Nizâmî-i Gencevî

Nizâmî, asıl adıyla İlyas b. Yûsuf, on ikinci yüzyılda bugünkü Azerbaycan'da bulunan Gence şehrinde yaşadı. Hayatının neredeyse tamamını bu şehirde geçirdi ve bölgedeki çeşitli hükümdarlara eserlerini ithaf etti. Farsça yazdı ve felsefe, astronomi ve dinî ilimlerdeki geniş bilgisini şiirine yansıttı.

Nizâmî'nin şöhreti, Hamse ya da Penc Genc adıyla bilinen beş mesneviye dayanır. Bunlar Mahzenü'l-esrâr, Hüsrev ü Şîrîn, Leylâ vü Mecnûn, Heft Peyker ve İskendernâme'dir. Mahzenü'l-esrâr ahlakî ve tasavvufî öğütler içeren bir eserdir. Leylâ vü Mecnûn ise Arap çölünden gelen bir aşk hikâyesini, aşığın dünyadan el etek çekerek sevgiliyle ruhen birleştiği bir anlatıya dönüştürür. Mesnevilerin başında yer alan tevhid ve münâcât bölümleri, şairin dinî düşüncesini yoğun bir dille ortaya koyar.

Nizâmî'nin Hamse'si, Fars, Türk ve Hint edebiyatlarında kendisine nazire yazılan bir model oldu. Emîr Hüsrev, Câmî, Ali Şîr Nevâî ve Fuzûlî bu geleneğin ünlü temsilcileri arasındadır. Kütüphanedeki "Sırlar Hazinesi: Tevhit ve Marifet Niyazı" ile "Tevhid ve Yakarış: Bir Sûfî Münâcâtı" mesnevilerin açılışındaki Tanrı'ya yönelişi sunar. "Leylâ ile Mecnûn: Aşkın Hakikati ve Kutsallığı" ise beşerî aşkın ilahî aşka dönüşümünü okura gösterir.