Kadim Mitolojinin Yeni Sistemi
Bembine Isis Tableti (Mensa Isiaca), Athanasius Kircher’ın çözümlediği biçimiyle: Isis, Osiris, Horus, Anubis ve Thoth’un kayıtlar hâlinde dizildiği bronz levha. Kadim Mısır tanrılarının bu topluluğu, Bryant’ın Amonyalılar tezinin görsel yankısıdır.
Mit ve Kutsal Anlatı

Kadim Mitolojinin Yeni Sistemi

Jacob Bryant· 1775-1776· Özgün: İngilizce· Source Library
Mit ve Kutsal AnlatıTürkçe çeviriAçık erişim

Jacob Bryant, on sekizinci yüzyılın en iddialı mitoloji çözümlemelerinden birini kaleme aldı. Ona göre Yunan, Mısır ve Doğu tanrılarının anlatıları, aslında bozulmuş bir kutsal tarihin yankılarıydı. Aşağıdaki pasaj eserin çekirdek tezini ortaya koyar: Ham soyundan gelen bir halkın, atalarını tanrılaştırıp Güneş olarak taparak nasıl bütün bir kadim dünyanın mitolojisini biçimlendirdiğini anlatır.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Sözünü ettiğim o hayret verici halk, Kuş’un torunlarıydı ve Kuthitler ile Kuseanlar diye anılırlardı. Ailelerin genel göçü sırasında yerlerinde durdular fakat en sonunda yeryüzünün dört bir yanına dağıldılar. Hakikatten ilk yüz çevirenler onlar oldu; yine de dünyevi hikmette pek büyüktüler. Gittikleri her yere birçok faydalı sanat getirdiler ve üstün bir varlık mertebesi olarak görüldüler. Bu yüzden onlara Kahramanlar, Daimonlar, Heliadlar ve Makarialılar dendi.

Seferlerinde başka uluslar da onlara katıldı; bilhassa ailelerinin akraba kolları olan Mizraim, Kaftorim ve Kenan oğulları. Bunların tümü Ham soyundandı ki Ham, kendi zürriyeti tarafından en yüce hürmetle anılırdı. Ona Amon adını verdiler ve zamanla onu bir ilahlık mertebesine yükselterek Güneş olarak ona taptılar. Bu tapınıştan ötürü kendilerine Amonyalılar dendi. Bu, eser boyunca durmadan karşımıza çıkacak bir addır. Bu adın altında, ister Mısırlı olsunlar ister Kuthit ister Kenan oğulları, bu ailenin bütün fertleri toplanmıştır.

Bryant’ın gayesi bu adları izlemekti. Zira Amonyalılar birbirinden çok uzak diyarlara göç ettikleri halde, yerleştikleri her yerde aynı tapınışı, aynı ayinleri ve atalarına dair aynı tarihi bırakmışlardı. Şehirlerinin ve mabetlerinin adlarında beliren büyük benzerlik de bütün bu işin bir ve aynı halkın eseri olduğuna delildi.

Ona Amon adını verdiler ve zamanla onu bir ilahlık mertebesine yükselterek Güneş olarak ona taptılar.
Özgün metin (İngilizce)
The wonderful people to whom I allude were the descendants of Chus, and were called Cuthites and Cuseans. They stood their ground during the general migration of families, but were at last scattered over the face of the earth. They were the first to turn away from the truth, yet they were great in worldly wisdom. Wherever they went, they introduced many useful arts and were looked up to as a superior order of beings; hence they were called Heroes, Daemons, Heliadae, and Macarians. They were joined in their expeditions by other nations, especially by the related branches of their family: the Mizraim, the Caphtorim, and the sons of Canaan. These were all from the line of Ham, who was held in the highest veneration by his posterity. They called him Amon, and having in the course of time raised him to a divinity, they worshipped him as the Sun. From this worship, they were called Amonians. This is a name that will continually occur in the course of this work. Under this name are included all of this family, whether they were Egyptians, Cuthites, or the sons of Canaan.

Bu metin neden önemli

Jacob Bryant (1715-1804), İngiliz klasik filolog ve kadim tarih araştırmacısıydı. Üç ciltlik başyapıtı A New System, or an Analysis of Ancient Mythology (1774-1776), bütün pagan mitolojilerini Tufan sonrası tek bir kökene, Nuh’un oğlu Ham’ın soyuna bağlayan iddialı bir sentez sunar. Bryant’ın yöntemi büyük ölçüde etimolojiktir: Yunanların bozduğu kadim terimlerin izini sürerek gizli bir kutsal tarihi ortaya çıkarmayı amaçlar. Bu pasaj eserin önsözünden alınmıştır ve kitabın anahtar kavramı olan Amonyalılar terimini tanıtır. Bryant’ın kuramları on dokuzuncu yüzyıl karşılaştırmalı mitoloji ve dilbilimi tarafından büyük ölçüde aşılmış olsa da eser, Aydınlanma çağının mit ile kutsal anlatı arasındaki bağı kurma çabasının çarpıcı bir örneğidir.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye
Kaynak eser
A new system, or an analysis of ancient mythology
Neşir
Jacob Bryant, Londra, 1775-1776 (İngilizce), 528 sayfa
Konum
Önsöz (Preface), s. 13
Çeviren
Şira Nur Uysal
Dijital nüsha
Source Library
Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →
← Kütüphaneye dön