Babil rahibi Berossos, MÖ 3. yüzyılda Yunanca kaleme aldığı Babyloniaka adlı eserinde, uygarlığın kaynağını insan elinden değil sulardan gelen bir varlığa bağlar. Tufan öncesi çağların bu ilk bilgesi Oannes, yarı balık yarı insan bedeniyle Kızıl Deniz kıyısından yükselir ve insanlara yazıyı, sayıları, şehirleri ve tapınakları öğretir. Aşağıdaki pasaj, bu kadim anlatının en temiz bilimsel aktarımlarından birini, Robert William Rogers'ın 1912 tarihli çevirisinden sunmaktadır.

Türkçe çeviri (önizleme) · Çeviren Şira Nur Uysal

İlk yılda Kızıl Deniz'den, Babil ile sınırdaş olduğu yerde akıl sahibi bir varlık belirdi; adı Oannes idi. Apollodoros'un da anlattığı gibi, bütünüyle bir balık bedenine sahipti; ancak balığın başının altında bir baş daha bitmişti ve balığın kuyruğundan da tıpkı bir insanınki gibi ayaklar çıkmıştı. İnsan sesiyle konuşurdu ve onun bir tasviri bugün dahi korunmaktadır.

Anlatıldığına göre bu varlık, gündüzleri hiçbir besin almaksızın insanların arasında geçirir, onlara harflerin, sayıların ve pek çok sanatın bilgisini verirdi. İnsanlara şehirlerin kuruluşunu, tapınakların temellendirilmesini, yasaların konuluşunu ve toprağın ölçülmesini öğretti; tohumları ve ürünlerin devşirilmesini açıkladı; kısacası uygar hayata dair her şeyi insanlara belletti. O günden sonra kayda değer başka hiçbir şey keşfedilmedi.

Güneş battığında ise bu varlık, yani Oannes, yeniden denize döner ve geceleri suların derinliğinde geçirirdi; zira o hem karada hem suda yaşayan bir yaratıktı.

Özgün metin (İngilizce)

In the first year there appeared from the Red Sea, at the place where it borders upon Babylonia, an intelligent being, by name Oannes, as also Apollodorus has narrated, having, as to the whole, the body of a fish, but underneath the head there had grown another head (underneath the head of the fish) and feet likewise of a man, had grown from the tail of the fish. He had a human voice, and a picture of him is even yet preserved. This being, they say, spent the day with men, taking no nourishment, and gave men knowledge of letters and numbers and many arts, and taught them the settlement of cities, the founding of temples, and introduction of laws and the survey of land, and he explained seeds and the harvesting of crops, and all things together which relate to the civilized life he taught men. From that day nothing else remarkable has been found out. When the sun went down this being, Oannes, went again into the sea, and spent the nights in the sea, for he was amphibious.

Bu metin neden önemli

Berossos, Büyük İskender sonrası dönemde yaşamış, Bel-Marduk rahipliği görevini üstlenmiş bir Babilliydi. Babyloniaka adlı eseri Yunan dünyasına Mezopotamya'nın kadim geçmişini tanıtmak için yazılmıştı ve özgün metni kayıptır; bize yalnızca Alexander Polyhistor, Apollodoros, Abydenos gibi yazarların alıntıları ve Byzanslı Georgios Synkellos'un kronografisi aracılığıyla ulaşmıştır. Oannes figürü, Sümer geleneğindeki bilgelik tanrısı Enki (Ea) ve onun gönderdiği apkallu adı verilen tufan öncesi bilge varlıklarla yakından ilişkilidir. Bu anlatı, uygarlığın tanrısal bir armağan olarak sulardan geldiği inancını yansıtır ve kadim Yakındoğu'nun kozmogonik düşüncesinin temel taşlarından birini oluşturur.

Eser hakkında

MÖ üçüncü yüzyılda kaleme alınan Babyloniaka, Helenistik Dönem'in kültürel kesişim noktasında duran seçkin bir tanıklıktır. Eserin müellifi Berossos, Babil'in köklü tapınak geleneğine mensup bir Bel-Marduk rahibidir. Büyük İskender'in seferlerinin ardından Mezopotamya topraklarında hâkimiyet kuran Selevkos krallarının idaresi altında yaşayan Berossos, yerel çivi yazılı birikimi Yunan entelektüel muhitine aktarmayı hedeflemiştir. Yazar, bu gayeyle Babil'in tarihöncesi mitlerini, hanedan listelerini ve kozmolojik öğretilerini dönemin geçer dili olan Grekçe ile yeniden inşa etmiş, böylece Mezopotamya'nın yerel mirasını Akdeniz dünyasının düşünce sahasına taşımıştır.

Babyloniaka, bütünü itibarıyla dünyanın yaratılışından başlayarak Büyük İskender dönemine kadar uzanan geniş bir tarihsel ve mitolojik kronoloji sunar. Kitap, Mezopotamya uygarlığının kökenlerini ilahi bir vahiye dayandıran anlatılarla açılır; ardından Tufan öncesi kralları, büyük felaketi ve Babil hanedanlıklarının ardışık tarihini ayrıntılandırır. Berossos'un temel tezi, beşeri düzenin, kanunların ve bilimlerin insani bir tecrübe sürecinden ziyade, insanüstü varlıklar vasıtasıyla eksiksiz biçimde yeryüzüne bağışlandığı düşüncesine dayanır. Zamanımıza bağımsız bir nüsha olarak ulaşamayan bu metin, antik ve erken Hristiyanlık dönemi yazarlarının aktardığı fragmanlar sayesinde günümüz bilim dünyasında varlığını sürdürmektedir.

Sunulan bu pasaj, eserin başlangıç kısmını teşkil eden ve ilkel ifşaat olarak tanımlanan kurucu miti barındırır. Robert William Rogers'ın derlemesinden aktarılan metinde, yarı balık yarı insan formundaki Oannes'in denizden çıkışı ve insanlığa harfleri, matematiği, şehirleşmeyi ve tarımı öğretmesi ele alınır. Okur, bu anlatıyı yalnızca kadim bir efsane olarak değil, Babil zihniyetinin uygarlık tanımını gösteren felsefi bir metin olarak değerlendirebilir. Pasajda vurgulanan her sanat dalı, insanı vahşilikten ayıran kurucu unsurları temsil eder ve bilginin kökenini suların derinliğinde arayan Doğu Akdeniz tasavvurunun temel bir örneğini gözler önüne serer.

Bu eser Mit ve Kutsal Anlatı Koleksiyonu'nun parçasıdır →

Künye

Kaynak eser: Robert William Rogers, Cuneiform Parallels to the Old Testament (Berossos, Babyloniaka, "Primitive Revelation" bölümü, s. 108)
Neşir: New York: Eaton & Mains / Cincinnati: Jennings & Graham, 1912
Konum: Sayfa 108 (Synkellos 51 aktarımı; Alexander Polyhistor üzerinden Berossos)
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY-SA 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin, değiştirirseniz aynı lisansla paylaşın). Kullanım & lisans →

Bu Çeviriye Atıf

Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Oannes: Sulardan Yükselen Balık Bilge. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/berossos-babyloniaka-oannes-balik-bilge-tufan-oncesi

Özgün Sayfalar60 sayfa