On birinci yüzyılın büyük âlimi Bîrûnî Hindistan'ı anlatırken salt bir gezgin değil bir hakikat arayıcısıdır. Hint bilgelerinin Tanrı tasavvurunu aktarırken duyuların ötesinde duran gizli bir Bir'e işaret eder. Doğmamış ve doğurmamış olan bu varlığın özü hiçbir bilgiyle kavranamaz oysa onun bilgisi her şeyi kuşatır. Bu sayfalar Hermetik geleneğin kalbindeki o gizli ve her şeyi içine alan Bir düşüncesiyle şaşırtıcı bir yakınlık taşır.

Türkçe çeviri (önizleme) · Çeviren Şira Nur Uysal

Çoğu insanı ihtiyaçları için Tanrı'ya sığınmaya yönelten şey arzudur. Ne var ki durumlarını yakından incelersen onun hakkında doğru bir bilgiden çok uzak olduklarını görürsün. Zira Tanrı herkese görünür değildir ki insan onu duyularıyla algılayabilsin. Bu yüzden onu bilmezler. Kimileri duyularının kavradığının ötesine geçmez. Kimileri bunun ötesine geçer ama tabiat kanunlarının bilgisinde durur. Onların üstünde doğurmamış ve doğmamış olan bir varlığın bulunduğunu öğrenemezler. Öyle bir varlık ki varlığının özünü hiç kimsenin bilgisi kavramış değildir oysa onun bilgisi her şeyi kuşatır.

İşte eğitimli kimselerin Tanrı hakkındaki inancı budur. Ona İşvara derler yani kendi kendine yeten lütufkâr almadan veren. Tanrı'nın birliğini mutlak sayarlar. Tanrı'dan başka bir birlik gibi görünen her şeyin ise gerçekte bir çokluk olduğunu düşünürler. Tanrı'nın varlığını gerçek bir varlık olarak görürler çünkü var olan her şey onun aracılığıyla vardır. Var olan varlıkların olmadığını ve onun var olduğunu düşünmek imkânsız değildir ama onun olmadığını ve onların var olduğunu düşünmek imkânsızdır.

Özgün metin (İngilizce)

It is desire which causes most men to take refuge with God for their wants. But if you examine their case closely, you will find that they are very far from having an accurate knowledge of him; for God is not apparent to everyone, so that he might perceive him with his senses. Therefore, they do not know him. Some of them do not pass beyond what their senses perceive; some pass beyond this, but stop at the knowledge of the laws of nature, without learning that above them there is one who did not give birth nor was born, the essence of whose being has not been comprehended by the knowledge of anyone, while his knowledge comprehends everything. This is what educated people believe about God. They call him Isvara, i.e., self-sufficing, beneficent, who gives without receiving. They consider the unity of God as absolute, but that everything beside God which may appear as a unity is really a plurality. The existence of God they consider as a real existence, because everything that exists exists through him. It is not impossible to think that existing beings are not and that he is, but it is impossible to think that he is not and that they are.

Bu metin neden önemli

Bîrûnî bu satırları yaklaşık 1030 yılında yazdığı Kitâbü'l-Hind adlı eserinin Hintlilerin Tanrı inancına ayrılan ikinci bölümünde kaleme aldı. İlk pasaj Bhagavad Gita'dan Vasudeva'nın sözlerini aktarır. İkinci pasaj ise Bîrûnî'nin Hint âlimlerinin görüşünü kendi diliyle özetleyişidir. Bir sonraki bölümde eski Yunan bilgeleriyle Sufilerin İlk Sebep anlayışını Hint görüşüne yakın bulacak ve doğmamış doğurmamış Bir düşüncesini bir hakikat halkasında birleştirecektir. Bu yönüyle metin Hermetik gizli Tanrı tasavvuruna doğrudan bir köprü kurar.

Eser hakkında

Ebû Reyhân el-Bîrûnî, on birinci yüzyılda İslâm dünyasının doğusunda, Gazneli sarayının himayesinde çalışmalarını yürütmüş çok yönlü bir bilgindir. Astronomi, matematik ve coğrafya gibi müspet ilimlerin yanı sıra dinler tarihi ve kültür araştırmalarında da derinlikli metinler üretmiştir. Bîrûnî, Gazneli Mahmud döneminde gerçekleşen seferlerle birlikte ulaştığı Hint coğrafyasını doğrudan gözlemleme ve yerel kaynakları aslından inceleme imkânı bulmuştur. Döneminin önyargılarından uzak kalarak Sanskritçe metinlere yönelmiş, Hint düşünce dünyasını kendi bağlamı içinde anlama ve İslâm ilim dünyasına aktarma çabası gütmüştür.

Müellifin yaklaşık 1030 yılında tamamladığı ve kısaca Kitâbü'l-Hind olarak anılan eseri, Hint medeniyetinin felsefi, dini, toplumsal ve bilimsel yapısını ele alan kapsamlı bir incelemedir. Bîrûnî bu çalışmasında tarafsız bir araştırmacı tutumu sergileyerek dönemin Hint inançlarını tasvir eder; halk inançları ile eğitimli zümrelerin metafizik anlayışları arasındaki ayrımları belirginleştirir. Eserin temel amacı, Hint düşünce sisteminin akli ve felsefi köklerini ortaya koymak, bu tasavvurların evrensel hakikat arayışındaki yerini okura sunmaktır. Bu doğrultuda çalışma, kadim Hint metinlerinin felsefi derinliğini sistematik bir yöntemle tahlil eder.

Sunulan pasaj, eserin Tanrı inancına odaklanan bölümünden alınmış olup eğitimli Hint zümrelerinin mutlak varlık hakkındaki kavrayışını yansıtır. Metinde dile getirilen İşvara kavramı, duyusal algıların ve tabiat hadiselerinin ötesinde, kendi kendine yeten ve her şeyi bilgisiyle kuşatan bir İlk Varlık fikrini vurgular. Okur bu satırları incelerken, farklı coğrafyalara ait felsefi ve Hermetik geleneklerin nihai hakikati tarif ederken nasıl ortak bir metafizik zeminde buluştuğunu gözlemleyebilir. Böylelikle metin, mutlak birlik düşüncesinin biçimsel sınırları aşan evrensel tabiatını idrak etmek adına berrak bir zihinsel zemin sunar.

Bu eser Hermetizm Koleksiyonu'nun parçasıdır →

Künye

Kaynak eser: Alberuni's India (Kitāb al-Hind / Taḥqīq mā li-l-Hind), Vol. 1, Edward C. Sachau çevirisi
Neşir: London: Kegan Paul, Trench, Trübner & Co., 1910 (Sachau çevirisi; ilk baskı 1888). Cilt 1, II. Bölüm: Hintlilerin Tanrı İnancı Üzerine.
Konum: Vol. 1, Chapter II (On the Belief of the Hindus in God), tarama sayfaları 86-87
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY-SA 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin, değiştirirseniz aynı lisansla paylaşın). Kullanım & lisans →

Bu Çeviriye Atıf

Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Doğmamış ve Doğurmamış Olan: Bîrûnî'nin Kalemiyle Tanrı'nın Birliği. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/biruni-hindistan-tanri-birligi

Özgün Sayfalar60 sayfa