el-Fergânî

Ebü'l-Abbâs Ahmed b. Muhammed b. Kesîr el-Fergânî, adından anlaşıldığı üzere Orta Asya'daki Fergana bölgesinden gelir. 9. yüzyılda Abbâsî halifesi Me'mûn döneminde Bağdat'taki bilim çevresi içinde astronomi çalışmaları yaptı. Kaynaklar onu 861 yılında Fustat'ta Nil'in su seviyesini ölçmek için yapılan Nilometre ile de ilişkilendirir. Ölüm tarihi kesin olarak bilinmemektedir.

El-Fergânî'nin en tanınmış eseri, Cevâmi'u ilmi'n-nücûm adıyla bilinen astronomi özetidir. Bu kitap, Batlamyus'un Almagest'indeki gök modelini matematiksel ayrıntılara boğmadan, açık ve düzenli bir biçimde anlatır. Dünyanın küreselliği, gök kürelerinin hareketleri, gezegenlerin uzaklıkları ve iklimler gibi konuları ele alır. Usturlap üzerine de eser yazmıştır.

Astronomi özeti 12. yüzyılda Sevillalı Johannes ve Cremonalı Gerardus tarafından Latinceye çevrildi ve Avrupa'da yüzyıllar boyunca temel bir ders kitabı olarak okundu. Dante'nin Convivio'da ondan yararlandığı bilinir. Kütüphanedeki “Göklerin Yuvarlaklığı ve Yıldızların Dairesel Devinimi Üzerine” ve “Gökyüzü Bir Küredir”, bu eserin evrenin küresel yapısını açıklayan bölümlerini sunar. Orta Çağ kozmolojisinin ve astrolojisinin dayandığı gök tasavvurunu bu metinlerden doğrudan izleyebilirsiniz.