Aziz Augustinus, Tanrı Devleti'nin sekizinci kitabında, kadim Mısır'ın bilgesi sayılan Hermes Trismegistus'un ünlü ağıtını ele alır. Hermes, bir gün Mısır'ın kutsal tapınımının çökeceğini, tanrılarının yapılmış oldukları topraklardan sökülüp atılacağını önceden görmüş ve bu geleceği hüzünle karşılamıştır. Augustinus bu ağıtı, hem bir kehanetin doğrulanışı hem de yanlış bir tapınmanın itirafı olarak okur: Hermes, insan eliyle yapılan tanrıların yıkılışına yas tutarken, aslında onların ne kadar boş olduğunu ele vermektedir. Aşağıdaki pasaj, Hermetik geleneğin Hıristiyan düşüncesindeki en erken ve en etkili karşılaşmalarından birini gözler önüne serer.

Türkçe çeviri (önizleme) · Çeviren Şira Nur Uysal

Hermes şöyle yazar: Yine de, her şeyi önceden görmek bilgelere yaraştığından, şunu bilmemeniz doğru olmaz: Öyle bir vakit gelecek ki, Mısırlıların dindar bir yürekle ve büyük bir özenle tanrısallığa sundukları tapınmanın boşuna olduğu ortaya çıkacak; onların bütün kutsal saygısı yıkıma uğrayacak ve hiçe dönecektir. Hermes bu konuyu uzun uzun sürdürür ve bu vakti âdeta önceden haber verir. Ne var ki bunları bildirirken, sanki bu yanılsamaların bir dostu gibi konuşur; bu yüzden gelecek olayları hüzünle karşılar ve onlara kederli bir kehanetle tanıklık eder.

Oysa insanın, kendi uydurmalarının boyunduruğu altına düşmesinden daha büyük bir talihsizlik düşünülemez. Çünkü insanın, kendi yaptığı tanrılara tapınarak insanlıktan çıkması, o yaptığı tanrıların onun tapınmasıyla var olabilmesinden çok daha kolaydır. Böylece insan, kendi eliyle yaptığını kendi üstüne efendi kıldığında, kendisini yaratandan hak ederek uzaklaşmış olur. İşte Hermes, bu boş, aldatıcı, yıkıcı ve kutsala saygısız şeylerin ortadan kaldırılacağı vaktin geldiğini bildiği için onlara yas tuttu; ama bunu, bildiği kadar akılsızca ve yas tuttuğu kadar da yüzsüzce yaptı.

Zira Kutsal Ruh, kutsal peygamberlere açtığı gibi bu gerçeği ona açmamıştı. O peygamberler bu şeyleri önceden görüp coşkuyla şöyle demişlerdi: İnsan kendine tanrılar yapar mı, oysa bunlar tanrı değildir. Ve başka bir yerde: O gün gelecek, diyor Rab, putların adlarını yeryüzünden söküp atacağım, öyle ki anıları bile kalmayacak. Böylece Hermes bunları yas tutarak, peygamber ise sevinerek önceden bildirdi. Çünkü bunları kutsal peygamberler aracılığıyla dile getiren Ruh, üstün gelen Ruh'tur.

Özgün metin (İngilizce)

Hermes writes: Nevertheless, since it is fitting for wise men to foreknow all things, it is not lawful for you to be ignorant of this: for a time will come when it will appear that the Egyptians have in vain served a diligent religion to the divinity with a pious mind; and all their holy veneration will fall into ruin and be frustrated. Then, in many words, Hermes follows up on this topic, in which he seems to predict this time. But when Hermes predicts these things, he speaks as if a friend to these same delusions, and he thus deplores these future events, testifying to them with a somewhat mournful prediction. As if anything could be more unhappy than a man dominated by his own figments, when it is easier for him to cease being a man by worshiping gods he has made, than for the gods he has made to be able to exist through his worship. Therefore, man deservedly falls away from Him who made him, when he sets over himself that which he himself made. These vain, deceptive, ruinous, and sacrilegious things Hermes the Egyptian grieved because he knew the time was coming when they would be taken away; but he grieved as impudently as he knew imprudently. For the Holy Spirit had not revealed this to him as He did to the holy prophets, who, foreseeing these things, said with exultation: Shall a man make gods, and behold, they are not gods? And in another place: It shall be in that day, says the Lord: I will exterminate the names of the idols from the earth, and there shall be no memory of them. Hermes foretold those things grieving; the prophet foretold these things rejoicing. And because the Spirit is victorious who sang these things through the holy prophets.

Bu metin neden önemli

Bu pasaj, geç antik çağın en tuhaf metinlerinden biri olan Hermetik Asclepius'taki "Mısır kehaneti"nin Hıristiyan düşüncesindeki yankısıdır. Hermes Trismegistus (Üç Kez Ulu Hermes), Mısır tanrısı Thoth ile Yunan tanrısı Hermes'in birleşiminden doğan efsanevi bir bilge figürü olarak, Rönesans'a dek Musa ile çağdaş, hatta ondan da eski bir peygamber sayıldı. Augustinus ise Hermes'i bu saygın konumdan indirir: Ona göre Hermes, gerçek Tanrı'yı bir ölçüde tanımış olsa da, insan eliyle yapılan putların yıkılışına yas tutmakla kalbinin karardığını ele verir. Pasajın çarpıcılığı, Hermes'in ağıtını bir çöküş değil bir kurtuluş müjdesi olarak yeniden okumasında yatar: Mısır'ın putları sökülürken, "bütün yeryüzünde Rab'be yeni bir ezgi" söylenmeye başlanmaktadır. Böylece Hermetik gelenek ile Hıristiyan tarih anlayışı, aynı geleceğe biri ağlayarak biri sevinerek bakan iki tanık olarak karşı karşıya gelir.

Eser hakkında

Kuzey Afrika'da yer alan Hippo kenti piskoposu olan Augustinus, Geç Antik Çağ Hıristiyan teolojisinin ve Batı düşünce dünyasının temel figürlerinden biridir. Yaklaşık 413 ile 426 yılları arasında kaleme aldığı Tanrı Devleti (De Civitate Dei) adlı kapsamlı eserini, Roma'nın Vizigotlar tarafından yağmalanmasının ardından pagan çevrelerin felaketten Hıristiyanlığı sorumlu tuttuğu çalkantılı bir tarihsel vasatta yazmıştır. Klasik retorik ve Yeni-Platoncu felsefe eğitimi alan Augustinus, eserinde bir yandan pagan düşünce gelenekleriyle, felsefesiyle ve dinî pratikleriyle hesaplaşırken, diğer yandan Hıristiyan inancının tarih anlayışını ve ilahi adalet doktrinini temellendirmeye girişir.

Yirmi iki kitaptan oluşan Tanrı Devleti, temelde yeryüzü devleti ile tanrı devleti arasındaki çatışmayı, bu iki zihniyetin kökenlerini, tarihsel seyrini ve nihaî akıbetlerini ele alır. Eserin ilk on kitabı pagan politeizminin eleştirisine ayrılmıştır; bu çerçevede politeizmin ne dünyevî refahı sağlayabildiği ne de ebedî kurtuluşu vaat edebileceği savunulur. Sekizinci kitapta ise yazar, pagan felsefesinin doruk noktası kabul ettiği Platonculuk ve Geç Antik Çağ'ın diğer felsefî akımlarıyla doğrudan bir diyalog kurar. Augustinus, antik metinlerde yer alan ilahi sezgileri teslim etmekle birlikte, putperestliğin ve insan eliyle kurulan kültlerin geçersizliğini kanıtlamayı ana savı haline getirir.

Elinizdeki pasaj, sekizinci kitabın yirmi üçüncü ve yirmi dördüncü bölümlerinde yer alan, Hermetik külliyatın Asclepius metnine yönelik eleştirinin odağını teşkil eder. Augustinus burada, Hermes Trismegistus'un Mısır dinî düzeninin çöküşüne dair kehanetini doğrudan tartışmaya açar. Metne yaklaşırken, yazarın pagan metinleri bütünüyle reddetmek yerine onları kendi teolojik çerçevesine nasıl dahil ettiğine ve pagan bir hüznü bir kurtuluş anlatısına nasıl dönüştürdüğüne dikkat edilmelidir. Okur, bu sayfada Hıristiyan vahiy anlayışı ile pagan felsefî geleneğin yüzleşmesini doğrudan izleyebilir; antik bilgelik iddialarının tek tanrılı tarih tasavvuru karşısında nasıl yeniden yorumlandığını açıkça görebilir.

Bu eser Hermetizm Koleksiyonu'nun parçasıdır →

Künye

Kaynak eser: De Civitate Dei (Tanrı Devleti), Kitap VIII, Bölüm 23-24 - Aziz Augustinus
Neşir: Venedik: Nicolas Jenson baskısı, 1475 (incunabulum); Latinceden İngilizceye çeviri Source Library, Amsterdam, 2026
Konum: Kitap VIII (Octavus), Bölüm 23-24, bu baskının 205. sayfası (Hermes'in Asclepius'tan alınan Mısır ağıtı ve Augustinus'un yorumu)
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY-SA 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin, değiştirirseniz aynı lisansla paylaşın). Kullanım & lisans →

Bu Çeviriye Atıf

Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Hermes'in Mısır'ın Tanrıları İçin Ağıtı. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/augustinus-tanri-devleti-hermesin-misir-agiti

Özgün Sayfalar60 sayfa