Corax ile Tisias: Retoriğin Paradoksu

Eser hakkında

Heinrich Cornelius Agrippa, on altıncı yüzyıl başı Avrupa düşünce dünyasının çok yönlü ve tartışmalı simalarından biridir. Rönesans hümanizmi, hermetik gelenek ve erken modern felsefenin kesişim noktasında duran Alman düşünür; teoloji, hukuk, tıp ve doğa felsefesi gibi farklı alanlarda faaliyet göstermiştir. Hayatının erken evrelerinde kaleme aldığı ve okült felsefenin ansiklopedik bir derlemesi niteliğindeki çalışmalarının ardından, 1526 senesinde tamamladığı "Of the Vanitie and Uncertaintie of Artes and Sciences" adlı eseriyle dikkat çekici bir entelektüel dönüş sergilemiştir. Düşünür bu dönemde, hümanist çevrelerin ve skolastik zihniyetin bilgi iddialarına karşı kuşkucu bir mesafe almıştır.

Söz konusu eser, beşeri aklın ürettiği tüm disiplinleri, bilimleri ve sanatları tek tek ele alarak bunların nihai hakikati sunmaktaki acziyetini ortaya koymayı amaçlar. Agrippa, gramerden matematiğe, müzikten hukuka ve hatta büyüye kadar uzanan geniş bir yelpazeyi titiz bir eleştiri süzgecinden geçirir. Temel sav, insan zihninin kibriyle inşa edilen bu disiplinlerin kesinlikten yoksun olduğu, temellerinin değişken varsayımlara dayandığı ve nihayetinde birer belirsizlik ve yanılsama kaynağı haline geldiğidir. Düşünürün bu kapsamlı reddiyesi, insanın bilme arzusundaki sınırları işaret eden metodolojik bir şüphecilik biçiminde yapılandırılmıştır.

Sayfamızda yer alan pasaj, Agrippa'nın retorik disiplinini soruşturduğu bölümde aktardığı meşhur Corax ve Tisias kıssasını içermektedir. Yazar, bu antik anlatıyı aktararak ikna sanatının hakikati tesis etmekten ziyade, dilsel oyunlar ve karşıt kanıtlamalar yoluyla çözümsüz bir açmaza nasıl sürüklendiğini göstermektedir. Okur, bu metni yalnızca tarihten kalma bir nükte olarak değil, Agrippa'nın bilgi ve yöntem eleştirisinin somut bir yansıması olarak değerlendirebilir. İkna kabiliyetinin kendi kendini hükümsüz kıldığı bu pasaj, insan zihninin mantıksal yetkinlik sandığı araçların kolaylıkla birer paradoksa dönüşebileceğini gözler önüne sermektedir.