Sir Kenelm Digby (1603-1665), İngiliz asilzade, denizci, diplomat ve doğa filozofudur — 1657'de Fransa'nın Montpellier kentinde soylular ve bilginlerden oluşan bir topluluğa, döneminin en tartışmalı tıbbi teorilerinden birini savunan bir söylev verdi: "Sempati Tozu" (Powder of Sympathy). Bu teoriye göre bir yara, yaranın kendisine değil, yarayı açan silaha ya da kumaşa uzak bir mesafeden uygulanan bir tozla iyileştirilebilirdi — "silah merhemi" (weapon salve) geleneğinin en meşhur savunusu.
...yaralı kişinin, bir parça kumaşa ya da bir silaha uygulanan bir ilaçla, büyük bir mesafeden bile iyileştirilebileceğini savunuyorum. Ve şüphe edilmemelidir ki, eğer uzun ve derin bir tefekkürden sonra — doğal nedenlerin bütün ekonomisi ve zincirlenmesi üzerine, böyle etkiler üretmeye muktedir sayılabilecek olanlar üzerine — biri sonunda gerçek nedenlere ulaşırsa, ki bunların gizli araçları ve etki yolları vardır. Şimdiye dek bunlar karanlıkta sarılı kalmış, ve öylesine erişilmez sayılmıştır ki, bunlardan söz etmeye ya da yazmaya kalkışanlar bile (en azından benim gördüğüm kadarıyla) bir zarafetle bahsetmekle yetinmiş, derinliğine inmeden, okurlarını ve dinleyicilerini gerçekte bu işin nasıl yapıldığını tatmin etmek yerine, ruhlarının canlılığını ve belagatlerinin gücünü göstermeyi tercih etmişlerdir.
Bize, anlamadığımız ya da ne anlama geldiğini bilmediğimiz bazı terimlerle — 'Sempatiler', manyetik erdemlerle vesaire — ödeme yapmak isterler. Bu terimleri açıklamadan, herhangi bir bedeni ikna etmenin yeterli olduğunu düşünürler — Şeytanların ve ruhların müdahalesine hiç başvurmadan, doğal bir yolla yapıldığını — ama bunu ne çeşit bir şeyin gerçekleştirdiğine dair ikna edici gerekçeler bulduklarını iddia etmezler.
Beyler, eğer bu konuda bir umudum olmasaydı — sizin ruhlarınız üzerinde başka türlü bir kazanım sağlayacağıma inanmasaydım — sözlerle değil, bu girişimi üstlenmezdim; bu girişime kalkışmayı yeterince bilirim: Quid valeant humeri, quid ferre recusent (omuzların neyi taşıyabileceğini, neyi reddedeceğini bilmek gerekir).
Böyle bir tasarı büyük bir ateş ve tasavvur canlılığı, dilin ustalığı, ve dinleyeni ikna etmeden, sürükleyerek götürecek bir el çabukluğu gerektirir — sağlam bir ayak üzerinde ve soğuk akıl yürütmelerle taşınamayacak olanı. Bu türden bir söylem, bir yabancıyı beklememeli...
Omuzların neyi taşıyabileceğini, neyi reddedeceğini bilmek gerekir.
Bu sayfa şimdilik bir önizlemedir. Eserin tam çevirisi yayımlandığında haberdar olmak isterseniz, bültene katılabilirsiniz ↓
Özgün metin (İngilizce)
...wounded person should be cured by the application of a remedy put to a rag of cloth, or a weapon, at a great distance. And it is not to be doubted, if after a long and profound speculation of all the œconomy and concatenation of naturall causes, which may be adjudged capable to produce such effects, one may fall at last upon the true causes, which must have subtill resorts and means to act. Hitherto they have been wrapped up in darkness, and adjudged so inaccessible, that they who have undertaken to speak or write of them, (at least those whom I saw) have been contented to speak of some ingenious gentilenesse, without diving into the bottom, endeavouring rather to shew the vivacity of their spirit, and the force of their eloquence, than to satisfie their Readers and Auditors how the thing is really done.
They would have us take for ready money some terms which we understand not, nor know what they signifie. They would pay us with conveniences, with resemblances, with Sympathies, with Magnetical vertues, and such terms, without explicating what these terms mean. They think they have done enough, if they feebly perswade any body that the businesse may be performed by a naturall way, without having any recourse to the intervention of Dæmons and spirits: but they pretend not to have found out the convincing reasons, to demonstrate how the thing is done.
Sirs, if I did not hope to gain otherwise upon your spirits; if I did not believe, that I should be able to perswade you otherwise than by words, I would not have undertaken this enterprise: I know too well — Quid valeant humeri, quid ferre recusent.
Such a design requires a great fire, and vivacity of conceptions, volubility of tongue, aptnesse of expressions to insinuate as it were by surprisall, that which one cannot carry away by a firme foot, and by cold reasons, though solid. A Discourse of this nature ought not to attend a stranger...
Bu metin neden önemli
Bu pasaj, Digby'nin kendi yöntem bilincini gösterir: o, çağdaşı okült yazarları — 'Sempatiler', 'manyetik erdemler' gibi terimleri açıklamadan kullanan, dinleyicilerini yalnızca ikna edici sözlerle (perswasions) tatmin eden ama gerçek 'kanıtlar' (demonstrations) sunmayan yazarları — açıkça eleştirir. Kendisinin bu iyileşmeyi doğal nedenlerle, adım adım gözler önünde kanıtlayacağını vaat etmesi, 17. yüzyıl doğa felsefesinin — hâlâ bugün bilime aykırı görünen bir teoriyi savunurken bile — nasıl deneysel bir kanıtlama diline sarıldığını gösterir.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
Bu eser Gizli Cemiyetler Koleksiyonu'nun parçasıdır →
- Kaynak eser
- A Late Discourse ... Touching the Cure of Wounds by the Powder of Sympathy (Londra, 1658)
- Neşir
- 1658 (söylev: 1657, Montpellier)
- Konum
- s. 15-16
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Wellcome Collection (archive.org taraması)
Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Yarayı Değil, Silahı Tedavi Etmek. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/kenelm-digby-sempati-tozu-uzaktan-iyilesme