John Dee (1527-1608), Kraliçe I. Elizabeth'in sarayına yakın matematikçi, astrolog ve doğa filozofu, Henry Billingsley'nin Euclid'in Elementler'ini İngilizceye çevirdiği 1570 basımına uzun ve olağanüstü bir önsöz — "Mathematicall Praeface" — yazmıştır. Bu önsöz, yalnızca geometriye giriş değil, matematiğin tüm bilimlerin ve sanatların temelinde yattığını savunan, dönemin en tutkulu matematik-mistisizmi metinlerinden biridir; mimarlıktan denizciliğe, müzikten optiğe kadar pek çok "türev sanatı" sayının ilkelerinden türetir.
Mathematicall Praeface'ten
Önceki sözlerimden şu kolayca çıkarılabilir ki, Sayı'nın üçlü bir hâli vardır: biri Yaratıcı'da; bir başkası her bir yaratılmışta (onun tam oluşumu bakımından); ve üçüncüsü, ruhsal ve meleksel zihinlerde, ve insan ruhunda. Birinci ve üçüncü hâlde Sayı, Sayan Sayı diye adlandırılır. Ama bütün yaratılmışlarda, bunun dışında, Sayı Sayılan Sayı diye adlandırılır.
Ve bizim ruhumuzda Sayı öylesine bir hükümranlık taşır, ve onunla öylesine bir yakınlığı vardır ki, eski filozoflardan bazıları, insan ruhunun kendi kendini hareket ettiren bir sayı olduğunu öğretmişlerdir. Ve gerçekten de, bizde bu her ne kadar bir ilinek olsa da, öyle bir ilinektir ki, bütün yaratılmışlardan önce, Yaratıcı'da, ezelî-ebedî olarak kâmil bir varlığa sahipti. Sayan Sayı, öyleyse, şeyleri ayırt eden ve birbirinden temyiz eden temyiz kudretidir. Ama Yaratıcı Tanrı'da bu temyiz, başlangıçta, bütün şeyleri düzenli ve ayrı ayrı meydana getirdi.
Zira O'nun Sayması, bütün şeyleri Yaratması demekti. Ve O'nun bütün şeyleri sürekli Sayması, onları varlıkta muhafaza etmesidir: ve O bir Birim'i eksik bıraktığı yerde ve zamanda, o tikel şey yaratılmamış kılınır. Burada dururum. Ama bizim ayırma, temyiz etme ve sayma işlemimiz hiçbir şey yaratmaz; yalnızca ele alınan çokluğa kesin ve belirli bir belirlenim kazandırır.
İnsan ruhu, kendi kendini hareket ettiren bir sayıdır.
Özgün metin (İngilizce)
From the Mathematicall Praeface.
Of my former wordes, easy it is to be gathered, that Number hath a treble state: One, in the Creator: an other in every Creature (in respect of his complete constitution:) and the third, in Spirituall and Angelicall Myndes, and in the Soule of man. In the first and third state, Number, is termed Number Numbryng. But in all Creatures, otherwise, Number, is termed Nuber Numbred.
And in our Soule, Number beareth such a sway, and hath such an affinitie therewith: that some of the old Philosophers taught, Mans Soule, to be a Number mouyng it selfe. And in dede, in vs, though it be a very Accident: yet such an Accident it is, that before all Creatures it had perfect beyng, in the Creator, Sempiternally. Number Numbryng therefore, is the discretion discerning, and distincting of thinges. But in God the Creator, this discretion, in the beginnyng, produced orderly and distinctly all thinges.
For his Numbryng, then, was his Creatyng of all thinges. And his continuall Numbryng, of all thinges, is the conseruation of them in being: and, where and when he will lacke an Vnit, there and then, that particular thing shalbe discreated. Here I stay. But our seuerallyng, distinctyng, and numbryng, createth nothyng: but of multitude considered, maketh certaine and distinct determination.
Bu metin neden önemli
Bu bölüm, Dee'nin Sayı kavramına yüklediği metafizik derinliği gösterir: Sayı'nın Yaratıcı'da, yaratılmışlarda ve ruhsal zihinlerde olmak üzere üçlü bir varoluşu olduğunu, ve bunun 'Sayan Sayı' (numaralandıran, etkin) ile 'Sayılan Sayı' (numaralandırılan, edilgen) ayrımıyla ifade edildiğini anlatır. Antik filozoflara atıfla insan ruhunun 'kendi kendini hareket ettiren bir sayı' olduğu iddiası — Platon geleneğinden gelen bir öğreti — Rönesans'ta matematiğin neden salt hesap değil, doğrudan ruhsal bir disiplin olarak görüldüğünü açıklar. Dee'nin Pico della Mirandola'ya ve onun Roma'da savunduğu 900 tezden birine yaptığı gönderme de, İtalyan Rönesans hümanizminin İngiltere'deki izlerini gösterir.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
Bu eser Kutsal Geometri ve Mimari Koleksiyonu'nun parçasıdır →
- Kaynak eser
- Mathematicall Praeface, Euclid'in Elementleri önsözü (İngilizce, 1570)
- Neşir
- 1570
- Konum
- s. 16
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Archive.org
Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Sayan Sayı ve Sayılan Sayı: Ruhun Kendi Kendini Hareket Ettiren Sayısı. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/dee-mathematicall-praeface-sayan-sayi-sayilan-sayi