Plinius: Evren ve Öğeler Üzerine

DOĞAL TARİH, İKİNCİ KİTAP: EVREN VE ÖĞELER ÜZERİNE

BÖLÜM 1. DÜNYANIN SONLU OLUP OLMADIĞI, VE BİRDEN FAZLA DÜNYA OLUP OLMADIĞI ÜZERİNE

Dünyayı, ya da başka türlü gökyüzü dediğimiz şeyi, ki kubbesi altında her şey kuşatılmıştır, bir Tanrılık olarak düşünmeliyiz: ezeli, sınırsız, ne yaratılmış ne de herhangi bir zamanda yok oluşa tabi. Onun ötesinde ne olduğunu sormak insanın işi değildir, insan zihni de bu konuda hiçbir tahmin yürütemez. O kutsaldır, ezelidir, sınırsızdır, her şeyde her şeydir; her şeyi kendi içinde barındırır; sonludur, ama sonsuz olana benzer; her şeyin en kesinidir, ama belirsiz olana benzer; hem dışarıdan hem içeriden her şeyi kendi içinde kucaklar; doğanın eseridir, ve kendisi doğayı oluşturur.

Bazılarının yaptığı gibi, zihni dünyayı ölçme girişimleriyle yormak ve bu girişimleri yayımlamak delilik değil de nedir; ya da başkalarının yaptığı gibi, vardıkları sonuçlardan yola çıkarak sayısız başka dünyalar olduğunu, ve bu kadar çok başka doğa olduğuna inanmamız gerektiğini, ya da tek bir doğa bütünü ürettiyse, o kadar çok güneş ve o kadar çok ay olacağını, ve her birinin devasa başka gök cisimleri kervanına sahip olacağını iddia etmek. Sanki her adımda aynı soru yeniden doğmayacakmış gibi, oysa bir sonlanma noktasına varmayı arzuluyoruz; ya da sanki her şeyin biçimlendiricisi olan doğaya atfettiğimiz bu sonsuzluk, tek bir tek biçimlenmeyle daha kolay kavranamazmış gibi, üstelik bu biçimlenme bu denli geniş olduğu halde. Bu dünyadan çıkıp ötesinde olanı aramak delilik, tam bir delilik; sanki kendi boyutlarını bilmeyen biri başka bir şeyin ölçüsünü belirleyebilirmiş gibi, ya da insan zihni dünyanın kendisinin bile kuşatamadığı şeyi görebilirmiş gibi.

BÖLÜM 2. DÜNYANIN BİÇİMİ ÜZERİNE

Dünyanın mükemmel bir küre biçiminde olduğunu, ona her zaman verilen adından olduğu kadar, sayısız doğal kanıttan da öğreniriz. Çünkü böyle bir biçim yalnızca her yerde kendi içine dönmekle ve kendini desteklemekle, kendini de kuşatarak, hiçbir düzeltmeye gerek duymadan, hiçbir parçasında ne bir son ne de bir başlangıç hissetmeden kalmakla kalmaz, ayrıca ileride görüleceği gibi durmaksızın döndüğü o harekete de en uygun olanıdır; ama daha da önemlisi, onu, görme kanıtıyla, her yanında dışbükey ve merkezli olarak algılarız, ki başka herhangi bir biçimde olsaydı bu mümkün olmazdı.