Kardinal Richelieu'nün kütüphanecisi Jacques Gaffarel, İran tılsımlı heykelciliği, atalar horoskobu ve yıldız okuma üzerine yazdığı ünlü eserine, önce Doğuluları — özellikle İbranileri — çevreleyen yaygın önyargıları çürüterek başlar: eşek-başı ibadeti efsanesi, buzağı putuna tapınma iddiaları ve Ahit Sandığı Keruvlarının insan suretinde olduğu iddiası gibi klasik ve Latin tarihçilerden (Appion, Plutarkhos, Tacitus) miras kalan iftiraları tek tek çürütür.
Yeni ve duyulmamış bir öğretiyi ortaya atıp onu daha da geçerli kılmak isteyenler, önce onu bulanın dürüstlüğünü göstermeye çalışırlar: öyle ki Yazar hakkındaki iyi kanı, öğrettiği her şeyden duyulabilecek kuşkuyu ortadan kaldırsın. Burada ele alacağımız Araştırmalar öylesine ki, bunları duyulmamış diye adlandırmakta hiç tereddüt etmiyorum. Öyleyse bu kuşkudan korunmak için Doğuluların, özellikle de bu meraklı konularda yazarları olan İbranilerin tarafını tutmam gerekiyor; ve onların şimdiye dek ezilmiş masumiyetini savunuyorum.
Bu ulusa genellikle dört sebepten nefret edilir. Birincisi, yazarlarının onları itham ettiği putperestlik yüzünden; Appion, Plutarkhos, Strabon, Trogus ve Tacitus tarafından yanlışlıkla suçlanmışlardır. İkincisi, kitaplarının dolu olduğu masallar yüzünden. Üçüncüsü, İsa Mesih'e karşı hâlâ kustukları küfürler yüzünden. Dördüncüsü ve sonuncusu ise, yasaya karşı ileri sürdükleri yanılgılar yüzünden. Birincisi yanlış bir inanca dayanır: çünkü Yahudilerin bir eşek başına, domuzlara ve bulutlara taptığını hayal ettiğimizden beri, kitapları da haliyle bu dinsizliklerden bağışık tutulamamıştır. İkincisi, yazılarını tanıma konusundaki cehaletimize dayanır. Üçüncüsü, yazarlarına duyulan nefrete dayanır. Dördüncüsü ise, onları suçlayanların inatçı önyargısına dayanır.
Birincisi için: Flavius Josephus'a göre Appion, Suriyeli tarihçi olarak ilk suçlayandı — der ki Yahudiler bir eşek başına taparlardı, ve bunu, Antiokhos Epiphanes'in tapınağı yağmaladığında orada altından bir eşek başı bulduğu efsanesine dayandırırdı.
İkincisi için, iyi ki bu mükemmel Yazar, Yahudi Kadim Eserleri'ni öğrenmiş biri olarak, bunu bilgece reddetmişti; Plutarkhos ve Tacitus da onu, sonraları tarihinde bu masalı yerleştirerek izlemişlerdi. Ne var ki, bunun ilk icat edenin kimliğinden bile emin olmayacak kadar da öyle iyi bir yalan değildi: çünkü Plutarkhos, Sempozyum'unda, bunu ilk icat edenin dokunaklı bir Sofist olduğunu söyler, ve Tacitus, Tarihi'nde onun heykeltıraş olduğunu ekler.
O kadar iyi ki, bu masalı gerçek diye kabul ettiren adam, en ciddi tarihçiler arasında bile böylesine kutsal sayılmıştı; bu kült bu şekilde varmış (derlerdi): bir eşek üzerine yerleştirilmiş bir sunağın altında, önce bazı törenler yapılıp, ardından o altın eşeğin heykeline saygı gösterilirmiş. Ve yalnız bunun mezhep olduğunu söylemekle kalmazlar (der onlar), altın Buzağı'nın (öbür tarihçilerin yalnızca başından söz ettiği) bir eşek biçiminde olduğunu da ileri sürerlerdi: ve büyük Rahip buhur yaktıktan sonra, bütün halk elini ağzına götürüp eğilerek ona taparmış.
Samariyeliler hiç de putperest değildir, Aaron ve Yeroboam'ın buzağılara taptırması hiç de kanıt olamaz; Ahit Sandığı'nın Keruvları genç insan biçiminde değildir, bütün Yunan ve Latin Yazarlara ve İbranilerin çoğunluğuna karşın; Samariyelilerin masumiyeti için deliller vardır; İbranilerin ve Kaietan'ın, Keruvların suretine dair sözleri geçersizdir; İbranilerin çocuklarını Moloh Putuna yaktıkları yanlıştır: ve Aziz Yuhanna ateşlerinin geleneği de buradan gelmez.
"Iudæus licet & Porcinum numen adorat," der Petronius: "Yahudi, isterse domuz tanrısına da tapsın." Aynı şekilde asma altın çubuğuna da taparlarmış — ama Plutarkhos, Strabon, Trogus ve Diodoros'un dediğine göre şu farkla ki: Rahipler Bakkhos'a kurban sunarken sarmaşıkla taçlanır, flütler ve tefler eşliğinde, tapınaklarında dindarca korunan bu Asma'nın önünde eğilirlerdi. Bulutlara gelince, görüşler burada farklıydı: kimileri Yahudilerin kutsal yerlerinde bulutların da bir suretini bulundurduğunu yazar, kimileri bunu yalanlar. Hayaller. Öyle ki bu ulusun bu suçlardan hiç de suçlu olmadığını daha açık göstermek için, şunu söylemek yeter ki Tacitus'tur onları putperestlikle suçlayan, ama az sonra kendisi de, unutarak, şöyle yazar: "Nulla simulachra vrbibus fuis, nedum templis effe" — "Ne şehirlerinde ne de tapınaklarında hiçbir heykel yoktu."
Asma putlarından, keçi ya da domuz heykellerinden, bulut tasvirlerinden çok uzak — üstelik Juvenal'in de dediği gibi: "Nil præter nubes & cœli numen adorant" — "Bulutlardan ve göğün tanrısından başka hiçbir şeye tapmazlar." Strabon da aynısını yazar, ve Theodosius ile Justinianus zamanında, bu suçtan ötürü onlara Cœlicolæ ("Gök-Tapanlar") denirdi; nitekim bu bilge İmparator'un anayasalarında da böyle görülür.
Ama biz burada bu eskileri anlatalım, çünkü bize de sık sık böyle öğretilmiştir: keşke bu hep hakikatlerden ibaret olsaydı! Eğer Yahudiler az önce andığımız putların küstahlığından ötürü gerçekten terk edilmiş olsalardı, öyleyse onların meşru Tanrısı, tıpkı öteki suçlarda yaptığı gibi, kendilerine verdiği Yazılar'da neden onları hiç azarlamamış olsun? Ve burada, "bir şey kitaplarımızda söz konusu edilmese bile yine de var olmuş olabilir" diyemeyiz — çünkü herkesin çok sert olduğunu kabul ettiği bu Yasa'da durum farklıdır: suç konusunda en küçüğünü bile gizlememiştir. Bu putperestliğin Eski Ahit tarihinden sonra ortaya çıktığını da söyleyemeyiz; çünkü Yahudilerin düşmanları bunu onlara son derece iğrenç bir şey olarak yükleyebilecekken, adı geçen Yazarlar hakikatlerden söz etmek isterler...
...eğer domuz eti yememe yasasının tek nedeni domuz putuna tapmış olmaları olsaydı, o zaman aynı şekilde tavşana, tavşan-sıçana, deveye, devekuşuna ve kargalara da tapmış olduklarını neden kesinlikle söyleyemiyorlar — çünkü bunları yemek de aynı şekilde yasaklanmıştı? Öyleyse diyelim ki bunlar salt iftiralardır, ya da hayali görüşlerdir — şu gerçeğe dayanan: Yahudiler bu hayvanın etinden öylesine dindarca kaçınırlardı ki, cüzzamdan uzak durmaları için kendilerine verilen buyruğu izleyerek — zaten bu hastalık onlar için hiç de yabancı değildi — işte efsanenin başlangıcı budur. Altın Asma'ya ve Bakkhos'a gösterildiği söylenen onurlara gelince, ben bunun kaynağını hiçbir yazarda bulamıyorum. Sanırım bundan ilk söz eden kişi, Yahudi halkını başka bir halkla karıştırmıştı — böyle benzer konularda Yazarlarda sıkça görüldüğü gibi; ya da putperestlik eylemleri yapan birkaç dönme Yahudi görüp bundan geri kalan herkes için bir sonuç çıkarmıştı.
Bulutlar konusundaki yanılgıya yol açan nedeni daha kolay fark edebiliriz: bir yanı ışıklı, öbür yanı karanlık olan bulut, İsrailoğullarını çöllerde mucizevi biçimde yönlendiriyordu. Az önce düşündüğüm bir başka neden de bunu bir ölçüde açıklayabilir belki: Yahudilere Cœlicolæ denmesinin sebebi...
Doğuluların, özellikle de bu meraklı konularda yazarları olan İbranilerin tarafını tutmam gerekiyor; ve onların şimdiye dek ezilmiş masumiyetini savunuyorum.
Bu sayfa şimdilik bir önizlemedir. Eserin tam çevirisi yayımlandığında haberdar olmak isterseniz, bültene katılabilirsiniz ↓
Özgün metin (İngilizce)
Ceux qui mettent en auant quelque doctrine nouuelle & inouye, pour l'autoriser dauantage, monstrent premierement la probité de celuy qui l'a trouuée: afin que la bonne opinion qu'on a de l'Autheur, oste le soupçon qu'on pourroit auoir de tout ce qu'il enseigne. Les Recherches que nous traicterons cy apres sont tellement, nouuelles, que ie ne fais point de doute de les appeller inoüyes. Il faut donc pour les garantir de soupçon que ie prenne le party des Orientaux, & principalement des Hebreux qui en sont les Autheurs, & de curiositez, ie defende leur innocence iusques icy opprimée.
On abhorre ordinairement ceste nation pour quatre raisons. La premiere à cause de l'idolatrie, dont Appion, Plutarque, Strabon, Trogue, Tacite, & bien d'autres l'accusent faussement. La seconde, pour les fables dont leurs liures sont pleins. La troisiéme, pour les blasphemes qu'ils vomissent encore contre Iesus-Christ. Et la derniere, pour les erreurs qu'ils auancent contre la loy. La premiere est fondée sur vne fausse creance: car depuis qu'on s'est imaginé que les Iuifs ont adoré la teste d'vn Asne, les Pourceaux, & les Nuës, leurs liures par consequent ne peuuent pas estre exempts de ces impietez. La deuxiéme, sur le peu de cognoissance qu'on a de leurs escrits. La troisiéme, sur la haine qu'on porte à leurs Autheurs. Et la quatriéme, sur l'opiniastreté de ceux qui les accusent.
Pour la premiere, Appion (chez Flaue Iosephe) fut le premier qui, comme Historien Syrien, imposa aux Iuifs qu'ils adoroient la teste d'vn Asne, se fondant sur la fable qu'Antiochus Epiphanes, pillant le Temple, y trouua vne teste d'Asne d'or.
Pour la deuxiéme, cet excellent Autheur, sçauant aux Antiquitez Iudaïques, l'a sagement refutée; Plutarque & Tacite l'ont suiuy depuis en logeant cette fable dans leurs histoires. Toutesfois ce ne fut pas vn si bon mensonge qu'on fust seur mesme de celuy qui l'inuenta le premier: car Plutarque, en son Symposiaque, dit que ce fut vn Sophiste plaisant qui l'inuenta le premier, & Tacite, en son Histoire, adiouste que ce fut vn statuaire.
Tant y a que celuy qui fit passer cette fable pour verité, fut si religieusement creu, mesme entre les plus graues Historiens; que ce culte estoit, disoient-ils, tel: ils dressoient vn autel soubs lequel, ayant fait au parauant quelques ceremonies, on mettoit au dessus la statuë d'vn Asne d'or. Et non seulement disent-ils que ce culte estoit tel (disoient-ils), mais que le Veau d'or (dont les autres Historiens ne font mention que de la teste) estoit en forme d'Asne: & apres que le grand Prestre auoit encensé, tout le peuple mettoit la main à la bouche, & courbant, l'adoroit.
Samaritains nullement idolatres, non plus qu'Aaron & Ieroboam pour auoir dressé des veaux d'or; Cherubins de l'Arche nullement en forme de ieunes hommes, contre tous les Autheurs Grecs & Latins, & la pluspart des Hebreux; arguments pour l'innocence des Samaritains; raisons des Hebreux, & de Caietan, touchant la figure des Cherubins, nulles; faux que les Hebreux bruslassent leurs enfans à l'Idole de Moloch: & d'où est venue la coustume de saulter par dessus les feux de la sainct Iean.
Bu metin neden önemli
Gaffarel, on yedinci yüzyıl Fransız Hermetik-Kabalistik geleneğinin (Postel'in mirasçısı sayılır) önemli bir figürüdür; kitabı, tılsımlı gök taşları ve yıldız-harf karşılıklarını savunurken önce Doğu bilgeliğine yöneltilen önyargıları temizler. Bu açılış bölümü, klasik dönem yazarlarının (Appion, Plutarkhos, Tacitus) İbranilere yönelttiği efsanevi suçlamaların on yedinci yüzyılda bile hâlâ çürütülmesi gereken bir mesele olduğunu gösterir.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
Bu eser Gizli Cemiyetler Koleksiyonu'nun parçasıdır →
- Kaynak eser
- Curiositez inouyes sur la sculpture talismanique des Persans
- Neşir
- 1629, Hervé du Mesnil, Paris
- Konum
- I. Partie, Chapitre I, s. 1-10
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Source gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France
Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Doğuluların Savunması: Yahudilere Yapılan Yalan Suçlamalar. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/gaffarel-dogululari-savunma-yahudilere-yapilan-yalan-suclamalar