Lyonlu Irenaeus

Lyonlu Irenaeus, MS 2. yüzyılda yaşamış bir Hristiyan piskopos ve teologdur. Küçük Asya kökenlidir ve gençliğinde İzmir piskoposu Polykarpos'u dinlediğini kendisi aktarır. Daha sonra Galya'ya geçmiş, Lugdunum yani bugünkü Lyon kilisesinde görev almış ve 177 yılı civarındaki zulümden sonra piskopos olmuştur.

Başlıca eseri, genellikle Sapkınlıklara Karşı (Adversus haereses) adıyla bilinen beş kitaplık incelemedir. Eserin asıl başlığı, sahte adlı bilginin ifşası ve çürütülmesi anlamına gelir. Irenaeus bu eserde özellikle Valentinusçu gnostiklerin aion sistemini, Pleroma'yı ve Sofia mitini ayrıntılı biçimde aktarır, ardından bunları kilise geleneği ve kutsal metinler temelinde eleştirir. Eser bütünüyle yalnızca Latince çeviriyle korunmuş, Yunanca aslının bir kısmı sonraki yazarların alıntıları sayesinde bize ulaşmıştır. Havarisel Vaazın Kanıtlanması adlı daha kısa bir eseri de vardır.

Irenaeus bir gnostik karşıtı olsa da, Nag Hammadi metinlerinin 20. yüzyılda bulunmasına kadar gnostik mitlerin başlıca kaynaklarından biri onun eseri olmuştur. Bu kütüphanedeki Sapkınlıklara Karşı: Valentinusçu Aionlar, Valentinusçu kozmolojinin aion yapısını anlatan bölümleri sunar. Yuhanna'nın Sırrı: Barbelo Kozmogonisi ise Irenaeus'un aktardığı ve Yuhanna'nın Apokrifonu ile yakınlık gösteren Barbelo öğretisini okura ulaştırır.