Epiktetos (M.S. yaklaşık 50-135), köle doğup özgürlüğüne kavuşmuş bir Stoa filozofudur; kendisi hiçbir şey yazmamış, öğretileri öğrencisi Arrianos tarafından derlenmiştir. "Enchiridion" ("El Kitabı"), Epiktetos'un daha uzun "Söylevler"inin özlü bir özeti olarak hazırlanmış, Stoa etiğinin pratik ilkelerini kısa, ezberlenebilir maddeler halinde sunan bir metindir. Bu bölüm, on dokuzuncu yüzyılda Elizabeth Carter'ın öncü çevirisi temelinde hazırlanmış 1866 basımından alınmıştır.
Enchiridion, I.
Bazı şeyler elimizdedir, bazı şeyler ise elimizde değildir. Elimizde olanlar; görüş, yönelim, arzu, sakınma ve tek kelimeyle bizim kendi işimiz olan her şeydir. Elimizde olmayanlar ise; beden, mülk, itibar, makam ve tek kelimeyle gerçekten bizim kendi işimiz olmayan her şeydir.
Elimizde olan şeyler doğaları gereği özgür, kısıtlanmamış, engellenmemiştir; elimizde olmayanlar ise güçsüz, bağımlı, kısıtlı ve bize yabancıdır. Şunu unutma: eğer doğaları gereği bağımlı olan şeylere özgürlük yakıştırır ve başkalarına ait olanı kendinin sayarsan, engellenirsin, yakınırsın, huzursuz olursun; hem tanrıları hem insanları suçlarsın. Ama yalnızca gerçekten kendine ait olanı kendin sayar, başkalarına ait olanı da olduğu gibi görürsen, o zaman seni hiç kimse zorlayamaz, kısıtlayamaz; kimseyi suçlamaz, kimseyi itham etmezsin, hiçbir şeyi isteğine aykırı yapmazsın; kimse sana zarar veremez, düşmanın olmaz, hiçbir zarar görmezsin.
Öyleyse bu denli büyük şeyleri hedeflerken, unutma ki ötekilere doğru en ufak bir eğilime bile izin vermemelisin; bunların bir kısmından tamamen vazgeçmeli, geri kalanını da şimdilik ertelemelisin. Ama hem bunları hem de iktidarı ve zenginliği aynı anda istersen, bu ikincileri ararken belki ilkini de kaçırırsın; ve mutluluğun ve özgürlüğün yalnızca kendisiyle elde edildiği o şeyi kesinlikle yitirirsin.
Hoşuna gitmeyen her görünüşe hemen şunu söyleyebilmeye çalış: "Sen yalnızca bir görünüşsün, gerçeğin ta kendisi hiç değilsin." Sonra onu elindeki kurallarla, en başta ve en çok da şu kuralla sına: bu, elimizde olan şeylerle mi ilgili, yoksa elimizde olmayanlarla mı? Ve eğer elimizde olmayan bir şeyle ilgiliyse, hemen şunu söylemeye hazır ol: "Bu beni ilgilendirmez."
Yalnızca gerçekten kendine ait olanı kendin sayarsan, kimse seni engelleyemez.
Bu sayfa şimdilik bir önizlemedir. Eserin tam çevirisi yayımlandığında haberdar olmak isterseniz, bültene katılabilirsiniz ↓
Özgün metin (İngilizce)
THE ENCHIRIDION.
I.
There are things which are within our power, and there are things which are beyond our power. Within our power are opinion, aim, desire, aversion, and, in one word, whatever affairs are our own. Beyond our power are body, property, reputation, office, and, in one word, whatever are not properly our own affairs.
Now the things within our power are by nature free, unrestricted, unhindered; but those beyond our power are weak, dependent, restricted, alien. Remember then, that, if you attribute freedom to things by nature dependent, and take what belongs to others for your own; you will be hindered, you will lament, you will be disturbed, you will find fault both with Gods and men. But if you take for your own only that which is your own, and view what belongs to others just as it really is, then no one will ever compel you, no one will restrict you, you will find fault with no one, you will accuse no one, you will do nothing against your will; no one will hurt you, you will not have an enemy, nor will you suffer any harm.
Aiming therefore at such great things, remember that you must not allow yourself any inclination, however slight, towards the attainment of the others; but that you must entirely quit some of them, and for the present postpone the rest. But if you would have these, and possess power and wealth likewise, you may miss the latter in seeking the former; and you will certainly fail of that, by which alone happiness and freedom are procured.
Seek at once, therefore, to be able to say to every unpleasing semblance, "You are but a semblance and by no means the real thing." And then examine it by those rules which you have; and first and chiefly, by this: whether it concerns the things which are within our own power, or those which are not; and if it concerns anything beyond our power, be prepared to say that it is nothing to you.
Bu metin neden önemli
Enchiridion'un açılış cümlesi, Stoa felsefesinin belki de en özlü ve etkili ayrımını ortaya koyar: bazı şeyler elimizdedir (görüş, arzu, yönelim — yani zihnimizin kendi eylemleri), bazı şeyleri ise kontrol edemeyiz (beden, mülk, itibar, makam — yani dış koşullar). Epiktetos'a göre mutsuzluğun kökeni, elimizde olmayanı elimizdeymiş gibi görmektir; özgürlük ise yalnızca gerçekten bize ait olanı sahiplenmekte yatar. Bu "kontrol ikilemi" ilkesi, antik Stoacılıktan modern bilişsel terapiye kadar uzanan bir etkiye sahiptir.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
Bu eser Gizli Cemiyetler Koleksiyonu'nun parçasıdır →
- Kaynak eser
- The Works of Epictetus (Elizabeth Carter çevirisi temelli, 1866 basım)
- Neşir
- M.S. 2. yy (yazım) / 1866 (Elizabeth Carter çevirisi temelli basım)
- Konum
- Enchiridion, I, s.375-376
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Archive.org
Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Elimizde Olan ve Olmayan: Stoa Özgürlüğünün İlkesi. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/epictetus-enchiridion-elimizde-olan-olmayan