Ömer Hayyâm

Nişabur'da doğan Ömer Hayyâm (1048-1131), Selçuklu döneminde yaşamış bir matematikçi, astronom ve filozoftur. Kübik denklemleri geometrik yöntemlerle sınıflandırıp çözdüğü cebir risalesi, matematik tarihinde önemli bir yer tutar. Sultan Melikşah döneminde İsfahan'daki rasathane çalışmalarına katıldı ve Celâlî takvimi olarak bilinen takvim düzenlemesinde görev aldı.

Hayyâm'ın adı bugün en çok rubailerle anılır. Ancak kendisine atfedilen dörtlüklerin ne kadarının gerçekten ona ait olduğu tartışmalıdır. Rubailer, on dokuzuncu yüzyılda Edward FitzGerald'ın İngilizce uyarlamasıyla Batı'da geniş bir okur kitlesine ulaştı. Bu şiirler varlığın geçiciliği, kader, şarap ve anı yaşamak gibi temaları sorgulayıcı bir dille işler.

Kütüphanedeki Ezelin Şafağı ve Kaderin Değişmez Kalemi, Hayyâm'a atfedilen rubailerden evrenin düzeni ve kaderle ilgili olanları bir araya getirir. Dörtlükler yaratılıştan önceki karanlığı, ezelin ilk ışığını ve her şeyi yazan kozmik Kalem'i anlatır. Bu satırlarda gökyüzü de kader karşısında çaresizdir ve insana kendi payına razı olmak düşer.