İngiliz beyefendi ve parlamento üyesi Reginald Scot (y. 1538-1599), "The Discoverie of Witchcraft"i (1584) döneminin cadı avlarına karşı kaleme almış olağanüstü cesur bir akılcılık savunusudur. Scot, çağının çoğu yazarının aksine, sözde cadıların gerçekte büyülü güçlere sahip olmadığını, iddia edilen 'kanıtların' saçma ve tutarsız olduğunu göstermeye çalışır — bu tavrı yüzünden kitabı daha sonra Kral I. James'in emriyle yaktırılmıştır. Eser, Batı düşüncesinde batıl inanca karşı sistematik akılcı eleştirinin en erken ve en etkili örneklerinden biri sayılır.
Beşinci Kitap'ın Sonundan
Derim ki, cadılar huysuz kadınlardır, çoğu zaman birbirlerini ya da komşularını yüzlerinden tırmalarlar; bu yüzden belki de kedilere dönüştürülürler. Ama ben bu cadı avcılarından yirmisini şu tek soruyla susturdum: bir kadını kediye çevirebilen bir cadı, aynı şekilde bir kediyi de kadına çevirebilir mi?
İkinci Bölüm
Bu örnekler ve gerekçeler bizi şu kuşkuya düşürebilir: gördüğümüz her eşek, kurt ya da kedi aslında bir erkek, bir kadın ya da bir çocuktu. Hiç kimsenin insan tanımında bu ayrımı kullanmamasına şaşarım. Ama bu yaratma ve yeniden yaratmalara karşı tartışmanın ne faydası var — mademki Bodin bütün delillerimizi tek bir sözle silip süpürüyor: Tanrı'dan başka hiç kimsenin hiçbir şey yaratamayacağını itiraf ederek.
İşte onun ayrımı budur: Non essentialis forma (id est ratio) sed figura solùm permutatur — özsel biçim (yani akıl) değişmez, yalnızca şekil ya da görünüş değişir. Ve böylece, insanları ya da hayvanları hayatla var etmenin, onları akıldan yoksun bırakarak yapmanın oldukça kolay olduğunu kanıtlar. Yine de bence, Bodin'in bedenini bir koyun şekline çevirmekten çok, aklını bir eşeğin aklına çevirmek daha kolay bir iştir.
Özgün metin (İngilizce)
From the end of Book V.
I saie, that witches are curst queanes, and manie times scratch one another, or their neighbours by the faces; and therefore perchance are turned into cats. But I have put twentie of these witchmongers to silence with this one question; to wit, Whether a witch that can turne a woman into a cat, &c: can also turne a cat into a woman?
The second Chapter.
These Examples and reasons might put us in doubt, that everie asse, woolfe, or cat that we see, were a man, a woman, or a child. I marvell that no man useth this distinction in the definition of a man. But to what end should one dispute against these creations and recreations; when Bodin washeth away all our arguments with one word, confessing that none can create any thing but God.
Lo, this is his distinction, Non essentialis forma (id est ratio) sed figura solùm permutatur: The essentiall forme (to wit, reason) is not changed, but the shape or figure. And thereby he prooveth it easie enough to create men or beasts with life, so as they remaine without reason. Howbeit, I thinke it is an easier matter, to turne Bodins reason into the reason of an asse, than his bodie into the shape of a sheepe.
Bu metin neden önemli
Bu bölüm, Scot'un yöntemini en net haliyle gösterir: dönemin önde gelen cadı avı teorisyeni Jean Bodin'in, cadıların insanları hayvanlara dönüştürebildiği iddiasını, Bodin'in kendi mantığını kullanarak çürütür. Bodin'in 'yalnızca biçim değişir, akıl değişmez' savunmasını alaya alarak, 'Bodin'in bedenini bir koyun şekline çevirmekten çok, aklını bir eşeğin aklına çevirmenin daha kolay olduğunu' söyler — kurbanlarını akılsız hayvanlara indirgeyen bir teoriyi, teorisyenin kendi aklına karşı çevirir. Scot'un 'bir kadını kediye çevirebilen bir cadı, aynı şekilde bir kediyi de kadına çevirebilir mi?' sorusu, 16. yüzyılda bile batıl inanca karşı ne denli keskin bir mantıksal araç geliştirilebildiğini gösterir.
Eser hakkında
Reginald Scot (y. 1538-1599), on altıncı yüzyıl İngiltere’sinde parlamento üyeliği yapmış bir toprak sahibi ve entelektüeldir. Yazarın yaşadığı dönem, Avrupa genelinde cadılık suçlamalarının, kitlesel histerinin ve sözde büyücülere yönelik yargılamaların yoğunlaştığı bir evredir. Scot, kıta Avrupası’nda ve kendi ülkesinde kabul gören teolojik dogmalara ve şeytanbilim kuramlarına mesafeli durmuştur. Hukuki ve gözlemsel bir sağduyu zemininde hareket eden yazar, çağdaşı olan düşünürlerin benimsediği doğaüstü açıklamaları sorgulayan, kuşkucu ve insani bir yaklaşımın temsilcisi olmuştur.
Yazarın 1584 yılında yayımlanan The Discoverie of Witchcraft adlı eseri, dönemin büyü inançlarını, cin çıkarma pratiklerini ve cadı avlarının ardındaki iddiaları ayrıntılı biçimde ele alır. Kitap, cadılık isnadıyla suçlanan kişilerin aslında doğaüstü güçlere sahip olmadıklarını, çoğunlukla yoksul, yaşlı ya da ruhsal bakımdan yıpranmış kimseler olduklarını öne sürer. Scot, bu kişilere atfedilen mucizelerin fiziki gerçeklikle uyuşmadığını savunur ve iddiaların temelsizliğini göstermek için illüzyon tekniklerinden hukuk kurallarına kadar geniş bir çerçeve çizer. Eser, bâtıl itikatlara dayalı kovuşturmaları eleştirdiği için dönemin iktidar çevrelerince tepkiyle karşılanmış, sonraki süreçte Kral I. James’in talimatıyla nüshaları toplatılarak yaktırılmıştır.
Seçilen bu pasaj, eserin Beşinci Kitabı kapsamında yer almakta olup cadıların insanları hayvanlara dönüştürebildiği inancına odaklanır. Scot burada, dönemin hâkim kuramcılarının ileri sürdüğü metafizik ayrışmaları pratik mantıkla çarpıştırarak tartışmanın temelsizliğini gözler önüne serer. Günümüz okuru, bu metni yalnızca erken modern dönemin batıl inançlarına yönelik bir polemik olarak değil, aynı zamanda dogmatik kabullerin mantıksal çıkmazlarını teşhir eden erken bir eleştirel düşünme örneği şeklinde değerlendirebilir. Pasaj, akıl yürütmenin soyut kuramlardan ziyade gündelik gerçekliğe nasıl uygulanabileceğini gösteren canlı bir tanıklıktır.
Bu eser Büyü ve Okült Koleksiyonu'nun parçasıdır →
- Kaynak eser
- The Discoverie of Witchcraft (İngilizce, 1584 ilk basım)
- Neşir
- 1584 (bu basım: 1886 tıpkıbasım)
- Konum
- s. 74
- Kalıcı arşiv
- DOI: 10.5281/zenodo.21985066 (Zenodo)
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Archive.org
Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Bir Kedi de İnsana Dönüştürülebilir mi? Cadı İnançlarına Akılcı Bir İtiraz. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/reginald-scot-discoverie-witchcraft-cadi-donusum-elestirisi@misc{kk_reginald_scot,
author = {Uysal, Şira Nur},
title = {{Bir Kedi de İnsana Dönüştürülebilir mi? Cadı İnançlarına Akılcı Bir İtiraz}},
year = {2026},
publisher = {Kadim Kütüphane},
doi = {10.5281/zenodo.21985066},
url = {https://kadimkutuphane.com/reginald-scot-discoverie-witchcraft-cadi-donusum-elestirisi},
note = {Türkçe çeviri, özgün eser: Reginald Scot},
}Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.