Yaratılışın Sırrı (Sırr el-Halika) Hermetik geleneğin en eski ve en etkili metinlerinden biridir. Rivayete göre Tyanalı Apollonius adıyla anılan bilge Balinas tarafından derlenmiş, Zümrüt Levha'nın ilk tam metnini içeren eser olarak tanınır. Aşağıdaki pasaj kitabın açılış çerçeve anlatısıdır. Bilge, Serapis Tapınağına varır, gökyüzüne yükseltilir ve elinde gizli sırların kitabını tutan Hermes Trismegistos ile karşılaşır. Marcellin Berthelot'nun Arap Simyası ciltinde bu kadim anlatı berrak bir çeviriyle korunmuştur.

Türkçe çeviri (önizleme) · Çeviren Şira Nur Uysal

Kitap şu sözlerle başlar. Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla. Yıldızların incelenmesini, yeryüzünün, konumunun ve çeşitli unsurlarının incelenmesini tamamlamıştım. Hukuk ilminin ve mantık biçimlerinin tetkikini bitirmiştim ki, Yaratıcı olan Allah'tan başka ilah bulunmadığını ilan ederek Serapis Tapınağına vardım. Orada, kralın kütüphanesinde, hiçbir müphem ifade taşımayan berrak bir kitap buldum. O kitap, bilgeliği elinde tutanlara Allah'ın bilgisini ayırdığı yüce iş üzerineydi. Benimkinden önce daha hayranlık verici ve daha açık bir kitap asla vücuda getirilmemişti ve benden sonra da bunun bir benzeri yazılmayacaktır, zira ben yakîn bir ilme erdim. Kitabımı getirdim ve onu Serapis Tapınağının mabedine gizledim. Ancak Allah'ın izniyle ve O'nun özel bir tayiniyle biri ona sahip olabilecektir.

Yaratıcıma dua etmekte ve insanların kalplerine sızan yılanı benden uzaklaştırması ile kitabımı yazmak üzere giriştiğim işte bana yardım etmesi için yakarmakta iken, kendimi birden havaya kaldırılmış olarak hissettim ve güneş ile ayın izlediği yolu takip ettim. O zaman elimde şu adı taşıyan bir tomar gördüm. Karanlığı Kovan ve Işığı Parlatan. Bu tomarın üzerine yedi göğü, iki büyük parlak yıldızın suretini ve ters bir yol izleyen beş gezgin yıldızı gösteren şekiller çizilmişti. Her gök, yıldızlarla yazılmış bir yazıyla çevriliydi.

Sonra insanların en güzeli olan yaşlı bir adam gördüm. Bir koltukta oturmuş, beyaz giysilere bürünmüştü ve elinde koltuğa ait bir levha tutuyordu, o levhanın üzerine bir kitap yerleştirilmişti. Önünde, o güne dek gördüğüm en muhteşem, hayranlık verici kaplar duruyordu. Bu yaşlı adamın kim olduğunu sorduğumda bana şöyle cevap verildi. O, Hermes Trismegistos'tur ve önündeki kitap, onun insanlardan gizlediği sırların açıklamasını içeren kitaplardan biridir.

Özgün metin (İngilizce)

(The book) begins in these terms: In the name of God, the Clement and the Merciful! I had completed the study of the stars, that of the surface of the earth, of its position and its varied elements; I had finished the study of the science of law and the forms of logic, when I came to the temple of Serapis, proclaiming that there is no other divinity than God the Creator. I found there, in the library of the king, a clear book, without obscure expressions, which treated of the sublime work whose knowledge God has reserved for those who possess wisdom. Never has a more admirable and clearer book been composed before mine, and nothing like it will be composed thereafter, for I have acquired a certain science. I brought my book and I hid it in the sanctuary of the temple of Serapis; only with the permission of God and by His special designation will someone be able to take possession of it. While I was in the midst of praying and asking my Creator to remove from me the serpent that slips into the hearts of humans and to assist me in the undertaking I had formed to compose my book, I suddenly felt myself carried off into the air, following the same path as the sun and the moon. I then saw in my hand a parchment entitled: He who chases away the darkness and who makes the light shine. Upon this parchment were traced figures representing the seven heavens, the image of the two great shining stars, and the five wandering stars that follow an opposite path. Each heaven was surrounded by a legend written with stars. Then I saw an old man, the most handsome of men, seated in a chair; he was clad in white garments and held in his hand a board from the chair, upon which was placed a book. Before him were admirable vases, the most marvelous that I had ever seen. When I asked who this old man was, it was answered to me: "It is Hermes Trismegistus, and the book that is before him is one of those which contain the explanation of the secrets that he has hidden from men."

Bu metin neden önemli

Sırr el-Halika (Yaratılışın Sırrı) Hermetik simyanın temel metinlerinden biridir ve Zümrüt Levha'nın bilinen en eski tam biçimini barındırdığı için özellikle önemlidir. Metin, gerçek yazarı belirsiz olsa da geleneksel olarak Tyanalı Apollonius ile özdeşleştirilen Balinas'a atfedilir. Buradaki açılış anlatısı, bilginin ilahi bir mevhibe olarak gökten indirildiği ve Hermes Trismegistos figürü aracılığıyla insana emanet edildiği fikrini resmeder. Pasaj Marcellin Berthelot'nun La chimie au moyen âge, Tome III: L'alchimie arabe (1893) adlı eserinden alınmıştır; Berthelot kadim Arapça simya külliyatını Avrupa dillerine kazandıran ilk bilimsel neşirlerden birini gerçekleştirmiştir.

Eser hakkında

Sırr el-Halika (Yaratılışın Sırrı), Doğu ve Batı düşüncesinin kesişim noktasında şekillenen Hermetik külliyatın temel halkalarından birini teşkil eder. Metin, antik çağın neopitagorcu filozofu Tyanalı Apollonius’un Doğu dünyasındaki izdüşümü olan Balinas adına kaydedilmiştir. Orta Çağ İslam dünyasındaki ilmi ve felsefi hareketlilik içerisinde korunan bu gelenek, Helenistik dönemin kadim kozmoloji ve simya anlayışını Arapça yazılı kültüre aktarmıştır. Modern dönemde Fransız kimyager ve bilim tarihçisi Marcellin Berthelot tarafından 1893 yılında yayımlanan La chimie au moyen âge serisinin üçüncü cildi, bu kadim Arapça yazmaların bilim dünyasına sunulmasında önemli bir başvuru kaynağı olmuştur.

Eserin bütünü, kozmosun yaratılışı, maddelerin temel nitelikleri ve doğanın gizli işleyişi üzerine kurulu kapsamlı bir doğa felsefesi sunar. Makrokozmos ile mikrokozmos arasındaki uyumu araştıran metin; minerallerin, bitkilerin ve madenlerin dönüşümünü yöneten ilahi kanunları anlamlandırmayı amaçlar. Bilginin insani bir çabayla sınırlı kalmayıp ilahi bir lütuf veya keşif yoluyla elde edilebileceğini savunan eser, simyevi operasyonları felsefi bir temele oturtur. Bu çerçevede Sırr el-Halika, fiziki evrenin kanunlarını metafizik ilkelerle açıklayan ve kadim hikmet arayışını sistemleştiren bir metin hüviyeti taşır.

Sayfamızda yer alan pasaj, eserin girişinde bulunan ve anlatıcının bilgiye erişim sürecini meşrulaştıran çerçeve anlatıyı oluşturur. Araştırmacı, yeryüzü ilimlerini tamamladıktan sonra Serapis Tapınağına yönelir ve burada yaşadığı semavi tecrübe ile Hermes Trismegistos’un huzuruna kabul edilir. Okur, bu anlatıyı yalnızca mistik bir yükseliş hikayesi olarak değil, Hermetik gelenekte bilginin aktarım usulünü ve otorite inşasını gösteren felsefi bir alegori olarak değerlendirebilir. Pasaj, bilginin sıradan merak sahiplerinden gizlendiği ve ancak belirli bir manevi hazırlık ile ilahi iradenin uygun gördüğü kişilere bahşedildiği yönündeki kadim kabulü gözler önüne serer.

Bu eser Hermetizm Koleksiyonu'nun parçasıdır →

Künye

Kaynak eser: La chimie au moyen âge, Tome III: L'alchimie arabe (Marcellin Berthelot, 1893) içinde yer alan Balinas / Sözde Apollonius'a atfedilen Yaratılışın Sırrı (Sırr el-Halika) metni
Neşir: Marcellin Berthelot, La chimie au moyen âge, Tome III: L'alchimie arabe, Paris, 1893 (Wellcome Historical Medical Library nüshası)
Konum: Sayfa 56 (dahili sayfa numarası 46); Serapis Tapınağı çerçeve anlatısı
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY-SA 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin, değiştirirseniz aynı lisansla paylaşın). Kullanım & lisans →

Bu Çeviriye Atıf

Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Yaratılışın Sırrı: Serapis Tapınağında Hermes ile Karşılaşma. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/balinas-yaratilisin-sirri-serapis-tapinagi

Özgün Sayfalar60 sayfa