İhvân-ı Safâ

İhvân-ı Safâ, yani Saflık Kardeşleri, 10. yüzyılda Abbasi döneminde Basra'da faaliyet gösterdiği kabul edilen bir düşünür topluluğudur. Üyelerinin kimliği gizli tutulmuştur ve kaynaklarda anılan birkaç isim dışında kimlerden oluştuğu kesin olarak bilinmez. Topluluğun İsmailî çevrelerle ilişkisi araştırmacılar arasında tartışma konusudur.

Topluluğun ortak eseri, Resâil İhvâni's-Safâ adıyla bilinen ve geleneksel olarak elli iki risaleden oluşan ansiklopedidir. Risaleler matematik, astronomi, müzik, mantık, doğa bilimleri, psikoloji, metafizik ve din gibi alanları bir bütün içinde ele alır. Pythagorasçı sayı anlayışı, Yeni Platoncu sudur öğretisi ve Kur'an yorumu bu eserde iç içe geçer. Amaç, bilginin basamakları aracılığıyla ruhu arındırmak ve onu asıl kaynağına döndürmektir. Hayvanlar ile insanlar arasındaki davayı cinlerin kralı huzurunda anlatan risale, eserin en tanınmış bölümlerinden biridir.

Risaleler, İslam dünyasında ve ötesinde Hermetik, Pythagorasçı ve Yeni Platoncu düşüncenin aktarılmasında önemli bir halka olmuştur. Kütüphanedeki Hayvanların Davası: Cin Kralının Divanında Bir Bilgenin Öğüdü, insanın yaratılış içindeki yerini alegorik bir mahkeme sahnesiyle sorgular. Sayı, İlimlerin Kökü ve Manaların Alfabesidir ise topluluğun sayıyı varlığı anlamanın anahtarı olarak gören anlayışını doğrudan tanıtır.