İsveçli bilim insanı ve mistik Emanuel Swedenborg'un (1688-1772) "Cennet ve Cehennem" adlı eseri, 1784'te İngiliz din adamı Rev. Thomas Hartley tarafından İngilizceye çevrilmiştir. Hartley, çeviriye kendi kaleme aldığı uzun bir önsözle başlar; bu önsözde, kendi çağının artan dinsizliğine ve ölümden sonraki yaşama duyulan kuşkuya karşı, ruhlar ve görümler konusunu tarihsel ve felsefi bir çerçeveye oturtmaya çalışır — putperest halklardan Cicero'ya kadar pek çok kaynağa başvurarak.
Mütercimin Önsözünden
Ben burada kendimi esas olarak, bu eserin konusuyla ilgili olan göksel görümlere hasrediyorum — bunlar, ister ölmüş ruhların hayaletleri olsun ister başka türden ruhlar olsun, hiçbir şekilde sıradan hayalet görünmeleriyle aynı düzeyde tutulmamalıdır; zira bu ikincisi, birincisine kıyasla çok daha aşağı bir mertebededir. Yine de yolumdan fazla sapmadan bu ikincisi hakkında birkaç söz söylemek yerinde olacaktır.
Tanrı'nın doğa eserlerinde bir doruk noktası, en aşağıdan en yükseğe doğru yükselen bir merdiven vardır; bu merdiven, evrenin Alfa'sı ve Omega'sı olan o büyük, tapılası Asıl'da son bulur. Doğal dünyada keşfedilmiş ya da keşfedilebilir olan bu kademelenmelerden yola çıkarak — ki burada başvurabileceğimiz en iyi kural kıyastır (analoji) — benzer bir aşamalanmanın ruhsal dünyalarda da geçerli olduğu sonucuna varabiliriz.
Ve genellikle sanıldığı gibi birinin ötekiyle arasında böylesine geniş bir uçurum bulunmadığı, aksine maddi olanın en incelmiş kısmının, gayrı-maddi varlıklar düzeninin en kaba kısmıyla buluştuğu, görünür olanın böylece görünmez olanın başladığı yerde son bulduğu sonucuna da varabiliriz. Dolayısıyla bize çok yakın ruhlar vardır, ama bunlar — kendi varoluşlarının bilinmeyen bazı yasalarına göre ya da Rab'bin özel iradesiyle bize görünür ya da işitilir hale gelmedikleri sürece — bizim tarafımızdan ayırt edilemezler.
Özgün metin (İngilizce)
From the Translator's Preface.
But I chiefly confine myself here to celestial visions, answerable to the following work, and which are by no means to be considered on the level with apparitions, whether of ghosts departed, or of spirits of any other order, these last being of a far inferior kind to the first; and yet it will not be going far out of my way to speak a few words of the latter.
There is a climax in God's works of nature, or a scale ascending from the lowest to the highest of them, till they terminate in the great adorable Original, who is the Alpha and Omega of the universe. From these gradations, discovered or discoverable in the natural world, we may from analogy (which is our best rule here to go by) conclude, that the like progression takes place in the spiritual worlds.
And that there is not that wide chasm between one and the other that is generally supposed, but that the most refined part of the material meets the grossest part of the immaterial system of beings, visible thus ending where invisible begins; and consequently, that there are spirits very near us, though not discernible by us, except when according to certain unknown laws of their existence, or the particular will of the Lord, they become manifested to us, either visibly or audibly.
Bu metin neden önemli
Hartley'nin burada ortaya koyduğu ayrım önemlidir: Swedenborg'un anlattığı türden 'göksel görümler', ona göre sıradan hayalet hikâyeleriyle ya da ölü ruhların görünmeleriyle karıştırılmamalıdır — bunlar çok daha aşağı bir mertebededir. Hartley'nin asıl savı ise daha felsefi bir zemine dayanır: doğada en aşağıdan en yükseğe uzanan kesintisiz bir kademelenme (bir 'climax') olduğu gibi, maddi ve manevi âlemler arasında da böyle bir süreklilik vardır — ve maddenin en incelmiş hâli, gayrı-maddî varlıklar düzeninin en kaba hâliyle buluşur. Bu yüzden, ona göre, bize çok yakın ama çoğunlukla görünmez ruhlar vardır; onlar yalnızca kendi varoluş yasalarına ya da Tanrı'nın özel iradesine göre bazen bize görünür ya da işitilir hâle gelirler. 18. yüzyıl sonu İngiliz mistisizminin, doğa felsefesiyle vahiy inancını uzlaştırma çabasının güzel bir örneğidir.
Eser hakkında
İsveçli doğa araştırmacısı ve teolog Emanuel Swedenborg, on sekizinci yüzyılın ortalarında geliştirdiği teolojik yaklaşımıyla dikkat çekerken, onun kaleme aldığı metinler dönemin entelektüel çevrelerinde yankı uyandırmıştır. Bu düşünsel mirasın İngiltere'deki en önemli taşıyıcılarından biri olan din adamı Thomas Hartley, 1784 yılında Swedenborg'un öte âleme dair kapsamlı eserini Latince aslından İngilizceye kazandırmıştır. Hartley, dönemin Aydınlanma rasyonalizminin getirdiği şüpheci yaklaşımlar karşısında, Swedenborg'un öğretilerini savunmakla kalmamış; antik felsefeden Hristiyan teolojisine uzanan geniş bir birikimden beslenerek çevirisine kapsamlı bir kuramsal zemin hazırlamıştır. Bu çaba, dönemin İngiliz düşünce hayatında akıl ile manevi tecrübeyi bağdaştırma arayışının somut bir yansımasıdır.
Söz konusu tercümeye öncülük eden metin, Swedenborg'un ölüm sonrası varoluşu, meleklerin ve iblislerin dünyasını sistematik bir düzen içinde ele aldığı ana yapıtıdır. Hartley'nin kaleme aldığı önsöz ise yalnızca esere bir takdim sunmakla yetinmez; ruhsal âlemin ve olağanüstü tecrübelerin felsefi meşruiyetini kurmayı amaçlar. Mütercim, doğa düzeninde gözlemlenen süreklilik ilkesini metafizik alana teşmil ederek, maddi ile manevi olanın birbirini dışlayan iki ayrı kutup olmadığını savunur. Bu bakış açısına göre varlık hiyerarşisi, kaba maddeden başlayıp en yüce kaynağa doğru kesintisiz bir aşamalanma gösterir; dolayısıyla fiziksel evren ile ruhani gerçeklik birbirine sanılandan çok daha derin ve akışkan bağlarla eklemlenir.
Bu sayfada sunulan pasaj, Hartley'nin mezkûr önsözünde geliştirdiği varlık analojisinin düğüm noktasını teşkil eder. Yazar, doğal âlemdeki derecelenmelerden yola çıkarak görünür dünya ile görünmez âlem arasındaki keskin sınırları belirsizleştirir ve iki alanın birbirine temas ettiği eşiğe dikkat çeker. Okur, bu metni incelerken klasik varlık basamakları anlayışının teolojik bir yorumuyla karşılaşacaktır. Pasaj, Swedenborg'un vizyoner anlatılarına geçmeden önce, rasyonel zihni gayrimaddi varlıkların mevcudiyetine ve algı sınırlarının ötesindeki ihtimallere hazırlayan felsefi bir basamak niteliği taşımaktadır.
Bu eser Mistik Teoloji Koleksiyonu'nun parçasıdır →
- Kaynak eser
- A Treatise Concerning Heaven and Hell (İngilizce basım, 1784)
- Neşir
- 1784 basımı
- Konum
- Mütercimin önsözü, s. xxi
- Kalıcı arşiv
- DOI: 10.5281/zenodo.21985011 (Zenodo)
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Archive.org
Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Görünür Olan, Görünmezin Başladığı Yerde Son Bulur. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/hartley-swedenborg-goksel-gorumler-bize-yakin-ruhlar@misc{kk_hartley_swedenborg,
author = {Uysal, Şira Nur},
title = {{Görünür Olan, Görünmezin Başladığı Yerde Son Bulur}},
year = {2026},
publisher = {Kadim Kütüphane},
doi = {10.5281/zenodo.21985011},
url = {https://kadimkutuphane.com/hartley-swedenborg-goksel-gorumler-bize-yakin-ruhlar},
note = {Türkçe çeviri, özgün eser: Rev. Thomas Hartley (mütercim)},
}Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.