemiş hem de vücuda getirmiştir.

Lakin Filozof Clemens, varlıklar arasındaki daha yüce olanların bir şeye nispetle nümûneler olarak tesmiye edilmesini münasip görüyorsa, onun bu ifadesi doğru, kâmil ve yalın adlar vasıtasıyla tecelli etmemektedir.

Fakat bunun dahi doğru söylendiğini kabul ettiğimizde, Tanrı'nın şu Kelam'ını hatırda tutmalıyız, "Sana bu şeyleri ardınca gidesin diye değil, bunlar hakkındaki tenasüplü bilgi vasıtasıyla, muktedir olduğumuz ölçüde her şeyin İllet'ine yükseltilelim diye gösterdim."

Öyleyse var olan her şeyi, her şeyin fevkinde mümtaz olan Bir'in Birliği'ne yaraşır veçhile O'na atfetmeliyiz, zira Varlık'tan yola çıkarak, öz kazandıran Tecelli ve İyilik, hem her şeye nüfuz edip her şeyi Kendi varlığıyla doldurarak ve var olan her şeyden hoşnutluk duyarak, sadeliğin tek bir fazlalığıyla her türlü ikiliği nefyedip her şeyi Kendinde önceden tutar.

Fakat O, aşırı derecede basitleşmiş Sonsuzluğu'na yakışır biçimde her şeyi aynı tarzda kavrar ve bir sesin, tek ve aynı iken, birçok kulak tarafından tek bir şey olarak pay edilmesi gibi, O'ndan da herkesçe benzersiz bir surette pay alınır.

O halde Önceden-var-olan, mevcut şeylerin başlangıcı ve sonudur, hakikaten İllet olarak başlangıç ve kendisi uğruna olunan olarak sondur, hem her şeyin haddi hem de her sonsuzluğun sonsuzluğudur, bilhassa da sanki birbirine zıtmış gibi duran şeylerin nihayetidir.

Zira Bir'de, sıklıkla dile getirdiğimiz üzere, O mevcut olan her şeyi hem önceden tutar hem de ayakta tutar, hem bire hem aynıya hem de her bir aynıya nispetle her şeyde ve her yerde hazır bulunarak, hem her şeye doğru neşredilerek hem Kendinde kalarak, hem durarak ve hareket ederek, hem de ne durarak ne de hareket ederek,

ne başlangıcı, ne ortası, ne de sonu olarak, ne mevcut şeylerin herhangi birinin içinde bulunarak, ne de mevcut şeylerden herhangi biri olarak.

Ve ne ezelden beri var olan şeylerin ne de muvakkaten varlık kazananların hiçbiri bütünüyle O'na erişebilir, aksine O, zamanın ve ebediyetin, ebedî ve zamana bağlı olan her şeyin üstünde yükselir.

Bundan ötürü O, Ebediyet'in bizzat kendisidir, mevcut şeylerdir, mevcut şeylerin ölçüleridir ve O'nun vasıtasıyla ve O'ndan ölçülmüş olan şeylerdir.

Fakat bu hususlardan başka bir vesileyle, daha münasip bir zamanda bahsedelim.

Şimdi, kendiliğinden var olan Hayat'ın ve her bir hayatın kendisinden neşet ettiği ve hayat sahibi olan her şeye, her birinin tabiatına münasip surette yaşama kudretinin kendisinden tevzi edildiği Ebedî Hayat'ı terennüm edelim.

Şüphesiz ölümsüz Meleklerin hayatı ve ölümsüzlüğü, melekî daimî hareketin bizzat yok edilemezliği, hem O'ndandır hem de O'ndan ve O'nun sebebiyle ayakta tutulur.

Bundan ötürü onlar hem daima yaşayan ve ölümsüz olarak adlandırılırlar, hem de yine ölümsüz değillerdir, zira ölümsüzlüklerini ve ebedî hayatlarını kendilerinden değil, bütün hayatı şekillendiren ve ayakta tutan hayat bahşedici İllet'ten alırlar, ve O Var Olan hakkında, kendiliğinden var olan Varlık'ın dahi Devri olduğunu söylediğimiz gibi, burada da yine [söyleriz ki], hayatın fevkindeki Tanrısal Hayat, kendiliğinden var olan Hayat'ı dahi vareder ve ayakta tutar, ve her bir hayat ile hayat bahşeden hareket, her hayatın fevkinde olan ve bütün hayatların her türlü membaı olan Hayat'tandır.

Ruhlar dahi yok edilemezliklerini O'ndan alırlar ve bütün canlı mahluklar ile hayatın en uzak aksisedasındaki nebatat dahi yaşama kudretlerini O'ndan devşirirler.

Ve Tanrısal kelama göre O "çekilip alındığında", bütün hayat zail olur ve O'ndan pay alma iktidarsızlıkları sebebiyle zail olmuş şeyler dahi, yeniden döndüklerinde, O'nun vesilesiyle tekrar yaşayan mahluklara dönüşürler.

Ve O, bilhassa kendiliğinden var olan Hayat'a bir hayat olmayı ve her hayata ile münferit hayata, her birinin tabiatın kendisi için takdir ettiği şeye mutabık olmasını bahşeder.

Ve sema-ötesi hayatlara gayrimaddî, tanrısal ve değişmez ölümsüzlüğü, şaşmaz ve sapmaz daimî hareketi ihsan eder, bu esnada iyiliğinin taşkınlığı vasıtasıyla Kendisini cinlerin hayatına dahi teşmil eder.

Zira bunun dahi varlığı başka bir illetten değildir, bilakis bu hayat hem varlığını hem de devamlılığını O'ndan alır.

Dahası, mürekkep bir varlık için mümkün olduğu nispette, meleklere mahsus hayatı insanlara dahi miras bırakır ve insana yönelik taşkın sevgisiyle, biz O'ndan uzaklaştığımızda dahi yüzünü çevirip bizi Kendisine geri çağırır, ve daha da Tanrısal olanı, bütün benliğimizi (yani ruhları ve onların boyunduruk arkadaşı olan bedenleri) kamil bir hayata

ve ölümsüzlüğe nakletmeyi vaat eder, "Zira Tanrı'nın bağışları nedametsizdir."

Bu hakikat belki Kadimler'e tabiata aykırı görünür, lakin bana, sana ve hakikate göre hem Tanrısal hem de tabiatın fevkindedir.

Fakat "tabiatın fevkinde" derken, Tanrısal Hayat'ın her şeye kâdir tabiatını değil, bizim müşahede edilen tabiatımızı kastediyorum.

Zira O'na göre, bütün canlı mahlukların ve bilhassa daha Tanrısal olanların tabiatı olması hasebiyle, hiçbir hayat tabiata zıt yahut tabiatın fevkinde değildir.

Öyle ki Simon'un bu husustaki ahmaklığının çelişkili beyanları Tanrısal meclisten ve senin hürmetkâr ruhundan fersah fersah uzaklaştırılsın.

Zira bilge olduğunu zannederken şundan gafil avlanmıştır, bana öyle gelir ki, aklı başında bir insan, hissi idrakin görünür aklını her şeyin görünmez İllet'ine karşı bir müttefik olarak kullanmamalıdır, ve ona cevabımız şu olmalıdır ki, onun beyanı tabiata zıttır, zira O'na hiçbir şey zıt olamaz.

Gerek bütün canlı mahluklar gerekse nebatat, hayatlarını ve gıdalarını O'ndan devşirirler, ve ister aklî, ister mantıkî, ister hissî, ister besleyici, ister büyüleyici, ister her ne olursa olsun, bir hayattan, hayatın kaynağından yahut hayatın özünden söz et, her hayatın fevkinde olan O'ndan ötürü hem yaşar hem serpilip gelişir, ve İllet olarak O'nda yeknesak bir tarzda önceden mevcuttu.

Zira hayat-fevki ve hayat-fışkırtan Hayat, hem bütün hayatın İlleti'dir, hem hayatı doğurandır, ikmal edendir ve taksim edendir, ve bütün hayatları kesretle tevlid etmesinin neticesinde Çok Suretli olarak her hayattan sena edilmelidir, her hayat tarafından temaşa edilip terennüm edilmelidir,

ve ihtiyaçtan münezzeh, hatta ziyadesiyle hayatla dopdolu, Kendinden-yaşayan ve her hayatın fevkinde, hayat bahşeden ve hayat-fevki olarak, yahut insan kelamıyla ifade edilemez olan bu hayatı her ne veçhile methetmek mümkünse öylece anılmalıdır.

Kısım I

Gelin öyleyse, tensip buyurursanız, o iyi ve ebedî Hayat'ı hem hakîm, hem hikmetin bizzat kendisi olarak, hatta bilakis bütün hikmeti ayakta tutan ve her türlü hikmet ile anlayıştan üstün olan olarak terennüm edelim.

Zira Kadir-i Mutlak olan Tanrı yalnızca hikmetle dopdolu olmakla kalmaz ve O'nun anlayışının bir sayısı yoktur, aksine O, her türlü aklın ve zihnin ve hikmetin fevkinde sabit kılınmıştır.

Ve gerçekten ilahî olan insan, bizim ve önderimizin ortak güneşi, bunu doğanın ötesindeki bir manada etraflıca düşündüğünde, "Tanrı'nın akılsızlığı insanlardan daha bilgedir" der; bununla yalnızca, İlahî ve en mükemmel mefhumların sebatı ve kalıcılığıyla sınandığında bütün insan kavrayışının bir tür yanılgı olduğunu değil, aynı zamanda Tanrı'ya nispetle yoksunluk bildiren şeyleri zıt bir anlamda olumsuzlamanın teologlar arasında alışılagelmiş bir tutum olduğunu da kasteder.

Nitekim Vahiyler; her yanı aydınlatan Nûr'un görünmez olduğunu, sıklıkla terennüm edilen ve pek çok ada sahip Olan'ın dile gelmez ve adsız bulunduğunu, her şeyde hazır olan ve her şey tarafından bulunan O'nun ise idrak edilemez ve keşfedilemez olduğunu bildirir.

İlahî Resul'ün, onda beklenmedik ve saçma görünen, lâkin dile gelmez ve her türlü aklın öncesinde bulunan hakikate ulaştıran şeyi, "Tanrı'nın akılsızlığı" olarak methettiği söylenir.

Fakat, başka bir yerde de söylediğim gibi, üzerimizdeki şeyleri kendimize aşina bir anlamda ele alarak, duyulur idraklere uygun olan şeylerin bağına düşerek ve İlahî olanı kendi hallerimizle kıyaslayarak, salt bir zahirin peşinden İlahî ve mistik aklı izlemek suretiyle yoldan saparız.

Bilmeliyiz ki aklımız, aklî olanı müşahede ettiği düşünme kudretine sahiptir, fakat kendisinin ötesindeki şeylerle irtibat kurmasını sağlayan birlik, aklın doğasını aşar.

O halde İlahî şeyleri, bu Birlikten sonra, kendimize göre değil, bütün benliğimizle, bütün benliğimizin dışına çıkarak ve bütünüyle Tanrı'ya ait olarak temaşa etmeliyiz.

Zira kendimizin değil, Tanrı'nın olmak evladır.

Çünkü İlahî şeyler, ancak Tanrı'ya sevgili olanlara bahşedilecektir.

O halde, bu akıl-dışı, akılsız ve budala Hikmeti en üstün manada överek, O'nun bütün aklın ve düşüncenin, bütün hikmetin ve anlayışın İlleti olduğunu ikrar ederiz, her meşveret O'ndandır, her bilgi ve idrak O'ndan neşet eder ve hikmetin ile bilginin bütün hazineleri O'nda gizlidir.

Zira, daha önce söylenenlere muvafık olarak, aşkın-bilge ve her şeyi bilen İllet, gerek tümel gerek tikel olsun, kendiliğinden var olan Hikmetin dahi dayanağıdır.

Meleklere has Akılların müşahede edilen ve müşahede eden kudretleri, basit ve kutlu mefhumlarını O'ndan alır, ilahî bilgilerini kısımlar halinde veya kısımlardan, yahut duyulur idraklerden, yahut ayrıntılı akıl yürütmelerden ya da bu şeylerin ortak bir vasfından istidlal ederek değil, maddî ve çokluk içeren her şeyden arınmış olarak toplarlar, İlahî şeylerin mefhumlarını aracısızca, gayrimaddî ve yekpare bir tarzda temaşa ederler, aklî kudretleri ve fiilleri katışıksız ve lekesiz saflıkla parıldar, İlahî mefhumları bölünmez ve gayrimaddî surette bir bakışta görürler ve İlahî Hikmet vesilesiyle erişilebilir olduğu ölçüde, Tanrı benzeri Bir tarafından İlahî ve Aşkın-bilge Akla ve Düşünceye doğru biçimlendirilirler.

Ve ruhlar, şeylerin hakikatini ayrıntılı merhaleler ve devridaimle tahkik eden akıl yürütme kudretine sahiptir, bölünmüş ve katmerli çeşitlilikleri sebebiyle tekil akılların gerisinde kalırlar, fakat çokluğun Bir'e doğru toplanması sayesinde, ruhlara yaraşan ve erişilebilir olduğu nispette, meleklere denk mefhumlara dahi lâyık görülürler.

Fakat duyulur idraklerin kendilerine gelince bile, biri onları hikmetin bir yankısı olarak adlandırsa hedeften sapmış olmaz.

Yine de, demonların aklı dahi, akıl olması bakımından, O'ndandır, fakat bir akıl irrasyonel olduğu, bilmediği ve arzuladığı şeye ulaşmayı dilemediği ölçüde, onu daha ziyade hikmetten bir sapma olarak adlandırmalıyız.

Mademki İlahî Hikmet; kaynak, illet, dayanak, kemal, muhafız, bizatihi hikmetin ve her türün, her aklın, düşüncenin ve her duyulur idrakin nihayeti olarak anılır, o halde bizatihi Aşkın-bilge olan Mutlak Kadir Tanrı nasıl Akıl, Düşünce ve Bilgi olarak methedilir?

Zira aklî faaliyetlere sahip olmadığı halde, kavranılır nesnelerden herhangi birini nasıl tasavvur edecektir?

Yahut bütün duyulur idraklerin fevkinde sabit kılınmışken, duyuların nesnelerini nasıl bilecektir?

Yine de Vahiyler, O'nun her şeyi bildiğini ve İlahî Bilgiden hiçbir şeyin kaçamayacağını teyit eder.

Fakat, daha önce defalarca söylemeyi adet edindiğim üzere, İlahî şeyleri Tanrı'ya yaraşır bir tarzda temaşa etmeliyiz.

Zira akılsız ve hissiz olmayı, noksanlık yoluyla değil, aşkınlık yoluyla Tanrı'ya atfetmeliyiz, tıpkı aklın ötesinde olan O'na akıl-dışılığı, Aşkın-yetkin ve Yetkin-öncesi O'na kusurluluğu, görünen ışığın taşkınlığı sebebiyle erişilmez olan nûra ise dokunulmaz ve görünmez karanlığı atfettiğimiz gibi.

Böylece İlahî Akıl, her şeyin İlletine yaraşır şekilde, her şeyin bilgisini kendi içinde önceden barındırarak, her şeyi aşan bilgisiyle bütün varlığı kuşatır, melekler varlığa gelmeden önce onları bilir ve meydana getirir, geri kalan her şeyi içeriden ve tabir caizse bizatihi Kaynaktan ve varlığa getirmek suretiyle bilir.

Kutsal metin, "O, her şeyi doğumundan önce bilendir" derken, zannımca bunu talim etmektedir. Zira İlahî Akıl, mevcut şeyleri mevcut şeylerden öğrenir gibi bilmez, İllet olarak bizzat Kendisinden ve Kendi içinde her şeyin mefhumunu, bilgisini ve özünü önceden tutar ve önceden kuşatır, her bir münferit şeye kendi cinsine göre yaklaşmaz, bilakis her şeyi İlletin tek bir kavrayışı içinde bilir ve ihtiva eder, tıpkı illet olarak ışığın, karanlığı ışıktan başka türlü bilmeyerek kendi içinde karanlık mefhumunu önceden varsayması gibi.

O halde İlahî Hikmet, Kendini bilmekle her şeyi bilecektir, maddî olanı gayrimaddî olarak, bölünebilir olanı bölünmezce ve çok olanı yekpare bir surette, her şeyi bizatihi Kendisi olan Bir ile hem bilip hem var ederek bilecektir.

Zira Mutlak Kadir Tanrı, tek bir İllete yaraşır şekilde, var olan her şeye varlık dağıtıyorsa, aynı ve yegâne İllete yakışacağı üzere, Kendisinden neşet eden ve Kendi içinde önceden tesis edilmiş bulunan her şeyi bilecektir, onların bilgisini var olan şeylerden almayacaktır, bilakis onların her birine hem bizzat kendilerinin bilgisini hem de birbirlerine dair karşılıklı bilgiyi bahşeden olacaktır.

Kadir-i Mutlak Tanrı'nın, biri Kendisine mahsus ve Kendisine dair olan, diğeri ise var olan her şeyi müştereken kuşatan iki ayrı bilgisi yoktur, zira her şeyin bizatihi İlleti olan O, Kendisini bilmekle, Kendisinden neşet eden ve İlleti bulunduğu şeylerden, sanırım, asla bihaber olmayacaktır.

Şu halde Kadir-i Mutlak Tanrı var olan şeyleri, mevcudatın bilgisiyle değil, bizzat Kendisinin bilgisiyle bilir.

Zira Kutsal Kelam, meleklerin de yeryüzündeki şeyleri, her ne kadar bunlar duyulur algının nesneleri olsalar da, duyulur algılar vasıtasıyla değil, Tanrısal Aklın kendine has bir kudreti ve olgunluğuyla bildiklerini teyit eder.

Bunlara ek olarak, ne aklî ne de duyulur algının nesnesi olan, var olan şeylerin kesinlikle hiçbirine dâhil bulunmayan Tanrı'yı nasıl bildiğimizi tetkik etmeliyiz.

O halde, Tanrı'yı kendi tabiatından bildiğimizi söylemek asla doğru değildir (zira o tabiat bilinemezdir, her türlü aklı ve kavrayışı aşar), lakin Kendisinden tezahür eden, O'nun İlahi örneklerinin bir tür suretlerini ve benzerliklerini ihtiva eden bütün mevcudatın nizamından hareketle, kudretimiz yettiğince, her şeyin tecridi ve mutlak üstünlüğü içinde, her şeyin İlletinde bulunan ve her şeyin ötesinde olana bir usul ve nizam dahilinde yükseliriz.

Bu sebepledir ki, Kadir-i Mutlak Tanrı hem her şeyin içinde, hem de her şeyden ayrı olarak bilinir.

Ve Kadir-i Mutlak Tanrı hem bilgi vasıtasıyla, hem de agnosia (bilgisizlik) vasıtasıyla bilinir.

Ve O'na dair hem tasavvur, hem ifade, hem ilim,

hem temas, hem duyulur algı, hem kanaat, hem tahayyül, hem isim ve geri kalan her şey mevcuttur.

Ve O ne tasavvur edilir, ne ifade edilir, ne de isimlendirilir.

Ve O mevcudattan herhangi biri değildir, mevcudatın herhangi birinde de bilinmez, Ve O her şeyde her şeydir, hiçbir şeyde hiçbir şeydir.

Ve O herkese her şeyden bilinir, hiç kimseye hiçbir şeyden bilinmez.

Zira biz Tanrı hakkında bu şeyleri bihakkın söyleriz ve O, İlleti olduğu bütün mevcudat tarafından, her şeyin kıyası nispetinde tesbih edilir.

Ve dahası, Kadir-i Mutlak Tanrı'nın en İlahi Bilgisi vardır ki bu, aklın fevkindeki vuslat esnasında, bilmeme (agnosia) yoluyla bilinir, o vakit akıl, var olan bütün

şeylerden tecerrüd edip, ardından bizzat kendisini de terk ederek, ziyadesiyle nurlu ışınlarla bir kılınmış, oradan ve orada hikmetin akıl sır ermez derinliğiyle tenvir edilmiştir.

Yine de, söylediğim veçhile, O'nu her şeyden bilmemiz mümkündür, zira mukaddes metne göre O, her şeyi biçimlendiren, her şeyi daima ahenkle buluşturan, her şeyin çözülmez intibakının ve nizamının İlletidir, evvelkilerin nihayetlerini sonrakilerin mebdelerine daima rapteden, bütünün yegane senfonisini ve ahengini güzelleştirendir.

Lakin Kadir-i Mutlak Tanrı kutsal vahiylerde "Logos" olarak tazim edilir, yalnızca aklın, zihnin ve hikmetin bahşedicisi olduğu için değil, her şeyin illetlerini bizzat Kendi zatında münferiden öncelediği ve vahiylerin bildirdiği üzere her şeyin içinden, mevcudatın nihayetine dek nüfuz ettiği için, dahası, İlahi Kelam her türlü basitliği aştığı ve aşkınlık (thearkhia) makamında her şeyden azade kılındığı için böyledir.

Bu "Logos", bütünün saf ve hatasız bilgisi sıfatıyla çevresinde İlahi İmanın yer aldığı, basit ve hakikaten var olan hakikattir, inananların baki temeli olan bu iman, inanılan şeylerin hakikatinin saf bilgisine haiz olan inananları hakikatte, hakikati de onlarda, değişmez bir ayniyetle muhkem kılar.

Zira şayet bilgi bileni bilinenle bir kılıyor, cehalet ise cahil kimse için daima bir değişimin ve

kendi zatından kopuşun illeti oluyorsa, mukaddes Logos'a göre hakikate iman etmiş bir kimseyi, sarsılmaz ve değişmez ayniyetinin sebatına ereceği hakiki İmanın Mabedinden hiçbir şey ayıramayacaktır.

Zira Hakikat ile birleşmiş olan kişi, kalabalıklar kendisini "yolunu şaşırmış" diye kınasa da, halinin selamet olduğunu pek iyi bilir. Zira onun, hakiki iman vasıtasıyla, dalaletten hakikate doğru yol almakta olduğu muhtemelen onların idrakinden kaçmaktadır.

Oysa o, onların dediği gibi mecnun olmadığını, bilakis basit, daima aynı ve kendine denk olan hakikat vasıtasıyla, dalaletin kesretli çeşitliliği etrafındaki kararsız ve değişken gidişattan azat edildiğini bihakkın bilmektedir.

İşte İlahi Hikmetimizin ilk rehberleri, Hristiyanların hakikatine dair yegane bilginin, her şeyden hem daha basit hem daha İlahi olduğunu, daha doğrusu Tanrı'nın yegane, hakiki, biricik ve basit bilgisi olduğunu hem her sözleriyle hem her fiilleriyle fıtraten tasdik ederek, hakikat uğruna her gün böyle can vermektedirler.

Fakat mademki ilahiyatçılar İlahi hakikati

ve hikmetler üstü hikmeti, hem kudret hem de

adalet olarak terennüm etmekte, O'nu hıfz ve necat olarak tesmiye etmektedirler, haydi öyleyse, elimizden geldiğince bu İlahi İsimleri de şerh edelim.

Tanrısallığın (thearkhia), her ne surette var olan ve tasavvur edilen her kudretin fevkinde ve üstünde olduğunu, İlahi Kelam ile beslenmiş olanlardan bilmeyen kimsenin bulunacağını zannetmem.

Zira Tanrı'nın Kelamı, pek çok veçhile, O'nu semalar fevki kudretlerin kendilerinden dahi tefrik ederken, Rabliği O'na izafe eder.

O halde ilahiyatçılar O'nu, her kudretin fevkinde olan bir Kudret olarak da nasıl tesbih etmektedirler,

yahut O'na atfedilen kudret ismini nasıl anlamamız icap eder?

Şu halde deriz ki, Kadir-i Mutlak Tanrı, her kudreti Kendisinde önceden bulunduran ve ziyadesiyle haiz olan, her kudretin Müellifi sıfatıyla ve bükülmez, kuşatılamaz bir Kudrete yaraşır veçhile her şeyi var eden olarak Kudrettir, hem külli hem cüzi kudretin bizatihi varlığının Müellifi olması hasebiyle, sadece bütün kudreti var etmesiyle değil, her şeyin, hatta kendiliğinden var olan Kudretin dahi fevkinde bulunmasıyla, üstün kudretiyle, mevcut kudretlerin haricinde sonsuz kudretleri nihayetsizce vücuda getirmesiyle kudrette nihayetsizdir, sonsuz kudretler nihayetsizce vücuda getirilseler dahi, O'nun kudret bahşeden iktidarının nihayetsiz üstü yaratımını köreltememeleri hasebiyle, her şeyi aşan kudretinin dile gelmez, bilinmez ve kavranılmaz tabiatı hasebiyle O, Kudrettir, ki O,

Güçlü olanın bolluğu vasıtasıyla, zayıflığa dahi kudret bahşeder, en uzaktaki akislerini dahi bir arada tutar ve muhafaza eyler, nitekim güçlü olan hissiz idrakte dahi müşahede edebileceğimiz üzere, fevkalade parlak ışıklar karanlık rüyetlere dahi erişir ve derler ki, gür sesler, sesleri kabule pek elverişli olmayan kulaklara dahi nüfuz eder.

Zira hiç işitmeyen şey işitme değildir ve hiç görmeyen şey de görme değildir.

Öyleyse, Kadir-i Mutlak Tanrı'dan neşet eden sınırsız kudretin tevziatı bütün varlıklara intikal eder ve herhangi bir kudrete malik olmaktan bütünüyle mahrum tek bir varlık dahi yoktur, bilakis o ya aklî, ya akliyet sahibi, ya hissi, ya hayati, yahut cevheri bir kudrete maliktir, hatta denebilirse, bizatihi var olan mevcudat dahi cevher-üstü Kudret sayesinde var olma kudretine sahip kılınmıştır.

Meleki mertebelerin tanrısal kudretleri O’ndandır, tagayyür etmezliklerini, bütün aklî ve ölümsüz daimi hareketlerini O’ndan alırlar, bizatihi itidallerini ve hayra yönelik eksilmez iştiyaklarını, hayır cihetinden nihayetsiz olan Kudret’ten telakki etmişlerdir, mademki O, onlara var olma, bu minval üzere olma, daima var olmayı arzulama kudretini ve bu kudrete daima malik olmayı arzulama iktidarının bizzat kendisini tevdi etmektedir.

Lakin zeval bulmaz Kudret’in ihsanları hem insanlara, hem canlı mahlukata, hem nebatata, hem de kainatın bütün tabiatına sirayet eder, O, birleşmiş olanları karşılıklı ülfet ve iştirakleri için, ayrılmış olanları ise iltibassız ve ihtilatsız, her birinin kendi dairesi ve haddi dahilinde kalması için takviye eder, bütünün intizamını ve münasip rabıtalarını kendi zatî hayırları uğruna muhafaza eyler, münferit meleklerin ebedi hayatlarını tecavüzden masun kılar, semavi, hayat bahşeden ve yıldıza dair cisimleri [NOT: 'astral bodies' tabiri burada göksel cisimleri/yıldızları ifade eder] ve nizamları tagayyürsüz tutar, zaman devranının vukuunu mümkün kılar, zamanın deveranını ilerlemeleriyle dağıtır ve rücularıyla bir araya toplar, ateşin kudretlerini sönmez, suyun pınarlarını tükenmez kılar, havanın cereyanına had tayin eder, arzı hiçlik üzerine rapteder, onun hayat bahşeden sancılarını helak olmaktan korur, unsurların yekdiğeriyle ahengini ve imtizacını iltibassız ve tefriksiz muhafaza eder, ruh ile bedenin bağını bir arada tutar, nebatatın besleyici ve neşvünema verici kuvvetlerini harekete geçirir, bütünün cevheri kudretlerini idame ettirir, kainatın inhilal etmeksizin bekasını temin eder ve tanrılaşmakta olanlara bunun için bir kudret bahşederek bizatihi tanrısallık (thearkhia) mertebesini miras bırakır.

Hulasa, Tanrısal olanın hükümran kefaletinden ve ihata edişinden mahrum kalmış mutlak surette hiçbir şey yoktur,

ne mevcuttur, ne herhangi bir şeydir, ne de ona ait herhangi bir mevki söz konusudur.

Bununla birlikte, Büyücü Elimas der ki, "Şayet Kadir-i Mutlak Tanrı her şeye kadirse, nasıl olur da sizin ilahiyatçınız O'nun bir şeyi yapmaya muktedir olmadığını söyler?"

Fakat o, "Kadir-i Mutlak Tanrı'nın Kendini inkar etmeye muktedir olmadığını" beyan eden İlahî Pavlus'a iftira etmektedir. Şimdi bunu öne sürerken, oyun oynayan küçük çocukların kum üzerine bina ettikleri çürük evleri yıkmaya teşebbüs etmiş yahut gayet erişilmez bir hedefmişçesine bunun teolojik idrakine erişmeye pek heveslenmiş gibi görünerek ahmaklık isnadıyla alaya maruz kalmaktan pek korkarım.

Zira Kendini inkar etmek, hakikatten sukut etmektir, lakin hakikat bir mevcuttur ve hakikatten sukut etmek mevcut olandan sukut etmektir.

Şayet hakikat bir mevcut ise ve hakikatin inkarı mevcut olandan sukut etmekse, Kadir-i Mutlak Tanrı mevcut olandan sukut edemez ve adem mevcut değildir, tıpkı bir kimsenin iktidarsız olan muktedir değildir ve cehalet, mahrumiyet sebebiyle bilmez diyebileceği gibi.

Bunu fehmetmemiş olan o bilge adam, çoğu defa hasımlarının kendi zannınca zayıf olduğunu varsayarak, onlar gıyaptayken yiğitçe dövüş taslayan, boş yumruklarla cesurca havayı döverek hasımlarını alt ettiklerini sanan ve kendilerini galip ilan eden o tecrübesiz güreşçileri taklit etmektedir.

Lakin bizler, İlahiyatçı'nın meramını iktidarımızın yettiğince tevil ederek, Kudret-i Fevkaladeye malik Tanrı'yı, Kadir-i Mutlak, mübarek ve yegane Rab olarak, bizzat Ebediyet mülkünün hükümranı olarak, mevcut olan şeylerden hiçbir vechile sukut etmemiş, bilakis, cevher-üstü Kudret'e yaraşır vechile, mevcut bütün şeylere hem aşkın surette hem de önceden malik olan ve bütün var olan şeylere var olma kudretini ve bu varlıklarını, faik kudretin zenginliğine yaraşır şekilde hesapsız bir feyizle miras bırakmış olan olarak tesbih ederiz.

Bundan maada, Kadir-i Mutlak Tanrı adalet olarak da tesbih edilir, zira O, layık olan her şeyi, gerek hak edilen ölçüyü, gerek cemali, gerek hüsn-i intizamı ve tertibi herkese tevzi eder, hakikatte en adil had ne ise ona muvafık surette her biri için bütün hisseleri ve mertebeleri tayin eder ve her birinin serbest fiilinin bütünü için İllet vazifesi görür.

Zira İlahî Adalet bütün eşyayı tanzim ve tertip eder, her şeyi her şeyden gayrı, iltibassız ve ihtilatsız muhafaza ederek, mevcut her şeye terettüp eden hakka binaen, her birine münasip olanı bütün mevcut varlıklara bahşeder.

Ve şayet doğruyu söyleyecek olursak, İlahî Adaleti suistimal edenlerin hepsi, farkında olmaksızın kendilerini bariz bir adaletsizlikle mahkum ederler.

Zira onlar fanilerde ölümsüzlük, noksan olanlarda kemal, hür olanlarda cebri zaruret,

mütehavvil olanda ayniyet, zayıf olanda kamil kudret bulunması gerektiğini, zamana tabi olanın ebedi, tabiatı icabı müteharrik olanın tagayyürsüz olması ve muvakkat hazların ebedi kılınması icap ettiğini söylerler, velhasıl kelam, bir şeyin hususiyetlerini diğerine isnat ederler.

Bilmelidirler ki İlahî Adalet bu cihetten hakikaten kamil bir adalettir, çünkü mevcut her şeyin liyakatine göre, herkese zatına mahsus olanı tevzi eder ve her birinin tabiatını kendi mertebesinde ve kabiliyeti dahilinde muhafaza eyler.

Fakat biri çıkıp diyebilir ki, şerir kimseler tarafından ezildikleri vakit dindar insanları muavenetsiz bırakmak adaletin şiarı değildir.

Buna cevabımız şu olmalıdır ki, şayet dindar tesmiye ettiğiniz kimseler, dünyevilerin hararetle peşinden koştuğu dünyevi şeyleri hakikaten seviyorlarsa, onlar İlahî Aşk'tan bütünüyle sukut etmişlerdir.

Arzu edilmeyen ve sevgiye layık olmayan şeylerin kendi gözlerindeki nüfuzu, gerçekten sevilmeye layık ve ilahi olan şeylerin nüfuzunu hemen gölgede bırakmadığında, bu şeylere haksızca muamele edenlerin nasıl dindar olarak adlandırılabileceğini bilmiyorum.

Fakat eğer hakikatleri seviyorlarsa, belirli şeyleri arzulayanların, arzuladıkları şeylere ulaştıklarında sevinmeleri gerekir.

İlahi olan şeylere yönelik bir özlemle, yeryüzü şeylerine duyulan sevgiden mümkün mertebe uzaklaştıklarında ve tehlikeler karşısında, güzel olanın uğruna buna çok mertçe göğüs gerdiklerinde, meleklerin erdemlerine daha yakın olmuş olmazlar mı?

Şunu söylemek gerekir ki, en iyilerin cesaretini yeryüzü şeylerinin hediyeleriyle şımartıp yok etmemek ya da birisi bunu yapmaya kalkışırsa onları yardımsız bırakmamak, aksine onları mükemmel ve çetin bir durumda sabitlemek ve böyle oldukları için onlara uygun olanı taksim etmek, daha ziyade İlahi Adalet’in bir vasfıdır.

Bölüm IX

Bu İlahi Adalet, her birinin özünü ve düzenini diğerlerinden ayrı ve saf olarak koruyup gözettiği için ve her bir zihnin bütün içindeki kendi işiyle meşgul olmasının gerçek sebebi olduğu için, bütünün muhafazası olarak da yüceltilir.

Fakat eğer bir kimse bu muhafazayı, bütünü daha kötü olandan kurtarıcı bir şekilde azat etmek olarak da yüceltirse, bunu çok yönlü muhafazanın ilahisi olarak tamamen kabul ederiz ve onu, her şeyi kendi içinde, değişmeksizin, bozulmadan ve daha kötüye sapmadan koruyan, her şeyi çatışmasız ve savaşsız, her biri kendi yöntemleriyle düzenlenmiş olarak muhafaza eden, bütünden her türlü adaletsizliği ve başkalarının işine karışmayı uzak tutan, her birinin ilişkilerinin zıt şeylere düşmesini ve kaymasını engelleyen bu asıl muhafazayı tanımlamaya layık görürüz.

Ve kutsal teolojinin hedefinden sapmaksızın, var olan her şeyi koruyucu olan iyilik vasıtasıyla, korunanların her birinin doğasının izin verdiği ölçüde, kendi has hayırlarından mahrum kalmaktan kurtardığı için bu muhafazayı bir kefaret olarak yüceltebiliriz, nitekim Teologlar da onu hem gerçekten var olan şeylerin yok oluşa sürüklenmesine izin vermediği için hem de eğer bir şey fitneye ve düzensizliğe sapmışsa ve kendi has hayırlarının mükemmelliğinde bir eksilme yaşıyorsa, onu da ıstıraptan, kayıtsızlıktan ve kayıptan kurtardığı için kurtuluş olarak adlandırırlar, eksik olanı tamamlar, gevşekliği pederane bir şefkatle görmezden gelir, kötülükten ayağa kaldırır, hatta daha ziyade iyilikte sabitler, sızan hayrı doldurur, düzensizliğini ve çirkinliğini düzene sokup bezeyerek onu eksiksiz kılar ve tüm lekelerinden özgürleştirir.

Fakat bu meseleler ve her şeyin eşitliğinin kendisiyle ölçülüp tanımlandığı ve her bir şeyde bu eşitliğin yoksunluğundan kaynaklanan her türlü eşitsizliğin dışlandığı Adalet hakkında bu kadarı kafi gelsin.

Zira eğer bir kimse eşitsizliği, bütüne nispetle bütünün içindeki ayrımlar olarak yorumlayacak olursa, Adalet bunu bile korur, bütünün tamamen birbirine karışarak kargaşaya sürüklenmesine izin vermez, aksine var olan tüm şeyleri, her birinin doğası gereği bulunması amaçlanan o özel türün içinde tutar.

Fakat mademki büyük ve küçük, aynı ve farklı, benzer ve benzersiz, durma ve hareket de her şeyin Sebebi’ne atfedilmektedir.

Biz de İlahi İsimler’in bize tecelli eden bu imgelerini seyredelim.

Mutlak Kadir Tanrı, Kutsal Metinler’de hem büyüklüğüyle büyük olarak hem de İlahi küçüklüğü tecelli ettiren hafif bir meltem olarak yüceltilir, Kutsal Metinler "sen aynısın" diye beyan ettiğinde aynı olarak, yine aynı Metinler tarafından çok şekilli ve çok formlu olarak tasvir edildiğinde farklı olarak, benzer şeylerin dayanağı ve benzerlik olduğu için benzer olarak, bir benzeri daha olmadığı için her şeye benzersiz olarak, duran, sarsılmaz ve sonsuza dek tahtında oturan olarak ve her şeye yönelen olarak hareket eden olarak ve bunlarla aynı güçte olan diğer hangi İlahi İsimler varsa, hepsi Metinler tarafından yüceltilir.

Mutlak Kadir Tanrı, tüm büyük şeylere kendisini bahşeden, taşan ve tüm büyüklüklerin ötesine uzanan, her yeri kuşatan, her sayıyı aşan, her sonsuzluğun içinden geçen kendi has büyüklüğüne atıfla büyük olarak adlandırılır, bu hem O’nun aşırı doluluğuna hem de kudretli işleyişine ve pınar misali ihsanlarına yöneliktir, öyle ki bunlar, sınırsız ihsanların bir nehri halinde herkes tarafından paylaşıldığı halde tamamen eksilmeden kalır, aynı aşırı doluluğa sahip olur, bahşedilmekle azalmaz, aksine daha da coşkuyla kaynar.

O halde bu Büyüklük sonsuzdur, ölçüsüzdür ve sayısızdır.

Ve bu, kavranamaz büyüklüğün mutlak ve aşan taşkınlığına dair üstünlüktür.

Kısacası, O’nun hakkında her türlü kütleyi ve mesafeyi geride bırakan ve hiçbir engel olmaksızın her şeyin içine nüfuz eden şey ikrar edilir.

Yine de küçük olan, her şeyin temel [NOT: Metindeki "Elemental c Cause" ifadesindeki "c" harfi muhtemelen bir dizgi hatasıdır, "elemental cause" (asli/temel sebep) olarak çevrilmiştir] Sebebi’dir, zira küçük fikrinin pay alınmadığı hiçbir yer bulamazsınız.

Dolayısıyla, Tanrı söz konusu olduğunda küçük olan, hiçbir engel olmaksızın her şeye ve her şeyin içine nüfuz eden, işleyen ve "can ile ruhu, eklemler ile iliği ayıracak kadar" delip geçen ve "yüreğin düşüncelerini ve niyetlerini", hatta var olan her şeyi ayırt eden olarak kabul edilmelidir.

Zira O’nun nazarında apaçık olmayan hiçbir mahluk yoktur.

Bu küçüklük niteliksiz ve niceliksizdir, engelsizdir, sınırsızdır, hudutsuzdur, her şeyi kavrar ama kendisi kavranamaz.

Fakat aynı olan, tözlerüstü (thearkhia) bir şekilde ebedidir, dönüştürülemezdir, kendi içinde kalıcıdır, her zaman aynı olandır.

durum ve tarz, hepsinde aynı tarzda mevcuttur, kendi başına, kendi üzerinde, cevher-üstü aynılığın en güzel sınırları içine sarsılmaz ve arı bir surette yerleşmiştir, değişmeksizin, düşmeksizin, sapmaksızın, başkalaşmaz, karışmaz, gayrimaddi, en basit, kendine yeter, artıştan ve eksilişten münezzeh, kökensizdir, henüz varlığa gelmemiş veya yetkinleşmemiş veya şundan yahut bundan meydana gelmiş gibi değil, hiçbir tarzda mevcut değilmiş gibi de değil, bilakis bütünüyle kökensiz, mutlak surette kökensiz ve ezeli-ebedi var olandır, kendi kendine tamdır, kendi başına aynıdır ve tek ve aynı surette bizzat kendisi tarafından farklılaşmıştır, Kendisine iştirak etmeye elverişli olan her şeye Kendisinden aynılık bahşeder, farklı olan şeyleri farklı olanlara tahsis eder, özdeşliğin bereketi ve sebebidir, bütün özdeşliği aşan, Bir ve yegane Sebebe yaraşır biçimde, zıt olan şeyleri dahi kendi içinde özdeş olarak önceden ihtiva eder.

Fakat farklılık, Kadir-i Mutlak Tanrı her şeyin muhafazası uğruna inayet yoluyla hepsinde hazır bulunduğundan, her şeyde her şey haline geldiğinden, Kendi üzerinde ve Kendi içindeki Kendi özdeşliğinde karar kıldığından, tek ve kesintisiz bir fiile yaraşır tarzda durduğundan ve Kendisine yönelenlerin tanrısallaşması uğruna eğilip bükülmez bir kudretle Kendini bahşettiğindendir.

Çok biçimli rüyetler esnasında Kadir-i Mutlak Tanrı'nın türlü şekillerinin farklılığının, kimi şeylerin tezahürlerden farklı olduğuna delalet ettiğini kabul etmeliyiz.

Zira dil, ruhu cismani bir suret altında tasvir ettiğinde ve uzuvsuz olanın etrafında cismani uzuvlar biçimlendirdiğinde, ruhun uzuvsuz durumuna yaraşır şekilde, ona atfedilen uzuvları farklı biçimde düşünürüz, aklı baş, akli olan ile gayri-akli olan arasında bir vasıta olması bakımından kanaati boyun, öfkeyi göğüs, şehveti karın ve bünyeyi bacaklar ile ayaklar diye adlandırırız, uzuvların adlarını kudretlerin sembolleri olarak kullanırız.

Şu halde, her şeyin ötesinde Olan'a nispetle, suretlerin ve şekillerin farklılığını hürmetkar, Tanrı'ya yaraşır ve gizemli izahlarla açıklığa kavuşturmak çok daha zaruridir.

Ve eğer cisimlerin üç boyutlu şekillerini elle tutulmaz ve şekilsiz Tanrı'ya tatbik etmek isterseniz, demelisiniz ki, Kadir-i Mutlak Tanrı'nın her şeye yayılan Sudûru ilahi bir uzanımdır, uzunluk, bütüne yayılan kudrettir ve derinlik ise, tüm yaratılmışlarca kavranılamaz olan gizlilik ve idraksizliktir.

Fakat farklı şekil ve suretlerin izahında, cisimsiz İlahi İsimleri duyulur nesnelerin sembolleri vasıtasıyla verilenlerle karıştırarak kendimizi unutmayalım diye, Sembolik Teoloji'de bu hususlara dair söz söyledik.

Şimdi ise, İlahi farklılığı, hareketsiz-üstü özdeşlikten bir nevi başkalaşma olarak değil, bilakis kendi kendisinin tekil bir çoğalması ve kendi feyzinin her şeye doğru birörnek sudûru olarak telakki edelim.

Fakat benzerlik hususunda, eğer biri Kadir-i Mutlak Tanrı'dan aynı diye söz ederse, bütünüyle Kendi Kendisine benzer olarak, sebatla ve bölünmezce, Benzer'in İlahi İsmini hakir görmemeliyiz, fakat İlahiyatçılar, her şeyin fevkindeki Tanrı'nın, Kendi zatî tabiatı bakımından hiç kimseye benzer olmadığını, ancak her sınırın ve ifadenin fevkinde Olan Kendisine yönelenlere, güçleri nispetince taklit yoluyla İlahi bir benzerlik miras bıraktığını ikrar ederler.

Ve İlahi benzeyişin, tüm yaratılmış şeyleri Sebep'e döndüren kudreti vardır.

Şu halde bu şeylerin, hem İlahi bir suret hem de benzeyiş uyarınca Kadir-i Mutlak Tanrı'ya benzer olduğu söylenmelidir.

Zira Kadir-i Mutlak Tanrı'nın onlara benzer olduğunu da söylememeliyiz, nitekim bir insan da kendi suretine benzer değildir.

Çünkü aynı mertebede olanlar bakımından, bunların birbirine benzer olması, benzerliğin her birine tekabül etmesi ve her ikisinin de benzerin evvelki bir tezahürü uyarınca birbirine benzer olması mümkündür.

Fakat Sebep ve sebeplenen şeyler bakımından bu tekabüliyeti kabul etmeyiz.

Zira benzer olmak, yalnızca şunlara veya bunlara değil, benzerliğe iştirak edenlerin bütününe miras bırakılmıştır.

Kadir-i Mutlak Tanrı onların benzer olmalarının Sebebi haline gelir, Kendi başına var olan Benzerliğin bizzat dayanağıdır, her şeydeki benzer ise İlahi Benzerliğin bir nevi ayak izine benzer ve onların Birliğini tamamlar.

Buna dair ne demeliyiz?

Zira bizzat Tanrı'nın Kelamı, O'nun benzersiz olduğunu, hiç kimseyle aynı mertebede bulunmadığını, her şeyden dahi "farklı" olduğunu yüceltir ve daha da paradoksal olarak, O'na benzer hiçbir şeyin bulunmadığını söyler.

Yine de bu ifade, O'na yönelik benzerliğe zıt değildir, zira aynı şeyler Tanrı'ya hem benzer hem de benzersizdir, birincisi taklit edilemezin kabul edilen taklidi bakımından, ikincisi ise sebeplenen şeylerin sebebe tabi olması ve sonsuz, hesapsız derecelerde daha aşağıda bulunması bakımındandır.

Peki İlahi duruş, yani sebat hakkında ne deriz?

Kadir-i Mutlak Tanrı'nın Kendi içinde Kendi olarak kaldığından, hareketsiz özdeşlikte sebatla sabitlendiğinden ve yücelerde muhkem surette kurulduğundan başka ne denebilir, O aynı şartlara göre, aynı nesneye nispetle ve aynı tarzda fiilde bulunur, tamamen Kendinden gelen değişmezliğe yaraşır surette ve bizzat Hareketsizliğe yaraşır biçimde, bütünüyle hareketsizdir ve bu cevher-üstüdür.

Zira her türlü oturmanın ve durmanın fevkinde Olan, herkesin duruşunun ve oturuşunun Sebebidir ve her şey O'nda varlığını sürdürür, kendilerine has hayırların durumundan dışarı düşmekten korunurlar.

Peki yine, İlahiyatçılar hareketsiz Olan'ın her şeye doğru ilerlediğini ve hareket ettiğini söylediklerinde ne olur?

Bunu Tanrı'ya yaraşır bir manada anlamamız gerekmez mi?

Zira O'nun hareket ettiğini, intikal, değişim, başkalaşma, dönüş, mekansal hareket, doğrusal, dairesel veya her ikisinden meydana gelen (eğrisel) hareket veya aklî, ruhî ya da cismani hareket gibi değil, Kadir-i Mutlak Tanrı'nın her şeyi varlığa getirdiğini, yaşattığını ve her şeye her şekilde inayet sağladığını huşu ile kabul etmeliyiz, O, her şeyin karşı konulmaz bir biçimde kuşatılmasıyla, var olan her şeye yönelik inayete dayalı sudûru ve fiilleri vasıtasıyla hepsinde mevcuttur.

Fakat hareketsiz Tanrı'nın hareketlerini dahi, Tanrı'ya yaraşır bir manada tesbih etmeyi kelamımıza bahşetmeliyiz.

Doğru ve sapmasız ilerleyiş, bütünü Kendisinden var ediş düzlük (doğruluk) olarak kabul edilmelidir, sarsılmaz ilerleyiş ve üretken durum eğrilik, kuşatan ve kuşatılan orta yer ile uçları bir arada tutan aynılık ve Kendisinden çıkan şeylerin yine Kendisine dönmesi ise dairesellik olarak düşünülmelidir.

Ancak kutsal metinlerdeki (oracles) "aynı" veya "adalet" ifadesini "eşit" anlamında alacak olursak, her şeye gücü yeten Tanrı’nın sadece bölünemez ve sapmasız olduğu için değil, aynı zamanda herkese ve her şeyin içinden eşit şekilde geçtiği için de eşit olduğunu söylemeliyiz, Tanrı, kendi içinden eşit şekilde geçen bu geçişi her şeyde karşılıklı olarak gerçekleştiren, alanların her birinin yeteneğine göre eşit şekilde katılımını sağlayan, hak edilene göre herkese dağıtılan eşit armağanı veren ve her türlü akledilir, akleden, rasyonel, duyusal, özsel, fiziksel, iradi eşitliği, her eşitliği üreten her şeyin üzerindeki Güç’e yaraşır şekilde Kendisinde üstün ve benzersiz bir biçimde önceden barındıran kendinden var olan Eşitliğin temelidir.

Egemen Rab, "Günlerin Kadimi" Hakkında, Ayrıca Çağ ve Zaman Hakkında

Birçok İsme sahip olan Tanrı’yı "Egemen Rab" ve "Günlerin Kadimi" olarak övme vaktimiz gelmiştir. Kendisine ilk isim verilmiştir, çünkü O her şeyi denetleyen bir temeldir, bütünü bağlar ve kucaklar, bütünü kurar, destekler, sıkılaştırır ve tamamlar.

Kendi içinde sürekli olan ve kendinden bütünü egemen bir kökten geliyormuş gibi üreten, bütünü egemen bir ana gövdeye yönlendirir gibi kendine döndüren, hepsini her şeyi kucaklayan bir temel olarak bir arada tutan, kucaklanan tüm şeyleri her şeyin üzerindeki tek bir kavrayışla güvence altına alan ve mükemmel bir tapınaktan hareket eden bu şeylerin kendisinden düştüklerinde yok olmalarına izin vermeyendir.

Ancak tanrısallık (thearkhia), hem kendi hanesinin üyelerini saf bir şekilde denetlediği ve yönettiği için, hem de herkes tarafından arzulandığı ve sevildiği için, hem de herkesin üzerine iradi boyundurukları ve İyiliğin kendisinin İlahi, Egemen ve çözülemez sevgisinin tatlı sancılarını yerleştirdiği için Egemen olarak adlandırılır.

Her şeye gücü yeten Tanrı "Günlerin Kadimi" olarak yüceltilir, çünkü O her şeyin hem Çağı hem de Zamanıdır, Günlerden önce, Çağdan ve Zamandan öncedir.

Yine de O’nun Tanrı’ya yaraşır bir anlamda Zaman, Gün, belirlenmiş Zaman ve Çağ olduğunu, her hareket boyunca değişmez ve hareketsiz kaldığını, her an hareket ederken kendi içinde kaldığını, Çağ’ın, Zaman’ın ve Günlerin Müellifi olduğunu kabul etmeliyiz.

Bu nedenle, mistik görülerin kutsal ilahi tezahürlerinde hem yaşlı hem de genç olarak tasvir edilir, ilki şüphesiz "Kadim" olduğunu ve başlangıçtan beri var olduğunu, ikincisi ise asla yaşlanmadığını gösterir, ya da her ikisi de başlangıçtan sona kadar her şeyin içinden ilerlediğini öğretir, veya İlahi inisiyatörümüzün söylediği gibi, "her biri Tanrı’nın önceliğini gösterdiğinden, Yaşlı olan Zaman bakımından ilk sıraya sahiptir, ancak Genç olan sayıca önceliğe sahiptir, çünkü birim ve birime yakın olan şeyler, başlangıca daha ilerideki sayılardan daha yakındır."

Ancak bana göre, kutsal metinlerden Zaman ve Sonsuzluğun doğasını görmeliyiz, çünkü onlar her zaman sadece kesinlikle başlangıçsız ve gerçekten sonsuz olan şeyleri ebedi olarak adlandırmazlar, aynı zamanda yok olmayan, ölümsüz, değişmez ve benzer şekilde olan şeyleri de ebedi olarak adlandırırlar, nitekim "açılın, ey ebedi kapılar" ve benzeri ifadelerde olduğu gibi.

Çoğu zaman en kadim olan şeyleri Sonsuzluk adıyla nitelendirirler ve yine zamanımızın tüm süresini, kadim ve değişmez olanın ve varoluşun baştan sona ölçümünün Sonsuzluğun bir özelliği olması ölçüsünde Sonsuzluk olarak adlandırırlar.

Ancak oluş, bozuluş ve değişimle ilgili olanı zaman olarak adlandırırlar, bazen birini, bazen diğerini.

Bu nedenle Tanrı’nın Kelamı, burada zamanla sınırlandırılmış olan bizlerin bile, yok olmayan ve her zaman aynı kalan Sonsuzluğa ulaştığımızda Sonsuzluktan pay alacağımızı söyler.

Fakat bazen kutsal metinlerde sonsuzluk zamansal, zaman ise sonsuz olarak yüceltilir.

Eğer onları daha iyi ve daha doğru bilirsek, ruhani şeyler Sonsuzluk ile ifade edilir ve gösterilir, oluşa tabi olan şeyler ise zaman ile.

O halde ebedi olarak adlandırılan şeylerin, Sonsuzluktan önce var olan Tanrı ile kesinlikle eş-ebedi olmadığını varsaymak gerekir, ancak en yüce kutsal metinleri sapmadan takip ederek, ebedi ve zamansal şeyleri onlar tarafından kabul edilen umutlara göre anlamalıyız, ancak kısmen sonsuzluktan ve kısmen zamandan pay alan her şeyi, ruhani olanlar ile doğmakta olan şeyler arasındaki orta yol olarak görmeliyiz.

Her şeye gücü yeten Tanrı’yı ise hem sonsuzluk hem de zaman olarak, her zamanın ve sonsuzluğun Müellifi olarak, zamandan önce ve zamanın üzerinde olduğu için "Günlerin Kadimi" olarak, belirlenmiş mevsimleri ve zamanları değiştiren olarak ve yine çağlardan önce olduğu ölçüde hem sonsuzluktan önce hem de sonsuzluğun ve krallığının üzerinde, tüm Çağların krallığı olarak yüceltmeliyiz.

Barış Hakkında ve Kendinden Var Olan Varlık ile Ne Kastedildiği, Kendinden Var Olan Hayatın ve Kendinden Var Olan Gücün Ne Olduğu ve Bu Gibi İfadeler Hakkında

Gelin, ilahi Barışı ve uzlaşmanın Kaynağını barış ilahileriyle övelim!

Çünkü her şeyi birleştiren, herkesin anlaşmasını ve dostluğunu doğuran ve ortaya çıkaran budur.

Bu yüzden, bölünmüş çokluklarını tam bir Birliğe dönüştüren ve bütünün kabile savaşını ilahi Barışın katılımıyla homojen bir birlikte yaşama dönüştüren bu barışa her şey can atar.

Uzlaştırıcı güçlerin daha saygın olanlarına gelince, bunlar hem kendi aralarında hem de birbirleriyle ve bütünün tek Barış Kaynağı ile birleşmiştir, onların altındaki şeyleri de kendileriyle birleştirirler ve_

birbirlerine ve bütüne bölünmez bir biçimde geçerek her şeyi sınırlandıran, sona erdiren ve ayrılmış olanları birbirine bağlayan bir nevi sürgüler gibi her şeyi güvence altına alan, her şeyin Barışının Biri olan, yetkin Kaynağına ve Sebebine yönelirler, ayrıldıklarında onların sonsuza ve sınırsıza doğru atılmalarına, düzensiz, sebatsız ve Tanrı'dan yoksun kalmalarına, kendi aralarındaki birlikten uzaklaşmalarına ve her türlü kargaşa içinde birbirine karışmalarına izin vermez. Öyleyse aziz Justus'un dile getirilemezlik ve bilinen her ilerleyişle kıyaslandığında hareketsizlik olarak adlandırdığı bu İlahi Barış ve Sükûnet konusunda, onun nasıl dinlendiği ve sükûn içinde olduğu, nasıl kendi içinde, kendi dahilinde ve bütün olduğu ve kendi bütününe nasıl aşkın-birleşmiş bulunduğu ve kendi içine girip kendini çoğalttığında kendi Birliğini kaybetmediği, aksine her şeyi aşan Birliğinin taşkınlığı sebebiyle bütünüyle kendi içinde kalarak her şeye doğru nasıl ilerlediği hususunda konuşmak ya da bunu anlamak, var olan hiçbir varlığa ne bahşedilmiştir ne de erişilebilirdir.

Fakat her şeyin ötesinde olan aşkınlık olarak bunu dile getirilemez ve bilinemez kabul ettikten sonra, kavranan ve dile getirilen pay alışlarını, insanlara ve pek çok iyi insandan daha aşağı mertebedeki bizlere mümkün olduğu ölçüde inceleyelim.

Öyleyse ilkin şunu söylemek gerekir ki O, hem genel hem de tikel olarak kendinde-var olan Barış'ın dayanağıdır, her şeyi kendi karışmamış birlikleri içinde birbirine karıştırır, nitekim bunlar bölünmez bir biçimde birleşmişlerdir ve aynı zamanda kendi has türleri bakımından sürekli karışmadan kalırlar, zıddıyla karışmaları yüzünden bulanıklaşmazlar ve birleştirici seçikliklerinden ve saflıklarından hiçbir şey eksiltmezler.

O halde barış dolu Birliğin, her şeyi Kendine, kendilerine ve birbirlerine birleştiren, her şeyi tümünün karışmamış kavranışında hem karışmamış hem de birbirine karışmış olarak muhafaza eden belirli Bir ve yalın doğasını tefekkür edelim, bunun sayesinde ilahi Akıllar birleşerek kendi kavramlarına ve kavranan şeylere birleşirler, yine aklın üzerinde sabitlenmiş şeylerin bilinemez temasına yükselirler, bunun sayesinde ruhlar, çok katlı akıl yürütmelerini birleştirip onları Tek bir aklî Saflıkta toplayarak kendilerine has bir tarzda, yöntem ve düzenle, cisimsiz ve bölünmez kavrayış aracılığıyla kavrayışın üzerindeki birliğe doğru ilerlerler, bunun sayesinde her şeyin bir ve çözülmez bağı İlahi Âhengi dahilinde tesis edilir ve tam bir uyuşma, mutabakat ve yoldaşlık ile âhenkli kılınır, karışmaksızın birleşir ve bölünmeksizin bir arada tutulur.

Zira yetkin Barış'ın doluluğu, birleştirici kudretinin en yalın ve katışıksız mevcudiyetine yaraşır biçimde var olan her şeye nüfuz eder, her şeyi Bir kılar,

ve uçları, aynı tabiata sahip tek bir dostluk içinde birleştirilmiş olan uçlara aracılar vasıtasıyla bağlar, bütünü en uzak sınırlarına kadar Kendisinin hazzıyla donatır,

ve İlahi Barış'ın birlikleri, özdeşlikleri, rabıtaları ve kavuşumları vasıtasıyla, elbette bölünmez bir halde durarak, her şeyi bir arada göstererek, her şeye nüfuz ederek ve Kendi özdeşliğinin dışına adım atmayarak her şeyi tek bir aileden kılar.

Zira O her şeye ilerler, Kendini her şeye onlara uygun bir tarzda bahşeder ve barış dolu bir bereket taşkınlığı yayılır, birliğin taşkınlığı vasıtasıyla, Kendi bütünlüğüne ve bütünü boyunca aşkın-birleşmiş ve eksiksiz kalır.

Fakat birisi diyebilir ki, her şey nasıl barışa meyleder, zira pek çok şey çeşitlilikten ve bölünmeden hoşnut olur ve hiçbir vakit, kendi arzusuyla, isteyerek sükûnet içinde bulunmaz.

Şayet bunu söylerken var olan her bir şeyin özdeşliğinin çeşitlilik ve bölünme olduğunu ve hiçbir vakit bu özdeşliği yok etmeye razı olacak var olan herhangi bir şey bulunmadığını kastederse, biz de buna hiçbir şekilde karşı çıkmayız, bilakis bunun dahi barışa yönelik bir meyil olduğunu beyan ederiz.

Zira her şey barış içinde ikamet etmeyi, kendi arasında birleşmeyi ve kendinden ve kendine ait şeylerden kımıldamamayı ve düşmemeyi sever.

Ve yetkin Barış, her birinin kendine has tabiatını barış verici inayetiyle kımıldamadan ve karışmadan korumayı gözetir, hem kendileri hem de birbirleri bakımından her şeyi sarsılmaz ve karışmamış olarak muhafaza eder ve her şeyi sebatkâr bir düzenle tesis eder.

Ve şayet hareket halindeki her şey sükûneti değil de daima kendi has hareketini bildirmeyi arzuluyorsa, bu dahi bütünü İlahi Barışına yönelik bir meyil demektir, nitekim bu Barış her şeyi kendi istekleriyle düşmekten muhafaza eder, hareket eden her şeyin kendine has tabiatını ve hareketli hayatını sarsılmaz ve düşüşten uzak tutar, öyle ki hareket eden şeyler kendi aralarında barış içinde ve daima aynı durumda bulunarak kendilerine has işlevleri yerine getirirler.

Fakat çeşitliliğin barıştan bir düşüş olduğunu öne sürerek barışın herkesçe sevilmediğinde ısrar ederse, muhakkak ki her türlü birlikten bütünüyle düşmüş hiçbir mevcut varlık yoktur, zira bütünüyle kararsız, sonsuz, temelsiz ve sınırsız olan ne hakiki bir şeydir ne de hakiki şeylerin içindedir.

Lakin kavgadan, öfkeden, değişimlerden ve kargaşalardan zevk alanların barışa ve barışın iyi şeylerine düşman olduğunu söylerse, bunlar dahi barışçıl bir meylin müphem suretleri tarafından sevk ve idare edilirler, çalkantılı tutkularla eziyet çekerek ve bunları dindirmeyi cehaletle arzulayarak daima kendilerinden kaçan şeylerin tatminiyle kendilerini teskin edeceklerini zannederler ve kendilerine galebe çalan hazlara erişememekle huzursuz olurlar.

Kendisi uyarınca artık ne kendimizle, ne birbirimizle, ne de meleklerle savaşmamayı, bilakis gücümüz nispetinde, her şeyde her şeyi faal kılan, Ezelliyetten belirlenmiş ve dile getirilemez bir barış teşkil eden, bizi Ruh'ta Kendisine ve Kendisi aracılığıyla ve Kendisinde Baba'ya uzlaştıran İsa'nın gayesi uyarınca meleklerle birlikte İlahi şeylerde ortak çalışanlar olmayı öğrendiğimiz, Mesih'teki insana yönelik barış dolu sevgi akışı hakkında kim ne diyebilir, bu doğaüstü bağışlara dair Teolojik Taslaklar'da kâfi derecede söz edilmiştir, mukaddes ilhamın Vahiyleri de bize ek tanıklıklar sunmaktadır.

Fakat bir mektubunuzda bana, kendiliğinden var olan Varlık, kendiliğinden var olan Hayat ve kendiliğinden var olan Hikmet ile tam olarak neyi kastettiğimi sorduğunuz ve bir yandan Yüce Tanrı’yı kendiliğinden var olan Hayat olarak adlandırırken, diğer yandan O’nu kendiliğinden var olan Hayatın Dayanağı olarak nitelendirmem hususunda kendi içinizde nasıl bir muhakeme yürüttüğünüzü belirttiğiniz için, ey Tanrı’nın mukaddes insanı, gücüm yettiğince sizi bu zorluktan kurtarmayı gerekli gördüm.

Ve ilk olarak, daha önce binlerce kez dile getirdiğim hususu burada yeniden ele alacak olursak, Yüce Tanrı’nın kendiliğinden var olan Kudret veya kendiliğinden var olan Hayat olduğunu söylemek ile O’nun kendiliğinden var olan Hayatın, Barışın veya Kudretin Dayanağı olduğunu söylemek arasında hiçbir çelişki yoktur.

Zira ikinci durumda O, var olan şeylerden ve bilhassa ilk var olanlardan hareketle, var olan her şeyin İlleti olarak adlandırılır, birinci durumda ise her şeyin, hatta varlıkların ilk var olanının bile üzerinde yer almaktadır.

Fakat siz, kendiliğinden var olan Varlık veya kendiliğinden var olan Hayat ya da mutlak ve asli olarak var olduğunu ve öncelikle Tanrı’dan neşet ettiğini kabul ettiğimiz her ne ise, bununla tam olarak neyi kastettiğimizi soruyorsunuz.

Biz de deriz ki, bu çetrefilli değil bilakis açık bir meseledir ve basit bir açıklaması vardır.

Zira biz, var olan her şeyin varlığının İlleti olan kendiliğinden var olan Varlığın, bir tür ilahi veya meleksi öz olduğunu söylemeyiz, çünkü yalnızca Öz-üstü olan, var olan her şeyin ve kendiliğinden var olan Varlığın Kaynağı, Özü ve İlletidir, ne de İlahilik-üstü olanın ötesinde başka bir İlahın, yaşayan her şey için Hayat ürettiğini ve kendiliğinden var olan Hayatın İlletsel bir Hayatı olduğunu iddia ederiz, ne de özetle ifade etmek gerekirse, özlerin ve şahsiyetlerin var olan şeyleri var ettiğini ve meydana getirdiğini söyleriz ki yüzeysel insanlar bunlara hem ilahlar hem de var olan şeylerin yaratıcıları adını vermişlerdir, oysa gerçek ve doğru anlamıyla ne kendileri ne de ataları bunları tanımıştır, çünkü bunlar var olmayan şeylerdir, bilakis biz kendiliğinden var olan Varlığı, kendiliğinden var olan Hayatı ve kendiliğinden var olan İlahlığı, en azından Kaynak, İlahlık ve İllet bakımından, Tek Üstün ve Öz-üstü Kaynak ve İllet olarak adlandırırız, fakat Paylaşım bakımından, paylaşılamayan Tanrı’dan neşet eden takdiri Kudretler olarak adlandırırız, bunları kendiliğinden var olan özleşme, kendiliğinden var olan yaşam, kendiliğinden var olan ilahlaşma olarak nitelendiririz ki var olan şeyler kendi kapasitelerine göre bunlara iştirak ederek var olurlar ve var olan, yaşayan ve Tanrı ile dolu olan şeyler olarak adlandırılırlar, geri kalanlar da aynı şekilde açıklanır.

Bu sebeple O, bunların ilkinin, ardından hepsinin, sonra onların cüzlerinin, daha sonra onlara tamamen iştirak edenlerin ve nihayet onlara kısmen iştirak edenlerin hayırlı Dayanağı olarak adlandırılır.

Mukaddes meselelerdeki ilahi muallimlerimizden bazılarının, Öz-hayırlı ve Öz-ilahi olan kendiliğinden var olan Hayırlılık ve İlahlığın, kendiliğinden var olan Hayırlılık ve İlahlığın bile Dayanağı olduğunu doğruladıklarını, hayır kılan ve ilahlaştıran lütfun Tanrı’dan neşet ettiğini beyan ettiklerini, kendiliğinden var olan güzelleştirici akışın kendiliğinden var olan güzellik, külli güzellik, cüzi güzellik, mutlak manada güzel olan şeyler, kısmen güzel olan şeyler ve aynı minvalde söylenen ve söylenecek olan diğer her şey olduğunu belirttiklerini bildiğimiz halde neden bu hususlardan bahsetmek zorundayız, ki tüm bunlar, paylaşılamayan Tanrı’dan esirgemeyen bir akışla neşet eden takdirlerin ve hayırlılıkların var olan şeyler tarafından paylaşıldığını ve her şeyin İlletinin her şeyin ötesinde olmasını ve Öz-üstü ile Doğa-üstü olanın, her bakımdan, her türlü öz ve doğaya ait şeylerin üzerinde bulunmasını sağlamak üzere çağladığını ilan eder.

Mukaddeslerin Mukaddesi, Kralların Kralı, Rablerin Rabbi, İlahların İlahı Hakkında.

Fakat bu meseleler üzerine söyleyeceğimiz her şey, kanaatimce uygun bir neticeye ulaştığından, O’nu hem Mukaddeslerin Mukaddesi ve Kralların Kralı olarak, hem ebediyeti, sonsuzluğu ve ötesini yöneten olarak, hem de Rablerin Rabbi ve İlahların İlahı olarak sonsuz isimleriyle tespih etmeliyiz.

Ve ilk olarak, Mukaddesliğin Kendisinin ne olduğunu, Krallığın ne olduğunu, Rabliğin ne olduğunu, İlahliğin ne olduğunu ve Vahiylerin bu isimlerin yinelenmesiyle neyi işaret etmek istediğini düşündüğümüzü söylemeliyiz.

Mukaddeslik o halde, söyleyebildiğimiz kadarıyla, her türlü kirlenmeden uzak, tamamen kusursuz ve bütünüyle lekesiz olan saflıktır, Krallık her sınırın, düzenin, hükmün ve mertebenin tahsis edilmesidir, Rablik ise yalnızca daha kötü olan üzerindeki üstünlük değil, aynı zamanda Güzel ve Hayırlı olanın her bakımdan kusursuz mülkiyetidir, gerçek ve sarsılmaz bir kararlılıktır.

[NOT: Yunanca ibare "efendilik, daha efendi olan ve en efendi olan" anlamına gelir] ve İlahlik (tanrısallık) ise her şeyi gözeten ve kusursuz bir hayırlılıkla hem her şeyi çevreleyen ve kavrayan, hem Kendisiyle dolduran, hem de Kendi öngörüsünden nasiplenen tüm şeyleri aşan takdirdir.

Bu şeyler, o halde, her şeyi aşan İllet hususunda mutlak olarak tespih edilmelidir ve eklemeliyiz ki O, Mukaddesliği, Rabliği, Krallığı ve en yalın İlahliği aşar.

Bireysel ve kolektif olarak, her lekesiz saflığın her bozulmamış seçkinliği, var olan şeylerin tüm düzeni ve nizamı doğmuş ve dağıtılmıştır, O ise uyumsuzluğu, eşitsizliği ve simetri noksanlığını dışlar, düzenli özdeşlik ve doğruluk üzerine sevinir ve Kendisine iştirak etmeye layık görülen şeyleri yönlendirir.

Tüm hayırlı şeylerin kusursuz ve eksiksiz mülkiyeti, Kendi öngörüsünün nesnelerini gözeten ve destekleyen her hayırlı öngörü O’ndandır, Kendisine yönelenlerin ilahlaşması için hayırlılığına yaraşır şekilde Kendisini bahşeder.

Fakat her şeyin İlleti, her şeyi aşan Tek bolluğa yaraşır şekilde her şeyle fazlasıyla dolu olduğundan, taşan bir İllete ve yüce bir Aşkınlığa yaraşır şekilde Mukaddeslerin Mukaddesi ve diğer isimlerle tespih edilir.

Şöyle ki, var olan şeyler, mukaddes, ilahi, rabbe ait veya krallığa dair olanlar, var olmayanları ve kendiliğinden var olan paylaşımlar da bunlara iştirak edenleri ne derece aşıyorsa, var olan her şeyin üzerinde olan ve tüm iştirak edenlerin ve paylaşımların paylaşılamayan İlleti olan O da var olan her şeyin o derece üzerinde taht kurmuştur.

Fakat Vahiyler, her birindeki daha yüksek mertebeleri Mukaddesler, Krallar, Rabler ve İlahlar olarak adlandırır ki bunlar aracılığıyla daha aşağıda olanlar, Tanrı’dan gelen lütuflara iştirak ederek kendi çeşitlilikleri etrafındaki dağıtımın sadeliğini çoğaltırlar, üstün mertebeler ise bu çeşitliliği özenle ve ilahi bir şekilde kendi Birliklerine toplarlar.

Bu meseleler üzerine bu kadarı kafidir, fakat şimdi nihayet, rızanızla, tüm kelamın en zor konusuna yaklaşalım.

TANRISALLIK İSİMLERİ ÜZERİNE

Tanrı’nın Kelamı, her şeyi tek tek ve toplu olarak her şeyin Sebebi’ne atfeder ve O’nu hem Yetkin hem de Bir olarak yüceltir, O halde O, yalnızca kendi kendine yetkin, kendi içinde yalnız başına ayrışmış, Kendisi vasıtasıyla ve bütünüyle en yetkin olan olarak değil, aynı zamanda her şey üzerindeki mutlak üstünlüğüne yaraşır şekilde, her sınırsızlığı sınırlandıran, her terimi aşan, hiçbir şey tarafından kuşatılamayan veya kavranamayan, aksine tükenmez lütufları ve sonsuz enerjileriyle hem her şeye hem de her şeyin ötesine bir anda uzanan bir aşkın-yetkin olarak yetkindir.

Diğer taraftan O, hem artışı olmayan hem her zaman yetkin olan hem de eksilmeyen olarak, her şeyi Kendisinde önceden barındıran ve bir olana yaraşır şekilde taşan, tükenmez, aynı kalan, aşırı dolu ve eksilmeyen bir bolluk olarak yetkin diye adlandırılır ki bu bolluk uyarınca yetkin olan tüm şeyleri yetkinleştirir ve onları Kendi yetkinliğiyle doldurur.

[NOT: Bu bölümde Tanrı için kullanılan eril zamirler, Yunanca asıl metinde nötr, yani cinsiyetsiz olarak geçmektedir.]

Fakat O, benzersiz bir Birliğin taşkınlığına yaraşır şekilde, benzersiz bir biçimde her şey olduğu ve Bir olandan ayrılmaksızın her şeyin Sebebi olduğu için Bir’dir.

Zira bir olandan pay almayan tek bir varlık yoktur, nasıl ki her sayı bir birimden pay alıyorsa ve bir ikilikten, bir onluktan, bir yarımdan, bir üçte bir ve onda birden söz ediliyorsa, her şey ve her şeyin parçası da bir olandan pay alır ve Bir olanın var olması olgusu sayesinde tüm var olan şeyler var olur.

Ve her şeyin Sebebi, çoktan biri olarak Bir değildir, aksine her bir ve çokluktan öncedir, her bir ve çokluğun belirleyicisidir.

Çünkü bir şekilde bir olandan pay almayan hiçbir çokluk yoktur.

Evet, parçaları itibarıyla çok olan, bütününde birdir, arazları itibarıyla çok olan, tözü itibarıyla birdir, sayıları veya güçleri itibarıyla çok olan, türü itibarıyla birdir, türleri itibarıyla çok olan, cinsi itibarıyla birdir, ilerleyişleri itibarıyla çok olan, kaynağı itibarıyla birdir.

Ve her şeyde, bütünde ve her şeyin karşıtlarında bile tek biçimli olarak önceden barınan benzersiz birliğe, yani bir olana şu veya bu şekilde katılmayan tek bir şey yoktur.

Ve şüphesiz, bir olan olmadan çokluk olmayacaktır, fakat çokluk olmadan bir olan var olacaktır, tıpkı her çoğaltılmış sayıdan önce gelen birim gibi, ve eğer bir kimse her şeyin her şeyle birleştiğini varsayacak olursa, Bütün, bütünüyle bir olacaktır.

Özellikle şu bilinmelidir ki, her birinin önceden tasarlanmış türüne göre, birleşen şeylerin bir kılındığı söylenir ve bir olan her şeyin temelidir, eğer bir olanı çıkarıp alırsanız, ne bütünlük ne parça ne de başka bir tekil varlık kalacaktır.

Zira bir olan, her şeyi tek biçimli olarak kendi içinde önceden barındırmış ve kavramıştır.

İşte bu nedenle Tanrı’nın Kelamı, tüm tanrısallık (thearkhia) makamını, her şeyin Sebebi olarak, Bir sıfatıyla yüceltir, tüm İlahi Birliğin o üstün bölünmezliği nedeniyle hem tek bir Baba Tanrı’yı hem tek bir Rab İsa Mesih’i hem de tek ve aynı Ruhu yüceltir ki bu birlikte her şey benzersiz bir şekilde toplanmıştır, aşkın-birleşmiştir ve O’nunla birlikte aşkın-özsel olarak mevcuttur.

Bu yüzden her şey haklı olarak O’na yönlendirilir ve O’na atfedilir, her şey O’nun vasıtasıyla, O’ndan, O’nun aracılığıyla, O’nda ve O’na doğru var olur, uyumlu kılınır, kalır, bir arada tutulur, doldurulur ve O’na doğru döndürülür.

Ve tüm İlahiyatın aşkın-özsel olarak adını aldığı Bir vasıtasıyla var olmayan, yetkinleşmeyen ve korunmayan hiçbir varlık bulamazsınız.

Ve İlahi Birliğin gücüyle çok olandan Bir olana dönen bizlerin de, her bir ve çokluktan, parça ve bütünden, sınır ve sınırsızlıktan, terim ve sonsuzluktan önce gelen, var olan tüm şeyleri, hatta Varlığın Kendisini bile sınırlandıran, tek başına ve toplu olarak her şeyin benzersiz bir şekilde Sebebi olan ve aynı zamanda her şeyden önce, her şeyin üzerinde, var olan Bir’in kendisinin üzerinde yer alan ve var olan Bir’in kendisini sınırlandıran o tek ve bütün İlahiyatı, her şeyin o tek Sebebini Bir olarak yüceltmemiz gerekir, çünkü var olan Bir, yani var olan şeyler içindeki bir, sayılır ve sayı özden pay alır, oysa aşkın-özsel Bir, hem var olan Bir’i hem de her sayıyı sınırlandırır, Kendisi ise hem birin hem sayının hem de her varlığın Kaynağı, Sebebi, Sayısı ve Düzenidir.

Bu yüzden, her ne kadar Birim ve Üçleme olarak yüceltilse de, her şeyin üzerindeki İlahiyat ne bizim ne de başka bir varlık türünün anladığı anlamda bir Birim ne de bir Üçlemedir, aksine O’nun aşkın-birliğini ve İlahi tevellüdünü Tanrı’nın üçlü ve tekil ismiyle gerçekten yüceltebilmemiz için, var olan şeyler karşısında ifade edilemez olan İlahiyatı Aşkın-Özsel olarak adlandırırız.

Fakat ne bir Birim ne bir Üçleme ne bir sayı ne bir birlik ne üretkenlik ne de var olan başka bir şey veya var olan herhangi bir şey tarafından bilinen bir şey, her ifadenin ve her zihnin üzerindeki o her şeyin aşkın-özsel olarak üzerinde olan Aşkın-Tanrısallığın gizliliğini açığa çıkarabilir.

O’nun bir İsmi veya ifadesi yoktur, aksine O, erişilmez olanın yüceliğinde yükselmiştir. Ve bizler İyilik İsmini bile O’na denk kılarak uygulamayız, sadece o ifade edilemez doğaya dair bir şeyler anlama ve söyleme arzusuyla, İsimlerin en yücesini ilk derecede O’na ithaf ederiz ve bu hususta ilahiyatçılarla mutabık olsak bile, yine de gerçeklerin hakikatine ulaşmakta yetersiz kalırız.

Bu nedenle, onlar bile olumsuzlamalar yoluyla yükselmeyi tercih etmişlerdir, çünkü bu yükseliş ruhu kendine yakın olan şeylerden kurtarır ve onu her ismin, her ifadenin ve bilginin üzerinde yükselen o aşkınlığın ötesindeki tüm İlahi tasavvurlar arasından geçirerek, en uç noktada, o Varlığa bağlanmamız ne ölçüde mümkünse, ruhu O’na bağlar.