Hallâc-ı Mansûr

İran'ın Fars bölgesinde doğan Hüseyin bin Mansûr el-Hallâc (y. 858-922), gençliğinde Cüneyd-i Bağdâdî gibi dönemin sûfî şeyhlerinin çevresinde yetişti. Uzun yolculuklar yaptı, vaazlarıyla geniş kitlelere ulaştı. Ene'l-Hak yani Ben Hakk'ım sözüyle özdeşleşen Hallâc, uzun bir yargılama sürecinin ardından 922'de Bağdat'ta idam edildi.

Hallâc'ın hayatı ve ölümü, sonraki yüzyıllarda tasavvuf edebiyatının en sık işlenen konularından biri oldu. Onun ilahi aşk ve birlik üzerine şiirleri ve sözleri, Farsça ve Türkçe tasavvuf şiirinde de derin izler bıraktı. Kitâbü't-Tavâsîn, ona atfedilen, ilahi birliği simgeler ve kısa bölümler hâlinde işleyen yoğun bir metindir.

Kütüphanedeki Tavasin: Birliğin Birliği ve Benliğin Yok Oluşu, bu öğretinin kalbindeki fikri, yani aşığın kendi varlığını Sevgili'nin varlığında eritmesini ele alır. Pasajda Hallâc'ın kendi ilahisi, onu aktaran Hücvirî'nin cem yani birlik üzerine şerhiyle bir araya gelir. Kul, sıfatlarının yalnızca Hak'tan ödünç alındığını fark ettiğinde kendi varlığını ileri sürmek bir utanca, yaratılmış âleme yönelmek ise bir tür ikiliğe dönüşür.