Lukianos, Sahte Kâhin Aleksandros
The Works of Lucian of Samosata, cilt II, H. W. Fowler ve F. G. Fowler çevirisi, Oxford, Clarendon Press, 1905, Internet Archive taraması.

Lukianos, Sahte Kâhin Aleksandros

Lukianos'un Aleksandros ya da Sahte Kâhin adlı eserinden (H. W. ve F. G. Fowler çevirisi, 1905)
Samosatalı Lukianos· MS yaklaşık 180 / 1905 (H. W. ve F. G. Fowler çevirisi)· Özgün: Antik Yunanca (İngilizce çeviriden)· Archive.org· ~5 dk okuma

Samosatalı Lukianos (yaklaşık 125-180 sonrası), Fırat kıyısındaki Samosata'da doğmuş, Yunanca yazan bir hicivcidir. Aleksandros ya da Sahte Kâhin'de, Karadeniz kıyısındaki Abonuteikhos'ta, bugünkü İnebolu'da, insan başlı bir yılan tanrı olan Glykon adına kâhinlik kuran ve Roma İmparatorluğu'nun dört bir yanından danışan çeken Aleksandros'u anlatır. Bu bölüm H. W. ve F. G. Fowler'ın 1905 çevirisinden aktarılmıştır.

Türkçe çeviri (önizleme) · Çeviren Şira Nur Uysal

SAHTE KÂHİN İSKENDER

Sevgili Celsus, muhtemelen bana pek önemsiz bir görev verdiğini sanıyorsun: Abonoteikhoslu sahtekâr İskender'in hayatını ve serüvenlerini, hilelerini ve düzenbazlıklarını bir kitapta kaleme alıp bana gönder. Oysa bunu bütün ayrıntılarıyla yapmak, Makedonyalı İskender'in başarılarını yazıya dökmek kadar uzun sürerdi; zira biri kahramanlar arasında ne ise, diğeri de alçaklar arasında odur. Yine de hoşgörüyle okumaya ve anlatımdaki boşlukları hayal gücünle doldurmaya söz verirsen, bu işe kalkışacağım. O Augeias ahırını tamamen temizleyemeyebilirim belki, ama elimden geleni yapacak ve üç bin öküzün uzun yıllar boyunca üretebileceği o akıl almaz pisliğin numuneleri olarak sana birkaç yük getireceğim.

2 Doğrusu hem senin adına hem de kendi adıma biraz utandığımı itiraf ederim. Sen azılı bir alçağın hatırasının yazıyla ebedileştirilmesini istiyorsun; bense oturmuş ciddi ciddi böylesi bir soruşturmayı yürütüyorum; oysa bu kişi, kültürlü kimselerin hakkında bir şeyler okumasını değil, amfitiyatroda büyük bir seyirci kitlesinin önünde maymunlar ya da tilkiler tarafından parçalanmayı hak eden biridir. Neyse, biri bize bu türden sitemlerde bulunacak olursa, en azından sığınabileceğimiz bir emsalimiz var. Epiktetos'un öğrencisi, seçkin bir Romalı ve ömür boyu süren bir kültürün ürünü olan Arrianos da tam olarak bizim durumumuzu yaşamıştı ve bizim savunmamızı da o yapacaktır. Kendisi haydut Tilliboros'un hayatını kaydetme alçakgönüllülüğünü göstermişti. Bizim ölümsüzleştirmeyi amaçladığımız haydut ise çok daha meşum cinstendir; mesleğini ormanlarda ve dağlarda değil, şehirlerde icra etmiştir; bir Mysia'yı yahut bir İda'yı talan etmekle yetinmemiştir; ganimeti Asya'nın seyrek nüfuslu birkaç bölgesinden ibaret değildir; yaptığı yağmaların sahnesinin bütün Roma İmparatorluğu olduğu söylenebilir.

3 İşe adamın bizzat kendisinin, kelimelerden daha iyi bir vasıtam olmasa da (tasvir etmekte pek usta değilsem de) yapabildiğimce gerçeğe yakın bir tablosuyla başlayacağım. Boy pos bakımından (ki onun bu yönünü de unutmamak gerekir), teni beyaz, sakalı mutedil, üzerinde gerçekten tanrısal bir hava bulunan, gayet yakışıklı bir adamdı; üstelik kendi saçına o kadar ustalıkla uydurulmuş yapay ekler takardı ki bunlar genellikle fark edilmezdi. Gözleri deliciydi ve insana ilhamı telkin ederdi; sesi hem tatlı hem de gürdü. Nitekim bu açılardan kendisinde kusur bulmak imkânsızdı.

4 Dış görünüşü bu kadardı. Zihnine ve ruhuna gelince; felaketleri savuşturan bütün o iyi niyetli tanrılar bir duayı kabul edeceklerse, bu beni onun gibi birinin yakınına bile düşürmemeleri olsun; en amansız düşmanlarımla, yurdumun hasımlarıyla karşılaşmayı yeğlerim. Kavrayış, beceriklilik ve keskin zekâ bakımından diğer insanların çok üstündeydi; merak, çabuk anlama yetisi, hafıza, ilmi kabiliyet, bütün bunlar onda fazlasıyla mevcuttu. Ne var ki bunları en kötü amaçlar için kullandı. İyiliğe yarayacak bütün bu vasıflarla donanmış olduğu halde, kötülükleriyle ün salmış olanların hepsinin arasında çok geçmeden kibirli bir üstünlük kazandı; Kerkopesleri, Eurybatos'u, Phrynondas'ı, Aristodemos'u, Sostratos'u, hepsini gölgede bıraktı. Kayınpederi Rutilianus'a yazdığı ve kendi iddialarını gerçekten pek mütevazı bir ışık altında sunan bir mektubunda, kendisini Pythagoras ile kıyaslar. Pekâlâ, bilge ve tanrısal Pythagoras'ı gücendirmek istemem; fakat İskender ile aynı çağda yaşamış olsaydı, onun yanında adeta bir çocuk gibi kalacağından eminim. Şimdi hayranlık uyandıran her şey aşkına, bunu Pythagoras'a bir hakaret saymayın ya da onların başarıları arasında bir benzerlik kurduğumu sanmayın. Demek istediğim şudur: Biri Pythagoras'a karşı şimdiye kadar savrulmuş en aşağılık ve en ağır iftiraları (ki bunların doğruluğuna bir an bile inanmam) bir araya getirse, hepsinin toplamı bile İskender'in kurnazlığının yanına yaklaşamazdı. Hayal gücünüzü çalıştırıp yalan, hilekârlık, yalancı şahitlik ve kurnazlığın garip bir bileşimi olan bir mizacı canlandırmalısınız; çok yönlüdür, cüretkârdır, gözü pektir ama iş icraata gelince son derece inatçıdır; güven telkin edecek kadar inandırıcıdır; erdem maskesini takınabilir ve en çok arzuladığı şeyden sakınıyormuş gibi görünebilir. Sanırım onunla ilk görüşmesinden sonra yanından, bunun insanların en iyisi, en naziki, dahası en safı ve en yapmacıksızı olduğu izlenimini edinmeden ayrılan hiç kimse olmamıştır. Bütün bunlara hedeflerindeki büyüklüğü de ekleyin; hiçbir zaman küçük bir plan yapmazdı, fikirleri daima büyüktü.

5 Hem sonraki kalıntılarından hem de onu görenlerin anlattıklarından fevkalade olduğunu varsayabileceğimiz gençlik güzelliğinin baharındayken, bunu hiç utanmadan ticarete döktü. Diğer velinimetleri arasında büyü ve mistik efsunlarla uğraşan şarlatanlardan biri de vardı; bunlar aşk işlerinizi yoluna koyar, düşmanlarınızı şaşkına çevirir, define bulur ya da miras edinmenizi sağlarlar. Bu şahıs, delikanlının kendi mesleğine çırak olmaya yönelik doğal yeteneklerinden etkilendi ve onun görünüşü kadar alçaklığa da yatkın olduğunu görerek, suç ortağı, uydusu ve hizmetkârı olarak ona düzenli bir eğitim verdi. Kendisinin görünürdeki mesleği hekimlikti ve bilgisi Mısırlı Thon'un karısınınki gibi,

Nice şifalı otu ve nice zehri

içeriyordu; dostumuz işte bütün bu mirasa kondu. Onun bu hocası ve aşığı Tyana yerlisiydi; ulu Apollonios'un bir yoldaşıydı ve onun bütün kahramanlıklarına aşinaydı. İskender'in nasıl bir ortamda yaşadığını artık biliyorsunuz.

6 Sakalı çıktığı sıralarda Tyanalı öldü ve İskender kendini darlık içinde buldu; çünkü vaktiyle bir geçim kapısı olabilen şahsi cazibesi azalmıştı. Bunun üzerine büyük planlar kurdu ve bunları gezgin yarışmacı türünden bir Bizanslı vakayinüvise açtı; bu kişi, sanırım adı Kokkonas olan ve kendisinden bile daha kötü ahlaklı bir adamdı. Bu ikili, yerli Mecusi jargonunda sıradan insanları tanımladıkları şekliyle 'kalın kafalıları' kırparak, gizemli iddialarla geçinip ortalıkta dolaşmaya başladılar. Bunların arasında zengin bir Makedonyalı kadını ele geçirdiler; kadının gençliği geçmişti ama hayran olunma arzusu geçmemişti; ondan yeterli parayı koparıp Bithynia'dan Makedonya'ya kadar ona eşlik ettiler. Kadın, Makedonya Krallığı döneminde mamur bir yer olan, fakat şimdilerde fakir ve nüfusu son derece azalmış bulunan Pella'dandı.

7 Burada, kadınların evcil hayvan yaptığı, çocukların yatağa aldığı, üzerlerine basılmasına izin veren, sıkıştırılmaktan rahatsız olmayan ve bebekler gibi memeden süt emen, öyle uysal ve yumuşak başlı büyük bir yılan ırkı vardır. İskender'e gebe olduğu sırada Olympias hakkında anlatılan yaygın hikâye de muhtemelen bu duruma dayanmaktadır; yatak arkadaşı şüphesiz bunlardan biriydi. İşte bizim ikili bu yaratıkları gördüler ve birkaç kuruşa alabilecekleri en güzelini satın aldılar.

8 Ve Thukydides'in diyebileceği gibi, savaş tam da bu noktadan itibaren başlar. Bu muhteris alçaklar her türlü vicdani kaygıdan yoksundu ve artık güçlerini birleştirmişlerdi; insan hayatının korku ve umut gibi iki kudretli ilkenin mutlak hâkimiyeti altında olduğu ve bunları kendi emellerine alet edebilen birinin çabucak servet sahibi olabileceği onların keskin zekâsından kaçamazdı.

Özgün metin (İngilizce)

ALEXANDER THE ORACLE-MONGER

You, my dear Celsus, possibly suppose yourself to be laying upon me quite a trifling task: Write me down in a book and send me the life and adventures, the tricks and frauds, of the impostor Alexander of Abonutichus. In fact, however, it would take as long to do this in full detail as to reduce to writing the achievements of Alexander of Macedon; the one is among villains what the other is among heroes. Nevertheless, if you will promise to read with indulgence, and fill up the gaps in my tale from your imagination, I will essay the task. I may not cleanse that Augean stable completely, but I will do my best, and fetch you out a few loads as samples of the unspeakable filth that three thousand oxen could produce in many years.

2 I confess to being a little ashamed both on your account and my own. There are you asking that the memory of an arch-scoundrel should be perpetuated in writing; here am I going seriously into an investigation of this sort—the doings of a person whose deserts entitled him not to be read about by the cultivated, but to be torn to pieces in the amphitheatre by apes or foxes, with a vast audience looking on. Well, well, if any one does cast reflections of that sort upon us, we shall at least have a precedent to plead. Arrian himself, disciple of Epictetus, distinguished Roman, and product of lifelong culture as he was, had just our experience, and shall make our defence. He condescended, that is, to put on record the life of the robber Tilliborus. The robber we propose to immortalize was of a far more pestilent kind, following his profession not in the forests and mountains, but in cities; he was not content to overrun a Mysia or an Ida; his booty came not from a few scantily populated districts of Asia; one may say that the scene of his depredations was the whole Roman Empire.

3 I will begin with a picture of the man himself, as lifelike (though I am not great at description) as I can make it with nothing better than words. In person—not to forget that part of him—he was a fine handsome man with a real touch of divinity about him, white-skinned, moderately bearded; he wore besides his own hair artificial additions which matched it so cunningly that they were not generally detected. His eyes were piercing, and suggested inspiration, his voice at once sweet and sonorous. In fact there was no fault to be found with him in these respects.

4 So much for externals. As for his mind and spirit—well, if all the kind Gods who avert disaster will grant a prayer, it shall be that they bring me not within reach of such a one as he; sooner will I face my bitterest enemies, my country's foes. In understanding, resource, acuteness, he was far above other men; curiosity, receptiveness, memory, scientific ability—all these were his in overflowing measure. But he used them for the worst purposes. Endowed with all these instruments of good, he very soon reached a proud pre-eminence among all who have been famous for evil; the Cercopes, Eurybatus, Phrynondas, Aristodemus, Sostratus—all thrown into the shade. In a letter to his father-in-law Rutilianus, which puts his own pretensions in a truly modest light, he compares himself to Pythagoras. Well, I should not like to offend the wise, the divine Pythagoras; but if he had been Alexander's contemporary, I am quite sure he would have been a mere child to him. Now by all that is admirable, do not take that for an insult to Pythagoras, nor suppose I would draw a parallel between their achievements. What I mean is: if any one would make a collection of all the vilest and most damaging slanders ever vented against Pythagoras—things whose truth I would not accept for a moment—, the sum of them would not come within measurable distance of Alexander's cleverness. You are to set your imagination to work and conceive a temperament curiously compounded of falsehood, trickery, perjury, cunning; it is versatile, audacious, adventurous, yet dogged in execution; it is plausible enough to inspire confidence; it can assume the mask of virtue, and seem to eschew what it most desires. I suppose no one ever left him after a first interview without the impression that this was the best and kindest of men, ay, and the simplest and most unsophisticated. Add to all this a certain greatness in his objects; he never made a small plan; his ideas were always large.

5 While in the bloom of his youthful beauty, which we may assume to have been great both from its later remains and from the report of those who saw it, he traded quite shamelessly upon it. Among his other patrons was one of the charlatans who deal in magic and mystic incantations; they will smooth your course of love, confound your enemies, find you treasure, or secure you an inheritance. This person was struck with the lad's natural qualifications for apprenticeship to his trade, and finding him as much attracted by rascality as attractive in appearance, gave him a regular training as accomplice, satellite, and attendant. His own ostensible profession was medicine, and his knowledge included, like that of Thoon the Egyptian's wife,

Many a virtuous herb, and many a bane;

to all which inheritance our friend succeeded. This teacher and lover of his was a native of Tyana, an associate of the great Apollonius, and acquainted with all his heroics. And now you know the atmosphere in which Alexander lived.

6 By the time his beard had come, the Tyanean was dead, and he found himself in straits; for the personal attractions which might once have been a resource were diminished. He now formed great designs, which he imparted to a Byzantine chronicler of the strolling competitive order, a man of still worse character than himself, called, I believe, Cocconas. The pair went about living on occult pretensions, shearing 'fat-heads,' as they describe ordinary people in the native Magian lingo. Among these they got hold of a rich Macedonian woman; her youth was past, but not her desire for admiration; they got sufficient supplies out of her, and accompanied her from Bithynia to Macedonia. She came from Pella, which had been a flourishing place under the Macedonian kingdom, but has now a poor and much reduced population.

7 There is here a breed of large serpents, so tame and gentle that women make pets of them, children take them to bed, they will let you tread on them, have no objection to being squeezed, and will draw milk from the breast like infants. To these facts is probably to be referred the common story about Olympias when she was with child of Alexander; it was doubtless one of these that was her bed-fellow. Well, the two saw these creatures, and bought the finest they could get for a few pence.

8 And from this point, as Thucydides might say, the war takes its beginning. These ambitious scoundrels were quite devoid of scruples, and they had now joined forces; it could not escape their penetration that human life is under the absolute dominion of two mighty principles, fear and hope, and that any one who can make these serve his ends may be sure of a rapid fortune.

Bu metin neden önemli

Lukianos, Aleksandros'u bir dolandırıcı olarak gösterir ve kehanet hilelerini, mühürlü soruların nasıl açılıp yeniden kapatıldığını, sahte yılan başının nasıl yapıldığını ayrıntılarıyla anlatır. Abartılı bir hiciv olsa da Glykon kültü Anadolu'da bulunan sikkeler ve heykellerle doğrulanmıştır. Metin, 2. yüzyılda kehanet ve gizem kültlerinin halk arasındaki etkisine dair eşsiz bir çağdaş tanıklıktır.

Bu eser Büyü ve Okült Koleksiyonu'nun parçasıdır →

Künye
Kaynak eser
The Works of Lucian of Samosata, cilt II, H. W. Fowler ve F. G. Fowler çevirisi, Oxford, Clarendon Press, 1905
Neşir
MS yaklaşık 180 / 1905 (H. W. ve F. G. Fowler çevirisi)
Konum
Eserin başı
Çeviren
Şira Nur Uysal
Dijital nüsha
Internet Archive
Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY-SA 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin, değiştirirseniz aynı lisansla paylaşın). Kullanım & lisans →
Bu Çeviriye AtıfUysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Lukianos, Sahte Kâhin Aleksandros. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/lukianos-sahte-kahin-aleksandros
Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

← Kütüphaneye dön