Heinrich Cornelius Agrippa (1486-1535), "Occult Philosophy" (Gizli Felsefe) adlı büyük simya-Kabala-astroloji ansiklopedisiyle tanınan Alman düşünür, daha sonra kaleme aldığı "Of the Vanitie and Uncertaintie of Artes and Sciences" (1526) adlı eserinde tam tersi bir tavır takınır: bütün beşeri bilimlerin, sanatların ve hatta kendi yazdığı gizli felsefenin bile kibir ve belirsizlikle malul olduğunu savunan sert bir özeleştiri kaleme alır. Bu çeviri, James Sanford'ın 1569 tarihli İngilizce çevirisinden alınmıştır.
Retorik Üzerine
Siracusa'da Corax adında bir Retorikçi vardı, keskin zekâlı ve hazırcevap bir adam, bu sanatı ücret karşılığında öğretirdi. Ona Tisias geldi; elinde ödeyecek hazır parası olmadığından, kendisine öğrettiği kadarını iki katına çıkararak ödeyeceğine söz verdi; Corax da bu şartla onu kabul edip ders verdi.
Tisias bu sanatı öğrenince, ustasını parasından mahrum bırakmaya kalkışarak Corax'a Retorik'in ne olduğunu sordu; o da bunun ikna etme sanatının hükümdarı olduğunu söyleyince, ustasına karşı şöyle bir argüman kurdu: 'Sana para konusunda ne söylersem söyleyeyim: eğer sana hiçbir şey borçlu olmadığıma seni ikna edebilirsem, sana hiçbir şey borçlu değilim, çünkü seni ikna ettim ki hiçbir şey borçlu değilim; eğer seni ikna edemezsem, yine sana borçlu olmayacağım, çünkü bana ikna etmeyi öğretemedin.'
Bunun üzerine Corax, aynı argümanı Tisias'a karşı çevirmiş gibi göründü: 'Ben de,' dedi, 'para konusunda ne söylersem söyleyeyim: eğer parayı almam gerektiğine seni ikna edebilirsem, onu alacağım, çünkü seni ikna ettim; eğer seni ikna edemezsem, yine de almam gerekir, çünkü ustasını yenecek kadar büyük bir öğrenci yetiştirdim.'
Seni ikna ettim ki hiçbir şey borçlu değilim.
Bu sayfa şimdilik bir önizlemedir. Eserin tam çevirisi yayımlandığında haberdar olmak isterseniz, bültene katılabilirsiniz ↓
Özgün metin (İngilizce)
Of Rhetoricke.
There was in Siracusa Corax a Rhetorician, a man of a sharpe witte and a redier tongue, who taught this arte for rewarde. Unto him came Tisias, and having no readie monie to paye him, he promised him double asmuch as he had taught him Rhetoricke, whom Corax with that condition receaved and taughte.
Tisias, when he had learned this Arte, goinge aboute to beguile his master of the monie, he asked Corax, what Rhetoricke was, who when he had answered that it was the maistresse of persuasions, he made an argument in this manner against his master: Whatsoever then I shall tell thee touchinge the monie, if I shal persuade that I owe thee nothinge, I owe thee nothinge, because I have persuaded that I owe nothinge: if I can not persuade thee, I wil not be indebted to thee, because thou haste not taught me to perswade.
Then Corax seemed to wrest this argumente against Tisias. Whatsoever (saide he) I shall sate touchinge the monie, if I shall perswade that I oughte to have it, I shall receave it, because I have perswaded thee: if I shal not perswade thee, I ought to receave it, because I have taught so greate a scholler, that overcame his maister.
Bu metin neden önemli
Bu bölüm, Agrippa'nın Retorik sanatını eleştirdiği bölümde anlattığı, mantık tarihinin en ünlü anekdotlarından birini aktarır: Siracusalı retorik hocası Corax ile öğrencisi Tisias arasındaki 'ödeme paradoksu.' Tisias, ders ücretini ödememek için öğrendiği ikna sanatını ustasına karşı kullanır — ama Corax da aynı argümanı tam tersine çevirerek parayı hak ettiğini kanıtlar. Bu döngüsel akıl yürütme (kimi zaman 'Mahkeme Paradoksu' diye anılır), Antik Yunan'da retoriğin kendi kendini yiyen doğasını gösteren klasik bir örnek olarak felsefe tarihinde varlığını sürdürür — ve Agrippa'nın öz-ironik tavrıyla, 'gizli bilgeliğin' bile kibirden azade olmadığını hatırlatır.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
Bu eser Gizli Cemiyetler Koleksiyonu'nun parçasıdır →
- Kaynak eser
- Of the Vanitie and Uncertaintie of Artes and Sciences (İngilizce, 1569 basım)
- Neşir
- 1526 (bu çeviri: 1569)
- Konum
- Retorik bölümü, s. 18
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Archive.org (Early English Books taraması)
Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Corax ile Tisias: Retoriğin Paradoksu. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/agrippa-vanitie-sciences-corax-tisias-retorigin-paradoksu